משיחות ש"פ בהעלותך, ט"ז סיון ה'תש"נ

א. פרשת בהעלותך איז די ערשטע פרשה אין תורה וואָס מ'לייענט אַלעמאָל^א נאָך „זמן מתן תורתנו"^ב. דערפון איז פאַרשטאַנדיק אַז די סדרה האָט אַ שייכות מיוחדת^ג מיט מתן תורה, און דוקא מיט נאָך מתן תורה.

עס ווערט ערקלערט אין מערערע ערטער אַז „בהעלותך את הנרות" גיט אַרויס דעם כללות'דיקן אינהאַלט פון דער עבודה פון אַ אידן צו דינען דעם אויבערשטן [כידוע אַז די עבודה אין משכן מיט אַלע אירע פרטים שפּיגלט זיך אָפּ אין דער עבודה פון יעדער איד^ד, כמ"ש^ה „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם", בתוך כל אחד ואחד מישראל^ו; ובזה גופא — דריקט אויס די הדלקת המנורה, „בהעלותך את הנרות", אַן ענין כללי אין עבודת השם]:

די^ז נשמה פון יעדער איד ווערט אָנגערופן „נר" — „נר ה' נשמת אדם"^ח [און די שבעה נרות המנורה זיינען כנגד די שבעה מדריגות אין עבודת ה', כנגד די שבעה מדות: אהבה, יראה, וכו']. און די עבודה פון אַ איד באַשטייט אין „בהעלותך את הנרות" — „אָנצינדן" דעם „נר ה' נשמת אדם" מיט דער ליכט פון „נר מצוה ותורה אור"^ט, און דורך דעם זאָל זי אויפלייכטן מיט איר ליכטיקייט און באַלייכטן דעם גוף און גשמיות פון אַ אידן מיט די הייליקע ־טעכע ליכטיקייט פון דער נשמה, און דאָס אַנטפּלעקט ווי די גאַנצע מציאות פון אַ אידן (אויך זיין גוף הגשמי) איז „מנורת זהב כולה"^י (ווי דאָס איז בעצם, נאָך איידער מ'איז מדליק די מנורה).

[די מנורה באַשטייט בכללות פון צוויי טיילן: דער אור המנורה, און דער גוף המנורה. וואָס זיי זיינען כנגד הנשמה (אור) והגוף. און די עבודה באַשטייט אין דעם, אַז מ'זאָל מגלה זיין די נשמה אין דעם גוף דורך „בהעלותך את הנרות", און אויך מגלה זיין ווי דער גוף עצמו פון אַ אידן איז „מנורת זהב כולה"].

און דער גילוי הנשמה פון אַ אידן („בהעלותך את הנרות") דאַרף זיין אין אַן אופן פון „בהעלותך" דוקא, ווי רש"י איז505דערויף מפרש^יא, „צריך להדליק עד שתהא שלהבת עולה מאלי'", ביז דער פלאַם פייער וועט אויפגיין פון זיך אַליין, ניט דאַרפן אָנקומען צו דעם „מדליק".

וואָס אין דעם באַשטייט דער עיקר ויסוד פון עבודת השם — דוקא בכח עצמו^יב, „עולה מאלי'". כידוע אַז דאָס איז די תכלית פון בריאת האדם וירידת הנשמה בגוף — „אדם לעמל יולד"^יג, „לעבדה ולשמרה"^יד, אַרבעטן און אויפטאָן מיט זיין אייגענעם כח, און דורך דעם ווערן אַ „שותף להקב"ה במעשה בראשית"^טו [וואָס די נאַטור פון אַ מענטשן איז, אַז דעם אמת'ן תענוג האָט ער דוקא ווען ער דערגרייכט אַן אויפטו דורך זיין אייגענער אַרבעט און השתדלות^טז, און ניט באופן פון נהמא דכסופא^יז]^יח.

