Chayei Sarah 3

א. דער דין^א איז, אַז די הפטורה פון אַ פרשה דאַרף זיין „מענין הפרשה", און נאָך מער — „מעין" פון דעם סיום הפרשה^ב.

די שייכות צווישן פרשתנו — חיי שרה — און איר הפטורה איז בפשטות^ג אין דעם וואָס דער תוכן ההפטורה זיינען די מאורעות און פעולות פון דוד ווען ער איז געווען „זקן בא בימים"^ד — בדוגמא צו דער פרשה וואָס רעדט ברובה וועגן דעם זמן פון „ואברהם זקן בא בימים"^ה.

און די התאמה איז ניט נאָר אין דער ענלעכקייט פון דעם זמן המאורעות — וואָס זיינען פאָרגעקומען ווען אברהם און דוד זיינען געווען „זקן בא בימים" — נאָר אויך אין דעם תוכן הדברים:

אין דער הפטורה ווערט דערציילט וועגן צוויי זין פון דוד, אדוני' און שלמה, און ווי אדוני' „מתנשא לאמר אני אמלוך"^ו, און די השתלשלות הדברים וואָס האָט געבראַכט אַז דוד האָט געשוואָרן צו בת שבע אַז זיין שבועה הקודמת „כי שלמה בנך ימלוך אחרי והוא ישב על כסאי תחתי" — איז „כן אעשה היום הזה"^ז;

וואָס דאָס איז מעין הסיפור אין דער פרשה, אַז צווישן די צוויי זין פון אברהם, יצחק און ישמעאל, וואָס ישמעאל האָט גע'טענה'ט^ח אני גדול (חביב) פון יצחק'ן, ובכ"ז האָט אברהם געמאַכט יצחק'ן ליורש; און אַזוי אויך האָט ער גע'דאגה'ט אויף חתונה מאַכן יצחק'ן^ט, ביז „ויתן אברהם את כל אשר לו ליצחק"^י, משא"כ „לבני הפלגשים . . נתן אברהם מתנות וישלחם מעל יצחק בנו בעודנו חי"^יא, און אויך בנוגע די בני ישמעאל (ע"ד ווי עס איז געווען בנוגע ישמעאל'ן — גרש גו') ווערט דערציילט בסיום הפרשה „ואלה שמותם בחצריהם ובטירותם שנים עשר נשיאם לאומותם"^יב, אָן אַ פאַרבונד מיט אברהם.

בסגנון אחר קצת: די שייכות באַשטייט אין דעם, אַז כשם ווי דוד האָט אויסגעקליבן^יג בנו הקטן אַנשטאָט דעם עלטערן זון, אַז דער קטן זאָל זיין דער ממשיך פון מלכות דוד, עד"ז איז בנו הקטן (פון אברהם) יצחק אויסגעקליבן געוואָרן אַלס דער ממשיך פון בית אברהם. און שולל געווען אַנדערע קינדער, אויך משפחת בנו הגדול — ישמעאל, וואָס זיי האָבן זיך באַזעצט בחצריהם ובטירותם, שנים עשר נשיאם107לאומותם. וישכנו מחוילה עד שור גו', בלי קשר צו אברהם.

עס בלייבט אָבער נאָך ניט אינגאַנצן גלאַטיק:

אין דער פרשה ווערט אויך דערציילט וועגן דעם זמן נאָך מיתת אברהם, אַז „ויהי אחרי מות אברהם ויברך אלקים את יצחק בנו גו'"^יד — פאַרוואָס ווערן ניט איינגעשלאָסן און געזאָגט אין דער הפטורה אויך די ווייטערדיקע פסוקים וואו עס ווערט דערציילט ווי שלמה איז נמשח געוואָרן „וגם ישב שלמה על כסא המלוכה"^טו?

ב. לכאורה יש לומר, אַז דאָס וואָס מ'זאָגט ניט אין דער הפטורה דעם המשך הכתובים וועגן משיחת שלמה, איז בהתאם צו שיטת הרמב"ם אין גדר משיחת מלך בן מלך, כולל משיחת שלמה:

די גמרא^טז זאָגט אַז „אין מושחין מלך בן מלך, ואם תאמר מפני מה משחו את שלמה" (און די גמרא ענטפערט) „מפני מחלוקת של אדוני'". ווייטער פרעגט די גמרא „מנלן דכי איכא מחלוקת בעי משיחה ולאו כל דבעי מלכא מורית מלכותא לבני' אמר רב פפא אמר קרא הוא ובניו בקרב ישראל בזמן ששלום בישראל". לערנט רש"י^יז „בזמן ששלום בישראל הוי המלכות ירושה ולא בעי משיחה אבל כי איכא מחלוקת לאו ירושה היא ובעי משיחה בתחלה".

