משיחות לילות הראשונים דחג הסוכות ה'תש"נ

א. אין חג הסוכות געפינט מען אַ הדגשה יתירה אויף דעם ענין השמחה — בכמה ענינים:

נוסף אויף דעם חיוב שמחה וואָס איז דאָ בכל יום טוב^א — „מועדים לשמחה"^ב, ווערט חג הסוכות אָנגערופן (בשמו הפרטי) „זמן שמחתנו" (ווי מ'זאָגט עס אין תפלות און קידוש היום). שמו הפרטי פון חג הפסח איז „זמן חירותנו" און פון חג השבועות — „זמן מתן תורתנו".

און נאָך מער אונטערשטראָכען איז עס אין ילקוט^ג, אַז „שלש שמחות כתיב בחג, ושמחת^ד בחגך, והיית^ה אך שמח, ושמחתם^ו לפני ה' אלקיכם שבעת ימים" („אבל בפסח אין אתה מוצא שכתוב בו אפילו שמחה אחת כו', וכן אתה מוצא שאין כתוב בעצרת אלא שמחה אחת").

נוסף לזה קומט צו בחג הסוכות נאָך אַ שמחה מיוחדת — שמחת בית השואבה: די שאיבת המים בלילה בזמן בית המקדש (צוליב ניסוך המים למחרתו על גבי המזבח) איז געווען בשמחה^ז — „ושאבתם מים בששון ממעיני הישועה"^ח, און — בשמחה גדולה ביותר, ביז אַז חז"ל זאָגן^ט „מי שלא ראה שמחת בית השואבה לא ראה שמחה מימיו".

און ווי גערעדט מערערע מאָל^י, אַז אויך בזמן הזה פּראַוועט מען שמחת בית השואבה, ואדרבה — וויבאַלד אַז שמחת בית השואבה איצטער איז ניט פאַרבונדן מיט „חליל" (וואָס „אינו דוחה לא את השבת ולא את יום טוב"^יא), יש לומר, אַז „קלקלתנו זוהי תקנתנו"^יב — די שמחת בית השואבה הויבט זיך אָן (בכמה ענינים) גלייך מיט אַ שטורעם שוין פון דער ערשטער נאַכט פון סוכות.

ב. דער ביאור אין דעם גודל השמחה פון שמחת בית השואבה קען מען נאָך בעסער פאַרשטיין בהקדים הביאור אין דעם מאחז"ל הנ"ל „מי שלא ראה שמחת בית השואבה לא ראה שמחה מימיו". דלכאורה איז ניט פאַרשטאַנדיק: במשך השנה זיינען פאַראַן כו"כ שמחות מן התורה, אין אַנדערע „מועדים לשמחה" וכיו"ב — איז ווי קען מען זאָגן אַז דער וואָס האָט ניט געזען שמחת בית השואבה „לא ראה שמחה מימיו"?!

ויש לומר דער ביאור איו דעם לויט דעם דיוק הלשון „ראה": פאַרוואָס איז מען מתאר דעם גודל השמחה פון שמחת בית השואבה (ניט דורך זאָגן אַז דער געפיל ורגש השמחה איז געווען גאָר גרויס,43נאָר) דורך אַ זייטיקע זאַך לכאורה — די ראי' פון דער שמחה (מי שלא ראה שמחת בית השואבה לא ראה שמחה מימיו), ובזה גופא — דוקא דעם לשון „ראה", און ניט „שמע" אָדער „השתתף" וכיו"ב?

ס'איז ידוע דער אויפטו פון ראי' לגבי שמיעה^יג און ידיעה בכלל, אַז בשעת איינער זעט אַ זאַך מיט זיינע אייגענע אויגן, ווערט דאָס ביי אים נתאמת, בתכלית ההתאמתות, מיט אַ געוויסקייט און וודאות, שלא בערך מער ווי בשעת ער הערט וועגן דעם אָדער ער ווייסט דערפון^יד (אפילו מיט אַ ידיעה אמיתית, וואָס קומט נאָך חכמה ובינה ודעת, „שמקשר דעתו בקשר אמיץ וחזק מאוד ויתקע מחשבתו בחוזק", און אַזאַ ידיעה וועלכע איז מוליד המדות — אהבה וענפי' ויראה וענפי'^טו). וואָס דערפאַר איז דער דין^טז אַז „אין עד נעשה דיין", „כיון דחזיוהי כו' לא מצו חזו לי' זכותא".