וכמבואר אין רמב"ם הל' תשובה^יט, אַז דער ענין פון בחירה חפשית [„רשות^כ לכל אדם נתונה אם רצה להטות עצמו לדרך טובה ולהיות צדיק הרשות בידו, ואם רצה להטות עצמו לדרך רעה ולהיות רשע הרשות בידו כו'"] „עיקר^כא גדול הוא והוא עמוד התורה והמצוה שנאמר^כב ראה נתתי לפניך היום את החיים כו', כלומר שאין הקב"ה כופה בני האדם ולא גוזר עליהן לעשות טובה או רעה אלא הכל מסור לכם כו', חפץ (ה') להיות האדם רשותו בידו וכל מעשיו מסורין לו ולא יהי' לו לא כופה ולא מושך אלא הוא מעצמו ובדעתו שנתן לו הא־ל עושה כל שהאדם יכול לעשות".

דאָס הייסט — בסגנון אחר — עבודה באופן פון „שלהבת עולה מאלי'".

ב. מ'דאַרף אָבער פאַרשטיין: וויבאַלד אַז הדלקת והעלאת הנרות קומט דורך דעם מדליק המנורה (אהרן הכהן), ולולא זה וואָס ער צינדט אָן די נרות, קען ניט זיין „שלהבת עולה", ובעבודה רוחנית — אַז די הדלקה פון דעם „נר ה' נשמת אדם" קומט פון דעם אויבערשטן (נר ה'), און ער שיקט אַראָפּ די נשמה למטה, „אָנגעזעטיקט" מיט אַלע כחות צו טאָן די עבודה^כג, און אויך דערנאָך (ווען ער טוט די עבודה) איז „הקב"ה עוזרו" (ביז אַז „אלמלא הקב"ה שעוזר לו אינו יכול לו")^כד, און נאָכמער — כדברי חז"ל^כה עה"פ^כו „מי הקדמני ואשלם", „מי קלס506לפני עד שלא נתתי לו נשמה כו', מי עשה לי מזוזה עד שלא נתתי לו בית וכו'" — איז ווי זאָגט מען אַז „שלהבת עולה מאלי'", ס'איז דאָך ניט „מאלי'", נאָר בכח פון דעם מדליק הנר, אָן זיין פעולה וואָלט די ליכט בכלל ניט געברענט?

והגם אַז דער מענטש האָט בחירה חפשית, „רשותו בידו וכל מעשיו מסורין לו ולא יהי' לו לא כופה ולא מושך אלא הוא מעצמו ובדעתו שנתן לו הא־ל עושה כל שהאדם יכול לעשות" — איז (נוסף לזה וואָס דאָס גופא „נתן לו הא־ל", און דער אויבערשטער איז דער וואָס איז מדליק דעם „נר ה' נשמת אדם", איז) דאָך דער אויבערשטער מסייע אַ אידן אין זיין עבודה בפועל^כז — איז ווי קען מען זאָגן אַז דאָס ווערט באופן פון „(שלהבת עולה) מאלי'"?

ויש לומר, איינער פון די ביאורים אין דעם — ע"פ דער כלל אין הלכה (בכמה דינים) אַז „מסייע אין בו ממש"^כח, דיש לומר אַז אַזוי איז דאָס אויך (בכמה ענינים) בנוגע צו דער סיוע מלמעלה אין עבודת האדם למטה [וועלכן אויך די עבודה פון דעם מדליק דלמעלה איז „מגיד^כט דבריו ליעקב חוקיו ומשפטיו לישראל", מה^ל שהוא עושה מצוה לאחרים לעשות^לא]:

„מסייע אין בו ממש" איז דער טייטש (בפנימיות הענינים), אַז דער מסייע והסיוע איז ניט (גשמיות־) ממשות („ממש"). אַ איד באַקומט עזר וסיוע מלמעלה אין זיין עבודה, ביז אַז דער עצם הדלקת הנשמה (נר ה') ווערט אויפגעטאָן מלמעלה — אָבער דאָס איז אַ סיוע אין רוחניות, אַ גייסטיקע המשכה וועלכע איז ניט מכריח די ממשות פון די גשמיות העולם, די פיזישע ממש'דיקע וועלט^לב, רוחניות — מצד איר עצם מהות — איז ניט גשמיות^לג, „אין בו ממש".

דער כח צו אויפטאָן אין גשמיות וממשות העולם — איז דוקא באַ דעם מענטשן, אַ נשמה בגוף, וועלכער געפינט זיך בעולם הזה הגשמי און קען אויפטאָן ממשות אין גשמיות העולם. און דער אדם האָט די בחירה צו טאָן אויך היפך פון דעם מסייע.

