משיחות ש"פ ויחי, ט"ז טבת ה'תש"נ

א. פרשת ויחי היא סיום וחותם ספר בראשית, ספר ראשון^א מחמשה חומשי תורה, ספר כללי ועיקרי — „ספר הישר", „ספר אברהם יצחק ויעקב שנקראו ישרים"^ב, שבו נכלל כל סדר העבודה דבנ"י^ג בהתאם לעבודת האבות, „מעשה אבות סימן לבנים"^ד. ולכן, בסיומו וחותמו („הכל הולך אחר החיתום"^ה), בפ' ויחי, יש לימוד והוראה בענין כללי ועיקרי — כמודגש בשמה של הפרשה: „ויחי", ענין החיים, הכלל והעיקר דמציאות האדם.

וצריך להבין תוכן ההוראה ד"ויחי"^ו: כיון ש"חיים" הוא המציאות דישראל (וארז"ל^ז שישראל נקראו חיים), והחיות שלהם היא התורה (שנקראת חיים^ז), כמ"ש „כי הם חיינו ואורך ימינו"^ח — מהי ההוראה שצריך להיות „ויחי" והרי זוהי המציאות?!

בסגנון אחר קצת: ידוע פתגם והוראת רבינו הזקן שצריכים לחיות עם הזמן, כלומר, לחיות עם פרשת השבוע^ט. ומהו הפירוש דלחיות עם „ויחי"?!

גם צריך להבין בנוגע לכללות הפרשה: נוסף על המבואר במק"א^י בהשייכות דשם הפרשה („ויחי") עם תוכן הפרשה (שהוא ע"ד פטירת יעקב^יא) שדוקא לאחרי פטירתו של יעקב נתגלה תוכן כללות הענין ד"ויחי יעקב", שחיי יעקב הם נצחיים ולאחר הסתלקות הנשמה מן הגוף עי"ז ש"זרעו בחיים"^יב — גם פרטי הענינים שבתוכן הפרשה [„ויקרא לבנו ליוסף גו'"^יג, „ויקח (יוסף) את שני בניו עמו גו'" („כדי שיברכם יעקב")^יד, ברכת יעקב לי"ב השבטים^טו, עד לגמר ושלימות עבודת יוסף באמירת „אלקים פקד יפקוד אתכם גו'"^טז] שייכים ל"ויחי"^יז, כדלקמן.

ב. ויש לומר הביאור בזה — ובהקדמה:

בטבע האדם שחיותו אינו בא במורגש^יח. חיות הו"ע כללי למעלה מהתחלקות226לפרטים, ולכן אינו בא במורגש, ועאכו"כ שעצם הנפש שממנה נמשך ומתפשט החיות אינה באה במורגש.

כלומר: כיון שמציאות האדם היא במדידה והגבלה ובהתחלקות לפרטים, לכן, ההרגש שלו הוא בענין המדוד ומוגבל ובא בהתחלקות, כמו הכחות פרטיים שבאים במדידה והגבלה ובהתחלקות פי־ערך אברי הגוף (כח השכל במוח שבראש, כח הראי' בעין, כח השמיעה באוזן, וכיו"ב), משא"כ החיות שהמשכתו בכל האברים ובכל בני־האדם (כגדול כקטן) בשוה, אינו בא במורגש.

[ואולי י"ל דוגמתו בהלכה — בברכת „שהחיינו", שההודאה היא „שהחיינו וקיימנו והגיענו לזמן הזה", היינו, שהחיות הגיעה ובאה בזמן (ומאורע) פרטי, משא"כ כללות החיות].

ג. עפ"ז צריך להבין בנוגע להתחלת העבודה בכל יום ויום באמירת „מודה אני לפניך כו' שהחזרת בי נשמתי" — הודאה על ענין החיות:

ההודאה להקב"ה בכל יום ויום היא לא רק על הענינים הפרטיים, כמו: „פוקח עורים", „מלביש ערומים" וכו', כל ברכות השחר שנתקנו על צרכי האדם, כדאיתא בגמרא^יט „כי פתח עיני' לימא ברוך פוקח עורים כו' כי לביש לימא ברוך מלביש ערומים וכו'", אלא גם על כללות ענין החיות. ולא עוד, אלא שההודאה היא לכל לראש על (העיקר) ענין החיות — „מודה אני לפניך כו' שהחזרת בי נשמתי", ובלשון הגמרא^יט „כד מתער אומר אלקי נשמה שנתת בי כו' מודה אני לפניך כו'".

ומובן, שהודאה אמיתית היא לא (רק) מפני שמבין הדבר בשכלו, ע"י הקדמת ההתבוננות שהקב"ה מחזיר לו הנשמה לאחרי הסתלקותה מן הגוף בעת השינה [ובפרט ע"פ תורת הבעש"ט^כ ע"ד חידוש ההתהוות בכל רגע מאין ואפס ממש], אלא (גם) מפני שמרגיש הדבר^כא, היינו, שענין החיות („שהחזרת בי נשמתי") הוא באופן שבא במורגש^כב.

וחידוש גדול יותר — שההודאה היא לא רק על התפשטות החיות מהנפש להחיות הגוף, אלא גם על עצם הנשמה — „שהחזרת בי נשמתי", דקאי על עצם הנשמה, „חלק אלקה ממעל ממש"^כג, וכמודגש בנוסח הברכה על החזרת הנשמה בברכות השחר (לאחרי נט"י): „אלקי נשמה שנתת בי טהורה היא", דקאי על הנשמה כפי שהיא בעולם האצילות^כד, ונשמה זו („טהורה היא") — „נתת בי" („החזרת בי נשמתי"), ועל זה מודים להקב"ה („מודה אני לפניך") „ברוך אתה ה' המחזיר נשמות כו'", היינו, ש(גם) הנשמה עצמה (לא רק החיות המתפשטת ממנה) באה במורגש.

227ולכאורה, ה"ז היפך טבע האדם שאפילו החיות הו"ע כללי שאינו בא במורגש, ועאכו"כ הנשמה עצמה, כנ"ל.

ד. ויש לומר הביאור בזה:

מצד גדרי האדם והבריאה, כולל גדרי הנשמה, שגם בהיותה למעלה (בבחינת „טהורה היא") ה"ה בציור מסויים — החיות הו"ע כללי שאינו בא במורגש; אבל כיון שחיבור הנשמה בגוף הוא בכח המפליא לעשות^כה, כח העצמות^כו, הרי, להיותו למעלה ממדידה והגבלה לגמרי, נעשה על ידו חיבור הנשמה בגוף באופן שהחיות הכללי ועד לעצם הנפש — שבנוגע ליהודי („נשמתי" דייקא^כז) הו"ע שלמעלה מהשכל — נמשך וחודר בפנימיות ובמורגש, היינו, לא באופן של מקיף בלבד, אלא חודרת ונרגשת בהכחות הפרטיים (שכל ומדות), ועד שגם הם נעשים חדורים בהחיות הכללי ועצם הנפש^כח.

ויש לומר, שזהו גם הפירוש „מודה אני כו' שהחזרת בי נשמתי כו' רבה אמונתך":

נוסף על הפירוש „אמונתך" האמונה של האדם בהקב"ה, ישנו גם הפירוש „אמונתך" האמונה (נאמנות) של הקב"ה^כט, „אמונתך", האמונה דהקב"ה שהיא בלי גבול, ה"ז „רבה", שחודרת ונרגשת גם בהכחות הפרטיים.

וענין זה מודגש גם בנוסח הברכה על החזרת הנשמה — „נשמה שנתת בי טהורה היא אתה בראתה כו' ואתה משמרה בקרבי כו' מודה אני לפניך כו'", דלכאורה אינו מובן: (א) סדר הענינים, „נשמה כו' טהורה היא" ואח"כ „אתה בראתה" — הרי קודם ל"אתה בראתה" לא קיימת מציאות הנשמה שנאמר עלי' „נשמה כו' טהורה היא"? (ב) כפל הלשון „אתה בראתה" — הרי כבר נאמר „אלקי כו'", ומספיק לומר „בראתה יצרתה כו'", ולמה צריך לחזור בכל דרגא „אתה"?