דערפון איז אויך פאַרשטאַנדיק בנוגע צו שמחה, אַז שלימות ענין השמחה איז בשעת מ'זעט די שמחה און דורך דעם ווערט זי נתאמת באַ דעם אדם הרואה, אַזוי אַז ער ווערט דערמיט נתאחד. ואדרבה: באַ שמחה — אמת'ע שמחה — איז נאָכמער נוגע (מער ווי ביי אַנדערע ענינים) אַז דער אדם שמח זאָל דערמיט נתאחד ווערן, ווי מ'זעט בטבע האדם, אַז בשעת ער הערט אָדער ווייסט (בשכל) וועגן אַ דבר הגורם שמחה — ברענגט עס אים ניט צו אַזאַ שמחה — ווי בשעת ער אַליין זעט עס.

ויש להוסיף ביאור בזה ע"פ המבואר בארוכה אין המשך „שמח תשמח הארוך"^יז, אַז די תכונה פון שמחה איז — פריצת גדר. דאָס הייסט: דער סדר העולם (און סדר התשלשלות) איז אויסגעשטעלט אין גדרים און דרגות וחילוקים פון מעלה און מטה וכו', און דורך שמחה גייט מען אַרויס פון די געוויינלעכע גדרים און הגבלות. ווי מ'זעט אַז בשעת אַ מענטש איז בשמחה, גייט ער אַרויס פון זיינע נאַטירלעכע הגבלות, ווייל דעמולט הערט זיך ווייניקער אָן די אונטערשיידן און באַגרעניצונגען פון זיינע כחות; אַזוי אויך פאַלן דעמולט אַוועק די הגבלות און מחיצות צווישן איין מענטשן און אַ צווייטן — זיי שטייען דעמולט פאַראיינציקט, דערפאַר וואָס שמחה איז פורץ ומבטל די חילוקים ביניהם, ביז אַז בעת אַ שמחה גדולה פרייען זיך גדולי העם (און אפילו אַ מלך) צוזאַמען מיט אנשים פשוטים וכיו"ב.

וואָס עפ"ז איז מובן, אַז די שלימות אין שמחה — פריצת הגדרים והחילוקים צווישן פאַרשידענע ענינים — איז דוקא בשעת דאָס איז אין אַן אופן פון „ראה", וואָס דורך ראי' איז מען פורץ דעם גדר וחילוק צווישן דעם אדם הרואה און דעם דבר הנראה, דער מענטש ווערט פאַראיינציקט מיט דעם דבר הנראה (משא"כ דורך שמיעה וידיעה אַליין).

ע"פ הנ"ל איז פאַרשטאַנדיק דעם דיוק אין דעם וואָרט „ראה" — „מי שלא ראה שמחת בית השואבה לא ראה שמחה מימיו": אַ שמיעה וידיעה אין אַ שמחה קען זיין אפילו אויב לא ראה שמחת בית השואבה; אָבער בכדי עס זאָל זיין „ראה שמחה מימיו" — בתכלית ההתאמתות (שלימות השמחה) — דאַרף זיין „ראה שמחת בית השואבה".

44ג. מ'דאַרף אָבער בעסער פאַרשטיין: מיט וואָס טיילט זיך אויס (ראה) שמחת בית השואבה, אַז דוקא דורך ראיית שמחה זו ווערט „ראה שמחה מימיו" בכלל?

ד. אין דעם אַלעם קומט צו בשמחת בית השואבה בשנה זו:

שנת תש"נ, ר"ת תהא שנת נסים (אַ ר"ת — אָפּגעצייכנט ע"פ מנהג ישראל ההולך ומתפשט)^נז — וואָס דער ענין פון נס, מלשון „ארים נסי" על ההרים — איז בדוגמת ענין השמחה הפורצת גדר, כידוע אַז אַ נס איז פורץ און העכער פאַר דרך הטבע, ביז אַז דער נס הויבט אויף אויך טבע^נח.