וכידוע אַז דער כח הבחירה איז דוקא ביי אַ נשמה בגוף^לד; די מעגלעכקייט אויף דעם ענין הבחירה — אַז אַ איד טוט די עבודה „מאלי'" (בכח עצמו), און באַווייזט וואָס ער איז באמת — איז דוקא בעולם הזה, עולם מלשון העלם והסתר^לה, און דוקא הגשמי — גשמיות העולם, וואָס האָט (בגלוי) איר אייגענע ממשות, וועלכע באַהאַלט און פאַרדעקט דעם אמיתית פון507אלקות און קדושה, און דעריבער גיט דאָס די מעגלעכקייט אויף צוויי דרכים, „את החיים ואת גו'", און דער איד זאָל אויסקלייבן בבחירתו החפשית — „מאלי'" — דעם דרך החיים והטוב.

די אפשריות אַז אַ איד זאָל דערצו צוקומען באַקומט ער פון דעם אויבערשטן, וועלכער „צינדט" אָן און גיט אים דעם „נר ה' נשמת אדם", אַ איד באַקומט כח וסיוע מלמעלה אויף זיין עבודה, אָבער די פעולה אין דער וועלט פון ממשות (אין וועלכע אלקות הערט זיך ניט אָן בגילוי) האָט מען אָפּגעגעבן לבחירת האדם אַז ער זאָל אַליין אויסקלייבן צו אַנטפּלעקן זיין נשמה אין זיין גוף און גשמיות'דיקן לעבן, ביז אַז עס זאָל זיין „שלהבת עולה מאלי'". און אויך מגלה זיין ווי דער גוף עצמו פון אַ אידן איז „מנורת זהב כולה", און (זי שטערט ניט די נשמה, נאָר — זי) העלפט אַרויס די נשמה אין איר אַרבעט. ואדרבה — דורך דעם גוף קומט צו אַן עילוי אין דער נשמה^לו.

ג. כשם ווי דאָס איז בנוגע צו דער עבודה פון אַ אידן מיט און אין זיך, אַזוי איז דאָס אויך בנוגע צו זיין פעולה בעולם.

אין דעם באַשטייט דער אויפטו פון תורה ומצוות בכלל, וועלכע זיינען געגעבן געוואָרן דוקא צו נשמות בגופים למטה, אין עוה"ז הגשמי, בהתלבשות בדברים גשמיים (תורה — בדיו על הקלף וכו', און מצוות דוקא פון דברים גשמיים — תפילין בקלף גשמי, ציצית בצמר גשמי וכיו"ב^לז): די נשמה ווי זי געפינט זיך למעלה — דינט דעם אויבערשטן לויט דער „טבע" הנשמה, אַלס „נר ה' נשמת אדם", און מ'קען ניט וויסן צי דאָס איז מאלי', אָדער מצד דעם טבע וואָס דער אויבערשטער האָט אין איר אַריינגעשטעלט; דוקא אין אַ נשמה בגוף, וואָס דאָרטן איז די מעגלעכקייט אויף פירן זיך ח"ו היפך רצון ה', ווערט נתגלה די בחירה^לח, ובמילא — די עבודה בכח עצמו, „מאלי'". כולל אויך — די עבודה צו איבערמאַכן די דברים גשמיים שבעולם, און מאַכן דערפון אַ מצוה — אַ חפצא של קדושה, חפצא של מצוה.

[אין תורה ומצוות עצמם — דריקט זיך אויס דער ענין פון עבודה בכח עצמו למטה (ע"י בחירת האדם) — במיוחד אין עבודת התשובה^לט. ולהעיר: תשובה לאמיתתה קומט (בדרך כלל) דורך דעם וואָס דער מענטש ווערט אַליין נתעורר צו דעם, און ניט צוליב אַ סיבה מבחוץ וואָס איז אים מכריח לזה^מ].