דער רמב"ם^יח פסק'נט אָבער „ואין מושחין מלך בן מלך שהמלכות ירושה למלך לעולם כו' ואם היתה שם מחלוקת מושחין אותו כדי לסלק המחלוקת ולהודיע לכל שזהו מלך לבדו כמו שמשחו שלמה מפני מחלוקת אדוני' כו'". און ווי אחרונים זיינען מבאר^יט, אַז די מחלוקת צווישן רש"י און רמב"ם איז: לדעת רש"י ווערט די מלוכה אויס ירושה ובמילא איז די משיחה ע"ד הקמת מלך חדש^כ; און לדעת הרמב"ם ווערט ירושת המלכות ניט בטל ואפילו ניט נשתנה^כא, און די משיחה איז בלויז „לסלק המחלוקת". צוצונעמען אַ צוגעקומענע זאַך.

עפ"ז יש לומר, ויומתק מנהג הרמב"ם^כב צו מסיים זיין די הפטורה מיטן פסוק „יחי אדוני המלך דוד^כג לעולם" און מען דערמאָנט ניט וועגן משיחת שלמה — ווייל לשיטתו, איז משיחת מלך בן מלך ניט אויף אויפטאָן מלוכה נאָר „לסלק המחלוקת". און דעריבער איז מען ניט מצרף סיפור108משיחת שלמה וואָרום שבועת דוד „וישבע המלך גו' כי כאשר נשבעתי לך בה' אלקי ישראל לאמר כי שלמה בנך ימלוך אחרי והוא ישב על כסאי תחתי כי כן אעשה היום הזה" איז מברר בהחלט המשך המלוכה^כד.

משא"כ די אַנדערע מנהגים^כה אַז מ'איז ממשיך בקריאת ההפטורה אויך וועגן דעם ציווי דוד למשוח את שלמה ביז נאָך דער משיחה בפועל^כו, ופשיטא לויט דעם אבודרהם^כז צו לייענען ביז נאָך מיתת דוד, „ושלמה^כח ישב על כסא דוד אביו ותכן מלכותו מאד"^כט, זיינען לויט ובהתאם מיט שיטת רש"י אַז בשעת ס'איז דאָ אַ מחלוקת איז די מלוכה לאו ירושה היא ובעי משיחה בתחלה, ד.ה. אַז מיט דער משיחה איז מען מקים און ממנה דעם מלך חדש — דעריבער איז אויך דער מינוי פון שלמה געוואָרן דורך זיין משיחה.

עס בלייבט אָבער ניט גלאַטיק: סוף סוף, וויבאַלד אַז אין דער סדרה ווערט דערציילט (ניט נאָר ווי אברהם האָט אַוועקגעשיקט די בני הפלגשים כו' און אויסגעקליבן יצחק'ן, נאָר אויך) ווי ס'איז געווען מעמדו ומעלתו פון יצחק נאָך מיתת אברהם — „ויהי אחרי מות אברהם ויברך אלקים את יצחק גו'" פון דאָס ניי ובל' רש"י^ל אַז דער בעל הברכות דוקא — הקב"ה — באַ וברכו, האָט מען אויך אין דער הפטורה געדאַרפט לייענען וועגן דעם ווי ס'איז נגמר געוואָרן דער מינוי פון שלמה (דורך זיין משיחה) און ער איז געוואָרן מלך^לא בפועל^לב.

ג. וועט מען דאָס פאַרשטיין בהקדם תוספת ביאור בגדר משיחת שלמה:

די גמרא^לג זאָגט בנוגע נבואת חנה „רמה קרני בה'^לד רמה קרני ולא רמה פכי דוד ושלמה שנמשחו בקרן נמשכה מלכותן שאול ויהוא שנמשחו בפך לא נמשכה מלכותן"^לה.

