הוספות - שיחות לב

ב. אין כתבי האריז"ל שטייט אויפן די ענינים ניתוסף

פּסוק, והימים האלה נזכרים ונעשים,

אַז טעג וועלכע האָבן אין זיך אַ ברענגט זיך אין חסידות, פון אייגעוויסן ענין, איז בכל שנה ושנה" נעם וואָס האָט אַ פאַרשלאָסענעם בשעת מען דערמאָנט דאָס — נזכרים אוצר און האָט עס ניט געזען, אָבער — ווי על פּי תורה הייסט דערמאָ־וויבאַלד אַז ער ווייס אַז דער אוצר נען — איז ונעשים, טוט זיך אויף געהערט צו אים, און דער שליסל נאָכאַמאָל די המשכה: בט"ו ניסן — איז ביי אים אין האַנט און ווען

ער וויל קען ער עס אויפזוכן, איז

אַזוי איז דאָס אויך בנוגע ח"י הגם דערווייל זעט ער ניט דעם אלול בכל שנה ושנה. דורך דעם אוצר, פונדעסטוועגן איז ער בשמחה

וואָס מען דערמאָנט דאָס כנ"ל, חזר'ן גדולה).

ד. כ"ק מו"ח אדמו"ר האָט דערציילט, אַז אַמאָל איז ח"י אלול געווען פון די מועדים הנסתרים; דער רבי דער צמח צדק האָט עס מגלה געווען לבניו הקדושים. דער רבי מהר"ש פלעגט ח"י אלול כשחל בשבת אָדער דעם שבת וואָס פאַר ח"י אלול — זאָגן אַ מאמר חסידות פון אַלטן רבי'ן. שפּעטער איז ח"י אלול געוואָרן אַ מועד גלוי.

דאַרף דאָס געבן אַ כוח צו יעדן איינעם, אַז די ענינים שבפּנימיות זאָל מען קענען אַרויסנעמען בגילוי, און ווי געזאָגט פריער, אַז ח"י אלול גיט אַ חיות אין אלול און אין דער עבודה פון אַני לדודי ודודי לי, נעמט מען דערפון חיות על כל השנה בענינים הרוחניים, און במילא קומט עס אַרויס על כל השנה אויך בענינים הגשמיים, בבני חיי ומזוני רויחא.

ה. כ"ק מו"ח אדמו"ר האָט געזאָגט), אַז די צוועלף טעג פון ח"י אלול ביז ראש השנה איז דער זמן פון דעם חשבון פונעם גאַנצן יאָר, יום לחודש יום לחודש, און ח"י אלול — איז דער זמן החשבון פון חודש תשרי העבר.

וויבאַלד אַז ח"י אלול איז דער זמן וואָס מען דאַרף מאַכן אַ חשבון הנפש פון דעם פאָריקן חודש תשרי, וואָס בכלל זה איז, כמובן, אַז מען דאַרף זען אַז די ענינים, וואָס מ'האָט ניט געטאָן בחודש תשרי העבר, זאָלן זיין ווי עס דאַרף זיין בחודש תשרי הבא, במילא איז קיין פּלא ניט, אַז ח"י אלול זאָל מען ריידן וועגן דעם סדר ההנהגה פון חודש תשרי.

נאָך אַ טעם איז אין דעם, אַז לטובת הדבר איז בעסער אַז דער ריידן זאָל זיין ברוב עם, כדי אַז די וואָס געפינען זיך דערביי, זאָלן דאָס מפרסם זיין, און עס זאָל אָנקומען צו אַלעמען. דערפאַר זאָג איך דעם ענין איצטער, אין דער התועדות פון ח"י אלול.