ד. ויש לומר אַז דאָס איז דער ענין פון „בהעלותך את הנרות" „עד שתהא שלהבת עולה מאלי'":

בהדלקת המנורה בפשטות — זיינען פאַראַן: א) דער כהן דאַרף אָנצינדן די נרות, ולולא זה וועלן זיי בכלל ניט508ברענען (ונוסף לזה דאַרף ער מטיב זיין את הנרות (וואָס דאָס איז מסייע צו עליית הלהב כו')), ב) די הדלקה דאַרף זיין באופן „שתהא שלהבת עולה מאלי'", אַז די פתילה גשמית (דורך דעם שמן גשמי) זאָל אַליין ברענען^מא (און ניט אַז דער כהן זאָל שטענדיק שטיין און האַלטן דעם פייער צו די ליכט); וואָס אין דעם באַשטייט די מצוה פון הדלקת המנורה אין משכן ומקדש: ניט אַז עס זאָל זיין אַן אש דלוק ביד הכהן, נאָר אַז מ'זאָל אָנצינדן די נרות המנורה, אַ פתילה ושמן גשמי^* , וואָס זאָל ברענען „מאלי'", עס זאָל זיין אַ מנורה גשמית וואָס באַלייכט דעם אַרום, [אַזוי ווי דאָס איז געווען בנוגע צו דעם משכן בכלל און אַלע עבודות המשכן, אַז מ'זאָל טאָן די עבודה מיט דברים גשמיים (זהב כסף ונחושת, די י"ג (ט"ו)^מב דברים), און מאַכן פון דעם משכן הגשמי אַן אָרט וואו דער אויבערשטער רוט — „ושכנתי בתוכם"].

אַזוי איז דאָס אויך בנוגע צו „הדלקת המנורה" פון דעם „נר ה' נשמת אדם" דורך דעם אויבערשטן: א) דער אויבערשטער איז דער וואָס איז מדליק די נשמה („נר ה'"), און איז דערצו עוזר ומסייע (מטיב) אַ אידן אין זיין עבודה, ב) אָבער די כוונה אין דעם איז (זיך ניט באַנוגענען מיט דעם כח וסיוע מלמעלה, נאָר), „שתהא שלהבת עולה מאלי'"^מא, דורך דעם וואָס אַ איד איז בוחר בזה בכח עצמו (אין אַ וועלט וואו ס'איז דאָ אַ העלם והסתר און לאָזט אַן אָרט אויף צוויי דרכים), אַז זיין נשמה זאָל לייכטן בגלוי און באַלייכטן זיין גוף, ובדיוק הלשון: שתהא — בהווייתא תהא^מג (כל זמן קיומה), שלהבת — ניט קיין נר קטן, נאָר אַ פלאַם פייער, עולה — באופן של עלי', ביז — שטענדיקע עליות (ילכו מחיל אל חיל^מד), מאלי' — בכח עצמו. און וואָס גרעסער די שלהבת, אַלס גרעסער איז דער „עולה מאלי'". און דערצו זאָל ער אויך מגלה זיין ווי זיין גוף איז „מנורת זהב כולה", כנ"ל.

ה. ע"פ הנ"ל וועט מען פאַרשטיין אַ דבר פלא בנוגע צו הדלקת המנורה:

דער רמב"ם פסק'נט^מה, אַז „הדלקת הנרות כשירה בזרים, לפיכך אם הטיב הכהן את הנרות והוציאן לחוץ מותר לזר להדליקן". דער מקור פון רמב"ם^מו איז פון דעם וואָס די גמרא זאָגט^מז, אַז „הדלקה (הדלקת המנורה) לאו עבודה היא", „דהא כיון שהדליק ברוב היוצא (של הפתילה) השלהבת עולה מאלי'"^מח.

ולכאורה איז ניט פאַרשטאַנדיק: אין תורה שטייט „דבר אל אהרן גו' בהעלותך את הנרות", זעט מען אַז די מצוה פון הדלקת המנורה איז אָנגעזאָגט געוואָרן דוקא צו כהנים — איז פאַרוואָס טאַקע „הדלקת הנרות כשירה בזרים", ולדעת הרמב"ם^מט — לכתחילה?