וידוע הביאור בזה^ל — ש"נשמה כו' טהורה היא" קאי על הנשמה כמו שהיא למעלה, בעולם האצילות, ו"בראתה יצרתה ונפחתה" קאי על ירידת הנשמה למטה, בעולמות בריאה („בראתה") יצירה („יצרתה") עשי' („נפחתה"), ועז"נ „אתה בראתה", שכדי שתהי' ירידת הנשמה למטה, לעולם הבריאה, באופן של בריאה מאין ליש^לא, יש צורך בהמשכה מדרגא שלמעלה מבחי' „טהורה היא" — „אתה בראתה", ועד"ז בשביל הירידה למטה יותר, בעולם היצירה והעשי' — „אתה יצרתה אתה נפחתה", עד להתלבשותה בגוף הגשמי^לב, שעז"נ „ואתה משמרה בקרבי".

228וכיון ש"אתה בראתה", היינו, שירידתה למטה להתלבש בגוף היא מ"אתה" (העצמות), ולא עוד, אלא שגם בהיותה למטה „אתה משמרה בקרבי" — הרי מצד העצמות, נעשה „החזרת בי נשמתי", „נשמה שנתת בי (כמו ש)טהורה היא", באופן שנרגשת בפנימיותו, עד לרגש של הודאה — „מודה אני לפניך".

ה. עפ"ז יש לבאר גם תוכן הענין וההוראה ד"ויחי":

„ויחי" — הוא עצם החיות, היינו, לא רק החיות המתפשט מהנשמה, אלא גם חיות הנשמה עצמה^לג, ועד למקור החיות, „מחי' חיים"^לד — „ה' אלקים אמת הוא אלקים חיים"^לה; וביחד עם זה, נמשך ומתפשט עד לחיים גשמיים כפשוטם, נשמות בגופים, „ויחי" כפשוטו^לו.

וזהו גם הקשר והשייכות דהפרשיות ויחי ושמות (שמתחילין לקרות במנחה) — להמשיך הדרגא ד"ויחי", עצם ומקור החיות, בהדרגא ד"שמות", דקאי על הנשמה כפי שירדה למטה, שהרי ענין ה"שמות" אינו שייך בהנשמה כפי שהיא למעלה, שאין לה שם, כי אם, לאחרי ירידתה למטה דוקא, ואעפ"כ, גם בהיותה למטה, בדרגא ד"שמות", נמשך ומתגלה בה עצם ומקור החיות, „ויחי".

וענין זה מבואר בפרטיות יותר בהמשך הכתוב — „ויחי יעקב בארץ מצרים שבע עשרה שנה":

„יעקב" — אותיות יו"ד עקב^לז, שמורה על הירידה וההמשכה דהנשמה, בחי' יו"ד (חכמה), עד לבחי' היותר תחתונה, עקב שברגל.

„בארץ" — ע"פ מרז"ל^לח „למה נקרא שמה ארץ שרצתה לעשות רצון קונה", כלומר, אע"פ שירדה מאיגרא רמה לבירא עמיקתא, ועד שאמרו חז"ל^לט „על כרחך אתה חי", ה"ז נעשה באופן ש"רצתה לעשות רצון קונה", „רצתה" מלשון רצון^מ, וגם מלשון מרוצה^מא (ע"ד „הוי רץ למצוה"^מב).

„מצרים" — מיצר וגבול למעליותא, כלומר, אע"פ שהחיות מצד עצמו הוא229בלתי מוגבל, מ"מ, אינו מבטל מציאות האדם, אלא נמשך ומתלבש בפנימיותו ונרגש בו, ובלשון הקבלה והחסידות — באופן של „תיקון", אורות בכלים.

„שבע עשרה שנה" — „טוב" בגימטריא „שבע עשרה"^מג, שמדגיש שההמשכה וההתלבשות בפנימיותו היא באופן שנרגש הטוב שבדבר^מד.

וההוראה מזה — שעצם ומקור החיות דהנשמה, שמתבטא בעבודה בענין האמונה, צריך להיות באופן שנמשך וחודר בפנימיות בכחות הפרטיים, כמודגש בהתחלת העבודה בכל יום באמירת „מודה אני לפניך כו' שהחזרת בי נשמתי כו' רבה אמונתך", ההודאה על עצם ומקור החיות, ובאופן שחודר ונמשך גם בכל הענינים הפרטיים דברכות השחר, הכוללים כל צרכי האדם במשך כל היום^מה.

ו. ודוגמתו בהחיות דישראל בתורה — „לחיות" עם (פרשת השבוע) „ויחי":

התורה היא „חיינו ואורך ימינו" — חיות כללי, שמצד עצמו אינו בא בפנימיות ובמורגש, כי אם, לאחרי שבאה בבחינת חיות פרטי, ענין פרטי בתורה שעוסק בו באותה שעה, ובפרט ענין שהזמן גרמא, כולל גם פרשת השבוע, שאז ניכרת ומורגשת חיותו בהענין הפרטי שבתורה השייך במיוחד לזמן זה (כתוכן ההוראה „לחיות עם הזמן", לחיות עם פרשת השבוע).

וחידוש מיוחד בפ' ויחי (וממנו נמשך בכל התורה) — הוראה ונתינת־כח „לחיות עם ויחי", שנוסף על החיות בהענין הפרטי שבתורה, צ"ל וישנו גם החיות עם כללות ענין התורה, „חיינו ואורך ימינו", כי, עי"ז שנמשך ומתגלה בתורה בחי' האלקות שלמעלה מהתורה, ה"ז באופן שלמעלה ממדידה והגבלה, שגם החיות הכללי (ועד לעצם התורה) נמשך בפנימיות ובמורגש, ועד שהחיות בהענין הפרטי שבתורה חדורה בהחיות הכללי שבתורה^מו.

230וכיון ש"אסתכל באורייתא וברא עלמא"^מז — נמשך זה מהתורה בעולם, היינו, שע"י עבודתם של ישראל בעולם מגלים בו חיותו האמיתית, שניכר ב"כל הנמצאים משמים וארץ ומה שביניהם" ש"לא נמצאו אלא מאמתת המצאו"^מח, כפי שיתגלה בפועל ממש „באותו הזמן" (בימות המשיח) שיקויים היעוד^מט „כי מלאה הארץ דעה את ה' (תורה) כמים^נ לים מכסים" (כמ"ש הרמב"ם^נא בהתחלת וסיום ספר „משנה תורה" ש"מקבץ לתורה שבעל פה כולה"^נב).

ז. עפ"ז יש לבאר גם הטעם שהסיום וחותם דספר בראשית, ספר הישר, הוא בפ' ויחי:

המעלה^נג דספר הראשון (בראשית) יותר מכל ד' הספרים ועד שהוא לבדו נקרא ספר הישר, אע"פ שלא נתגלה בו רצון העליון שבמצוות כמו בשאר ספרים^נד — „להיותו בחי' מקור ושרש העליון לכל המצוות שנכתבו בספרים האחרים . . ע"כ נק' ספר הישר . . להיותו בקו האמצעי שהוא למעלה עדיין מהתחלקות נטיות קוין לימין ושמאל . . כל המצוות שבספרים האחרים . . שהן באים בבחי' התחלקות קוין לימין ושמאל . . רמ"ח מ"ע בבחי' החסדים דימין ושס"ה ל"ת בקו השמאל . . וכל ספר בראשית הוא למעלה עדיין במקור הראשון שמשם נמשך כל המשכה והתפשטות דקוין כו'".

ועד"ז בעבודה — שספר בראשית הוא „סיפור ג' האבות . . פרטי מעשיהם וקורותם ואשר דבר ה' עמהם . . שהוא הכל בבחי' האצילות . . האבות שנק' מרכבה באצילות ממש", ולאח"ז מתחילה הירידה למטה, „להביא מן ההעלם דאצילות לגילוי למטה, שהן תומ"צ שניתנו למטה . . כמ"ש בכל הספרים האחרים, וא"כ ספר בראשית מקור ושרש כללי לכל הספרים האחרים שממנו נמשכו כו'".

ולכן מסיימים ספר בראשית בפ' ויחי — נתינת־כח וחיזוק (כמודגש בהכרזה „חזק חזק ונתחזק" בסיום הפרשה והספר^נה) לעבודה למטה ע"י ההמשכה והגילוי ממקור ושורש התורה, כמודגש ב"ויחי", עצם ומקור החיות דתורה וישראל, שעל ידו יחדור החיות הכללי עד לעצם החיות דתורה וישראל בפנימיות ובמורגש גם בירידתם למטה.