איז לכאורה ניט פאַרשטאַנדיק: דער רמב"ם פסק'נט דאָך^לו „כיון שנמשח דוד זכה בכתר מלכות והרי המלכות לו ולבניו הזכרים עד עולם שנאמר^לז כסאך109יהי' נכון עד עולם". דאָס הייסט, אַז מלכות שלמה איז אַ המשך („נמשכה מלכותו") פון מלכות דוד — היינט ווי זאָגט מען דוד ושלמה שנמשחו בקרן נמשכה מלכותן, כאילו אַז יעדע פון זיי איז אַ באַזונדער מלוכה, עס איז התחלת המלכות (אויך) באַ שלמה^לח (ע"ד ווי שאול ויהוא — וואָס יעדערער פון זיי איז געווען אַ מלך בתחלה, ניט קיין מלך בן מלך) — בשעת אַז מלכות שלמה האָט זיך אויפגעטאָן „כיון שנמשח דוד" וואָס דאַמאָלס „זכה בכתר מלכות כו' עד עולם", און זיין משיחה איז געווען נאָר „כדי לסלק המחלוקת^לט ולהודיע לכל שזהו מלך לבדו".

אויך דאַרף מען פאַרשטיין: דעם דין אַז „אין מושחין מלך בן מלך" ברענגט דער רמב"ם אין הלכות כלי המקדש און אין הלכות מלכים^מ: אין הל' כלי המקדש זאָגט ער דעם לשון הנ"ל „כדי לסלק המחלוקת ולהודיע לכל שזהו מלך לבדו^מא כמו שמשחו שלמה מפני מחלוקת אדוני' ויואש מפני עתלי' ויהואחז מפני יהויקים אחיו"; אין הלכות מלכים זאָגט ער בלויז „כדי לסלק המחלוקת" און איז ניט מוסיף „ולהודיע לכל שזהו מלך לבדו וכו'".

ולכאורה: דרכו של הרמב"ם איז טאַקע צו פאַרלאַזן זיך אויף דעם וואָס ער האָט געזאָגט פריער^מב, און בנדו"ד — הל' כלי המקדש קומען דאָך פריער פאַר הלכות מלכים, דאַרף ער עס ניט איבער'חזר'ן בהל' מלכים.

דאָ איז אָבער די שאלה: מקומו פון אָט דעם ענין פון מלכים, וואָס ער איז מבאר בפרטיות די הל' מלכים כולל אויך משיחתן, איז מעיקרא בהל' מלכים און ניט צווישן די הל' (כלי המקדש כו' כולל דיני) וועגן שמן המשחה, וואָס נאָר במילא קומען דאָרט אויך די דיני משיחת מלך בשמן המשחה, ועפ"ז איז לכאורה דער טעם הדין ובפרט דער טעם נוסף „להודיע לכל שזהו מלך לבדו" מקומו נאָר אין הלכות מלכים.

ד. איז די נקודת הביאור בזה: דער ענין פון „להודיע לכל שזהו מלך לבדו" איז נוגע בעיקר צו מלכי בית דוד (כדלקמן), און דעריבער: אין הל' כלי המקדש, וואו פרטי הדינים וועגן משיחת מלך קומען אַלס פרט אין שמן המשחה, וואָס משיחה בשמן המשחה איז נאָר ביי „מלכי בית דוד בלבד"^מג, זאָגט ער דאָרטן אַז משיחת מלך בן מלך איז אויך כדי „להודיע לכל שזהו מלך לבדו";

משא"כ אין הל' מלכים — „הלכות מלכים" (סתם) — וואו ער רעדט וועגן „כיון שנמשח דוד זכה בכתר מלכות והרי המלכות לו ולבניו", און — אַז „נביא^מד שהעמיד מלך משאר שבטי110ישראל והי' אותו המלך הולך בדרך התורה והמצוה ונלחם מלחמות ה' הרי זה מלך וכל מצות המלכות נוהגות בו כו' שהרי אחי' השילוני העמיד ירבעם ואמר לו^מה והי' אם שמוע^מו תשמע את כל אשר אצוך ובניתי לך בית נאמן כאשר בניתי לדוד גו'" [נאָר ער איז מוסיף אַז „אין מושחין מלכי ישראל בשמן המשחה אלא בשמן אפרסמון"^מז] איז דעריבער בשעת ער זאָגט דאָרט דעם דין אַז „אין מושחין מלך בן מלך אלא אם כן היתה שם מחלוקת או מלחמה מושחין אותו", זאָגט ער נאָר דעם טעם „כדי לסלק המחלוקת", וועלכער איז אויך בנוגע מלכי ישראל. כדלקמן.