509נאָכמער: ווי קומט עס אַז אַ זר זאָל אָנצינדן די מנורה שלא במקומה, מחוץ להיכל. אפילו באַ נרות חנוכה — וואָס איז (א) אַ זכר צו די נרות המקדש, און (ב) נאָר מדרבנן — דאַרף די הדלקה זיין במקומו (על פתח ביתו מבחוץ^נ), ווייל די הלכה איז אַז „הדלקה עושה מצוה"^נא, און דערפאַר אויב „הדליקה בפנים (שאינו מקום ההדלקה) והוציאה לחוץ, לא עשה כלום"^נב; משא"כ באַ נרות המקדש, קען אַ זר דאָס אָנצינדן בחוץ להיכל, און דער כהן זאָל עס דערנאָך אַריינברענגען אין היכל, און מען דאַרף נאָכאַמאָל ניט אָנצינדן די מנורה!

איז דער ביאור (בפנימיות) אין דעם: אפילו ווען דער כהן איז מדליק די מנורה (און מאַכט מעגלעך אַז עס זאָל זיין „שלהבת עולה מאלי'"), איז די הדלקה זיך ניט מתייחס צו אים, „הדלקה לאו עבודה היא", ואולי י"ל — ע"ד „מסייע אין בו ממש" (כנ"ל), וואָרום דער עיקר כוונה בזה איז „שתהא שלהבת עולה מאלי'". ולהעיר אַז „בהעלותך את הנרות" איז אויך לשון סיפור ניט כלשון „ויעלה את הנרות" ציווי אל הכהן — ווייל די עבודה איז ניט פאַרבונדן מיט אַ כהן (אפילו ווען דער כהן איז דער מדליק).

דאָס הייסט: די כוונה אין הדלקת המנורה (בפנימיות) איז (ניט דער מדליק, נאָר) — הדלקת המנורה, אַז דער דבר גשמי אַליין (די פתילה ושמן) זאָלן אָנגעצונדן ווערן און ברענען „מאלי'"^נג. און אַזוי אויך בעבודת האדם — אַז די נשמה (נר ה') זאָל באַלייכטן דעם גוף וגשמיות פון אַ אידן ביז אַז „שלהבת עולה מאלי'".

און דערפאַר דריקט זיך דאָס אויך אויס אין דעם, אַז די הדלקה איז כשרה בזר און מחוץ להיכל^נד, ווען מ'האָט ניט (אַזוי) דעם כח וסיוע הקדושה פון (א) דעם כהן, און (ב) פון דעם מקום (ההיכל) — קודש. דוקא אין דעם איז נאָכמער בהדגשה דער אויפטו פון עבודה בכח עצמו — אין הדלקת המנורה.

ו. מ'דאַרף נאָך פאַרשטיין בכללות הענין:

„בהעלותך את הנרות", עד „שתהא שלהבת עולה מאלי'" שטייט בלשון של הבטחה, ד.ה. אַז נוסף צו דעם אָנזאָג אַז אַזוי זאָל זיין, איז דאָס אויך אַ הבטחה אַז אַזוי וועט זיין [ווי דאָס איז בנוגע צו ציוויי התורה בכלל, אַז זיי זיינען (אויך) אַ לשון של הבטחה, אַזוי ווי „ואהבת את ה' אלקיך"^נה, אַז נוסף צו דעם ציווי דו זאָלסט ליב האָבן, איז דאָס אַ הבטחה אַז דו וועסט ליב האָבן^נו],

און דער טעם אויף דעם איז — ווייל יעדער איד, ניט קוקנדיק אויף זיין מצב בהוה איז „לא ידח ממנו נדח"^נז, ער וועט זיכער סו"ס מקיים זיין אַלע ציוויי התורה, און — זיין אַ „שלהבת עולה מאלי'", שלהבת של „נר מצוה ותורה אור".

510ועפ"ז ווערט די שאלה: ווי שטימט עס מיט דעם וואָס דער איד האָט בחירה חפשית צו בוחר זיין „מאלי'" ווי ביי אים קומט אויס — אויב מ'איז מבטיח אַז זיכער וועט זיין „לא ידח ממנו נדח", קומט לכאורה אויס אַז דאָס איז ניט „מאלי'" (נאָר מן ההכרח מבחוץ)?