ח. ויש להוסיף, שכהנ"ל מרומז גם בתוכן פרטי הענינים שבפ' ויחי:

נוסף על הסיפור אודות יעקב („ויחי יעקב") — מסופר בפרשה גם אודות השבטים, ברכת יעקב לי"ב השבטים, „איש אשר כברכתו ברך אותם"^נו, וגם (ובמיוחד) אודות יוסף (נוסף על ברכת יעקב ליוסף יחד עם שאר השבטים), הן בהתחלת הפרשה — „ויקרא לבנו ליוסף גו' ויקח את שני בניו עמו את מנשה ואת231אפרים וגו'", שבזה מודגשת מעלת יוסף לגבי שאר השבטים, ועד כדי כך, ש"שני בניך גו' אפרים ומנשה כראובן ושמעון יהיו לי"^נז, והן בסיום הפרשה, „אנכי אכלכל אתכם ואת טפכם"^נח, „ויחי יוסף מאה ועשר שנים"^נט, „ויאמר יוסף אל אחיו גו' ואלקים פקד יפקוד אתכם והעלה אתכם מן הארץ הזאת אל הארץ אשר נשבע לאברהם ליצחק וליעקב"^טז.

ומבואר בדרושי חסידות^ס החילוק שבין יעקב ובין יוסף ובין השבטים — שיעקב הוא בחי' האצילות (שהאבות הם מרכבה עילאה דעולם האצילות), והשבטים הם בחי' בריאה (מרכבה תתאה דעולם הבריאה), והחיבור שביניהם (המשכת אצילות לבי"ע) הוא ע"י יוסף, דכיון ששרשו למעלה גם מבחי' אצילות, לכן, בכחו וביכלתו לפעול ההמשכה והחיבור דאצילות (יעקב) עם בי"ע (שבטים).

ועפ"ז י"ל, שפרטי הענינים דפ' ויחי (אודות יעקב, השבטים ויוסף) שייכים לתוכן הכללי ד"ויחי" (המשכת החיות הכללי עד לעצם החיות בפנימיות ובמורגש למטה) — כי:

יעקב, בחי' האצילות — הוא בדוגמת עצם הנשמה כמו שהיא למעלה („טהורה היא"); י"ב השבטים, בחי' הבריאה — הם בדוגמת הנשמה כמו שיורדת למטה (שאז נעשה גילוי והמשכת החיות הכללי והכחות הפרטיים); ויוסף, שמחבר אצילות ובי"ע ע"י המשכה שלמעלה מאצילות — הוא בדוגמת חיבור הנשמה בגוף בכח העצמות („אתה"), שעל ידו יהי' גילוי עצם החיות דהנשמה ועצם החיות דתורה („ויחי יעקב") בפנימיות ובמורגש גם כאשר בנ"י נמצאים למטה, במקום ובזמן הגלות^סא.

ט. וענין זה מודגש ביותר בפרטי הענינים אודות יוסף^סב — הן בהתחלת הפרשה, „ויקח את שני בניו עמו את מנשה ואת אפרים" כדי שיברכם יעקב (כמסופר כל פרטי הענינים בזה), והן בסיום הפרשה, גמר ושלימות עבודתו של יוסף:

אפרים ומנשה כוללים את כל בנ"י,232כמובן ממ"ש^סג „בך יברך ישראל לאמר ישימך אלקים כאפרים וכמנשה".

[ויש לומר, שמרומז גם בכתוב „אפרים ומנשה כראובן ושמעון יהיו לי" — כידוע^סד שראובן (ע"ש ראה ה'^סה) הוא בחי' ראי', ושמעון (ע"ש שמע ה'^סו) הוא בחי' שמיעה, דכללות העבודה דבנ"י נחלקת בכללות לב' הבחינות דראי' ושמיעה, וי"ל שהם בדוגמת החיות הכללי (כלל) והכחות הפרטיים (פרט) שמתגלים בירידת הנשמה למטה (בבחינת „שמות"), כידוע^סז החילוק שבין ראי' לשמיעה, שבראי' תופסים הכלל, ובשמיעה תופסים כל פרט ופרט בפ"ע^סח].

ובפרטיות יותר, רומזים אפרים ומנשה על עבודת בנ"י בזמן הגלות — מנשה, ע"ש „נשני אלקים את כל עמלי"^סט, ואפרים, ע"ש „הפרני אלקים בארץ עניי"^ע — ע"ד ובדוגמת ב' האופנים הכללים בגלות, מצרים („נשני אלקים את כל עמלי") ואשור^עא („הפרני אלקים בארץ עניי").

וזהו התוכן ד"ויקח את שני בניו עמו את מנשה ואת אפרים" כדי שיברכם יעקב — שיוסף פועל ההמשכה^עב דיעקב באפרים ומנשה (כללות בנ"י), שגם בירידתם למטה ובזמן הגלות, יהיו במעמד ומצב ד„ויחי (יעקב^עג)".

ויש לומר, שפעולתו של יוסף להמשיך מיעקב בכללות בנ"י כפי שנחלקים לב' הסוגים דאפרים ומנשה, היא הכנה והקדמה^עד לברכת יעקב לבניו אח"כ — ההמשכה לכל בנ"י כפי שנחלקים בפרטיות לי"ב שבטים, היינו, שגם לאחרי ירידתם למטה באופן של התחלקות לי"ב שבטים^עה, יהיו חדורים בהכלל ד"ויחי יעקב", שיומשך הכלל ויתגלה בפנימיות ובמורגש.

ועד"ז בסיום הפרשה, „ויאמר אליהם יוסף אל תיראו גו' אנכי אכלכל אתכם233ואת טפכם וגו'", ויתירה מזה, „אלקים פקד יפקוד אתכם והעלה אתכם מן הארץ הזאת אל הארץ אשר נשבע לאברהם ליצחק וליעקב" — הנתינת־כח דיוסף לכל השבטים, כללות בנ"י, לעבודתם בארץ מצרים, זמן ומצב הגלות^עו, כמודגש בהמשך הקריאה (בזמן המנחה) בפ' שמות: „ואלה שמות בני ישראל הבאים מצרימה גו' ראובן שמעון גו'"^עז, „ראובן ושמעון נחתין"^עח, ירידת הגלות^עט, שגם אז יהיו במעמד ומצב ד"ויחי יעקב".

ועפ"ז יש לבאר קשר והמשך הפרשיות ויגש ויחי ושמות: ויגש — החיבור והאחדות דכל השבטים ע"י הגילוי דיוסף להשבטים, וכמודגש בהפטורה^פ „הנה אני לוקח את עץ יוסף גו' ושבטי ישראל חבריו ונתתי אותם עליו את עץ יהודה ועשיתים לעץ אחד והיו אחד בידי"^פא (כמשנת"ל בארוכה^פב); „ויחי" — פעולתו של יוסף להמשיך הענין ד"ויחי יעקב" בכל בנ"י גם בירידתם למטה ובזמן הגלות; ו"שמות" — העבודה בפועל בזמן הגלות, „ראובן ושמעון נחתין", אשר, הכוונה בזה כדי שיהי' „ראובן ושמעון

76) ראה גם תו"ח פרשתנו קה, ד: „ובכ"ז יובן מ"ש אסף על זמן הגלות רועה ישראל האזינה נוהג כצאן יוסף כו'", עיי"ש.

י. וההוראה בנוגע למעשה בפועל — המעשה הוא העיקר^פג:

בעמדנו בשבת פ' ויחי, שבת חזק, שמסיימים ספר הראשון שבתורה, ספר הישר — צריך כאו"א מישראל לחזק את עצמו ובני ביתו וכל הנמצאים בסביבתו, „חזק^פד חזק ונתחזק"^פה, בכל עניני יהדות, תורה ומצוותי', באופן שיהי' ניכר ומורגש ש"חי" בחיים אמיתיים, „ויחי" לאמיתתו, החיות הפרטי והכללי (עד לעצם החיות) דישראל ודתורה, כפי שנמשך וחודר בכל הפרטים ופרטי פרטיים דחיי היום־יום.

