12-13 Tamuz

א. צווישן די סיפּורים וואָס דער רבי, בעל השמחה והגאולה, האָט דערציילט^א) וועגן זיין מאסר און גאולה, זיינען פאַראַן אַזעלכע וואָס דערציילן וועגן דער צייט ווען דער אַרעסט איז נאָך געווען בתקפו.

ב. סיפּורים וועגן מאורעות וואָס האָבן פּאַסירט ביי אַ נשיא, ובפרט אַז ער האָט עס נאָך איבער־דערציילט, זיינען — הוראות בעבודתינו.

1064איינע פון די הוראות פון דעם סיפּור איז; נאָכדעם ווי דער רבי נשיא הדור פּתח)) — האָט געעפענט דעם וועג — איז אַז אַ איד באַשליסט ביי זיך מיט אַ תוקף גדול, אַז אַלע פאַרשטעלונגען אויפן נפש האלקית און אַלע שטערונגען און מניעות אויף הפצת היהדות זיינען כאין ואפס ממש; אַזאַ שטאַרקע החלטה, וואָס אַפילו ווען מ'קומט צוגיין און מ'שלאָגט אים דריי מאָל — וואָס דריי מאָל איז אַ חזקה עפ"י שו"ע און ס'איז דערפון לכאורה אַ באַווייז אַז ס'איז אַ מציאות — רירט עס פונדעסטוועגן ניט אָן זיין התלטה,

פּועל'ט עס, אַז אויך אַזאַ איד, וואָס געפינט זיך בעת מעשה אין לעומת זה, דערפילט אויך ער אַז עס איז דאָ אידישקייט, חסידות, אַ רבי און ז. וו. און ביז אַז דאָס איז זיין לעבן, ביז אַז ער רופט מיט אַ פשיטות: „רבי".

און סו־סוף פירט דער איד דורך מיט הצלחה און אויב נייטיג — באופן ניסי — ניט נאָר די ענינים עיקריים נאָר אויך די ענינים וועלכע זיינען טפלים בערך העיקר, און ווי דער לשון*) פון רבי'ן (מהורש"ב) נ"ע, אַז „מ'איז גאַנץ ניט נאָר מיטן עצם נאָר אויך מיט דער התפּשטות", און מיט די אַלע ענינים גייט מען אַרויס לחירות, און — „ביד רמה" ו"בריש גלי"^ח).

על אחת כמה וכמה ווען אַ איד געפינט זיך אין אַ מעמד ומצב וואָס ער האָט די מעגלעכקייט צו מפיץ זיין אידישקייט אָן קיין העלמות והסתרים, און אַדרבה, ער ווערט נאָך אין דעם אַרויסגעהאָלפן, ביז אַז מ'גיט אים זיין שכר ניט נאָר בעולם הבא נאָר אויך בעולם הזה — איז אויב מ'האָט נאָר ביי זיך דעם החלט הגמור, אַז מ'מוז דורכפירן דעם אויבערשטנס שליחות און מ'ווערט ניט נתפּעל פון די שוועריקייטן וועלכע מ'טרעפט אָן, קען מען זיין זיכער, אַז חפץ ה' בידם יצליח אויף צו פאַרשפּרייטן תורת הנגלה והחסידות און קיום המצוות בהידור, ביז אַז עס וועט זיין „ומלאה הארץ דיעה את הוי' כמים לים מכסים", בביאת משיח צדקנו בקרוב ממש.

ג. אויפן פּסוק (אין היינטיקער פּרשה)^ח) „כי מראש צורים אראנו ומגבעות אשורנו" שטייט אין מדרש^ז; „כי מראש צורים אראנו אלו האבות וכו' משל למלך שהי' מבקש לבנות מדינה כו' בא ליתן היסוד והיו המים עולים כו' עד כו' ומצא שם צור גדול כו' כך מתחילה כו' כיון שבאו האבות וזכו אמר הקב"ה על אלו אני מכונן העולם כו'" (גלייך פון אָנהויב האָט דער אויבערשטער געזוכט אויף וואָס צו באַגרינדן די וועלט און ער האָט ניט געפונען ביז עס זיינען אויפגעשטאַנען די אבות. אַ משל צו אַ מלך וואָס האָט געזוכט צו בויען אַ מדינה כו'. ער איז געקומען לייגן דעם יסוד האָבן די וואַסערן ניט געלאַזן . . . ביז ער האָט געפונען אַ גרויסן פעלז, האָט ער געזאָגט, אויף די פעלזן שטעל איך אויף די מדינה. אַזוי . . . האָט דער אויבערשטער געוואָלט אויפשטעלן די וועלטן . . . וויבאַלד עס זיינען געקומען די אבות און האָבן זוכה געווען, האָט דער1065אויבערשטער געזאָגט, אויף די וועל איך אויפשטעלן די וועלט וכו').