וי"ל דעם ביאור אין דעם: אויב „לא ידח ממנו נדח" וואָלט געקומען מצד אַ גילוי מלמעלה (חוץ פון דעם מענטשן), וואָלט דאָס געווען אַ סתירה צו זיין עבודה „מאלי'"; וויבאַלד אָבער אַז די אמת'ע מציאות און רצון פון יעדער איד איז צו מקיים זיין רצון ה', און ס'איז נאָר וואָס „יצרו הוא שתקפו" (כפס"ד הרמב"ם^נח) — דעריבער איז דער „לא ידח ממנו נדח" אַ תוצאה ומסובב פון דעם אידן'ס אמת'ע מציאות, ער איז בוחר „מאלי'" צו מקיים זיין רצון ה' (נאָר וויבאַלד אַז דער רצון פנימי און זיין מציאות אמיתית שטייט בהעלם, ולפניו — בעוה"ז הגשמי — זיינען פאַראַן צוויי דרכים פון וועלכע ער קען קלייבן, דעריבער איז דאָס אַן עבודה „מאלי'", בכח עצמו).

ולהעיר ולהוסיף: אויב דער העלם פון וועלט וואָלט געווען אַ מציאות אמיתית ח"ו — וואָלט מען געדאַרפט אָנקומען צו אַ סיוע מלמעלה אַז „לא ידח ממנו נדח"; וויבאַלד אָבער אַז דער העלם איז געמאַכט געוואָרן נאָר (אַלס אַן אמצעי) בכדי מגלה זיין די עבודה „מאלי'" פון אַ אידן (ע"י בחירתו), און עס וועט סו"ס נתבטל ווערן, וע"פ הלכה איז כל העומד לשרוף (ליבטל) כשרוף דמי^נט (וכיו"ב^ס), און אויך בעת מעשה איז דאָס ניט קיין מציאות אמיתית^סא.

ז. ע"פ הנ"ל וועט מען אויך פאַרשטיין דער המשך פון פ' בהעלותך צו „זמן מתן תורתנו":

באַ מתן תורה האָט דער אויבערשטער געגעבן די תורה צו אידן למטה דוקא, און זיי געגעבן דעם כח — ע"ד בהעלותך את הנרות — צו אויפטאָן די עבודה בכח עצמם, „שלהבת עולה מאלי'", אַז דער גוף הגשמי און גשמיות העולם בכלל, זאָל עולה זיין „מאלי'", אין אַ פלאַם פון ג־ט לעכן פייער.

ווי אונטערשטראָכן אין דעם, אַז מתן תורה איז פאַרבונדן מיט דעם מספר שלשה, די נתינה פון „אוריאן תליתאי לעם תליתאי כו' בירחא תליתאי כו'"^סב: הגם אַז די תורה איז אַ תורה אחת, איז זי אַראָפּגעקומען אין התחלקות (ובכללות — שלשה), און צו אידן ווי זיי שטייען בהתחלקות, כהנים לויים ישראלים (ר"ת כלי^סג וואָס באַווייזט אויף דער עבודה מצד דער כלי המקבל למטה), בכדי אַז511אידן, בכח עצמם, זאָלן מאַכן די וועלט אַ דירה לו יתברך.

אָבער בשעת מתן תורה עצמו איז געווען בעיקר דער גילוי ונתינת כח מלמעלה, „ואני המתחיל שנאמר^סד וירד ה' על הר סיני"^סה, און דעמולט איז „פסקה זוהמתן". און ס'איז ניטאָ קיין אָרט אויף לעו"ז וכו'; נאָך מתן תורה האָט זיך אָנגעהויבן די עבודה פון אידן בכח עצמם, וואָס דערפאַר איז דעמולט געווען די הכנה להמשכן, דורך דער עבודה פון אידן, „ועשו לי מקדש".