וכדאי לקשר זה עם התוועדות מיוחדת (בהוספה על ההתוועדות שבכל שבת, „להקהיל קהילות בכל שבת ושבת"^פו) — כהמנהג בכו"כ קהילות קדושות בישראל שבשבת חזק מכינים הגבאים „קידושא רבא", ובודאי יחזקו ויחדשו מנהג זה בכל המקומות — שבה יוסיפו באמירת דברי תורה (וגם קבלת החלטות טובות להוסיף בלימוד התורה ובקיום המצוות בהידור), ויוסיפו בהשמחה דגמרה של תורה (סיום ספר שלם בתורה, ע"ד השמחה שעושים לגמרה של התורה כולה בשמח"ת^פז), אשר, ההתוועדות דכו"כ מישראל יחדיו בשמחה של תורה מדגישה עוד יותר את החיות הכללי דישראל ותורה (שלמעלה234מהתחלקות)^פח, שיומשך ויחדור בעבודה בפועל בכל הפרטים ופרטי פרטים^פט.

וחיזוק מיוחד וחיות מיוחדת בנוגע לענין שהזמן גרמא^צ — בעמדנו בתוך „שלושים יום לפני החג"^צא, העשירי (יהי' קודש^צב) בשבט, יום ההילולא של כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו, „יוסף" שבדורנו, ובפרט בשנה זו, שנת הארבעים, ש"קאי איניש אדעתי' דרבי'"^צג, הגמר והשלימות דעניני רבו (ע"ד מ"ש בסיום פרשתנו אודות שלימות העבודה דיוסף: „ויחי יוסף מאה ועשר שנים"^צד) — לנצל את הזמן עד (וכולל) יום ההילולא כדי להוסיף ביתר שאת וביתר עוז (ובאופן ד"לב לדעת ועינים לראות ואזנים לשמוע"^צה) בהליכה בדרכיו ואורחותיו של נשיא דורנו, ע"י ההוספה בלימוד תורתו, ומילוי שליחותו בהפצת התורה והיהדות והמעיינות חוצה.

ויה"ר — וג"ז עיקר — שההחלטה בזה תמהר ותזרז ותביא תיכף קיום הבטחתו של יוסף „אלקים פקד יפקוד אתכם והעלה אתכם מן הארץ הזאת אל הארץ אשר נשבע לאברהם ליצחק וליעקב", ובהמשך לזה — „ואלה שמות בני ישראל", „על שם גאולת ישראל נקראו כאן . . יוסף על שם שעתיד הקב"ה להוסיף ולגאול את ישראל . . כשם שגאל אותם ממצרים, דכתיב^צו והי' ביום ההוא יוסיף אדנ־י שנית ידו וגו' וכל הענין הכתוב שם"^צז — כן תהי' לנו תיכף ומיד ממש.

235משיחות ש"פ שמות, כ"ג

א. שבת מברכים חודש שבט בענטשן אידן ראש חודש שבט, וועלכער איז אין זיך כולל דעם גאַנצן חודש, כולל ובמיוחד — דעם יום הגדול והקדוש עשירי בשבט, דער יום ההסתלקות־הילולא פון כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו, ווען „כל מעשיו ותורתו ועבודתו"^א ווערט „מתגלה ומאיר בבחי' גילוי מלמעלה למטה . . ופועל ישועות בקרב הארץ"^ב.

עד"ז ווערט אויפגעטאָן ביום ההילולא בכל שנה ושנה („הימים האלה נזכרים ונעשים"^ג), ואדרבה — יעדן יאָר קומט אין דעם צו אַ הוספה ועלי'^ד.

און זייענדיק דער יום ההילולא פון אַ נשיא בישראל, וואָס „הנשיא הוא הכל"^ה — איז דאָס נוגע צו כלל ישראל, אנשים נשים וטף — אַז אין דעם טאָג פון עשירי בשבט (וועלכער ווערט געבענטשט אין דעם שבת) דאַרף זיך יעדערער שטאַרקן אין „כל מעשיו ותורתו ועבודתו" פון דעם בעל ההילולא, צו גיין „בדרך ישרה אשר הורנו מדרכיו ונלכה באורחותיו נס"ו"^א.

ובהדגשה מיוחדת ביו"ד שבט שנה זו (שנת תש"נ) — ווען עס ענדיקן זיך ארבעים שנה זינט דער הסתלקות (אין שנת תש"י), וואָס „נתן ה' לכם לב לדעת ועינים לראות ואזנים לשמוע", ווייל בארבעים שנה איז „קאי איניש אדעתי' דרבי'"^ו. טבת, מבה"ח שבט ה'תש"נ

ב. ס'איז זעלבספאַרשטאַנדיק אַז עס זיינען פאַראַן אַ ריבוי לימודים והוראות וואָס מען קען און דאַרף נעמען פון עשירי בשבט, אין דעם מקיים זיין „כל מעשיו ותורתו ועבודתו" פון דעם בעל ההילולא (וואָס דאָס איז כולל אַ ריבוי מעשים תורות ועבודות);

אָבער די ערשטע זאַך וואָס וואַרפט זיך אין די אויגן פון יעדערן (אָן קיין התבוננות ועיון) — איז דער תאריך (דאַטום) פון דעם טאָג: עשירי בשבט. וע"פ הידוע אַז יעדער זאַך איז בהשגחה פרטית און אַנטהאַלט אַ לימוד אין עבודת ה', איז פאַרשטאַנדיק אַז דער מספר פון דעם טאָג — עשירי (בשבט) — ווען „כל מעשיו ותורתו ועבודתו" שטייט בגלוי ובשלימות — גיט אַרויס דער תוכן העבודה פון דעם בעל ההילולא, און במילא — פון כל ההולכים בדרכיו ואורחותיו; די הוראה וואָס יעדערער דאַרף אַרויסנעמען פון דעם טאָג, און אַ הוראה פאַרשטאַנדיק בפשטות פאַר יעדער איד, אנשים נשים וטף, פון אַ גדול שבגדולים ביז אַ קטן שבקטנים (וואָרום „הנשיא הוא הכל").

ג. וביאור הענין:

די מעלה פון „עשירי" — איז מפורש אין תורה^ז: „העשירי יהי' קודש לה'"^ח.236דאָס הייסט, אַז מעלת העשירי באַשטייט אין דעם אַז ער איז „קודש לה'"^ט.

אין „קודש" זיינען פאַראַן צוויי קצוות^י: פון איין זייט איז „קודש" (העשירי) מובדל און העכער פון אַלע עני^* נים (קדושה מלשון הבדלה^י), ביז „קדש מלה בגרמי'"^יא; צוזאַמען דערמיט שטייט בנוגע צו דברי קדושה אַז „כל הנוגע בהם יקדש"^יב, דאָס נעמט דורך אַלע פרטים (וועלכע רירן אים אָן) און מאַכט זיי — קדושה.

ויש לומר אַז דאָס איז אויך מתאים מיט דעם וואָס עשירי איז דער (מספר פון דעם) אות יו"ד: י' איז אַ נקודה בלבד, וואָס איז העכער פאַר ציור און פרטים, וואָס דאָס איז מרמז און גייט אויף דער נקודה עצמית וואָס איז העכער פאַר אַלע ענינים; וביחד עם זה איז די נקודה (י') כולל אין זיך הכל (ע"ד נקודת התמצית)^יג.

דער ענין — בשרשו למעלה: י' (דער ר"ת פון שם הוי') גייט אויף דעם אויבערשטן^יד, וועלכער איז (כנ"ל: „קודש — להוי'" —) העכער פון כל ציור ופרט (ביז אַז לא^טו אתרמיז לא בשום אות ולא בשום קוץ)^טז; און ביחד עם זה איז דער י' די נקודה — דער ניצוץ קדושה — פון „אמיתת המצאו"^יז וואָס געפינט זיך אין יעדער זאַך (אין „כל הנמצאים"^יז), אָנהויבנדיק פון דער נשמה פון אַ אידן (חלק אלוקה ממעל ממש^יח) וועלכע איז מרומז אין דעם אות יו"ד^יד (חכמה)^יט, ועד"ז דער ניצוץ אלקי וועלכע איז מהווה ומחי' ומקיים יעדער נברא (מהוה בכל רגע מחדש, כתורת הבעש"ט^כ) איז מרומז אין יו"ד, כידוע אַז „שם^כא הוי' פירושו שמהוה את הכל מאין ליש" (הוי' מלשון מהווה^כב), און דער יו"ד „משמשת על הפעולה שהיא בלשון הוה ותמיד"^כא.