דער תכלית הכוונה פון בריאת העולם וועט זיך אויספירן בביאת המשיח*). און פּונקט ווי דער אָנהויב פון דער בריאה איז געווען אין זכות פון די אבות*), אַזוי וועט אויך דער תכלית הבריאה — ביאת המשיח — קומען בזכות האבות. ווי דער נביא זאָגט20)), „כל הנקרא בשמי ולכבודי גו'" און דער תרגום טייטשט: „כל דא בדיל אבהתכון צדיקיא . . . עבדית להון ניסין" (דאָס אַלץ איז צוליב אייערע אבות די צדיקים וואָס מיין נאָמען ווערט גערופן אויף זיי און צוליב מיין כבוד האָב איך זיי באַשאַפן; איך האָב צוגעגרייט זייערע גלות'ן. כ'האָב (אָבער) אויך געטאָן צו זיי ניסים).

דער פּסוק „כל הנקרא בשמי" קומט אין המשך צו פריערדיקע פּסוקים וועלכע ריידן וועגן דעם אופן פון דער גאולה העתידה; „ממזרח אביא זרעך וממערב אקבצך אמר לצפון תני ולתימן אל תכלאי".

אין דער גאולה העתידה וועלן אויסגעלייזט ווערן אַלע אידן וואו נאָר זיי געפינען זיך, בד' רוחות העולם, און דער פּסוק איז מבאר ווי אַזוי עס וועט זיין די גאולה פון אַלע ארבע רוחות; ביי מזרח ומערב זאָגט ער דעם לשון „אביא זרעך . . . אקבצך", איך וועל ברענגען דיינע קינדער און איך וועל דיר צוזאַמענקלייבן. דער אויבערשטער רעדט דאָ צו די אידן, און — ניט צו מזרח ומערב אַליין. ביי דער גאולה פון תימן (דרום) זאָגט ער „אל תכלאי" (דו זאָלסט ניט פאַרשליסן, ניט פאַרמיידן), רעדט ער צו תימן אַליין, אַז זי זאָל ניט שטערן צו דער גאולה; און ביי צפון — וואָס איז דער מקור הרע, „מצפון תפּתח גו'"^יא) — זאָגט ער „תני" (גיב, ברענג), אַז ניט נאָר זאָל זי ניט פאַרמיידן, נאָר זי זאָל אויך אַליין אַרויסהעלפן צו דער גאולה.

דאָס איז דער אויפטו פון דער גאולה העתידה, אַז אפילו צפון וועט אויך מסייע זיין צו דער גאולה. און אויף דעם אויפטו פון דער גאולה העתידה, אַז ניט נאָר וואָס קיינער וועט ניט שטערן, נאָר אויך אַז אפילו צפון וועט מסייע זיין, זאָגט דער נביא „כל הנקרא גו'", אַז דאָס אַלץ איז אין זכות פון „אבהתכון צדיקיא", וואָס אויך ביי די אבות זיינען געווען ניסים, ענלעך צו די ניסים ביי דער גאולה העתידה, ביז — אומר לצפון תני.

ד. צווישן די נסים וועלכע זיינען געטאָן געוואָרן צו „אבהתכון צדיקיא", איז פאַרשטאַנדיק, אַז די נסים וועלכע זיינען געווען ביי די צדיקים שבדור האחרון פאַר משיח'ן, וואָס זיי זיינען אַ הקדמה און הכנה צו די נסים פון דער גאולה העתידה, זיינען זיי נאָך מערער בדומה צו די ניסים וועלכע עס וועלן זיין בגאולה העתידה. דאָס מיינט, אַז די נסים פון דער גאולת י"ב וי"ג תמוז זיינען געווען אין דעם סדר פון „אומר לצפון תני".

און ווי דערציילט פריער, אַז בשעת מ'האָט דעם רבי'ן פאַראורטיילט צו ווערן פאַרשיקט אויף דריי יאָר גלות אין קאַסטראַמאַ, און ער האָט געשטעלט אַ תנאי אַז ער וועט אַהין ניט פאָרן אויב די נסיעה וועט אָנרירן שמירת1066שבת, האָט מען דאָס אים נאָכגעגעבן און דערלויבט צו פאַרבלייבן אין טורמע ביז זונטאָג. וואָס דאָס איז דאָך פאַרקערט ווי מען פירט זיך אין בית האסורים; ווייל פּונקט ווי אין דער צייט וואָס זיי ווילן עמעצן האַלטן אין בית האסורים, קען ער פון דאָרט ניט אַרויסגיין, אַזוי איז אויך בשעת זיי ווילן אים דאָרטן ניט האַלטן, קען ער דאָרט ניט אויספירן דעם „חוץ מצא" און פאַרבלייבן אין תפיסה, אָבער דער רבי האָט אויך אין דעם אויסגעפירט ווי ער האָט געוואָלט.

