Likkutei Sichos
Mikeitz 2
227מקץ ב
א. נאָכדעם ווי יעקב אבינו האָט מסכים געווען אַז זיינע זין זאָלן ווידער גיין קיין מצרים און האָט זיי אָנגעזאָגטא „זאת עשו קחו מזמרת הארץ וגו'" וואָס מ'זאָל ברענגען צו יוסף'ן, „וכסף משנה קחו בידכם גו' ואת אחיכם קחו וקומו שובו אל האיש", האָט יעקב אויסגעפירטב „וא־ל ש־די יתן לכם רחמים לפני האיש ושלח גו'".
שטעלט זיך רש"י אויף די ווערטער „וא־ל ש־די" און איז מפרש „מעתה אינכם חסרים כלום אלא תפלה הריני מתפלל עליכם" (און דערנאָך איז ער ממשיך בביאור הענין „וא־ל ש־די — שדי בנתינת רחמיו כו'").
וואָס איז דאָ שווער אין פסוק וואָס רש"י דאַרף זיך דערויף שטעלן און באַוואָרענען מיט זיין פירוש „מעתה כו'"? זאָגן מפרשיםג: פון פשטות הכתובים איז משמע אַז דאָס אַלץ איז איין המשך דיבור וסיפור — נאָך דעם דערציילן די נייטיגע הכנות „זאת עשו וגו'" און „וקומו שובו אל האיש" פירט יעקב אויס און זאָגט (דערציילט) מיט אַ זיכערקייט וא־ל ש־די יתן לכם רחמים . . ושלח לכם את אחיכם אחר ואת בנימין", אַז אויספאָלגנדיק דאָס פריערדיקע וועט איר געוויס צוריקקומען מיט (שמעון און) בנימין —
און וויבאַלד אַז ס'איז שווער אַזוי צו לערנען, ווייל יעקב האָט דאָך אויסגעפירט „ואני כאשר שכלתי שכלתי", וואָס דאָס מיינט אַז ער איז כלל ניט בטוח אַז זיי וועלן צוריקברענגען (שמעון און) בנימין; איז דעריבער מוז מען לערנען אַז „וא־ל ש־די יתן לכם רחמים" איז ניט קיין דיבור וסיפור של הבטחה, בהמשך הדיבור לבניו, נאָר (אַ באַזונדער ענין —) אַ תפלה: יהי רצון אַז וד' יתן לכם רחמים — אָבער דעמאָלט ווערט קשה פאַרוואָס שטייט „וא־ל גו'", מיט אַ וא"ו החיבור? —
דערפאַר איז רש"י מפרש דעם קשר הדברים: „מעתה" — נאָך דעם אַלעם וואָס ער האָט זיי פריער אָנגעזאָגט (מיטצונעמען אַ „מנחה", „כסף משנה" און אויך „את אחיכם" — בנימין) „אינכם חסרים כלום אלא תפלה הריני מתפלל עליכם" — פעלט שוין גאָרניט פון דעם וואָס איר דאַרפט טאָן פאַר דער הצלחה, נאָר בלויז „תפלה כו'".
ס'איז אָבער ניט מובן, ווי איז מתאים צו זאָגן אַז „מעתה אינכם חסרים כלוםד אלא תפלה"ה?
228תפלה איז דאָך אַן ענין הכי עיקרי — און ווי מען געפינט ביי יעקב'ן גופא, בנוגע הצלתו מעשו, אַז לכל לראש האָט ער מתפלל געוועןו, דערנאָך האָט ער געטאָן פעולות בדרך הטבע „ויקחז מן הבא בידו מנחה גו'"ח;
איז פאַרוואָס האָט יעקבט גענוצט אַ לשון וועלכער באַדייט אַז תפלה איז כאילו אַ דבר נוסף, אַ דבר טפל, וואָס קומט נאָכן באַזאַרגן (ע"י המנחה כו') אַלע ענינים עיקריים?
