שיחת יום ה', י"א אדר, תענית אסתר מוקדם — ה'תש"נ — — בבית הכנסת אחרי תפלת מנחה

א. בי"א אדר הויבט זיך אָן דער זמן פון מקרא מגילה (בימי הפורים) — ווי די משנה זאָגט^א: „מגילה נקראת בי"א בי"ב בי"ג בי"ד בט"ו",

און אע"פ אַז זמן קריאת המגילה איז בי"ד ובט"ו בחודש — איז די משנה ממשיך ומסביר: „כרכים המוקפים חומה מימות יהושע בן נון קורין בט"ו, כפרים ועיירות גדולות קורין בי"ד", אָבער „כפרים מקדימין ליום הכניסה", „שהכפרים^ב נתנו להם חכמים רשות להקדים קריאתה ליום הכניסה יום שני בשבת שלפני י"ד או חמישי בשבת שהוא יום כניסה, שהכפרים מתכנסין לעיירות למשפט כו' בשני ובחמישי כו', והכפרים אינן בקיאין לקרות וצריכין שיקראנה להם אחד מבני העיר [ולהעיר אַז דאַמאָלס איז זי באופן פון קריאת המגילה „ברוב^ג עם הדרת מלך"^ד], ולא הטריחום חכמים להתאחר ולבוא ביום י"ד, ופעמים שיום הכניסה בי"ג ופעמים בי"ב, בי"א" (ווי די משנה איז מבאר בפרטיות).

די הדגשה אויף דעם טאָג פון י"א (אדר) איז נאָכמער: אע"פ וואָס דער עיקר זמן הציווי והחיוב פון קריאת המגילה איז בי"ד וט"ו באדר — הויבט גאָר אָן די משנה מיט י"א („מגילה נקראת בי"א כו'").

דער טעם אויף דעם בפשטות איז, ווייל די משנה רעדט על סדר הזמנים בימי החודש, „סידורא דירחא נקט"^ה. אָבער וויבאַלד אַז אין תורה איז יעדער זאַך בתכלית הדיוק, דאַרף מען זאָגן אַז אין דעם סדר איז מרומז דער תוכן ענין המגילה (פורים) וואָס מ'לייענט בימים אלו^ו.

ב. דער ביאור בזה (בפנימיות הענינים):

עס שטייט אין של"ה^ז (בביאור משנה זו „מגילה נקראת בי"א . . בט"ו"), אַז י"א „כמנין אותיות ו"ה מהשם (הוי') והמנין מרובה ט"ו כמנין י"ה". ד.ה. אַז אין זמן קריאת המגילה („בי"א . . בט"ו") איז מרומז דעם שם הוי' — ו"ה (י"א) און י"ה (ט"ו).

ואע"פ אַז אין דער מגילה שטייט ניט דער שם הוי' בגלוי (אַזוי ווי אין שאר ספרי קודש)^ח — איז אין דער מגילה אָבער מרומז (בהעלם) דער שם הוי'^ט (מיט אַלע זיינע אותיות), אין ראשי תיבות, סופי תיבות, גימטריאות וכיו"ב.335בהתאם צו דעם רמז הנ"ל (פון של"ה) אַז „מגילה נקראת בי"א . . בט"ו" איז מרמז אויף דעם שם הוי'.

ויש לומר נאָכמער: ס'איז ידוע^י אַז דאָס וואָס אין מגילה ווערט ניט דערמאָנט בגלוי דער שם הוי' (ושמות קדושים בכלל) — איז עס (בפנימיות הענינים) צוליב דער גרויסקייט פון דער מגילה: ווייל אין דער מגילה (און פורים) איז מאיר אַ גילוי פון אַ דרגא וואָס איז העכער פאַר אַלע שמות, אַ דרגא ביז עצמותו ית'.

וואָס דאָס איז דער טעם פאַרוואָס „כל ספרי הנביאים וכל הכתובים עתידין ליבטל לימות המשיח חוץ ממגילת אסתר, והרי היא קיימת כחמשה חומשי תורה וכהלכות כו' שאין בטלין לעולם"^יא, אע"פ וואָס אין מגילת אסתר „אין^יג בה שם ובנביאים יש שמות הרבה".