ובפרטיות יותר איז אַזוי אויך אין אַ איד (און אין יעדער נברא): י' גייט אויף עצם הנשמה — די נקודת היהדות, דאָס פּינטעלע איד — וואָס איז העכער פאַר ציור; און דאָס איז די פנימיות וועלכע נעמט דורך אַלע דרגות הנשמה שלו (טהורה^כג, אתה בראתה, אתה יצרתה, אתה נפחתה בי), און אַלע זיינע כחות הנפש און לבושים.

ועד"ז אין יעדער נברא: דער ניצוץ קדושה וואָס איז מחי' די זאַך, איז קדוש ומובדל, אַ ניצוץ אלקי, העכער שלא בערך פאַר עולם; וביחד עם זה איז דאָס מחי' ומהוה די זאַך (בכל רגע), ביז אַז דאָס איז די אמיתית המציאות פון דעם דבר גשמי עצמו.

237עפ"ז קען מען מבאר זיין דעם טעם אויף דעם וואָס בגאולה האמיתית והשלימה וועט זיין די שלימות פון עשרה [כנור של עשר נימין^כד, פרה העשירית^כה, שירה העשירית^כו, ועוד] — ווייל דער ענין הגאולה איז: די אויסלייזונג, דער גילוי האמת פון יעדער זאַך (וואָס דאָס איז זיין גאולה ושלימות — אַז ער ווערט אויסגעלייזט פון דעם העלם והסתר וואָס פאַרדעקט אויף זיין אמת'ע מציאות) — די נקודה אחת פון „אמיתת המצאו" — דער ענין פון „עשירי" (יו"ד). און דערפאַר וועט באַ דער גאולה ווערן און זיין די שלימות פון עשרה אין אַלע ענינים — כידוע אַז דער מספר עשרה באַווייזט אויף שלימות^כז — ווייל אין עשרה דריקט זיך אויס די שלימות פון גילוי אלקות בכל ענין.

דערמיט איז אויך פאַרשטאַנדיק דער תוכן פון „עשירי" (יו"ד) — „העשירי יהי' קודש" — אין עבודת השם:

תכלית כל הבריאה איז, אַז אַ איד זאָל מגלה זיין דעם (חלק) „העשירי" אין זיך אַליין — זיין נשמה (נקודת היהדות), און (דורך דעם —) מגלה זיין דעם „העשירי" — דעם ניצוץ אלקי — אין אַלע זאַכן בחלקו בעולם ביז — בכל העולם כולו, אַזוי אַז פון יעדער זאַך מיט וועלכער אַ איד קומט אין באַרירונג מאַכט ער דערפון „העשירי יהי' קודש להוי'" — אַ חפצא של קדושה [און די שלימות דערפון וועט זיין לע"ל — ווען „ונגלה כבוד הוי' וראו כל בשר יחדיו כי פי ה' דיבר"^כח].

ד. עפ"ז וועט מען פאַרשטיין ווי „עשירי" גיט אַרויס דעם תוכן פון דעם יום ההילולא: בעשירי בחודש שבט:

אַ נשיא בישראל איז כשמו — נשיא מלשון התנשאות, ער איז קדוש ומובדל ומרומם פון כל אנשי העם (בלשון הכתוב — משכמו ומעלה גבוה מכל העם^כט); און צוזאַמען דערמיט איז „הנשיא הוא הכל", ביז אַז ער איז „לב כל קהל ישראל"^ל: לב איז דער מקור (און עיקר) חיות האדם^לא, אַזוי איז דער נשיא דער מקור החיות והצרכים פון קהל ישראל („אשר יוציאם ואשר יביאם"^לב).

וואָס דאָס איז ע"ד דער ענין פון „העשירי יהי' קודש": קודש ומובדל, ביז „קדש מלה בגרמי'", וביחד עם זה — ווערט דאָס נמשך אין אַלע ענינים ופרטים.

והגם אַז דאָס איז דער ענין פון יעדער נשיא, יש לומר אַז דאָס קומט אַרויס נאָכמער בגלוי אין כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו — וואָס יום ההילולא שלו (ווען כל עבודתו שטייט בגלוי) איז ביום עשירי בחודש [און בחודש שבט — כנגד יוסף^לג, שמו הראשון פון דעם בעל ההילולא] — ווייל ער איז אַ נשיא בישראל אין עקבתא דמשיחא, ביז — דעם דור האחרון פון גלות, וואָס דעמולט האָט מען אַ „טעימה"^לד, אַ מעין גילוי פון די ענינים דלע"ל, כולל דעם גילוי פון ענין „ה־238עשירי יהי' קודש" לע"ל (כנ"ל), און דעריבער קומט אַרויס בגלוי אַז דער יום ההילולא פון נשיא דורנו איז בעשירי בחודש.

ה. דער ענין פון „עשירי" גיט אַרויס אויך דעם תוכן העבודה — די עבודה מיוחדת — פון דעם בעל ההילולא:

דורך גילוי תורת החסידות בכלל, נשמתא ונשמתא דנשמתא דאורייתא [אָנהויבנדיק פון דעם בעש"ט — מייסד תורת החסידות הכללית, וממלא מקומו — דער מגיד, און דערנאָך דעם אַלטן רבי'ן — מייסד תורת חסידות חב"ד, ורבותינו נשיאינו ממלאי מקומו] — וועלכע איז נתגלה געוואָרן דוקא בדורות האחרונים — איז געגעבן געוואָרן אַ כח מיוחד צו טאָן די עבודה פון „עשירי", מגלה זיין די נשמה^לה אין יעדער איד^לו, און אויך די „נשמה" — דעם חיות אלקי — אין אַלע נבראים שבעולם, ביז אַז מ'זאָל מאַכן פון דער גאַנצער וועלט אַ דירה לו יתברך בתחתונים, און דורך דעם — ברענגען די גאולה האמיתית והשלימה, כידוע אַז דורך „יפוצו מעינותיך חוצה" ווערט „אתי מר" דא מלכא משיחא^לז.

און אין דער עבודה גופא (פון מגלה זיין דעם „י'" אין יעדער איד און אין יעדער זאַך אין וועלט) איז צוגעקומען אַ הוספה און אַ חידוש דורך כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו (ובפרט זייענדיק, אַז ער איז דער נשיא פון דעם דור האחרון אין גלות) — ווי גערעדט מערערע מאָל, אַז מ'זעט בפועל ווי די עבודה פון הפצת התורה והיהדות און הפצת המעינות חוצה איז נתפשט ונתרחב געוואָרן דורך דעם בעל ההילולא, ביז אַז ער האָט געהייסן איבערזעצן חסידות אויף אַנדערע שפּראַכן, ביז אַז ער איז געקומען אין חצי כדור התחתון (וואו מ"ת איז ניט געווען בגלוי^לח), און זיך באַזעצט דאָרטן און האָט דאָרטן מרחיב געווען שלא בערך די אַלע פעולות אין הפצת התורה והיהדות און הפצת המעינות חוצה, ביז אין חוצה שאין חוצה ממנה, ובאופן פון הולך ומוסיף ואור, אַלס מערער און מערער.

ווי ס'איז אויך מרומז אין דעם נאָמען פון דעם בעל ההילולא — „יוסף יצחק"^לט: „יוסף" איז על שם „יוסף ה' לי בן אחר"^מ, וכידוע דער פירוש אין דעם41*), אַז דאָס גייט אויף דער עבודה פון איבערמאַכן אַז אויך אין און פון בחי' „אחר" זאָל מען מגלה זיין און מאַכן אַ „בן" לה' — דאָס הייסט: די עבודה פון מגלה זיין דעם י' (עשירי) אין יעדער זאַך, ביז אויך אין „אחר", אַ איד וואָס בגלוי זעט זיך אין אים נאָך ניט אָן זיין נשמה, און אַזוי אויך אין בחי' „אחר" שבעולם — די דברים גשמיים וועלכע זיינען מעלים ומסתיר אויף אלקות — זאָל זיך אין זיי אָנזען בגלוי דער ניצוץ קדושה וואָס איז זיי שטענדיק מהווה מחי' ומקיים.

„יצחק" איז על שם „כל השומע יצחק239לי"^מב — עבודה מתוך צחוק ושמחה, וואָס אמת'ע און שלימות'דיקע שמחה איז דוקא בשעת דאָס נעמט דורך אַלע פרטים פון דעם מענטשן (און פון זיין סביבה), נוסף צו שמחת הנשמה אויך שמחת הגוף הגשמי, ונוסף צו שמחה אין תומ"צ, אויך שמחה אין דברי רשות, אַזוי אַז עס בלייבט ניט איבער אַ חלק פון זיין לעבן וואו ס'איז ניטאָ שמחה (וואָס דאָס קען שטערן צו דער שמחה פון דער נשמה).