ה. די הסברה בזה^*47:

אע"פ אַז לדעת הרמב"ם איז אויך לאחרי שזכה דוד בכתר מלכות איז „נביא שהעמיד מלך משאר שבטי ישראל הרי זה מלך", כנ"ל — אעפ"כ איז דאָ אַ חילוק עיקרי, ווי דער רמב"ם איז ממשיך^מח אַז „מלכי בית דוד הם העומדים לעולם שנאמר כסאך יהי' נכון עד עולם אבל אם יעמוד מלך משאר ישראל תפסק המלכות מביתו", און אפילו בשעת ס'איז דאָ אַ מלך משאר שבטי ישראל איז „עיקר המלכות לדוד"^מט,

ביז, ווי דער רמב"ם זאָגט אין ספר המצות שלו^נ: אבל^נא המלכות לבד כבר ידעת מלשונות ספרי הנבואה שזכה בה דוד. ובפרוש אמרו כתר מלכות זכה בו דוד, וכן זרעו אחריו עד סוף כל הדורות אין מלך למי שמאמין תורת משה רבינו אלא מזרע דוד ומזרע שלמה דוקא^נב, וכל שהוא מזולת הזרע הנכבד הזה לענין מלכות נכרי קרינא בי' כשם שכל שהוא מזולת זרע אהרן לענין עבודה זר קרינא בי'".

עפ"ז קומט אויס אַז דער חילוק פון מלכות בית דוד און מלכי ישראל איז ניט נאָר בנוגע צו זמן — אַז מלכי בית דוד זיינען עומדים לעולם, משא"כ מלכי ישראל — נאָר ס'איז אַ חילוק אין דעם עצם גדר המלכות: דוד זכה בכתר מלכות. עצם גדר המלכות איז אַלעמאָל נאָר בדוד ובניו, מערניט אַז „בציווי ה'"^נג קען זיין אַז ס'זאָל ווערן אַ מלך פרטי משאר שבטי ישראל^נד, ס'איז אָבער ניט „עיקר המלכות"^נה,^*

ביז אַז לגבי מלכות דוד „נכרי קרינא בי'"^נו, און ווי ער זאָגט אין מכילתא^נז111„משנבחר דוד יצאו כל ישראל"^נח.

ו. ויש לומר אַז דאָס איז דער טעם פאַרוואָס נאָר מלכי בית דוד איז מען מושח בשמן המשחה, און ווי ס'איז פאַרשטאַנדיק פון פשטות לשון הרמב"ם „כיון שנמשח דוד זכה בכתר מלכות והרי המלכות לו ולבניו הזכרים עד עולם שנאמר כו'", אַז דער ענין פון משיחה בשמן המשחה באַ דוד איז ניט נאָר נאָך אַ פרט אין זיין מינוי אַלס מלך, נאָר דאָס האָט אויפגעטאָן^נט דעם קיום און נצחיות פון מלכות דוד, „עד עולם".

והטעם י"ל: דער שמן המשחה איז דער שמן שעשה משה באופן אַז „יהי' זה לי לדורותיכם"^ס און „כולו קיים לעתיד לבוא"^סא.

און ווי דער רמב"ם זאָגט אין הל' כלי המקדש, „הניחו בכלי לדורות"^סב „ומעולם לא נעשה שמן אחר חוץ ממה שעשה משה"^סג.

און דעריבער פועל'ט די משיחת שמן המשחה אויך דעם „לדורותיכם", הקיום והנצחיות במלכות^סד, אַז „מלכי בית דוד הם העומדים לעולם".

אויף דעם זאָגט דער רמב"ם „אין מושחין מלך בן מלך שהמלכות ירושה למלך לעולם . . ואם היתה שם מחלוקת מושחין אותו כדי לסלק המחלוקת ולהודיע לכל שזהו מלך לבדו": ווען ס'איז ניטאַ קיין מחלוקת, דאַרף אַ מלך בן מלך ניט האָבן קיין משיחה, ווייל די „משיחה שמשח את אביו פועל גם בהם והם הוו כמו אביהם"^סה; בשעת אָבער „היתה שם מחלוקת" — וואָס דעמאָלט איז דער ענין הקיום והנצחיות — פעולת המשיחה בשמן המשחה — ניט בגלוי ובידיעה בנוגע להבן, דעמאָלט איז מען אים מושח צוליב צוויי ענינים: א) כדי לסלק המחלוקת (וואָס איז שייך ניט נאָר במלכי בית דוד (בשמן המשחה) נאָר אויך ביי אַ מלך משאר שבטי ישראל (בשמן אפרסמון)). ב) „ולהודיע לכל שזהו מלך לבדו" — וואָס דאָס איז דער ענין מיוחד שבמלכי בית דוד לבד^סו.

