Tazria

א. דער זמן פון מצות מילה איז דעם אַכטן טאָג פון געבורט, ווי ער זאָגט אין דער סדרה „וביום השמיני ימול בשר ערלתו". און אויב מען איז מל נאָך דעם אַכטן טאָג, איז כאָטש די מצות מילה בכלל איז מען מקיים, מען מאַכט דאָך אַ ברכה וכו'^א), פעלט אָבער, לכאורה, דער פּרט פון דער מצוה, די מעלה פון מילה בזמנה — צו מל זיין ביום השמיני דוקא. און דאָס מל זיין דעם אַכטן טאָג האָט אין זיך אַ מעלה מיוחדת, וואָס מילה (און אויך מכשירי מילה) בזמנה, איז דוחה את השבת, ווי מען לערנט עס אָפּ^ב) פון דעם פּסוק „וביום השמיני ימול בשר ערלתו" — „וביום אפילו בשבת", אָבער ניט בזמנה טאָר מען ניט מל זיין אום שבת.

לויט דעם דאַרף לכאורה אויסקומען8)), אַז אויב מען איז מל אַ קינד נאָך אַכט טעג, — אפילו ווען מען האָט אים פריער ניט געקענט מל זיין צוליב דעם וואָס דאָס קינד איז געווען קראַנק, — האָט מען די מצוה מלמעלה, וואָס וועט נמשך ווערן דורך דער עבודת הספירה, בפּנימיות אין וועלט, בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו, בקרוב ממש.

ב. עס שטייט אין לקוטי תורה)), אַז דורך מילה ווערט נמשך אַזאַ אור981וואָס עבודה פון אַ אידן קען אים ניט ממשיך זיין, ווייל עבודת הנבראים קען ניט דערלאַנגען אַזוי הויך, נאָר — דער אור ווערט נמשך מצד עצמו, מלמעלה בדרך אתערותא דלעילא. נאָר כל־זמן ס'איז פאַראַן אַן ערלה וקליפּ קען דער אור ניט נמשך ווערן, און דורך דעם וואָס מען נעמט אַראָפּ די ערלה קומט דער אור פון זיך אַליין.

אַזוי ווי דאָס איז בנוגע המשכת האור שלמעלה, אַזוי איז עס אויך בנוגע כניסת נפש הקדושה וואָס קומט דורך מילה7)); דאָס איז אַ בחינת הנשמה וואָס איז העכער פון טעם ודעת*), וואָס די מדריגה קען ניט אויפגעטאָן ווערן דורך פּעולה און עבודה, נאָר זי איז פאַראַן ביי יעדער אידן בעצם, מער ניט וואָס זי ווערט נתגלה דורך מילה.

און דערפאַר ווירקט מילה אויך אויף דעם זמן העבר — אַזוי ווי אַלע פּעולות וועלכע דאַרפן ניט אויפטאָן קיין נייעם ענין, בלויז מגלה זיין אַ פריערדיקן ענין **)).

(ובדוגמת תשובה מאהבה וואָס העלפט אויך אויף למפרע), ווייל די תשובה דאַרף ניט אויפטאָן קיין נייע זאַך10)),

7) שו"ע אדמוה"ז מהדו"ב ס"ד, ס"ב. וראה לעיל ע' 763 וע' 800 ואילך.

ג. עלפּי־זה איז אויך פאַרשטאַנדיק וואָס דער רמב"ם איז דוקא נאָך ביידע טעמים מוסיף „ואי אפשר להחזיר נפש אחת מישראל לעולם"; די ווערטער זיינען נוסף על הפּשוט — אויך מרמז אַ הסבר אויף דעם וואָס ער זאָגט פריער „ואפשר למול לאתר זמן", אַז מילה העלפט אויף למפרע:

דער פאַרבונד פון אידן מיטן אויבערשטן איז העכער פון אַלע חשבונות, און דער פאַרבונד איז אַלע מאָל גאַנץ, אין וועלכן מצב אידן זאָלן ניט זיין. וכמאמר24))^ב „בין כך ובין כך982בני הם ולהחליפם באומה אחרת (ח"ו) אי אפשר" (ווי עס זאָל ניט זיין — זיינען זיי מיינע קינדער, און אומבייטן זיי ח"ו אויף אַן אַנדער אומה איז אוממעגלעך). און דאָס איז דער רמז: „ואי אפשר להחזיר נפש אחת מישראל לעולם" — מען קען קיין מאָל ניט צוריקקערן, צוריקציען דעם פאַרבונד און כריתת ברית וואָס דער אויבערשטער האָט זיך פאַרבונדן מיט אידן.