עפ"ז איז פאַרשטאַנדיק, אַז דער יום ההילולא — עשירי בשבט (ווען כל עבודתו פון דעם בעל ההילולא שטייט בגלוי) — גיט אַרויס דעם תוכן כללי פון זיין עבודה^מג: מגלה זיין דעם יו"ד — „העשירי יהי' קודש לה'" — אין יעדער איד, און אין יעדער זאַך אין וועלט.

ולהוסיף, אַז דער יום עשירי איז אין מספר ימי החודש, וואָס דאָס איז מרמז אַז די עבודה הנ"ל פון מגלה זיין דעם „עשירי" — דאַרף זיין אין אַן אופן פון חודש מלשון חידוש, ובפרט בהתאם לתורת הבעש"ט^כ אַז די התהוות וחיות וקיום הבריאה (דורך דעם כח אלקי — דעם יו"ד — שבו) ווערט נתחדש בכל רגע ורגע מחדש; און אַזוי אויך די חיות וואָס אַ איד באַקומט דורך זיין נשמה (חלק אלוקה) ווערט אין אים נתחדש בכל רגע ורגע^מד.

און דער יום עשירי בחודש איז — אין חודש שבט, כנגד יוסף — המרמז אויף דער עבודה פון „יוסף ה' לי בן אחר".

ו. ע"פ הנ"ל איז פאַרשטאַנדיק די עבודה מיוחדת פון שבת מברכים החודש שבט:

ברכת החודש וקידוש הלבנה — דורך כל אחד מישראל (כמנהג ישראל), און מיט אַ הכרזה ברבים ובקול רם — באַדייט (אין עבודת האדם) די עבודה פון ברכת וקידוש פון יעדן אידן (הדומין ומונין ללבנה^מה), ד.ה. אַז אין דער עבודה פון אַ אידן דאַרף דעמולט ווערן אַ ברכה והמשכה חדשה („יחדשהו הקב"ה עלינו ועל כל עמו בית ישראל"^מו) — אַ נייער אופן עבודה. ובכל חודש — איז דער חידוש לפי תוכן חודש זה.

ובנדו"ד — ברכת חודש שבט, כולל דעם יום המיוחד שבו — עשירי בשבט — באַשטייט דער חידוש העבודה („יחדשהו") אין דעם ענין פון „העשירי יהי' קודש": אַז יעדער איד איז מברך וממשיך ומגלה (ער איז „מכריז" בגלוי) דעם יו"ד — די נשמה — אין זיך אַליין, און דעם יו"ד — דעם ניצוץ אלקי — אין אַלע פרטים פון חלקו בעולם, דורך דעם וואָס ער נוצט עס אויס לתכלית בריאתו — צו ממלא זיין רצון240הבורא. און אַזוי איז ער אויך משפיע אויף בני ביתו און אויף אַלע די מיט וועמען ער האָט אַ שייכות (ביז — „על כל עמו בית ישראל"), אַז באַ זיי זאָל אויך זיין דער „יחדשהו" — אַזוי אַז ער ברענגט אַריין קדושה (גילוי אלקות) אין כל העולם.

און דער „יחדשהו" איז מיט אַלע ששה לשונות של ברכה: „לחיים ולשלום לששון ולשמחה לישועה ולנחמה", וועלכע זיינען כולל אַלע עניני ברכה אויף דער עבודה פון דעם חודש [וי"ל אַז די ששה לשונות זיינען אויך כנגד די ששה חדשי הקיץ וששה חדשי החורף, ד.ה אַז די ברכה והמשכה חדשה אין דער עבודה פון דעם חידוש ווערט נמשך על ובכל חדשי השנה].

און מ'איז מסיים „ונאמר אמן", וואָס „אמן" באַווייזט אויף דעם גמר ושלימות העבודה (הנצחון)^מז, כולל בנדו"ד — די עבודה פון דעם גילוי היו"ד בכל העולם, וכידוע אַז „אמן" איז בגימטריא הוי' אד'^מח, וואָס דאָס באַווייזט אויף גילוי אלקות (הוי' — שלמעלה מעולם) אין מציאות העולם (וואָס ווערט באַלעבט דורך שם אד', מדת מלכותו ית'^מט). ווי ס'איז מרומז אויך אין די ר"ת פון „אמן" — „א־ל מלך נאמן"^נ, אַז שם א־ל (שרש ומקור כל ההמשכות^נא) ווערט נמשך ומתגלה ביז אין „מלך", מלכותו ית' בעולם, ובאופן פון „נאמן" — לעד ולנצח נצחים.

און די פעולה פון ברכת החודש (אין עולם) איז עד כדי כך, אַז דאָס טוט אויף אויך אין די דרגות התחתונות ביותר, אַזוי אַז מ'דאַרף דעמולט ניט אָנקומען צו זאָגן „אב הרחמים"^נב, ווייל די פעולה דערפון ווערט אויפגעטאָן דורך ברכת החודש עצמה (וואָס איז כולל אויך „לישועה ולנחמה", די נחמה אויף אַלע ענינים הפכיים).

און פון ברכת החודש גייט מען איבער גלייך צו „אשרי יושבי ביתך"^נג, וואָס דאָס איז מרמז אויף שלימות העבודה — די ישיבה אין „ביתך", דער בית האמיתי — בית המקדש השלישי (וואָס „גדול מקדש שניתן בין ב' אותיות שנאמר^נד פעלת הוי' מקדש אד־"^נה, ווייל דאָרטן וועט זיין דער חיבור פון הוי' ואד'^נו), בגאולה האמיתית והשלימה — ווען עס ווערט נתגלה די שלימות פון „העשירי יהי' קודש".

ז. ולהוסיף, אַז דער ענין איז נאָכמער בהדגשה מצד דעם וואָס דער חודש המברך (את חודש שבט) איז דער חודש העשירי (חודש טבת):

וויבאַלד אַז שבת מברכים החודש איז אַלעמאָל אין דעם (לעצטן) שבת פון דעם פאַרגייענדיקן חודש, איז פאַרשטאַנדיק, אַז נוסף צו דעם וואָס יעדע ברכת החודש (בשבת מברכים) איז בהתאם צו דעם תוכן מיוחד פון דעם חודש המתברך (ווייל יעדער ברכה איז אָפּגעמאָסטן לויט כלי המתברך), איז ער אויך בהתאם צו דעם חודש המברך (די ברכה איז לפי דרגת המברך). דאָס הייסט, אַז די ברכה פון דעם חודש המברך איז צוגעפּאַסט און האָט אַ241שייכות צו דעם תוכן פון דעם חודש המתברך.

ובנדו"ד זעט מען דאָס בגלוי: די ברכה ונתינת כח אויף דער עבודה פון עשירי בשבט (דער יום המיוחד פון חודש שבט) — באַקומט מען פון חודש טבת — דער חודש העשירי.

ולהוסיף, אַז דער תוכן הנ"ל פון „עשירי יהי' קודש" (די צוויי קצוות בזה) איז אויך בהדגשה אין דעם חודש העשירי: צוזאַמען דערמיט וואָס חודש טבת איז דער חודש העשירי, העשירי יהי' קודש (קודש ומובדל), ווערט עס נמשך און נעמט דורך כל המציאות — כמאחז"ל אַז חודש טבת איז „ירח שהגוף נהנה מן הגוף"^נז, וכמדובר לעיל^נח דער פירוש אין דעם, אַז דער גוף דלמעלה כביכול (יש האמיתי) איז נהנה פון דעם גוף דלמטה (יש הנברא), וואָרום עצמותו ית' (וועלכער איז העכער פאַר כל הענינים) איז פאַרבונדן — און נאָכמער ער האָט הנאה כביכול פון — (דער עבודה מיט) דעם גוף דלמטה דוקא.