112וואָס דאָס איז אויך דער דיוק והוספה בלשון הרמב"ם „להודיע לכל שזהו מלך לבדו" — דלכאורה „לבדו" מאי קמ"ל^סז? נאָר דערמיט מיינט דער רמב"ם ניט נאָר אַז ער איז דער מלך און ניט דער צווייטער וואָס האָט געפירט די מחלוקת, נאָר „שזהו מלך לבדו" אַלעמאָל, ניט נאָר ווי ס'איז געווען בימי דוד ושלמה^סח, נאָר אויך בשעת ס'איז דאָ אַ מלך משאר שבטי ישראל, איז ער „מלך לבדו" — „כתר מלכות" איז זכה דוקא דוד וזרעו אחריו^סט, עד עולם.

און דעריבער זאָגט דאָס דער רמב"ם אין הל' כלי המקדש^ע — וואָרום דאָס איז אַ פרט (ניט אין הל' מלך — וועלכער קען זיין אויך ניט „לבדו", נאָר) אין דיני שמן המשחה — מגלה זיין אויך באַ דעם מלך בן מלך (שהיתה עליו מחלוקת) דער ענין פון „מלך לבדו" וואָס איז דאָ במלכי בית דוד, אַז אויך באַ אים איז דאָ דער ענין הנצחיות שבהם^עא וואָס עומדים לעולם^עב.

ז. עפ"ז יש לבאר וואָס די גמרא רעכנט אויס במפורש „דוד ושלמה שנמשחו בקרן נמשכה מלכותן"^עג, אע"פ אַז שלמה איז געווען אַ מלך בן מלך, און איז נמשח בלויז „לסלק המחלוקת" כנ"ל:

אע"פ אַז „כיון שנמשח דוד זכה בכתר מלכות", וויבאַלד אָבער אַז דער המשך פון דעם עיקר ענין המלכות איז דוקא ע"י שלמה, ביז ווי דער רמב"ם זאָגט אין ספר המצות כנ"ל „אין מלך למי שמאמין בתורת משה אלא מזרע דוד ומזרע שלמה דוקא", און דער רמב"ם רעכנט113דאָס אַריין^עד אין (דעם עיקר הי"ב פון) די י"ג עיקרים „ומכלל היסוד הזה (פון ימות המשיח) . . שאין מלך לישראל אלא מבית דוד ומזרע שלמה בלבד",

קומט במילא אויס, אַז מלכות שלמה ומשיחתו איז ניט בלויז אַ המשך^עה פון מלכות דוד וויבאַלד ער איז געווען בפועל דער וואָס האָט יורש געווען מלכות דוד, נאָר דער גדר פון מלכות בית דוד, אַ מלכות „עד עולם", איז געקומען (נאָך דוד'ן) דוקא — ע"י מלכות שלמה.

וואָס דערפאַר געפינט מען אַז מלכות שלמה איז געווען אויסגעטיילט פון אַלע אַנדערע מלכי בית דוד, וואָס ער איז געווען „מלך לבדו" בפועל ובגלוי פּונקט ווי דוד אביו, ניט אַזוי ווי די אַנדערע מלכי בית דוד וועלכע זיינען ניט געווען מלך לבדו על כל ישראל, וואָרום ע"פ נביא איז געוואָרן אַ מלך משאר שבטי ישראל אויף די עשרת השבטים.

און דער טעם אויף דעם — ווייל אויף מלכות שלמה איז געווען אַ נבואה מפורשת צו דוד מתחלה אויף דער נצחיות פון מלכות שלמה, „הנה^עו בן נולד לך הוא יהי' איש מנוחה גו' שלמה יהי' שמו גו' הוא יבנה בית לשמי . . והכינותי את כסא מלכותו על ישראל עד עולם".

נאָכמער: כשם ווי עס ווערט געזאָגט בחירה מיוחדת בנוגע לדוד, „ויבחר בדוד עבדו"^עז, וואָס עי"ז איז „יצאו כל ישראל" פון מלכות כנ"ל במכילתא, ווערט עד"ז געזאָגט בנוגע לשלמה^עח „ויבחר ה' גו' בי מכל בית אבי להיות למלך על ישראל לעולם גו' בי רצה להמליך על כל ישראל ומכל בני כי רבים בנים נתן לי ה' ויבחר בשלמה בני לשבת על כסא מלכות ה' על ישראל", ובמילא יצאו כל שאר בני דוד.

