10 Shevat

א. ס'איז ידוע די אגרת הקודש פון בעל שם טוב^א), וואו עס ווערט דערציילט וועגן זיין שאלה וואָס ער האָט געפרעגט משיח'ן; „אימתי קא אתי מר?" ווען וועט משיח קומען? און די תשובה פון משיח'ן: „לכשיפוצו מעינותיך חוצה", אַז ער וועט קומען ווען די קוואַלן פון חסידות וועלן פאַרשפּרייט ווערן אין דרויסן.

אַלע ענינים זיינען דאָך מרומז אין תורה)); דער תרגום זאָגט אויפן

ב. אין תורה איז אַלץ בדיוק. איז דאָך אויך מדויק דאָס וואָס דער רמז פון רשב"י, האריז"ל און פון בעל שם טוב איז ניט אין דעם לשון הפּסוק נאָר אין תרגום.

פּשטות הכתוב רעדט וועגן יציאת מצרים. נאָר ווייל גלות מצרים איז אַ שורש צו אַלע גליות^ח), און יציאת מצרים איז אַ שורש צו אַלע גאולות, איז אין דעם פּסוק פון יציאת מצרים אויך מרומז די גאולה העתידה דורך משיח צדקנו.

אין תרגום איז אָבער די גאולה העתידה מרומז מער בגילוי. די איבערזעצונג פון דער תורה פון לשון הקודש אויף אַ גלות־שפּראַך, אין תרגום, איז געווען צוליב דעם וואָס אין זמן הגלות האָבן ניט אַלע פאַרשטאַנען לשון קודש. דאָס מיינט, אַז דורך תרגום האָט מען ממשיך געווען תורה און לשון קודש אויך אין אַ לשון חול, אַז אויך פון חול זאָל ווערן קודש)). און דאָס איז אַ הכנה צו דער גאולה העתידה.

ביי גאולת מצרים איז דער רע געבליבן בתקפו, וואָס דערפאַר האָבן די אידן געדאַרפט אַנטלויפן פון דעם רע210)) — „כי ברח העם". אַנדערש וועט זיין אין דער גאולה העתידה, וואָס אויף דעמאָלט שטייט^יא) 8 „ואת רוח הטומאה אעביר מן הארץ", רע און טומאה וועט דאַן אינגאַנצן פאַרשווינדן. און דערפאַר וועט מען ביי דער גאולה העתידה ניט דאַרפן אַנטלויפן — „כי לא בחפּזון תצאו ובמנוסה לא תלכון"18)), נאָר „וראו כל בשר יחדיו"^יב), אַז אויך דער בשר הגשמי דאָ למטה וועט זען אלקות במוחש.

874תאון מתרבעי ענון דןר אין רמר איף דעם אויך כון סוקי

ג. אַ איד האָט מיר געשריבן אין עס קענען באַגרייפן, האָט דער בעל

אַ בריוו, אַז אין דעם וואָרט „בריש" שם טוב די ענינים פון חסידות

וא ר' — בר ר — סך צחק, רר ר ע רהע אער

אַז אויך שטערא שרה (דעם רבבער) דדין "און רעזן דעם ינעו גערנן

די הנהגה פון מעזריטשער מגיד

הגם אַז בדרך כלל איז ניט קיין — תלמיד און ממלא מקום פון בעל

דרך צו מאַכן אייגענע ר"ת ורמזים, *) שם טוב — איז געווען, צו ריידן

אָבער בנוגע ענינים וואָס מצד עצמם חסידות בגלוי (ניט אָנגעטאָן אין זיינען זיי קלאָר און ריכציק, האָש לבושים פון סיפּורים וכדומה), דאָס אַן אָרט צו זאָגן וועגן דעם אויך איז אָבער געווען נאָר פאַר זיינע אַ רמז. — יעדע הנהגה ודרך אין תלמידים, וגדולי תורה, אָבער ניט וועלט, איז געשמאַקער אויב מען פאַר אַלעמען.