ב. דער מהרש"לי לערנט דעם תוכן פירוש רש"י באופן אחר:
יעקב האָט געזאָגט לבניו: אַלץ וואָס מען דאַרף טאָן אין דרך הטבע אויף מפייס זיין דעם אדון אין מצרים איז געוואָרן באַוואָרנט דורך „זאת עשו קחו גו'"; און אויב דאָס וועט ניט העלפן — איז דאָס דערפאַר וואָס די סיבה איז ניט דער רוגז פון דעם אדון אין מצרים (וואָס דאַן וואָלט מען אים געדאַרפט מפייס זיין), נאָר דאָס איז — „השגחה פרטית וסיבת אלקים הוא ולא בדרך הבחירה"יא, ובמילא פאָדערט זיך נאָר תפלה, „והריני מתפלל עליכם".
ולפי פירושו קומט אויס, אַז דער פשט פון „מעתה אינכם חסרים כלום אלא תפלה" איז בהיפך מהנ"ל: ניט אַז מ'האָט שוין אַלץ געטאָן און עס פעלט אויס בלויז תפלה, נאָר אדרבה, עס איז ניט נויטיק קיין שום זאַך, די איינציקע זאַך וואָס מ'דאַרף איז נאָר תפלה.
אָבער פירוש זה איז לכאורה ניט הולם דעם לשון פרש"י, ווייל לפ"ז וואָלט רש"י געדאַרפט אויסטייטשן דאָס בפירוש, אָדער עכ"פ משמיט זיין דעם וואָרט „מעתה" (בתחילת פירושו). פשטות לשון רש"י „מעתה אינכם חסרים כלום אלא תפלה" איז משמע, אַז דאָס ווערט געזאָגט בקשר מיט די פריערדיקע ציוויים — אַז איצט, נאָכן באַוואָרענען כל ענינים דלעיל, פעלט מער גאַרניט, חוץ תפלה, וכפירוש רוב המפרשים הנ"ל.
די לשונות שבתורה, אין וועלכע מען זאָגט אַז השי"ת וועט געבן טוב, ברענגען אַ ישועה וכדומה, זענען אין צוויי אופנים: בדרך ברכה אָדער בדרך תפלה. דער חילוק ביניהם איז פאַרשטאַנדיק בפשטות אויך פון די פסוקים וועלכע מ'האָט שוין געלערנט:
די זאַך פון תפלה איז — אַז ווען מען געפינט זיך אין אַן ענגן מצב, צי אין אַן עת צרה מצד אַ סכנה ר"ל (ווי ס'איז געווען דער פאַל ביי יעקב ווען ער האָט געהערט אַז עשו „הולך לקראתך וארבע מאות איש עמו"יב), אָדער מצד אַ צורך והכרח מיוחד (ווי באַ יצחק ורבקה בעת229זיי האָבן אַ לאַנגע צייט ניט געהאַט קיין קינדער), דעמאָלט איז מען אויף דעם מתפלל צום אויבערשטן (ווי מ'געפינט אין דער תורה אין די דערמאָנטע פאַלן, אַז יעקב האָט תפלה געטאָן צו השי"ת „הצילנייג נא מיד אחי מיד עשו", און יצחק „ויעתריד יצחק לה' לנוכח אשתו כי עקרה היא"טו).
ברכה איז ענינה — ס'זאָל צוקומען אַ תוספת טובטז אין דעם מצב ההווה. ווי מ'זעט עס אינעם לשון הברכה וואָס שטייט ביי אברהםיז „ואברכך . . ואברכה מברכך"; און אַזוי ביי יצחק'ן „ויברכהו ה'", „ויזרע יצחק בארץ ההיא וימצא בשנה ההיא מאה שערים ויברכהו ה'"יח — די ברכה איז באַשטאַנען אין דעם וואָס ס'איז אויסגעוואַקסן הונדערט מאָל אַזויפיל.
און דאָס איז אויך דער תוכן פון די אַנדערע ברכות, ווי ברכת יצחק צו יעקב „ויברכהו . . ויתן לך האלקים גו'"יט וכיו"ב בשאר ברכות שבתורה.
פון די בולט'ע אונטערשיידן צווישן אַ ברכה אָדער אַ תפלה: אין אַ תפלה איז די ווענדונג (אינגאַנצן) צום אויבערשטן, מ'איז מתפלל לה' ער זאָל העלפן דעם פאַר וועמען מ'איז מתפלל (ווי תפלת יצחק ויעקב הנ"ל „ויעתר יצחק לה'", „הצילני נא מיד אחי גו'")כ; משא"כ אַ ברכה ווערט געזאָגט צו דעם וועמען מ'איז מברך, ע"ד ווי בברכת יצחק ליעקב „ויתן לך"כא.