ו. עשרת ימי תשובה איז דאָך דער זמן וואָס דעמאָלט^ח) איז קירוב המאור אל הניצוץ, דער אויבערשטער איז דאַן נאָענט צו אַלעמען, ווי עס שטייט אויף עשרת ימי תשובה^ז), דרשו ה' בהמצאו קראוהו בהיותו קרוב. אויף חודש אלול, דער זמן ההכנה אויף עשרת ימי תשובה, זאָגט ער אין לקוטי תורה)) דעם משל אויף דעם זמן, ווי אַ מלך וואָס געפינט זיך בשדה, וואָס דאַן האָבן אַלע צו אים אַ צוטריט. בשעת דער מלך געפינט זיך בהיכלו, אין נמשל איז דאָס אַ גאַנץ יאָר, דאַן638קענען ניט אַלע צו אים אַריינגיין, ד און די וואָס גייען אַריין, דאַרפן דורכגיין די שרים. דאַקעגן ווען דער

מלך גייט אַרויס אין שדה, אין

נמשל — חודש אלול, דאַן האָבן אַלע אַ צוטריט גלייך צום מלך.

לפי זה איז דאָך מובן אַז דער זמן פון חודש תשרי בכלל)) און עשרת ימי תשובה בפרט, אויך דער זמן ההכנה אויף חודש תשרי, וואָס דאָס איז חודש אלול בכלל, פון ח"י אלול אָן בפרט און די ימי הסליחות בפּרטי פּרטיות, איז אין די זמנים דאַרף מען זיך מערער אויסטאָן פון עניני עולם, און איבערגעבן זיך מערער צו ענינים רוחניים.

דאָס הייסט, אַז אַפילו די וואָס דעם גאַנצן יאָר זיינען זיי זיך עוסק אין ענינים גשמיים, עובדין דחול, דאַרפן זיי דעם זמן פון חדשי אלול און תשרי, ממעט זיין אין דער התעסקות און מוסיף זיין אין תורה ועבודה. ומכל שכן אַז די וואָס אַ גאַנץ יאָר

געפינען זיי זיך באהלה של תורה

ותפלה, זיי זיינען ניט פאַרנומען

מיט עובדין דחול, כל השנה זיינען

זיי שבת^י), דאַרף ביי זיי דער זמן

פון חדשי אלול ותשרי זיין: שבת

שבתון, ד. ה. אַז אין דעם זמן דאַרפן

זיי נאָך ווייניקער פאַרנעמען זיך מיט

עובדין דחול, אַפילו מיט זייערע

עובדין דחול, און מוסיף זיין אין

ז. אַזוי האָט געדאַרפט זיין. וואָס

איז בפּועל?

דער סדר אין די ישיבות איז, אַז אין דער צייט פון אלול און תשרי ומכל שכן ראש השנה ועשרת ימי תשובה, פאָרן זיך פאַנאַנדער דער גרעסטער טייל תלמידים, אָדער גאָר אַלע תלמידים, אַהיים, סיי די עלטערע סיי די אינגערע. און דער סדר אין דער היים איז, אַז דאָרטן שלאָפט מען מיט אַ שעה מער, מען עסט בעסער, ובכלל זעט צו די מוטער, אַז ער זאָל זיך אָפּרוען פון די חדשים וואָס מען האָט אים נעבעך געמאַטערט אין דער ישיבה. ער זאָל זיך ערהאָלן און זיין שטאַרק אין די רמ"ח אברים ושס"ה גידים. מען נוצט אויס די צייט אויף תוקפא דגופא21)).

די צייט וואָס ער געפינט זיך אין ישיבה, דאַן איז דער תלמיד

רוב היום, אָדער דעם גאַנצן טאָג,

אין די ד' אַמות של תורה און ד'

אַמות של תפלה. ער דאַוונט אין

ישיבה (על פּי רוב) און לערנט אין

ישיבה, אויך עסט ער און שלאָפט

אין ישיבה ובאוירה. דער וואָס שלאָפט

אין דער היים, שלאָפן איז דאָך ראש

ורגל בהשואה, במילא פאַרשטייט ער

ניט די טיפקייט פון מאמר רז"ל *21))

והוי גולה למקום תורה. אויך שלאָפן

דאַרף מען אין די ד' אַמות של

תורה וד' אַמות של תפלה. אָבער

בכל אופן איז אינעם רוב היום אין

כמות ופּשיטא אין איכות, געפינט639ער זיך בד' אַמות של תורה וד' אַמות של תפלה,

קומט צו גיין חודש אלול, ובפרט נענטער צום סוף חודש אלול, פאָרט מען זיך פאַנאַנדער אַהיים, און מען גיט זיך אָפּ מער אויף ענינים גשמיים — עס איז אַפילו אַלץ עניני היתר, אָבער פונדעסטוועגן גיט ער זיך אַוועק אויף ענינים גופניים, ניט אויף ענינים רוחניים —

איז דער סהכל פון דעם, אַז אָנשטאָט דעם וואָס אין דער צייט דאַרף מען ממעט זיין אין עובדין דחול און אָפּגעבן זיך מערער אין תורה ועבודה, טוט מען דעם היפּך פון דעם. מען איז ממעט אין תורה ועבודה און מען גיט זיך אַוועק מערער אויף ענינים גשמיים.