געפינט דוגמתם (על כל פנים אַ

ווייטע דוגמא) בעניני תורה. קען מען — תלמידו וממלא מקום פון מגיד זאָגן בעניננו^א דאָס איז על דרך ווי — און די רביים ממלאי מקומו, דער רמב"ם זאָגט בהקדמתו לפּירוש איז געווען צו אָנטאָן עניני חסידות המשניות, וועגן אתרוג, הדס וכו', אין שכל, אַז אויך שכל אנושי זאָל וואָס די גמרא דרש'נט זיי אַרויס קענען באַגרייפן תורת החסידות. און פון פּסוק, איז ניט דער פּשט, אַז דאָס איז דער אויפטו פון חסידות

אא ואס עס מינט פרר ע אלע א, יט אר סאר חי

הדר וכו'", נאָר אידן האָבן בכל סגולה" וואָס זיינען שייך צו דעם

הדורות געוואוסט בקבלה פון משה מצד גודל נשמתם אָדער מצד עבו־

רבינו דור אחר דור וואָס עס זיינען דתם. ובפרט איז דאָס געווען אַזוי

די ד' מינים, נאָר אַזוי ווי אַלץ נאָך דער גאולה פון י"ט כסלו^ד.

ד רמרם מוט אוד געגנן בן מו) אב א זזר ט ו י"ז מר.875און דורך דעם האָט זיך במשך הזמן אַלץ מער פאַרגרעסערט און פאַרברייטערט דער קרייז פון די וואָס לערנען מעינות תורת החסידות, וגדול לימוד שמביא לידי מעשה, די הנהגה חסידותית.

פונדעסטוועגן, איז תורת החסידות פאָרט ניט געווען אויף אַזויפיל צוגענגלעך פאַר אַלעמען, ווייל נאָר בעלי שכל האָבן געקענט פאַרשטיין תורת החסידות. דרכי החסידות זיינען געווען פאַר אַלעמען, אויך פאַר אנשים פּשוטים, אָבער תורת החסידות האָבן געקענט פאַרשטיין נאָר בעלי שכל. אויך בנוגע צו מפרסם זיין חסידות איז געווען אַ חילוק צווישן חסידים און ניט חסידים. דער חוג פון חסידים האָט זיך טאַקע געהאַלטן אין איין פאַרגרעסערן, עס זיינען אָבער נאָך אַלץ פאַרבליבן צוויי חוגים; חסידים און ניט חסידים.

די הנהגה פון רבי'ן בעל ההילולא איז געווען, צו ריידן חסידות פאַר אַלעמען, אָן קיינע הגבלות. אומעטום וואו דער רבי איז געקומען האָט ער גערעדט חסידות, ניט רעכענענדיק זיך צי ס'איז אַ חסידישער אָרט צי ניט. נאָך מערער: דער רבי האָט ספּעציעל געלייגט גרויס מי אַז אויך די, וואָס עס האָט זיי נאָך געפעלט אין קיום המצות, זאָלן לערנען תורת החסידות. ער האָט אַראָפּגעטראָגן און געגעבן צו פאַרשטיין חסידות אויך פאַר די וואָס עס פעלט זיי אין ידיעה, ביז אַז אַפילו די וואָס פאַרשטייען ניט קיין לשון קודש און אַפילו ניט קיין אידיש, האָט דער רבי געהייסן פאַר זיי איבערזעצן חסידות בשפת המדינה.

און בדרך אפשר קען מען זאָגן, אַז אין דעם גלייכט זיך אויס די הנהגה פון רבי'ן מיט דער הנהגה פון דעם בעש"ט; זיי האָבן ביידע גערעדט תורת החסידות אין אַן אופן וואָס איז צוגעפּאַסט פאַר אַלעמען, אויך פאַר אַנשים פּשוטים, און אויך האָבן זיי ביידע מפיץ געווען חסידות אין אַלע קרייזן — אָן הגבלות. אַנדערע רביים האָבן געמאַכט צוגענגלעך פאַר אַלעמען, אויך פאַר אַנשים פּשוטים, דעם גיין און לעבן אין די דרכי החסידות. דער בעש"ט און דער רבי, האָבן ניט נאָר דרכי החסידות נאָר אויך תורת החסידות געגעבן צו אַלע אידן.