אויך: ביי תפלה ווערט בכלל גענוצט דער לשון הוי' אָדער אלקים, ניט אש־די; באַ ברכה געפינט מען דעם לשון א־ל ש־די, ווי יצחק האָט געזאָגט צו יעקב'ןכב „וא־ל ש־די יברך אותך ויפרך גו' ויתן לך את ברכת אברהם גו'"כג.
ד. ע"פ כ"ז שטעלט זיך די שאלה דאָ אין דעם פסוק „וא־ל ש־די יתן לכם רחמים":
דאָ איז דאָך געווען אַן „ענגער" מצב, עס האָט אויסגעזען ווי אַן עת צרה, ווי יעקב האָט געזאָגט גלייך ביים הערן פון די שבטים וועגן מהלך הענינים — אַז שמעון איז פאַרהאַלטן געוואָרן אין מצרים און מ'דאַרף אויך ברענגען דאָרט בנימין — „אותי שכלתם יוסף איננו ושמעון איננו ואת בנימין תקחו עלי היו כולנה"כד; און יעקב האָט אַזוי שטאַרק ניט געוואָלט אַז בנימין זאָל גיין אין מצרים, אַז ער האָט געזאָגטכה „לא ירד בני עמכם כי גו' והורדתם את שיבתי ביגון שאולה". און עס האָט געדויערט230ביז „כילו לאכול את השבר"כו און דערנאָך אַ שקלא וטריא פון יעקב און יהודא.
און ערשט נאָכדעם ווי יהודה האָט גע'טענה'ט „בנימין ספק יתפש ספק לא יתפש ואנו כולנו מתים ברעב אם לא נלך"כז, האָט יעקב מסכים געווען.
נאָכמער: אויך די שבטים האָבן אַנערקענט אַז דאָס איז אַ צרה, ווי זיי האָבן עס פריער בפירוש געזאָגטכח „אבל אשמים אנחנו גו' על כן באה אלינו הצרה הזאת".
איז דאָך לכאורה אַ דבר הפשוט, אַז אין אַזאַ מצב פאָדערט זיך לכל לראש דער ענין פון תפלה לה', אַז ער זאָל אויסלייזן פון דער צרה. פאַרוואָס האָט יעקב דאָס געזאָגט מיט אַ לשון ותוכן פון אַ ברכה „וא־ל ש־די יתן לכם רחמים" (און ווי דער מדרשכט זאָגט טאַקע אויך דאָ „מה ראה יעקב לברכם באש־די")?
דעריבער באַוואַרנט רש"י און איז מפרש ומחדש, אַז וויבאַלד ס'איז נויטיק דער ענין התפלה, דערפאַר האָט יעקב אבינו געזאָגט „הריני מתפלל עליכם"; און דאָס וואָס ער האָט געזאָגט „ואש־די יתן לכם רחמים", איז עס ניט דער לשון התפלה (דאָס ווערט ניט דערמאָנט)ל — נאָר דאָס איז סיפור תוכן כוונת און תכלית התפלה, ווי רש"י טייטשט אָפּ בהמשך לשונו „וא־ ש־י (— שדי בנתינת רחמיו וכדילא היכולת בידו ליתן) יתן לכם רחמים"לב,
און דאָס וואָס עס שטייט אין תורה נאָר „וא־ל ש־די יתן לכם רחמים", ניט לשון תפלת יעקב, פאַרענטפערט רש"י בהמשך לשונו „מעתה אינכם חסרים אלא כו'", כדלקמן.
כשם ווי יעקב האָט געזען אַז דער גאַנצער ענין איז היפך הרצוי. אַזוי האָבן די שבטים בינם לבין עצמם אויך געזען אַז דאָס איז אַ צרה ועונש, ווי זיי האָבן געזאָגט (כנ"ל) נאָך זייענדיק אין מצרים „אבל אשמים אנחנו אשר ראינו צרת נפשו בהתחננו אלינו ולא שמענו על כן באה אלינו הצרה הזאת" (און אויך דערנאָך (בחזרתם לאביהם), ווען זיי האָבן אויסגעפונען אַז הושב כספם, איז „ויצא לבם ויחרדו איש אל אחיו לאמר מה זאת עשה אלקים לנו"לג).