ועאכו"כ ווען עס קומען צוזאַמען ביידע ענינים — שמחת בית השובאה בשנת תש"נ. ובפרט ווען דאָס קומט אויך נאָך חגיגת שמחת בית השואבה בשנת תשמ"ט ידיך, און פארדעם שנת תשמח און תשמח (דער וואָרט „תשמח" אַליין מיינט בפשטות שמחה, ניט בלויז אין אַ ראשי תיבות, וואָס איז ניט בגלוי אין פירוש התיבות עצמן).

אין פשוט'ע ווערטער: בשמחת בית השואבה פון דעם יאָר (שנת תש"נ) — דאַרף יעדער איד אויפהויבן, זיך אַליין און זיינע בני בית און זיין חלק בעולם, העכער פון זייער מעמד ומצב ביז איצטער^נז. ובמיוחד — דורך פּראַווען „זמן שמחתנו" און שמחת בית השואבה מיט אַ שמחה הכי גדולה, וועלכע איז פורץ גדרים, די גדרי הטבע וכחות הטבעיים שלו, און פון די אַלע אַרום אים. ביז אַז ער הויבט אויך אויף טבע העולם שמחוץ ממנו, כולל דורך דעם וואָס מ'איז ממשיך דעם פּראַווען שמחת בית השואבה אויך אין גאַס, אין רשות הרבים, ובאופן כזה אַז אויך די „גאַס" ווערט אויפגעהויבן און „טאַנצט מיט" (כמדובר כמ"פ)!

ביז אַז דאָס ווערט די הכנה צו דעם נס וואָס דער אויבערשטער טוט מיט יעדער איד און מיט אַלע אידן, אַז ער הויבט זיי אויף — ביז אין דער גאולה האמיתית והשלימה.

ה. נוסף לזה קומט צו, אַז דער ערשטער טאָג פון סוכות (חמשה עשר בתשרי) בשנה זו איז חל ביום השבת — יום שמחתכם אלו השבתות^נט — וואָס דאָס גיט צו נאָכמער שמחה אין דעם ערשטן טאָג סוכות, וועלכער איז אויך די פתיחה צו אַלע טעג פון סוכות, ובפרט זייענדיק שבת וואָס מיני' מתברך כולהו יומין^ס — אַז זיי זאָלן אַלע האָבן נאָך מער אַ תוספת שמחה.

ולהוסיף, אַז אין דער קביעות קומט אויך אויס, אַז דער שיעור חומש פון דעם ערשטן טאָג סוכות איז פון שביעי ביז סוף פ' ברכה — דער סוף פון גאַנץ חמשה חומשי תורה. וע"פ הכלל אַז עושין שמחה לגמרה של תורה — ווי מ'טוט עס בשמחת תורה^סא (ווען מ'פאַרענדיקט חמשה חומשי תורה) — איז מובן, אַז ביום זה איז דאָ מעין השמחה פון שמחת תורה (נוסף אויף דער שייכות כללית פון „זמן שמחתנו" מיט שמח"ת, כנ"ל ס"ג).

48ו. ויש לומר, אַז דער ענין איז אויך מרומז אין התחלת השיעור חומש^סב — „ויעל משה מערבות מואב אל הר נבו":

ס'איז ידוע דער פירוש^סג אַז „נבו" איז אותיות „נו"ן בו", ווייל „משה רבינו ע"ה השיג בחייו מ"ט שערי בינה אבל שער החמשים לא אתייהב למשה", כמאחז"ל^סד „נ' שערי בינה נבראו בעולם וכולן ניתנו למשה חסר אחד כו'", און בשעת ס'איז געווען „ויעל משה גו' אל הר נבו", איז געוואָרן נו"ן בו, האָט משה באַקומען דעם שער הנו"ן.