ה. דער בעש"ט האָט, ווי געזאָגט. אַראָפּגעטראָגן און מלביש געווען חסידות אין סיפּורים וכדומה, און זיי דערציילט פאַר אַנשים פּשוטים און אין קורצע תורה־ווערטער. איז הגם אַז אין די תורה־ווערטער און אַפילו אין די סיפּורים זיינען טאָקע געווען רזין דרזין, האָבן אָבער די אַנשים פּשוטים פון זיי גענומען בגלוי די סיפּורים, אָדער דעם קורצן וואָרט, און ניט די פּנימיות, די סודות וואָס זיינען געווען אין דעם תורהוואָרט אָדער אין די סיפּורים.

דער רבי אָבער, האָט מגלה געווען תורת החסידות אַז אַלע זאָלן דאָס קענען פאַרשטיין. ער האָט עס טאַקע אַראָפּגעטראָגן אין גרינגע ענינים אין פּשוט'ע אותיות, אָבער דאָך האָבן די מקבלים באַנומען אַז עס רעדט זיך חסידות, און על כל פּנים אפס קצהו פון די רזין האָבן אויך זיי גענומען פון דעם.

דאָס הייסט, אַז דעם שטעל אין הפצת תורת החסידות אין אַזאַ אופן וואָס פאָדערט זיך אַלס הכנה קרובה וסמוכה ממש צו ביאת המשיח —876וואָס משית וועט דאָך קומען בגלוי און בגלוי צו אַלע אידן, וואָס דעריבער דאַרף אויך די הכנה דערצו, די הפצה פון תורת החסידות, זיין צו אַלע אידן אין אַן אָפענעם אופן — דעם שטעל האָט גענומען דער רבי.

דער רבי איז געווען דער וואָס האָט גענומען דעם אבן טוב שבכתר המלך, וואָס אין דעם הענגט אָפּ די גאַנצע חשיבות פון כתר וכמשל הידוע18)), און אים אַראָפּגעטראָגן ביז אין ענגליש און פראַנצויזיש וכו'. איז דאָך פאַרשטאַנדיק, אַז דער רבי איז געווען דער וואָס האָט געמאַכט די לעצטע, ממש די לעצטע הכנה צו דער גאולה, גאולה האמתית, וואָס זי איז דאָך ווי דער רמב"ם פּסק'נט אָפּ קלאָר ווי זי וועט זיך אָנהויבן און דעם גאַנצן סדר ווי די גאולה וועט אָנגיין 18)):

(דער אָנהויב וועט זיין) עס וועט אויפשטיין אַ מלך פון בית דוד, וואָס לערנט תורה און איז עוסק אין מצוות — ווי דוד זיין פאָטער — לויט דער תורה שבכתב און (תורה) שבעלפּה; און ער וועט צווינגען אַלע אידן צו גיין אין איר (וועג פון דער תורה) און צו מחזק זיין אירע שפּאַלטן; און וועט מלחמה האַלטן די מלחמות ה' כו' און מצליח זיין און בויען דעם מקדש אויף זיין אָרט און צונויפזאַמלען די פאַרוואָגלטע אידן כו' און וועט מתקן זיין די גאַנצע וועלט צו דינען דעם אויבערשטן כו',

און ווי דער נביא זאָגט אַז די איצטיקע גאולה וועט זיין כימי צאתך מארץ מצרים — אין אַן אופן וואָס — אראנו נפלאות^יז), אַ גאולה ביד רמה און בריש גלי, דורך משיח צדקנו, בקרוב ממש.