אָבער אין זייערע רייד צו יעקב'ן האָבן זיי דאָס ניט געקענט מגלה זיין (אַז זיי פילן דערין אַז דאָס איז אַן ענין של עונש אויף מכירת יוסף) כמובן; צו יעקב'ן האָבן די שבטים גערעדט וועגן דעם ניט ווי וועגן אַ מצב של (עונש ובמילא —) צרה, נאָר ווי דאָס וואָלט געווען אַ זאַך וועלכע קען פּאַסירןלד ע"פ טבע.
231דערפאַר האָט זיי יעקב געזאָגטלה „אם כן אפוא": אויב דאָס איז כדבריכם, אַז ס'איז ניט קיין צרה נאָר אַ דבר הרגיל בטבע, איז בהתאם דערמיט „זאת עשו קחו מזמרת הארץ" אויף צו מפייס זיין דעם איש מיט אַ דורון ע"פ דרכי הטבע, „וכסף משנה קחו גו' ואת אחיכם קחו גו'".
און צו דעם האָט יעקב (ממשיך ו)מוסיף געווען „וא־ל ש־די יתן לכם רחמים — מעתה אינכם חסרים כלום אלא תפלה", אַז אויך לשיטתכם וועגן דעם מצב אַז „אינכם חסרים כלום" — נאַכן באַוואָרענען דעם דורון וכו' פעלן טאַקע ניט מער קיין פעולות בדרכי הטבע — „אלא" סיידן דער ענין התפלה, ווייל אויך במצב כזה און נאָכן מסדר זיין אַלע ענינים בדרך הטבע מוז מען נאָך אַלץ אָנקומען צו תפלה (ובפרט, כנ"ל, אַז יעקב האָט יע חושש געווען פאַר אַ צרה), ובמילא — „הריני מתפלל עליכם";
ועפ"ז יומתק: וויבאַלד אַז לפי דברי השבטים איז עס ניט קיין צרה, האָט יעקב פאַר זיילו אַרויסגעבראַכט דעם תוכן התפלה בלשון של ברכה „ואש־די וגו'".
ו. עפ"ז ווערט פאַרענטפערט (בפשטות) נאָך אַ שאלה: רש"י האָט (שוין פריער) מפרש געוועןלז „יפה תפילת החולה מתפלת אחרים עליו והיא קודמת להתקבל". און ס'איז מובן, אַז דאָס איז לאו דוקא ביי אַ חולה, נאָר אין יעדן פאַל ווען אימעצער נויטיקט זיך אין אַ ישועה אָדער הצלה, איז זיין תפלה „יפה", „קודמת להתקבל" ווי די תפלה וואָס אַ צווייטער וועט פאַר אים מתפלל זיין.
ולפ"ז צריך ביאור: פאַרוואָס האָט יעקב מתפלל געווען פאַר זיי און האָט זיי ניט געזאָגט, אַז זיי אַליין זאָלן פאַר זיך מתפלל זיין — „מעתה (אינכם חסרים כלום אלא תפלה) עליכם להתפלל" (וכיו"ב)?
[און אע"פ אַז יעקב האָט געהאַלטן אַז די צרה (פון שיקן בנימין קיין מצרים) רירט אָן בעיקר אים, יעקב'ן — „וקראהו אסון וגו' והורדתם את שיבתי ביגון שאולה"; „ואני כאשר שכלתי שכלתי" (און דאָס וואָס יעקב האָט געזאָגט „הריני מתפלל עליכם", י"ל אַז דאָס מיינט ער אויף זייער פעולה ומעשה וכההמשך בהפסוק) — אָבער סו"ס האָבן זיי דאָך געדאַרפט געהאָלפן ווערן דורך דער תפלה, אַז זיי זאָלן האָבן רחמים בעיני האיש, האָט יעקב געדאַרפט זאָגן אַז עכ"פ אויך זיי זאָלן מתפלל זיין?לח]
232וע"פ הנ"ל איז דאָס מובן בפשטות: לויט די רייד פון די שבטים איז דאָס ניט קיין אויסערגעוויינלעכער מצב וואָס פאָדערט אַ תפלה מיוחדת, און יעקב קען שיקן בנימין מיט זיי, און זיי וועלן אים געוויס צוריקברענגען (צוזאַמען מיט שמעון'ען); יעקב האָט אָבער געהאַלטן, כנ"ל, אַז תפלה מוז סייווי זיין אויך במצב כזה (ומה גם לפי האמת, ווי יעקב האָט געפילט), אָבער וויבאַלד אַז זיי פילן זיך ניט ווי אַזעלכע וועלכע מוזן האָבן תפילה ובמילא — איז זייער תפלה „יפה", דערפאַר איז „הריני מתפלל עליכם".