און דער גילוי נעלה איז געקומען דורך דער מסירת נפש פון אידן בימי הפורים — אַז ניט קוקנדיק אויף דעם העלם והסתר, „עבדי דאחשורוש אנן"^יג, זיינען אידן געשטאַנען בכל התוקף בקיום התומ"צ — וואָס דורך דעם האָט מען דערגרייכט צו עצמותו ית', שלמעלה מבחי' שם, אויך פון שם הוי'^יב. וביחד עם זה — איז דאָס כולל אַלע מעלות ושלימות אין שם הוי', וואָס דערפאַר איז אין דער מגילה מרומז דער שם הוי' (כולל דעם רמז „מגילה נקראת בי"א . . בט"ו", כנ"ל), אָבער ניט באופן גלוי (זייענדיק למעלה פון בחי' שם).

ויש לומר אַז דאָס איז אויך מרומז אין דעם סדר „בי"א . . בט"ו", פריער ו"ה *) (י"א) און דערנאָך קומט מען צו י"ה (ט"ו) — וואָס דאָס איז מרמז^יד אויף אַ דרגא שלמעלה משם הוי' (כסדרו), און אויך: דער סדר העבודה מלמטה למעלה (פון ו"ה קומט מען צו י"ה) וואָס איז געווען בימי הפורים, כדלקמן.

ג. והביאור בזה:

אויף דעם פסוק אין מגילה^טו „קיימו וקבלו היהודים" זאָגט די גמרא^טז, אַז בימי הפורים „קיימו מה שקבלו כבר" באַ מתן תורה, דעמולט איז געווען דער קיום פון קבלת התורה — ווייל באַ מ"ת איז געווען „ויתיצבו בתחתית ההר^יז . . מלמד שכפה עליהם הר כגיגית ואמר להם אם אתם מקבלים את התורה מוטב כו', מכאן מודעא רבה לאורייתא (שקבלוה באונס בעל כרחם)", אָבער בימי אחשורוש „הדר קבלוה", אידן האָבן מקבל געווען די תורה מדעתם וברצונם הטוב.

דאָס הייסט^יח: באַ מתן תורה איז געווען (נאָר) די התחלה („החלו לעשות"^יט), ווייל דעמולט איז די מס"נ פון אידן אויף קבלת התורה (הקדמת נעשה לנשמע) געקומען מצד למעלה („כפה עליהם הר כגיגית", התגלות אהבה336העליונה מלמעלה^כ), און ניט מצד זייער רצון עצמו; משא"כ בימי הפורים — אין אַ מצב פון העלם והסתר אַלס „עבדי דאחשורוש" — זיינען אידן בכח עצמם געשטאַנען במס"נ און האָבן מקבל געווען תומ"צ ברצון עצמם. און דעריבער איז דאָס געווען דער קיום, דער גמר ושלימות פון קבלת התורה.

ויש להוסיף ולפרש דברי הגמרא — ע"פ דיוק הלשון „קיימו מה שקבלו כבר" — אַז דורך דער קבלה בימי הפורים, איז ניט נאָר בטל געוואָרן די „מודעא רבה לאורייתא" מכאן ולהבא, נאָר נאָכמער: דאָס האָט עוקר געווען, אויפגעטאָן למפרע — אַ קיום ותוקף אין „מה שקבלו כבר", ד.ה. אַז דעמולט איז געווען אַ גילוי מילתא למפרע אַז (ס'איז גאָר מלכתחילה ניטאָ קיין אָרט אויף אַ קס"ד וטענה, אויף „מודעא רבה", ווייל) די קבלה באַ מתן תורה איז געווען בשלימות. והביאור בזה:

דער קס"ד אויף דער „מודעא רבה לאורייתא" איז צוליב דעם וואָס די קבלה (באַ מ"ת) איז געקומען דורך דעם וואָס „כפה עליהם הר כגיגית". וי"ל אַז יעדער וואָרט באַווייזט אויף אַ באַזונדער (פרט אין דעם) טעם אַז עס זאָל קענען זיין אַ „מודעא רבה": „כפה": דאָס איז געקומען בדרך כפי', און ניט מרצונם. „עליהם"^*: דער גילוי (מלמעלה) איז באופן מקיף עליהם (און נעמט זיי ניט דורך בפנימיות). „הר": ע"ד „נדמה להם (היצה"ר) כהר"^כא, וואָס דער מנגד ולעו"ז דערלאָזט ניט מקבל זיין תורה ברצון הטוב ובמילואו. און נאָכמער — דער לעו"ז איז במציאות און אַ מציאות פון הר. „כגיגית": גיגית איז דער טייטש — אַ חבית גדולה (קובא שמטילין בה שכר. רש"י). ובנדו"ד: אַז די כפיית ההר עליהם איז געווען ניט נאָר (באופן אַז די כפיית ההר זעט זיך אָן) על ראשם (אָבער ניט אויף שאר חלקי הגוף, דער לב ושאר האברים, ועאכו"כ ניט דער עקב שברגל), נאָר דאָס האָט אַרומגערינגלט און אַרומגענומען כל מציאותם, בדוגמא ווי אַ „גיגית" וואָס איז מקיף^כב כל הנמצא בה, דעם גאַנצן מענטש, מראשו ועד רגלו (וואָס דאָס איז כולל אַלע זיינע ענינים ונכסים, אויך חלקו בעולם), ד.ה. אַז די כפי' איז געווען בנוגע צו אַלע פרטי האדם נכסיו וחלקו בעולם (ניט נאָר בנוגע צו זיין שכל שבראש).

און צוליב די אַלע פרטים איז לכאורה פאַראַן אַן אָרט אויף „מודעא רבה לאורייתא", מצד דעם וואָס באַ מ"ת איז ניט געווען די קבלה מרצונם.

בימי הפורים (ווען „הדר קבלוה" מרצונם הטוב) איז אָבער געווען „קיימו מה שקבלו כבר" — דעמולט איז נתגלה געוואָרן (למפרע) אין אַלע נשמות ישראל (אויך די וואָס זיינען געווען נשמות בגופים בשעת מ"ת) די אמיתית הכוונה (לכתחילה) אין „כפה עליהם הר כגיגית", אַז די קבלת התורה (באַ מ"ת) איז באמת געווען ברצונם הטוב פון אידן, נאָר דער רצון (דעמולט) איז באַשטאַנען אין דעם אַז די קבלה זאָל דעמולט זיין אין אַן אופן פון „כפה עליהם הר כגיגית" (למעליותא — וואָס קומט מצד די התגלות אהבה מלמעלה), צוליב די מעלה ושלימות וואָס דאָס גיט צו אין קבלת התורה:

337„כפה" — די מעלה פון אתכפיא^כג; „עליהם" — קבלת וקיום התומ"צ ניט מצד השכל וואָס ווערט מוגבל ונתלבש בפנימיות, נאָר דער געפיל אַז דאָס איז „עליהם" (למעלה מהם), מצד ציווי הקב"ה, כידוע דער וואָרט פון כ"ק מו"ח אדמו"ר^כד, אַז די תכלית ושלימות הכוונה פון קיום המצוות איז — אַז מ'איז מקיים אַלע מצוות, אויך די מצוות שכליות (משפטים) [כולל די וואָס מ'וואָלט מקיים געווען לולא נתינת התורה, כמאחז"ל^כג „אלמלא לא ניתנה תורה (ח"ו^כו) היינו למדין צניעות מחתול וגזל מנמלה כו'"], זאָל מען זיי מקיים זיין מצד ציווי ה' (אַזוי ווי מ'איז מקיים חוקים, „בחוקותי תלכו"). „הר" — בחי' אהבה עליונה שנק' הר, ד.ה. אַז דער ביטול ואתכפיא איז צו אַ זאַך וואָס איז שלא בערך צו זיי (אַזוי ווי דער הר שכפה עליהם בערך צו די מענטשן מתחתית ההר). „כגיגית" — דער ביטול נעמט זיי אַרום אינגאַנצן.

ד. און דער ענין — דער קיום פון קבלת התורה (וגילוי המעלה אין „כפה עליהם הר כגיגית") באַ מ"ת — האָט זיך אויפגעטאָן בימי הפורים, וואָס דעמולט איז געווען „הדר קבלוה" ברצונם הטוב:

באַ מ"ת, צוליב דעם גילוי האהבה וואָס איז געווען מלמעלה, האָט בשעת מעשה געקענט זיין אַ ספק צי דאָס קומט ברצונם הטוב פון אידן (און דעריבער איז דאָ אַן אָרט אויף אַ „מודעא רבה לאורייתא"); אָבער בימי הפורים, ווען ס'איז ניט געווען קיין גילוי מלמעלה, ואדרבה — ס'איז געווען אַ חושך והעלם והסתר, אידן זיינען געווען „עבדי דאחשורוש", און אעפ"כ זיינען אידן געשטאַנען במס"נ און האָבן מקבל געווען תומ"צ בכל התוקף — איז דורך דעם געוואָרן „ונהפוך הוא"^כז, אתהפכא חשוכא לנהורא, און דעריבער איז דעמולט אויך נתגלה געוואָרן (למפרע), אַז אויך ווען אידן זיינען געווען באַ מ"ת, און מ'האָט געקענט (לכאורה) זאָגן אַז זייער שייכות צו תומ"צ איז מצד דעם וואָס „כפה עליהם הר כגיגית" (און ניט מצד עצמם), איז באמת „ונהפוך הוא" — דאָס איז געווען ברצונם הטוב, און אַנשטאָט מפרש זיין אַז „כפה עליהם הר כגיגית" ברענגט צו „מודעא רבה לאורייתא", איז פורים דאָס מהפך און מגלה דעם פירוש אמיתי בזה, כנ"ל.

וואָס דאָס איז אויך דער טעם פאַרוואָס „חייב איניש לבסומי בפוריא עד דלא ידע בין ארור המן לברוך מרדכי"^כח, ווייל בפורים מאַכט מען איבער דעם „ארור המן" דורך דער עבודה פון אתכפיא, ביז אין אַן אופן פון אתהפכא; און דורך דעם איז מען מגלה וממשיך אויך אין „ברוך מרדכי" די מעלה פון אתהפכא און אויך (און נאָכמער — די מעלה פון) אתכפיא — „לאתבא צדיקיא בתיובתא"^כט, ע"ד הנ"ל338אַז פורים איז מגלה אין מ"ת (עבודת הצדיקים) די מעלה פון אתכפיא (כפה עליהם כו').

און דעריבער ברענגט דאָס בפורים אַ שמחה „עד דלא ידע", אַ שמחה בלי הגבלה, כולל אויך למעלה פון דער הגבלה פון „לא ידע בין כו'", ידע אַז עס זיינען דאָ צוויי זאַכען נאָר ווייס ניט החילוק ביניהם (בנוגע לפועל כו').

ה. עפ"ז איז אויך מובן דער ענין פון „מגילה נקראת בי"א . . בט"ו", וואָס איז מרמז אויף דעם שם הוי' — ווייל צוזאַמען דערמיט וואָס בימי הפורים (דורך דער מס"נ פון אידן בקיום קבלת התורה ברצונם הטוב) האָט מען דערגרייכט העכער פון שם הוי' (וואָס דערפאַר שטייט ניט בגלוי אין דער מגילה דער שם הוי' וכו'), העכער פאַר דעם שם הוי' באַ מ"ת^ל („אנכי הוי' אלקיך"^לא), איז דאָס אין זיך כולל אַלע מעלות פון שם הוי' (נאָר זיי שטייען בר"ת וברמז („י"א . . ט"ו") וכו', כנ"ל ס"ב), און דעריבער איז דאָס מגלה (למפרע) ווי אויך קבלת התורה באַ מ"ת איז געווען בשלימות, ברצונם הטוב, און אויך מיט דער מעלה פון אתכפיא (כפה עליהם כו').

דאָס איז אויך דער טעם פאַרוואָס דער סדר אין משנה איז מלמטה למעלה — „מגילה נקראת בי"א . . בט"ו", ווייל די עבודה בימי הפורים איז געווען מלמטה למעלה (ניט ווי דער גילוי אהבה מלמעלה למטה באַ מ"ת), און דערפון קומט מען צו שלימות שם הוי' — י"א (ו"ה) צוזאַמען מיט ט"ו (י"ה).

ו. דער לימוד דערפון אין עבודת ה' לכל אחד ואחת מכולנו בתוך כאחבנ"י:

פורים איז מגלה באַ יעדער איד — סיי די וואָס זיינען געווען בימי אחשורוש, און סיי אידן בכל הדורות, כולל די אידן בדורנו זה — זיין כח צו מקבל זיין תומ"צ ברצונו הטוב, אפילו שטייענדיק אין אַ זמן פון העלם והסתר וחושך הגלות, ואדרבה — דער רצון פון אידן איז נתגלה געוואָרן ביותר דוקא אין אַ זמן פון העלם והסתר, און דורך די מס"נ פון אידן איז געוואָרן „ונהפוך הוא".