ועפ"ז איז מובן פאַרוואָס פ' בהעלותך איז די ערשטע פרשה וואָס מ'לייענט אַלעמאָל נאָך „זמן מתן תורתנו"^סו — ווייל אין איר איז בהדגשה די עבודה וואָס הויבט זיך אָן גלייך נאָך מתן תורה — „שתהא שלהבת עולה מאלי'", עבודה בכח עצמו. — פ' נשא לייענט מען אויך (ברוב השנים) נאָך זמן מתן תורתנו, ווייל דורך מתן תורה איז געוואָרן אַ התנשאות אין אידן, אָבער אַמאָל לייענט מען דאָס אויך פאַר „זמן מתן תורתנו" (ווייל די התנשאות קען אויפגעטאָן ווערן אויך אַלס הקדמה צו מ"ת), ועוד ועיקר: „נשא" באַדייט אַ התנשאות אין אידן וואָס ווערט אויפגעטאָן מלמעלה, און „בהעלותך", „שלהבת עולה מאלי'", באַדייט נאָך אַ העכערן ענין — די תכלית פון מתן תורה — עבודה בכח עצמו.

ח. אין דעם קומט צו נאָכמער בקביעות שנה זו, וואָס שבת פ' בהעלותך איז ט"ז סיון, ווען עס ווערט דער „יאכל" פון דעם „טרח בערב שבת"^סז, ט"ו סיון, ווען „קיימא סיהרא באשלמותא"^סח פון גאַנץ חודש השלישי, דער חודש פון „זמן מתן תורתנו".

ובפרט אַז קביעותו איז בערב שבת, וואָס דעמולט זיינען נשי ובנות ישראל מדליק נרות שבת קודש, וואָס זיינען פאַרבונדן מיט „נרות של ציון"^סט, די נרות המקדש, „בהעלותך את הנרות".

ט. ע"פ הנ"ל קען מען אויך מבאר זיין אַ משנה אין היינטיקן פרק^ע: „רבי טרפון אומר היום קצר והמלאכה מרובה והפועלים עצלים והשכר הרבה ובעל הבית דוחק".

דאַרף מען פאַרשטיין: וואָס איז די שייכות פון דעם נאָמען פון בעל המאמר (רבי טרפון) מיט דעם מאמר וואָס ער זאָגט — כמדובר כמ"פ, אַז דער נאָמען פון בעל המאמר האָט אַ שייכות און גיט צו הבנה צום תוכן המאמר?

בנוגע דעם נאָמען רבי טרפון איז נאָך שטאַרקער דער דיוק — ווייל „טרפון" איז אַ נאָמען בלע"ז (ניט בלשון הקודש), דאַרף מען זאָגן אַז דאָס וואָס ער האָט געהייסן מיט דעם נאָמען און אַזוי ווערט ער אָנגערופן אין משנה^עא — איז ווייל דער נאָמען (בלע"ז) איז פאַרבונדן מיט תוכן עבודתו ותוכן המאמר שלו.

ס'איז ידוע דער גודל הענין פון אַ שם512בלשון הקודש דוקא, וואָס צוליב „לא שינו את שמם" נגאלו אבותינו ממצרים^עב — ווערט אַ תמי' גדולה: ווי קומט עס אַז מ'האָט אים געגעבן אַ נאָמען בלע"ז^עג (און ניט בלשון הקודש)^עד, ובפרט ע"פ הידוע אַז אַ נאָמען ווייזט אויף זיין מהות^עה, ביז אַז דאָס קען גאָר גורם זיין מהותו^עו?! אפילו לאחרי וואָס מ'האָט אים געגעבן אַזאַ נאָמען — איז דאָך אַ מענטש אַ בעה"ב אויף זיין נאָמען און קען עס משנה זיין, אעפ"כ האָט ר' טרפון עס ניט משנה געווען.

איז דערפון מובן, אַז דער נאָמען ר' טרפון איז פאַרבונדן מיט דעם תוכן המאמר שלו במשנה זו^עז (און מיט כללות עבודתו)^עח, ובפרט אַז די משנה רעדט וועגן אַ הוראה כללית וואָס נעמט אַרום כל עניני עבודה (כדלקמן).

י. וועט מען עס פאַרשטיין בהקדים כמה דיוקים אין דער משנה:

א) דער „בעל הבית" גייט דאָ בפשטות אויף דעם אויבערשטן. איז ווי קען מען אויף אים זאָגן „בעל הבית דוחק" — אדרבה: דער אויבערשטער טוט אַלץ צו מאַכן אידן לייכטער די עבודה, ווי דער רמב"ם איז מבאר^עט אַז די יעודים גשמיים אין תורה (מהשם) זיינען בכדי מאַכן לייכטער אַ אידן אַז ער זאָל קענען טאָן זיין עבודה מתוך מנוחת הנפש ומנוחת הגוף — איז ווי זאָגט מען „בעל הבית דוחק"?!