און דעריבער איז מען כולל ביידע צוזאַמען, „דוד ושלמה שנמשחו בקרן נמשכה מלכותן": וויבאַלד אַז די נצחיות פון מלכות דוד איז געזאָגט געוואָרן במיוחד און נאָר ביחס לשלמה כנ"ל „והכינותי את כסא מלכותו על ישראל עד עולם", איז דאָס גופא אויך נמשך געוואָרן במשיחת שלמה, „להודיע לכל שזהו מלך לבדו",

און דעריבער איז דער שם מלכות נקרא ע"ש שניהם, דוד ושלמה.

ח. ע"פ כל הנ"ל יש לבאר דעם „מענין הפרשה" פון דער הפטורה, בתוכן ענינם, און אויך דעם המשך צו דער פרשה:

דאָס וואָס „מלכי בית דוד הם העומדים לעולם", און ווי דער לשון בסיום ההפטורה — וואָס בת שבע האָט געזאָגט לאחר ווי דוד האָט געשוואָרן „כן אעשה היום הזה" (אַז שלמה וועט זיין דער מלך) — „יחי אדוני המלך דוד לעולם", אַז „לא תכרת המלוכה מזרע דוד לעולם"^עט, אפילו ווען זיי פירן זיך ניט כדבעי ח"ו, „הקב"ה^עט הבטיחו בכך שנאמר^פ אם יעזבו בניו תורתי ובמשפטי לא ילכון ופקדתי בשבט פשעם ובנגעים114עונם וחסדי לא אפיר מעמו" — איז וויבאַלד אַז כתר מלכות באַ דוד איז פאַרבונדן מיט בחירת הקב"ה, איז ניט שייך אין דעם קיין הפסק (אמיתי) ושינוי.

און דאָס איז ע"ד ווי די אויסגעטיילקייט פון אידן מצד דעם וואָס זיי זיינען בני אברהם יצחק ויעקב: דאָס וואָס די אבות, אברהם יצחק ויעקב האָבן ממשיך געווען לבניהם אחריהם לכל אחד ואחת מעם ישראל, איז דאָס עד סוף כל הדורות^פא.

ווייל די בחירת הקב"ה „אשר בחרת באברם"^פב איז ניט שייך בזה קיין שינוי.

וכשם ווי באַ מלכי בית דוד איז דער ענין פון „יחי אדוני המלך דוד לעולם" געוואָרן בפועל אין דעם המשך המלוכה, אין דעם וואָס „שלמה בנך ימלוך אחרי", וואָרום „ויבחר בשלמה בני לשבת על כסא מלכות ה' על ישראל", כנ"ל, עד"ז בפרשתנו איז דער המשך פון אברהם (אשר בחרת באברם) אַרויסגעקומען אין דעם קיום הבטחת ה' „כי ביצחק יקרא לך זרע"^פג, יצחק איז ממשיך בפועל דעם בית אברהם.

ועפ"ז יש לומר אַז דעריבער ווערט לנוסח הרמב"ם (וכמנהג רוב ישראל עתה) ניט געזאָגט בהפטורה דער פסוק וועגן מלכות שלמה בפועל, ווייל אויך בפרשתנו איז דער ענין האבות, אברהם יצחק (ויעקב), אַלס יסוד פון כל עם ישראל וואָס זיי האָבן ממשיך געווען לבניהם אחריהם עד עולם^פד איז נאָך ניט נגמר געוואָרן בשלימות (בפרשתנו), אַז „ביצחק יקרא לך זרע ולא כל יצחק"^פה, ביז לידת יעקב (בפ' תולדות), דוקא דעמאָלט איז נגמר געוואָרן די שלימות ענין האבות, „אין קורין אבות אלא לשלשה"^פו.

ט. ויש לומר אַז דער „מענין הפרשה" בהפטורה זו איז ניט בלויז אין דער תוכנדיקער שייכות פון מלכות בית דוד, דוד ושלמה, מיט די אבות, נאָר אויך אין דעם וואָס דער גמר הבחירה באברהם ויצחק — יסוד פון עם ישראל — ווערט נתגלה במלכי בית דוד.