באמת הויבט זיך אָן די עבודה שוין בתחלת חודש אדר, כמ"ש^לב „החודש אשר נהפך להם", און דערפאַר איז „כל החודש כשר לקריאת המגילה"^לג.

עאכו"כ שטייענדיק אין דעם טאָג פון י"א אדר — ווען עס הויבט זיך אָן דער זמן פון קריאת המגילה „מגילה נקראת בי"א כו'" [נאָך פאַר י"ד און ט"ו, קיימא סיהרא באשלמותא^לד].

ובפרט אַז בקביעות שנה זו איז דאָס אויך תענית אסתר מוקדם [ווי דער דין איז^לה, אז „אם חל פורים באחד בשבת מקדימין להתענות ביום חמישי", „שהוא י"א"^לו, ניט ווי אַנדערע צומות, וואָס בשעת זיי זיינען חל להיות בשבת, „דוחין^לו אותו לאחר השבת"], צוזאַמען מיט קריאת התורה (פון אַ יום צום),339ולפני זה — האָט מען געגעבן די ג' מחצית השקל [ווי דער רמ"א זאָגט^לז, אַז „יש ליתן (לצדקה) קודם פורים מחצית (ויש ליתן שלש) מן המטבע הקבוע באותו מקום ובאותו זמן זכר למחצית השקל שהיו נותנין באדר", וואָס נתינת השקלים האָט מבטל געווען גזירת המן, „הקדים שקליהם לשקליו"^לח].

ויה"ר אַז נאָך שטייענדיק בי"א אדר, ובפרט נאָך תפלת המנחה און קריאת ההפטורה — זאָל מקויים ווערן דער סיום ההפטורה^לט: „עוד אקבץ עליו לנקבציו", וואָס די שלימות דערפון וועט זיין בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו.

ובפרט אַז דאָס קומט נאָך דעם וואָס „דרשו ה' בהמצאו קראוהו בהיותו קרוב" (תחלת ההפטורה)^מ, ובפרט במעמד ריבוי עם, אַ סך מער פאַר כמה עשיריות מישראל, וואָס במעמד של ציבור איז דער אויבערשטער „בהמצאו" און „קרוב" בכל השנה כולה^מא, ועאכו"כ אין חודש אדר, און אין שנת תש"נ — ר"ת תהא שנת נסים, און צוזאַמען מיט דעם ה' (אלפים) — הי' תהי' שנת נסים, באופן פון בהוייתה תהא^מב, באופן נצחי.

אָנהויבנדיק פון עיקר הנסים — דער נס פון גאולה האמיתית והשלימה, צוזאַמען מיט די נסים לפני זה ולאחרי זה.

ובפשטות — אַז תיכף ומיד ממש, בסמיכות צו אמירת „עוד אקבץ עליו לנקבציו", און „אך צדיקים יודו לשמך ישבו ישרים את פניך"^מג (בסיום תפלת מנחה) — קומט די גאולה האמיתית והשלימה, און עס ווערט „אקבץ עליו לנקבציו", ניט בלשון עתיד, נאָר תיכף ומיד בהוה — קיבוץ נדחי ישראל, אַלע אידן וואָס געפינען זיך דאָ וכל בני ביתם, בתוך כלל ישראל בכל מקום ומקום, בנערינו ובזקנינו בבנינו ובבנותינו^מד.

והקיצו ורננו שוכני עפר^מה, און כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו בראשם,

און מ'גייט אַלע צוזאַמען — „אקבץ עליו לנקבציו" — לארצנו הקדושה, לירושלים עיר הקודש, להר הקודש, לבית המקדש, מקדש אד' כוננו ידיך^מו.

ועוד והוא העיקר — תיכף ומיד ממש.

ובפרט אַז מ'איז מסיים, כרגיל בכגון זה, מיט מאַכן יעדערן פון די וואָס געפינען זיך דאָ פאַר אַ שליח אויף געבן לצדקה, בהוספה מדילי'.

און פון דעם דיבור בכל זה זאָל שוין תיכף ומיד ממש זיין דער מעשה בפועל — די מעשה פון גאולה האמיתית והשלימה, ע"י דוד מלכא משיחא.

[כ"ק אדמו"ר שליט"א נתן לכאו"א שטר של דולר, כדי לתת אותו (או חילופו) לצדקה].