ז. מהענינים דיינה של תורה בפרש"י:
אע"פ אַז דאָס וואָס די שבטים האָבן געזאָגט אַז ס'איז ניט קיין מצב של צרה, איז נאָר געווען כלפי יעקב, אָבער ביי זיך אַליין האָבן זיי, אַזוי ווי יעקב, געהאַלטן אַז דאָס איז אַ צרה — אָנרופענדיק עס כנ"ל „(על כן באה אלינו) הצרה הזאת" — פונדעסטוועגן איז אין דעם פאַראַן אַ חילוק צווישן די שבטים און יעקב:
די שבטים האָבן געקוקט אויף דעם ווי אַ צרה פרטית וואָס קומט אויף זיי אַלס אַן עונש פאַר אַן אשמה פרטית (זייער פאַרקויפן יוסף'ן) — „אבל אשמים אנחנו אשר ראינו צרת נפשו בהתחננו אלינו ולא שמענו ע"כ באה אלינו הצרה הזאת"לט,
אָבער יעקב האָט דערין געזען אַ מצב וצרה כללית בהמשך צו די פריערדיקע צרות (ווי רש"י בריינגט בנדון זה „ומדרשו מי שאמר לעולם די יאמר די לצרותי שלא שקטתי מנעורי כו'"); נאָכמער — ניט בלויז צו די פריערדיקע צרות נאָר אויך אַ שייכות צו די קומענדיקע יסורי הגלות פון כלל ישראל, ווי יעקב האָט געזאָגטמ בתחילת הליכתם למצרים „רדו שמה, ולא אמר לכו רמז למאתים ועשר שנים שנשתעבדו למצרים כמנין רד"ו".
וי"ל אַז דאָס איז פאַרבונדן מיט דעם חילוק כללי צווישן יעקב און די שבטים:
יעקב אַלס איינער פון די ג' אבות של כל עם ישראל, „זעט" אַלץ וואָס פּאַסירט מיט אים. און אַלע מאורעות וועלכע האָבן אַ שייכות מיט אים — דעם „סימן לבנים", ווי דאָס איז נוגע צו בניו און צו די דורות שלאחריו — ביז אַז אויך דער „רדו" וואָס ער זאָגט לבניו איז „מעשה אבות" וואָס איז אַ „סימן" צו די מאתים ועשר שנים פון די אידן אין שעבוד מצרים.
די שבטים אָבער, וויבאַלד אַז זיי זיינען „בנים" ניט קיין אבות (פון כללות עם ישראל)מא, האָבן דערין ניט געזען קיין ענין כללי דכללות עם ישראל, נאָר אַ פרטי, אַן עונש אויף יעדערן פון זיי בפרטיות (אויף מכירת יוסףמב).
ובאופן אחר ובסגנון לשון החסידותמג: די שבטים, זייענדיק „מרכבתא תתאה" פאַרבונדן מיט עולמות בי"ע,233האָבן געזען די ענינים ווי זיי האָבן אַ שייכות מיט טבע און פרטי הגבלות פון וועלט; אָבער יעקב וואָס איז געווען פון „מרכבתא עילאה" דאצילות, העכער פון וועלט, האָט געזען אין יעדער זאַך ווי עס איז העכער פון די הגבלות פון טבע העולם.