ח. יעדער ענין האָט דאָך אַ מקור אין תורה, איז אויך דער ענין — די אויבנדערמאָנטע הנהגה — האָט אַ מקור אין תורה און אַ התחלה פון אַ דבר טוב.

דער ברכי יוסף שרייבט28)) אַז די רבנים וואָס תמיד עוסקים בגופי הלכות ובחיבורים, איז בחודש אלול היו מניחים מקצת לימודם אויף מוסיף זיין בתפלות ובתחנונים.

במילא איז געוואָרן, אַז מען איז ממעט בהלכות ובחיבורים, נאָר ניט אַלע קומען צו דער צווייטער העלפט — מוסיף זיין בתפלות ובתחנונים. אויפן וועג, רוט מען זיך אָפּ, ווערט מען איינגעשלאָפן.

ט. עס שטייט אַפילו ואשימם בראשיכם, ואשימם חסר יו"ד, אַז די

12) סימן תקפא. געבראַכט אין אלף למטה סקט4)ו. אשמה איז אויף די ראשים18)). ד. ה. אַז שולדיק איז די הנהלה אין דעם וואָס דער סדר אין דער צייט פון חדשי אלול ותשרי איז ניט כדבעי. דאָס איז אַ טעם אויף צו מאָנען ביי דער הנהלה. עס איז אָבער ניט קיין תירוץ און קיין התנצלות פאַר די תלמידים. די תלמידים דאַרפן זיך ניט רעכענען, צי די הנהלה מאָנט ביי זיי צי ניט, זיי מוזן זען אויסנוצן די צייט פון אלול און תשרי אויף מוסיף זיין בתורה ועבודה. ממעט זיין אין ענינים גשמיים און מוסיף זיין אין ענינים רוחניים. אויך להניח מקצת לימודם בהלכות ובחיבורים, און מוסיף זיין בתפלות ובתחנונים.

אויף עשרת ימי תשובה שטייט דאָך דרשו ה' בהמצאו קראוהו בהיותו קרוב, כאן ליחיד, דער אַלטער רבי האָט געטייטשט^יד), כאן ליחיד, די תשובה פון יחידה (שבנפש) צו יחידו של עולם.

דערפאַר איז עשרת ימי תשובה, און חודש אלול אַלס הכנה צו די עשרת ימי תשובה, דאַרף זיין די עבודה פון קבלת עול, וואָס דורך קבלת עול קומט מען צו, צו יחידה לייחדך, ווי מיר זאָגן, חבוקה ודבוקה בך טוענת עולך יחידה לייחדך.

און דער קבלת עול דאַרף זיין אַ קבלת עול כללי (ועצמי, ווי דער הפרש פון קבלת עול שבכל השנה צו דעם קבלת עול פון ראש השנה. בכל השנה איז אַ קבלת עול הכרחי וחיצוני, און ראש השנה איז אַ קבלת640עול בדרך ממילא ועצמי18))). בשעת עס איז אַ קבלת עול פּרטי, איז הגם ער איז פאַרקוועטשט אין איין פּרט אָדער אַפילו אין אַ סך פּרטים, קען זיין ישות ומציאות דורכשפּאַרן אין אַנדערע פּרטים, און אין זיי וועט ער זיין בהתפּשטות ובהתרחבות. בשעת עס איז אָבער אַ קבלת עול כללי, דאַן איז ער פאַרקוועטשט אינגאַנצן און בהשואה אין זיין גאַנצער קומה, דעמאָלט איז יחידה לייחדך. און מצד יחידה שבנפש איז ניט קיין אונטערשייד פון אַ גדול שבגדולים און אַ פּחות שבפּחותים. ביי דעם גרעסטן בר דעת איז זיין שכל והשגה ניט מעלים אויף יחידה שבנפש ווען זי איז פּועלת פּעולתה, און ביי אַ פּחות שבפּחותים זיינען די מחשבות דבורים ומעשים, וואָס זיינען געווען ניט כדבעי, ניט מפסיק ומונע דעם ריין מאַכן אַפילו די מחשבה דבור ומעשה18)) בעת פּעולת היחידה.