וואָרום דאָס איז ניט נאָר בנוגע כלל ישראל, נאָר אויך בנוגע יעדער איינציקן אידן: דער אויבערשטער האָט זיך פאַרבונדן מיט יעדער אידן מיט אַזאַ סאָרט פאַרבונד וואָס מען קען אים קיין מאָל ניט אומקערן ח"ו. יעדער אידן באַזונדער האָט דער אויבערשטער ליב מיט אַן אַהבה עצמית. כמאמר הבעש"ט, אַז יעדער איד איז טייער ביי דעם אויבערשטן ווי אַ בן יחיד וואָס איז געבאָרן געוואָרן ביי עלטערן לעת זקנותם, און נאָך טייערער.

די כוונת הבריאה, וואָס דער אויבערשטער האָט באַשאַפן די וועלט „בשביל ישראל שנקראו ראשית"^יח), איז זי ניט נאָר צוליב כלל ישראל10)), נאָר צוליב יעדער אידן באַזונדער, אין יעדער אידן איז אָפּהענגיק די גאַנצע כוונת הבריאה, וואָס דערפאַר איז יעדער איד מחוייב זאָגן „בשבילי נברא העולם"^יז) ; און דערפאַר איז אויך „כל המקיים נפש אחת מישראל כו' כאילו קיים עולם מלא"^יז), (דער וואָס האַלט אויף איין נפש מישראל איז פּונקט ווי ער האַלט אויף אַ פולע וועלט), וואָרום אויב עס פעלט ח"ו אין איין אידן פעלט עס אין דער גאַנצער בריאה.

און וויבאַלד אַז „ואי אפשר להחזיר נפש אחת מישראל לעולם", דער פאַרבונד פון יעדער אידן מיטן אויבערשטן איז אַלע מאָל גאַנץ מיט זיין גאַנצער קראַפט, און מען דאַרף עס נאָר מגלה זיין, דעריבער איז „אפשר למול לאחר זמן" — אפילו ווען מען איז מל שפּעטער העלפט עס אויך אויף למפרע, ווייל מילה איז, ווי געזאָגט, מגלה דאָס וואָס אין אים איז שוין פאַראַן פון פריער.

ד. מען האָט שוין אַמאָל גערעדט^יח), אַז אין מצות מילה איז מרומז כללות ענין העבודה, איז די הוראה פון דעם אויב־געזאָגטן אין עבודת האדם

פון איין זייט דאַרף אַ איד וויסן אַז מען מוז טאָן. ער קען זיך ניט „לייגן שלאָפן", טענה'נדיק אַז בהעלם איז ער דאָך אַלע מאָל פאַרבונדן מיטן אויבערשטן און אַז סו־סוף איז דאָך „לא ידח ממנו נדח"^יט) און עס מאַכט ניט אויס ווי ער זאָל זיך ניט פירן

— ווייל דעם פאַרבונד מוז מען אַרויסברענגען בגילוי, און דאָס דאַרף זיין דוקא דורך עבודה^כ). ובמילא מוז זיין די עבודה פון מילה און פּריעה אויף צו אָפּשוואַכן די תאוות^יא);983דערצו מוז נאָך זיין מציצה: אַרויסנעמען דעם בלוט, דעם קאָך אין גשמיות, אויך פון ווייטע ערטער און אברים פון גוף.

פון דער צווייטער זייט דאַרף מען אָבער וויסן, אַז בשעת מען פּועל'ט דעם „ומלתם את ערלת לבבכם"^ב), באַקומט מען דורך דעם אַ סך מערער

מצו

א. אין היינטיקער סדרה ווערן אַרומגערעדט דיני טומאת נדה. דעם טעם סאַרוואָס דם נדה איז מטמא, וועט מען פאַרשטיין לויט דעם וואָס עס שטייט אין גמרא^א), אַז דאָס איז פון די קללות וואָס זיינען נעקומען פאַרן חטא עץ הדעת. איז דערפון פאַרשטאַנדיק, אַז מצד טבע הבריאה איז ניט געווען די מציאות פון דם נדה. אָן וויבאַלד אַז דאָס קומט מצד אַ חטא — און נאָך אַזאַ חטא וואָס איז אַ שורש ומקור צו אַלע חטאים) — דעריבער איז דער דם טמא.

טיסער וועט מען עס פאַרשטיין עלפי הידוע אַז דער עונש פון אדם הראשון, וואָס מען האָט אים אַרויסגעטריבן פון גן־עדן, איז דאָס ניט געווען סתם אַן עונש וואָס מען האָט אים באַשטראָפט צוליב דעם חטא עץ הדעת, נאָר דער עונש איז געווען, ווי אַלע עונשים וואָס קומען מלסעלה)), אַז די עבירה גופא וואָס דער מענטש