ח. ענין הנ"ל האָט אויך אַ שייכות צו חנוכה (פ' מקץ ווערט אַלעמאָל געלערנט (און געליינט) אין די טעג פון חנוכה):
כאָטש אַז עניני ישועה והצלה וועלכע זיינען פאַרבונדן מיט ימי חנוכה זיינען בדרך כלל געקומען דורך נסים ונפלאות, י"ל קס"ד, בחיצוניות קען אויסזען אַז עס זיינען געווען נסים וועלכע האָבן אַ פאַרבונד מיט טבעמד (די הצלתמה ישראל פון מלכות יון וועלכע איז געקומען ע"י מלחמה, ובלשון הרמב"םמו „ריחם עליהם אלקי אבותינו והושיעם מידם והצילם וגברו בני חשמונאי הכהנים הגדולים והרגום והושיעו ישראל מידם"),
דאָס איז אָבער אַזוי נאָר בחיצוניות,
באמיתיות זיינען דאָס געווען נסים גלויים וועלכע זיינען געווען לגמרי העכער פון טבע: גבורים ביד חלשים וכו'.
ט. די תורה איז דאָך נצחית בכל עת ובכל זמן, ובפרט „מעשה אבות" וועלכע זיינען געווען „סימן לבנים" לגלות מצרים וכו', ובמיוחד אַז אין מדרשמז ווערט דער פסוק גופא אויסגעטייטשט בשייכות צו די גליות פון אידן [וא־ שדי יתן לכם רחמים . . לפני האיש הקב"ה כו' ושלח לכם את אחיכם אלו עשרת השבטים אחר ואת בנימין זה שבט יהודה ובנימין ואני כאשר שכלתי בחורבן ראשון שכלתי בחורבן שני . . לא אשכול עוד]
איז מובן אַז דערפון נעמט מען אַ הוראה בכל הזמנים:
לכל לראש איז די הוראה, אַז אין יעדן ענין וואָס אַ איד טוט, אפילו ווען ביי אים זעט עס אויס ווי אַ דבר טבעי, זאָל אַ איד ניט טראַכטן אַז ער דאַרף טאָן בלויז דאָס וואָס עס קוקט אויס נויטיק לויט די דרכי הטבע, און חוץ דעם „אינו חסר כלום" — נאָר ער דאַרף וויסן אַז ער מוז אָנקומען צו תפלה, און ניט ווי אַ צוגאָב־זאַך, נאָר אַלס אַן ענין עיקרי [און אויב ער טראַכט ח"ו אַז „אינו חסר כלום", איז דאָס אַ חסרון נוסף, און ער דאַרף אויך אויף דערויף מתפלל זיין].
און אע"פ אַז ביי אידן פאָדערט זיך עשי' ופעולה בדרכי הטבע — היות דער אויבערשטער האָט דאָך אָנגעזאָגט „וברכך ה"א בכל אשר תעשה"מח, דאַרף אָבער אַ איד וויסן דעם אמת, אַז זיין פאַרבונד מיט טבע איז ניט מער ווי אַ לבוש חיצוני, און אַז ער איז פאַרבונדן מיט'ן שם הוי' שלמעלה מהטבעמט. דעריבער איז ביי אים דער עיקר צו מתפלל זיין למי שהעושר שלונ, בנוגע234פרנסה, און עד"ז בכל עניניו ודרכיו, סיי גשמיות'דיקע און סיי רוחניות'דיקענא.
און דעמאָלט איז ער זוכה צו זען אַז זיינע ענינים טבעיים זיינען ניסים וועלכע זיינען מלובש אין טבע, און ער קומט צו אויך צו דער הכרה פון די נסים אויף וועלכע עס שטייט עושה נפלאות לבדונב, אַז „בעל הנס אינו מכיר בניסו"נג, נסים וועלכע זיינען פאַרבונדן מיט דעם אויבערשטן אַליין, שלמעלה מהטבע לגמרינד.
ביז צו די נסים ונפלאות וואָס וועלן זיין בביאת משיח צדקנו, וואָס „כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות"נה במהרה בימינו ממש.
Suggest a fixSent for review
Report a problemNo account needed
Embed on another site
About this page
Details
- Work
- Likkutei Sichos
- Volume
- חלק כ״ה
- Id
- rh-2c82ejr3