דאָס זעלבע איז אויך געווען ביי דעם רבי'נס פאַרלאָזן די גאַנצע מדינה; זיין אַרויספאָרן פון דאָרט איז ניט נאָר געווען אין אַן אופן פון „אל תכלאי", וואָס מען האָט אים ניט געשטערט אין דעם, נאָר ביז אין אַן אופן פון „תני" — זיי האָבן זיך באַמיט אַז דער רבי זאָל אַרויספאָרן.

וכידוע, אַז דער רבי האָט געזאָגט אַז ער וועט ניט אַוועקפאָרן סיידן מ'וועט אים לאָזן מיטנעמען אַלע זיינע ספרים און כתבים. בשעת עס זיינען געקומען די מבקרים דורכקוקן די ספרים און כתבים און זיי האָבן געוואָלט אָפּהאַלטן געוויסע ספרים און כתבים יקרי המציאות, האָט דער רבי געזאָגט, אַז אויב מ'וועט אַזוי טאָן וועט ער ניט פאָרן. האָבן זיי טעלעפאָנירט פון ליענינגראַד, וואו דער רבי האָט זיך געפונען, צו די העכערע באַאַמטע אין דער עיר הבירה מאָסקווע, און געזאָגט אַז דער ראַבין שניאורסאָהן — געמיינט דעם רבי'ן — סטראַשעט אַז אויב מ'וועט אים ניט מיטגעבן אַלע זיינען ספרים וכתבים, וועט ער אַליין אויך ניט פאָרן. האָט מען פון מאָסקווע געענטפערט, אַז מ'זאָל אים אַלץ נאָכגעבן און מ'האָט דעם צענזאַר באַפוילן צו אַרויפלייגן אויף יעדער ספרים־אַסטן אַ שטעמפל וואָס זאָל עס דערלויבן אַריבערפירן דעם גרעניץ.

וואָס דאָס איז דער ענין פון „אומר לצפון תני"; ס'איז ניט סתם אַ נס למעלה מהטבע, נאָר אַ נס וואָס דער אויבערשטער מאַכט, אַז צפון אַליין, וואָס „מצפון תפּתח", זאָל מסייע זיין אויף צו אַרויסגיין פון מדידה והגבלה אין אַן אָרט פון שחרור וחירות.

ה. די נסים לצדיקים ובפרט אין דעם דור האחרון זיינען אַ הקדמה והכנה (ווי דערמאָנט אויבן) און אַ הוראה ופּסק דין ווי עס וועט זיין דער אופן הגאולה העתידה דורך משיח'ן:

ניט נאָר וואָס „אל תכלאי", מ'וועט די גאולה ניט שטעלן צו אַן אָפּשטימונג און דאַרפן דערביי אָנקומען צו עמעצענס רשיון, און ווי ער זאָגט אין היינטיקער הפטרה (פּרשת בלק) „לא יקוה לאיש ולא ייחל לבני אדם" (אידן וועלן ניט לייגן זייער האָפענונג אויף מענטשן),

— דאָס וואָס דער אויבערשטער וועט זאָגן „לצפון תני ולתימן אל תכלאי", דאָס איז אַ „שמועס" צווישן דעם אויבערשטן מיט זיי, אָבער שארית יעקב וועט מיט זיי גאָרניט האָבן צו טאָן, „לא יקוה לאיש ולא ייחל לבני אדם" — און דאָס זעלבע אַז דער אויבערשטער „אומר לצפון תני", אַז צפון אַליין זאָל מסייע זיין צו דער גאולה.

און כאָטש אַז עס וועט אויך דאַן ניט ווערן אויס וועלט, עס וועט בלייבן אַ וועלט מיט אַ סך אומות, ווי ער זאָגט אין דער הפטרה: „בקרב עמים1067רבים", און עס וועלן זיין „בהמות יער", זיי וועלן די גאולה פון אידן ניט וועלן ליידן, איז פונדעסטוועגן, ניט נאָר „לא יקוה לאיש ולא ייחל לבני אדם", נאָר „צפון תני", אַז צפון אַליין וועט מוזן

מסייע זיין צו דער גאולה, אין עס וועט זיין דער „ובני ישראל יוצאים ביד רמה — בריש גלי", בביאת משיח צדקנו בקרוב ממש.