די שייכות דערפון מיט (ליל ראשון פון) שמחת בית השואבה: הגם אַז מקום השמחה איז אין בינה^סה — דאָס איז אַ שמחה פאַרבונדן מיט די כחות הגלויים און מיט הבנה והשגה (ע"ד ענין השמיעה), במילא האָט דאָס פאָרט אַ מדידה והגבלה. די שלימות בזה בשעת עס ווערט „שמח תשמח רעים אהובים" — אַז אין חכמה ובינה (רעים אהובים) זאָל נמשך ווערן די שמחה פון עצמותו ית' (שלמעלה מכל גדר הגבלה לגמרי), וואָס די שמחה איז פורץ אַלע גדרים^סו. וואָס דאָס ווערט דורך דער שמחה פון אַ אידן, ובעיקר — דורך שמחת נישואין, וועלכע איז אַ שמחה הכי גדולה כנ"ל^סז.

ויש לומר, אַז דאָס איז ע"ד דער גילוי פון שער הנו"ן פון בינה, וואָס נעמט זיך פון כתר, ביז — די דרגא העליונה שבכתר (וועלכער איז העכער פאַר דעם שער הנו"ן וואָס האָט אַ שייכות מיט די מ"ט שערים)^סח, ביז — עצמותו ית'.

און וויבאַלד אַז יעדער איד האָט אין זיך מבחי' משה רבינו, און דאָס ווירקט אויף אים בעבודתו בפועל^סט (נוסף אויף דעם וואָס משה רבינו איז צו אים משפיע אַלע ענינים, באופן פון „טוב עין הוא יבורך, נתן מלחמו"^ע) — איז פאַרשטאַנדיק אַז יעדער איד האָט דעם כח אַז ביי אים זאָל זיין דער „ויעל — אל הר נבו", נו"ן בו^עא, בפנימיותו.

ז. ע"פ הכלל מעלין בקודש^עב, איז פאַרשטאַנדיק אַז לאחרי דעם גודל השמחה פון ליל ראשון פון שמחת בית השואבה — דאַרף אין דעם צוקומען אַ הוספה ועלי' אין די לילות שלאחרי זה.

אָנהויבנדיק פון ליל שני דשמחת בית השואבה — וואָס זייענדיק אַ ליל שני, דאַרף אין דעם צוקומען באופן פון „כפליים לתושי'"^עג, סיי כפליים בכמות און סיי כפליים באיכות, וואָס דאָס איז שלא בערך מער.

ויש לומר, אַז דאָס (די הוספה בכפליים) איז מרומז אויך אין דעם וואָרט „שני": נוסף אויף דעם פירוש אַז „שני" איז פון לשון „משנה", אַז די זעלבע זאַך חזר'ט זיך איבער — איז דאָס אויך פון לשון „שי־49נון", שפירושו — חריפות (ביז אַז דערפאַר ווערט איינער אָנגערופן בשם „שיננא")^עד, ד.ה. אַז עס קומט צו אַ חריפות חדשה אין דעם ענין בתורה. ועד"ז איז אויך פאַרשטאַנדיק בנוגע צו ליל שני פון שמחת בית השואבה (ושאבתם מים, אין מים אלא תורה) — דאַרף צוקומען אַ נייע חריפות אין דער שמחה, ובאופן פון כפליים.

[ואדרבה — דער עיקר איז דער הוספה פון כפליים אין איכות, ווייל אין כמות הזמן, זיינען פאַראַן כמה הגבלות מצד דעם זמן וואָס מ'דאַרף פּראַווען סעודת יום טוב וכיו"ב; משא"כ אין איכות דקדושה — קען מען „אַריינשטעלן" אַן איכות שלמעלה מהגבלה אין אַ כמות מסויימת].

ח. און דערנאָך בליל שלישי פון שמחת בית השואבה — קומט צו נאָכמער שמחה. ובפרט אַז שלישי איז פאַרבונדן מיט דעם ענין החזקה^עה, ובנדו"ד — אַ חזקה ותוקף וקיום חדש אין ענין השמחה (נוסף צו דעם חיזוק פון שמחה אין „זמן שמחתנו" בכלל, ובפרט בליל ראשון ובליל שני, כנ"ל).