ח. אין דעם אַלעם קומט צו מצד דער קביעות פון שנה זו:

א) ראש חודש שבט (וועלכער ווערט געבענטשט פון דעם שבת, און וועלכער איז כולל כל ימי החודש — חודש שבט) קומט אויס ביום השבת [נוסף אויף דעם וואָס כל השנה האָט זיך אָנגעהויבן מיט יו"ט של ראש השנה שחל להיות בשבת]: שבת קודש גיט נאָכמער כח אויף דער עבודה פון ממשיך ומגלה זיין קדושה — ביז קדושה פון קדש מלה בגרמי' (שבת קודש) — אין אַ אידן, ביז אין כל עניני העולם, אַזוי אַז אין אַלץ זאָל זיך אָנהערן און אָנזעהן בגלוי דער יו"ד (ניצוץ קדושה) שבו^נט.

ביז די שלימות גילוי קדושת שבת בעולם — ביום שכולו שבת ומנוחה לחיי העולמים^ס, בירידת ביהמ"ק השלישי (שעומד בנוי ומשוכלל למעלה^סא), וואָס דאָס קען זיין אויך בשבת — זייענדיק מלאכת שמים, מלאכה הארבעים^סב.

ב) פרשת השבוע — בתחלת הפרשה: „ואלה שמות בני ישראל הבאים מצרימה את יעקב איש וביתו באו":

אין מצרים מלשון מיצרים וגבולים^סג, און גלות, ווערט נתגלה „שמות בני ישראל" („שלא שינו את שמם . . ראובן ושמעון נחתין ראובן ושמעון סלקין"^סד), „שבנ"י ממשיכים ועושים בחי' גלוי שמות עליונים למטה"^סה, ביז אַז „שמות בני ישראל" (פון יעקב ובניו) עצמם גייט (אויך) אויף דעם גילוי פון די שמות העליונים, ביז242דער גילוי פון שם הוי', „שמו הגדול" (גילוי אין שם אד')^סו.

243ט. ס'איז דאָ נאָך אַן ענין אין שבת מברכים שבט (בקביעות שנה זו) — אַז דאָס קומט בהמשך צו כ"ף טבת (דער „יאכל" פון דעם שבת איז פון דעם „טרח בערב שבת"^פד, ובפרט ביום רביעי בשבוע — מעלי שבתא^פה, ג' ימים לפני השבת), דער יום ההילולא פון דעם רמב"ם; און דעם מוצאי שבת איז כ"ד טבת — דער יום ההילולא פון דעם אַלטן רבי'ן:

כ"ק מו"ח אדמו"ר (דער בעל ההילולא פון יו"ד שבט) איז דער ממלא מקום פון דעם אַלטן רבי'ן — מייסד תורת חסידות חב"ד — וועלכער האָט „אויפגעעפנט" דער וועג אויף מלביש זיין סתים פנימיות התורה (פאַרבונדן מיט סתים דקוב"ה^פו) אין הבנה והשגה, און מגלה זיין אלקות אין גדרי העולם^פז (וכמבואר בארוכה אין שער היחוד והאמונה — חלק שני בספר התניא פון דעם אַלטן רבי'ן — ווי אויך „בשמים ממעל ועל הארץ מתחת" איז „אין עוד"^פח).

ווי דאָס איז מרומז אויך בשמו — שניאור זלמן^פט: „שניאור" איז דער טייטש שני אור (צוויי אורות) — אור פון תורת הנגלה און אור פון תורת הנסתר. וואָס דאָס איז מתאים מיט דעם נאָמען פון דעם אַלטן רבי'ן ווי ער ווערט אָנגערופן פון יעדערן פון כלל ישראל: בעל התניא והשולחן ערוך. „זלמן" איז אותיות „לזמן" (און ס'איז אַ שם בלע"ז, ניט ווי „שניאור" בלשון הקודש), וואָס דאָס באַדייט די עבודה פון דעם אַלטן רבי'ן צו מגלה זיין קדושה און אלקות, ביז די צוויי אורות („שניאור") פון נגלה און נסתר, אין גדרי העולם (לשון לע"ז) — זמן ומקום^צ, אַזוי אַז ביידע ווערטער (שניאור זלמן) ווערן איין נאָמען פון איין מענטשן.

ולאחרי ווי דער אַלטער רבי האָט אויפגעעפנט די וועג אין דעם, איז אין דער עבודה גופא דערנאָך צוגעקומען דורך רבותינו נשיאינו ממלאי מקומו, אָנהויבנדיק פון בנו ממלא מקומו — דער מיטעלער רבי, כמרומז בשמו — דוב בער: אַז גילוי אלקות ווערט נמשך ביז אין דער דרגא פון בשר גשמי (דוב „המסורבל בבשר"^צא), און ניט נאָר ווי דאָס שטייט אין לשון הקודש („דוב"), נאָר אויך אין לשון לע"ז („בער").

ביז נאָכמער: מ'געפינט אַמאָל אַז ער האָט גע'חתם'ט שמו אין צוויי באַזונדערע ווערטער אָדער איין וואָרט, מיט איין בי"ת — „דובער". ויש לומר טעם השינוי^צב — בהתאם צו די צוויי אופנים ודרגות אין דער עבודה פון בירור הבשר^צג: (א) דער סדר העבודה (ובפרט בתחלת העבודה) — אַז מ'דערהערט ווי דער ניצוץ קדושה אין דעם בשר („דוב" בלשון הקודש) איז דער עיקר און דער בשר הגוף („בער" בלע"ז) איז טפל — „נפשם עיקר וגופם טפל"^צד. וואָס דעמולט דערהערט מען ווי „דוב" און „בער" זיינען צוויי באַזונדערע ווערטער (איינער — דער עיקר, און דער צווייטער — טפל לו). (ב) עס ווערט נתגלה (אויך) מעלת (האלקות שב)הגוף עצמו, אַז ער איז פאַרבונדן מיט דעם גוף שלמעלה (גוף נהנה מן הגוף). וואָס מצד דעם ווערט244„בער" בלע"ז (דער בשר עצמו פון דעם גוף דלמטה) איין זאַך מיט „דוב" בלשון הקודש (דער גוף דלמעלה), ביז אַז דער יש הנברא ווערט איין זאַך מיט דעם יש האמיתי^צה.

ועד"ז איז עס אויך מרומז אין שמו פון דעם רבי'ן (מהורש"ב) נ"ע [און נאָך מיט אַ הוספה בדבר, וויבאַלד אַז בזמן איז ער געווען לאחרי דעם מיטעלן רבי'ן, ובכל דור — ווערט מעלין בקודש] — „שלום דובער": נוסף צו דער עבודה פון חיבור „דובער", ווערט אין „דובער" נמשך אויך שלום, כמבואר במ"א^צו.

ובהוספה על כל זה — נוסף על כח פון די רביים שלפניו — קומט צו באַ ממלא מקומו ובנו יחידו (פון דעם רבי'ן נ"ע) — כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו, כמרומז בשמו „יוסף", אַז [נוסף אויף דעם וואָס דאָס דעגרייכט ניט נאָר דעם בשר הגוף פון דעם אידן, נאָר אויך די בחי' „אחר", אין אַ צווייטן, איז] די הפיכה פון דעם „אחר" צו „בן" לה' (כנ"ל ס"ה) איז עד כדי^* כך, אַז אין דעם נאָמען שטייט בכלל ניט דער לשון פון „אחר", ווייל ער איז אינגאַנצן פאַראיינציקט געוואָרן מיט דער קדושה פון „יוסף", און אַזוי אויך אין דעם נאָמען „יצחק" שטייט בגלוי נאָר די שמחה וואָס נעמט אַרום, נעמט דורך אַלץ, אויך שמחת הגוף (משא"כ באַ „דובער" (אפילו ווי ער איז אין איין וואָרט) זיינען בפועל פאַראַן צוויי ענינים: דוב (בלה"ק) און בער (בלע"ז), נאָר — זיי ווערן איין נאָמען).

און דער כח אויף דעם אַלעם (חיבור קדושה (תורה) ועולם) איז געקומען (אָנהויבנדיק) פון דעם אַלטן רבי'ן („שניאור זלמן"), און באַ דעם אַלטן רבי'ן גופא — באַקומט מען דעם כח אויף מחבר זיין אלקות מיט וועלט דורך תורה (וואָרום אסתכל באורייתא וברא עלמא^צז), דורך דעם חיבור צווישן די צוויי אורות (שניאור) אין תורת אדה"ז — אור פון נגלה דתורה (שולחן ערוך), וואָס איז פאַרבונדן מיט בירור טוב ורע כו' (עניני העולם), און אור פון פנימיות התורה (תניא) — אילנא דחיי^* , דלית תמן לא קשיא מסטרא דרע כו'^צח — בחי' „עשירי יהי' קודש", קדש מלה בגרמי', וועלכע איז קדוש ומובדל מעניני העולם.