די צייט פון אלול ותשרי איז די צייט פון יחידה לייחדך, וואָס די הקדמה והכנה צו דעם איז טוענת עולך, און אַ קבלת עול כללי דוקא. מען דאַרף ניט אַוועקפאָרן און באַפרייען זיך פון עול, ניט האָבן אויף זיך קיין קבלת עול, נאָר, אדרבה, מען דאַרף זיך געפינען אין די כותלי הישיבה, די ד' אַמות של תורה וד' אַמות של תפלה, שטיין מיט אַ תוספות קבלת עול, און זען מוסיף זיין בתפלות ובתחנונים, וואָס דורך דעם קומט מען צו, צו יחידה לייחדך.

י. מען וועט דאָך טענה'ן, אַז מען קען פאָרן אַהיים און דאָרטן טאָן די אַלע ענינים, שטיין מיט אַ קבלת עול כללי, מוסיף זיין בתפלות ובתחנונים א. א. וו.

דערציילט די גמרא^יז) אַז רב אַמי ורב אַסי הוו מצלי ביני עמודי, זיי פלעגן דאַוונען אין דעם אָרט וואו זיי האָבן געלערנט, און געלערנט אין דעם אָרט וואו זיי האָבן געדאַוונט. זיי) האָבן מחבר געווען תורה ותפלה.

דאָס שטייט אויף רב אַמי ורב אַסי, אָבער מען לערנט עס אָפּ פון אַ פּסוק. ופּשיטא אַז פאַר אַנדערע איז דאָס אַודאי אַ הוראה אַז מען דאַרף אויספירן די ענינים פון תפלות ותחנונים, אין די כותלי הישיבה, ד' אַמות של תורה מיט ד' אַמות של תפלה.

יא. ווי אויבן געזאָגט, אַז שולדיק איז אויך די הנהלה, במילא מאָנט מען ביי ביידן. ביי דער הנהלה און ביי די תלמידים.

ביי דער הנהלה מאָנט מען, אַז מען זאָל ניט לאָזן די תלמידים פריי, אַז אין דער צייט זאָלן די תלמידים קענען פאָרן אַהיים, און פאַרלאָזן זיך אויף זייער יושר.

ביי די תלמידים מאָנט מען, אַז מען זאָל זיך ניט פאַרלאַזן אויף דער הנהלה; אויב די הנהלה וועט זיי הייסן בלייבן אין ישיבה, וועלן זיי בלייבן, און אויב ניט, פאָרן זיי אַהיים, און ער האָט אַ היתר אויף דעם, וואָרום עס איז שוין עבר ושנה, ער האָט אַזוי געטאָן פאַראַיאָרן, פאַר צוויי יאָרן, ובמילא היתר641נעשה לו, אָן אַ כ"ף הדמיון. נאָר צוגענומען, זאָלן זיי דאָס מפרסם זיין זיי זאָלן זיין אין ישיבה, און מוסיף אויך אין אַנדערע ישיבות. גיין אי־

בער די ישיבות און ריידן מיט די

עס איז כלל ניט קיין סתירה צו הנהלות הישיבות, זיי זאָלן זען אַז דעם, וואָס עס מאָנט זיך, ביי אידן די תלמידים זאָלן זיין *) די צייט פון בכלל און בני תורה ובני הישיבה אלול ותשרי אין די ישיבות ובהשגבפרט, גיין מעורר זיין אויך אַנדע־ חה. אויך ריידן מיט די תלמידים, רע ליראת שמים לתורה ולמצוות אַז אַפילו אויב די הנהלה וועט זיי ארך בדדז ארך אעב עט ד וארט אלן די אלך ועלן בלת עול מען פון זיי ניט געמאָנט הא והא. עצמי און פאַרלאַנגען בלייבן אין