ולהוסיף, אַז די חזקה פון ליל שלישי איז ע"ד ומעין דער חיזוק וקיום פון דעם בית המקדש השלישי, מקדש אד' כוננו ידיך^עו, וועלכער וועט זיין אַ בית נצחי^עז, בגאולה שלישית שאין אחרי' גלות^עח (וויבאַלד אַז דאָס קומט נאָך דער ירידה פון גלות), ניט ווי די ערשטע צוויי בתי מקדשות וועלכע זיינען חרוב געוואָרן (און צוגענומען געוואָרן בתור „משכון"^עט) — די גאולה נצחית, ווען עס ווערט דער גילוי הנישואין ויחוד נצחי פון אידן מיטן אויבערשטן.

ט. אין דעם אַלעם קומט צו נאָכמער שמחה מצד די אושפיזין וואָס קומען אין סוכה במשך די שבעת ימי הסוכות — סיי די אושפיזין וואָס שטייען אין זהר^פ: אברהם, יצחק, יעקב משה, אהרן, יוסף, דוד^פא, און סיי די „חסיד'ישע" אושפיזין (ווי כ"ק מו"ח אדמו"ר האָט מגלה געווען*82)): דער בעש"ט, דער מגיד, דער אַלטער רבי, דער מיטעלער רבי, דער צמח צדק, דער רבי מהר"ש, דער רבי (מהורש"ב) נ"ע („דער טאַטע" — ווי כ"ק מו"ח אדמו"ר האָט דעמולט געזאָגט), ואנן נוסיף אבתריי': כ"ק מו"ח אדמו"ר, נשיא דורנו.

די אַלע (פערצן) אושפיזין קומען יעדן טאָג, אָבער יעדער טאָג האָט זיין אושפיז העיקרי, וועלכער איז עומד בראש, און „ועמי'" קומען די אַנדערע אושפיזין: ביום ראשון — אברהם און דער בעש"ט^פג, ביום שני — יצחק און דער מגיד, א. א. וו.

און ווי מ'האָט גערעדט אין דעם ב־50ארוכה במשך שמחת בית השואבה בשנים שעברו^פד.

אברהם און דער בעש"ט — בליל וביום ראשון — זיינען ביידע מדגיש און גיבן כח בפרט אויף דער עבודה פון גמילות חסדים: עיקר עבודה פון אברהם איז געווען — הכנסת אורחים, און השפעת חסד צו אַלע אַרום אים. און עד"ז דער בעש"ט — כידוע כמה סיפורים וועגן השתדלות הבעש"ט לטובת אידן, סיי בגשמיות און סיי ברוחניות.

נוסף לזה — גיבן זיי ביידע דעם כח אויף עבודה בכלל ושמחה, באופן שלמעלה ממדידה והגבלה: „אחד הי' אברהם"^פה, אברהם איז געווען אַן איין און איינציקער קעגן די (השקפות פון דער) גאַנצער וועלט, ובלשון המדרש^פו — „אברם העברי . . כל העולם כולו מעבר והוא מעבר אחד". ועד"ז בנוגע צו בעש"ט — איז ידוע דער לשון השגור בפי כל בנוגע צו אַ הנהגה שלמעלה מדרך הטבע — אַ „בעש"ט'סקע הנהגה"^פז, ווייל דאָס איז געווען די הנהגה הרגילה פון דעם בעש"ט. און דורך רבותינו נשיאינו ממלאי מקומו — איז דער כח נמשך צו יעדן אידן.

וואָס דאָס גיט נאָכמער כח צו פּראַווען שמחת בית השואבה, באופן פון אַ שמחה וואָס איז פורץ כל הגדרים, ובפרט אין שנת תש"נ, ר"ת תהא שנת נסים.

יצחק און דער מגיד — בליל ויום שני — זיינען ביידע אויסגעטיילט דערמיט וואָס זיי זיינען ביידע געבליבן במקומם, „מקומך אל תנח"^פח, און האָבן דורך דעם אויפגעטאָן און אויפגעהויבן די וועלט אַרום: יצחק איז געווען אַן „עולה תמימה", וועלכער איז ניט אַרויס פון ארץ ישראל^פט. און דער מגיד, במשך שנות נשיאותו, איז געבליבן במקומו^צ, און זיינע תלמידים זיינען געקומען צו אים הערן תורה וכו'.