ולהוסיף, אַז בפרטיות יותר איז דער חיבור (פון אלקות מיט עולם) מרומז אין דער התחלה פון די צוויי ספרים עיקריים הנ"ל פון דעם אַלטן רבי'ן אין חסידות און אין נגלה: ספר התניא איז מיוסד אויף דעם פסוק^צט „כי קרוב אליך הדבר מאד בפיך ובלבבך לעשותו" (ווי דער אַלטער רבי^* שרייבט אין שערבלאַט פון ספר התניא). דאָס הייסט, אַז אַלע ענינים פון תומ"צ און אלקות, ביז אין סתים דקוב"ה שבסתים דאורייתא (פנימיות התורה) איז „קרוב אליך", צו יעדער איד ווי ער איז אַ נשמה בגוף, בפיך ובלבבך לעשותו. די התחלה פון שולחן ערוך פון דעם אַלטן רבי'ן (מהדורא תניינא) איז — „יהודה^ק בן תימא אומר הוי^* עז כנמר וקל כנשר רץ כצבי וגבור כארי": „יהודה — וואָס האָט אין זיך דעם שם הוי'^קא (והתחלתה ביו"ד) — בן תימא" איז מרמז אויף דער גילוי פון שם הוי' אין אַן אופן פון „בן תימא", אַז ער זאָגט זיך (שטענדיק) אַרויס בגלוי. ביז אין אַן אופן אַז דאָס קומט אַרויס אין זיין עבודה פרטית — אין די פיר ענינים פון245„עז כנמר וכו'", וועלכע זיינען כולל אַלע עניני העבודה. וי"ל אַז דאָס איז אויך כנגד די ד' עולמות אבי"ע [און אין תורה — די ד' אופני הלימוד פון פרד"ס], דורך וועלכע די נשמה (בחי' יו"ד) איז יורד מלמעלה למטה — „נשמה שנתת בי טהורה היא אתה בראתה אתה יצרתה אתה נפחתה בי ואתה משמרה בקרבי", ביז אַז דאָס קומט אַראָפּ אין די ברכות פרטיות פון ברכות השחר, און דאָס איז אַלץ דורכגענומען מיט פנימיות ועצם הנשמה (כמדובר לעיל^קב).

י. ענין הנ"ל זעט מען אויך באַ דעם רמב"ם: די התחלה פון ספרו העיקרי (משנה תורה) איז מיט (גילוי ה)יו"ד — „יסוד היסודות ועמוד החכמות (ר"ת הוי'^קג) לידע כו' מאמיתת המצאו כו' נמצאו כל הנמצאים". און ווי עס וועט זיין בשלימות הגילוי לע"ל — כמבואר בסיום ספרו: „לא יהי' עסק כל העולם אלא לדעת את ה' בלבד כו' שנאמר^קד כי מלאה הארץ דיעה את ה' כמים לים מכסים".

ולהוסיף, אַז דאָס איז אויך מרומז אין יום ההילולא שלו בכ' טבת: כ' איז ב' פעמים יו"ד^קה, און ר"ת כתר און עשרים איז בגימטריא כתר^קו — וואָס דאָס באַדייט דער גילוי פון כתר (שלמעלה מעולם) למטה, ביז אַז דאָס איז „פועל ישועות בקרב הארץ".

יא. דער לימוד פון דעם אַלעם בנוגע לפועל:

שטייענדיק אין שבת מברכים חודש שבט (מיט די אַלע פרטים הנ"ל) — האָט מען די ברכה והמשכה (פון ברכת החודש) אויף טאָן באופן חדש לגמרי די עבודה פון מגלה זיין דעם יו"ד — די נשמה אין אַ אידן, און דער ניצוץ קדושה אין כל עניני העולם.

ובמיוחד — דורך פאַרבינדן זיך מיט דעם בעל ההילולא פון יו"ד שבט, עי"ז וואָס מ'איז מוסיף אין לימוד תורתו און אין קיום פון זיינע הוראות, ובכללות — אין הפצת התורה והיהדות און הפצת המעינות חוצה. ובפרט שטייענדיק אין דעם שנת הארבעים זינט די הסתלקות — ווען עס קומט צו דער חידוש פון „נתן ה' לכם לב לדעת ועינים לראות ואזנים לשמוע", „קאי איניש אדעתי' דרבי'" — אין אַלע ענינים פון רבינו נשיא דורנו.

יב. וויבאַלד אַז דער שבת קומט אויך נאָך ובהמשך צו כ"ף טבת, דער יום ההילולא פון דעם רמב"ם, און כ"ד טבת, דער יום ההילולא פון דעם אַלטן רבי'ן — איז כדאי ונכון ביותר אַז יעדערער זאָל אויך מוסיף זיין אין די ענינים פאַרבונדן מיט די בעלי ההילולא, דורך אַ הוספה אין נתינת הצדקה (כמבואר דער גודל הענין בזה באגרת הקודש ואגרת התשובה פון דעם אַלטן רבי'ן), ועוד ועיקר — דורך מוסיף זיין אין קביעת עתים בלימוד תורתם וספרים שלהם [וואָס דורך דעם פאַרבינדט מען זיך מיט דעם מחבר הספר, ווייל אַ צדיק „גיט זיך אַריין" אין זיין תורה^קז, אין זיין ספר, קונטרס מאמר וכיו"ב]:

246לימוד בספר הרמב"ם, ובפרט דורך זיך משתתף זיין מיט כו"כ מישראל וועלכע לערנען דעם שיעור היומי ברמב"ם בכל יום, מה טוב — ג' פרקים ליום, אָדער עכ"פ פרק אחד ליום, אָדער אין ספר המצוות.

און בנוגע צו דעם אַלטן רבי'ן — קובע זיין עתים בתורה אין לימוד שולחן ערוך און אין ספר התניא שלו. [ובפרט אַז בזמן זה דאַרף מען האָבן אַ התחזקות מיוחדת בזה]. כולל להשייכים לזה — דורך דעם מנהג פון כו"כ אַז בכל יום קודם התפלה לערנט מען אַ פרק תניא^קח (על הסדר, אָדער באופן אחר) — כל חד וחד לפום שיעורא דילי'.

ונוסף אויף דער קביעת עתים בזה פון יעדערן באַזונדער, איז אויך כדאי — איינפירן שיעורים ברבים אין לימוד שו"ע און תניא. און אפילו אין די ערטער וואו ס'איז שוין דאָ אַ קביעות בזה — קען מען אין דעם מוסיף זיין בכמות ובאיכות.

ותלמוד גדול שמביא לידי מעשה^קיט — אַ הוספה אין דער עבודה פון דעם אַלטן רבי'ן, ובכללות — הפצת המעינות חוצה.

ולהוסיף, אַז דאָס אַלעם דאַרף געטאָן ווערן בזמננו אין אַן אופן פון „וארא" — בגלוי ובפרסום (ניט באופן פון „הצנע לכת"), ובפרט אַז מצוה לפרסם עושי מצוה^קי, בכדי אַז אַנדערע זאָלן אויך זיך דערפון אָפּלערנען (ובאופן פון קנאת סופרים תרבה חכמה^קיא), נוסף אויף דעם וואָס בשעת מ'נעמט אָן אַ החלטה ברבים ובפרסום, איז דאָס מוסיף אין דעם תוקף פון קיום ההחלטה^קיב.

נוסף לזה — מאַכן אַ התוועדות בקשר מיט כ"ד טבת, און דאָרטן לערנען מתורתו און אָננעמען החלטות טובות בקיום ההוראות פון דעם בעל ההילולא. און אין די ערטער וואו מ'האָט שוין געמאַכט אַ התוועדות — קען מען אין דעם מוסיף זיין בכמות ובאיכות ובפרסום.

ויה"ר אַז דורך אָננעמען די החלטות טובות בכל האמור — זאָל דאָס אַליין שוין ברענגען דעם שכר, ביז דעם שכר האמיתי — די גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו, והקיצו ורננו שוכני עפר^קיא: דער רמב"ם, דער אַלטער רבי, און אַלע רבותינו נשיאינו ממלאי מקומו, ביז כ"ק מו"ח אדמו"ר, ותיכף ומיד ממש, תיכף ומיד ממש, תיכף ומיד ממש.