וואָס דאָס איז אַן עבודה באופן של נס, העכער פאַר טבע העולם, וביחד עם זה — הויבט ער אויף די הנהגה טבעית שבעולם, בדוגמא לענין השמחה — וועלכער איז פורץ גדרי הטבע, און איז ממשיך פון עצמותו ית' אין די גדרי טבע העולם.

ונוסף לזה: די חתונה פון יצחק ורבקה איז די ערשטע חתונה וואָס שטייט אין תורה, און דאָס איז אַן ענין כללי וואָס באַדייט דער יחוד פון מ"ה וב"ן, און כללות ענין הנישואין — דער ענין פון שמע"צ ושמח"ת (וואָס קומט נאָך די שבעת ימי המשתה שלפנ"ז, די שמחה בשבעת ימי סוכות)^צא.

יעקב און דער אַלטער רבי — בליל ויום שלישי — זיינען ביידע פאַרבונדן במיוחד מיט דעם ענין התורה: יעקב איז כנגד דער עמוד השלישי, עמוד התורה (נאָך אברהם ויצחק וועלכע זיינען כנגד גמ"ח ועבודה), וכמ"ש „ויקם עדות ביעקב ותורה שם בישראל"^צב, „ויעקב איש תם51יושב אהלים"^צג. שמו הראשון פון דעם אַלטן רבי'ן איז „שניאור", „שני אור", אור הנגלה ואור החסידות (אויך תורה שבכתב און תורה שבעל פה)4י), ווי ער ווערט אָנגערופן בפי כל: „בעל התניא והשולחן ערוך" [און ער האָט עס ממשיך געווען אין „זלמן" אותיות „לזמן"^הי), אין זמן ומקום העולם].

דערפון איז מובן, אַז צווישן כל ימי הסוכות — איז ביום השלישי בהדגשה יתירה דער ענין פון „יום חתונתו זה מתן תורה", ביז די שלימות דערפון — בשמחת תורה, כנ"ל.

י. ויהי רצון, אַז יעדער איד זאָל ממשיך זיין פּראַווען שמחת בית השואבה, מיט אַ שמחה שלמעלה ממדידה והגבלה, ולאחרי די עליות בזה אין די ערשטע נעכט און טעג פון סוכות — זאָל מען אין דעם מוסיף זיין, מעלין בקודש, מיום ליום, באופן פון הולך ומוסיף ושמח, ביז מ'וועט קומען צו שלימות השמחה — בשמיני עצרת ושמחת תורה.

און דורך דער שמחה — וועלכע איז פורץ גדר, ובפרט אַז אין שמחה גופא איז מער מוסיף מערער און מערער, פריצת גדר על פריצת גדר — זאָל דאָס פורץ זיין דעם גדר העולם (ל' העלם^צו) — דער גדר פון גלות, ובאופן פון פריצת גדר הזמן והמקום — אַזוי, אַז תיכף ומיד ממש, נאָך אינמיטן דער איצטיקער שמחת בית השואבה, זאָל קומען די גאולה האמיתית והשלימה, און אַלע אידן גייען — ארו עם ענני שמיא^צז — אין ארץ הקודש, און מ'פּראַוועט דאָרטן דעם המשך פון דער שמחת בית השואבה, און דערנאָך — די שמחה פון שמיני עצרת ושמחת תורה, וביום אחד (ווי דאָס איז אין ארץ הקודש) — צוזאַמען מיט „תורה חדשה מאתי תצא"^צח,

ומתוך שמחה וטוב לבב, אַ שמחה גדולה ולמעלה ממדידה והגבלה, ישמע בערי יהודה ובחוצות ירושלים קול ששון וקול שמחה קול חתן וקול כלהי^ט — שמחת הנישואין פון אידן מיט דעם אויבערשטן, שמחת עולם על ראשם^ק.