ב) אויך אין דעם תוכן המשנה איז ניט מובן: ס'איז אַ כלל אַז „איני מבקש כו' אלא לפי כחן"^פ. וויבאַלד אַז דער אויבערשטער מאָנט פון אידן אַן עבודה מסויימת, גיט ער זיי זיכער די כחות אויף דעם. און דאָ זאָגט מען אַז „היום קצר", און „המלאכה מרובה"?

ולהעיר: לכאורה וואָלט מען געקענט לערנען כוונת המשנה, אַז רבי טרפון רעדט ניט ווי דער מצב דאַרף זיין, נאָר ווי דאָס איז בפועל, אַז ביחס צו דעם מצב פון „פועלים עצלים" — איז „היום קצר והמלאכה מרובה". אָבער וויבאַלד אַז פרקי אבות איז „מילי דחסידותא"^פא (ד.ה. נוסף צו די ענינים ע"פ דין), איז פאַרשטאַנדיק אַז מ'רעדט וועגן איינעם וואָס נוצט אויס זיין צייט כדבעי. ווערט די שאלה: ווי קען זיין אַז דער אויבערשטער זאָל געבן אַ מענטשן „היום קצר" און „המלאכה מרובה" — היפך פון דעם כלל „איני מבקש כו' אלא לפי כחן"?!

ג) לויט דעם וואָס איז דער פירוש אין513„הפועלים עצלים" — ווען מ'רעדט צו אַזוינע וואָס פירן זיך אין אַלע ענינים ע"פ דין, און זיי האַלטן שוין באַ לפנים משורת הדין?!

ד) וואָס איז די „מילי דחסידותא" אין דער משנה?

יא. וי"ל דעם ביאור אין דעם אַלעם:

היא הנותנת: וויבאַלד אַז די משנה רעדט וועגן „מילי דחסידותא", איז פאַרשטאַנדיק אַז זי רעדט ניט וועגן די הנהגה אָפּגעמאָסטן נאָר ע"פ דין, נאָר — לפנים משורת הדין.

ווען איינער פירט זיך ע"פ דין, איז מובן אַז דער אויבערשטער גיט אים די צייט און כחות צו קענען אויספירן זיין מלאכה ע"פ טבע.

בשעת איינער טראַכט זיך אָבער אַריין (מצד מילי דחסידותא) אַז די כוונה פון ירידת נשמתו למטה איז בכדי ער זאָל ווערן אַ „שלהבת עולה מאלי'", באַווייזן ווער ער איז דורך טאָן זיין עבודה בכח עצמו, ניט באַגרעניצט צו די נאַטירלעכע כחות און צייט וואָס דער אויבערשטער גיט אים — כאַפּט ער זיך, אַז „היום קצר והמלאכה מרובה והפועלים עצלים כו'".

כמבואר אין תניא^פב בביאור מאמר חז"ל^פג עה"פ^פד „ושבתם וראיתם בין צדיק לרשע בין עובד אלקים לאשר לא עבדו", „עובד אלקים היינו מי ששונה פרקו מאה פעמים לבד, והיינו משום שבימיהם הי' הרגילות לשנות כל פרק מאה פעמים כו', ולכן זאת הפעם המאה ואחת היתרה על הרגילות שהורגל מנעוריו שקולה כנגד כולן ועולה על גביהן ביתר שאת ויתר עז להיות נקרא עובד אלקים כו'".

אין דעם באַשטייט די תכלית פון בריאת האדם — „לעבדה", די עבודה פון שינוי הטבע והרגילות — עבודה מלשון עיבוד עורות^פה, אַז ער נעמט פעל פון אַ בהמה און אַרבעט דאָס אויס, ד.ה. אַז הגם וואָס דאָס פאָדערט אַ גרויסע האָרעוואַניע, און אויך אַ השפלה וירידה [„ואין מעמידין מלך ולא כה"ג כו' בורסי כו' הואיל ואומנתן נקלה העם מזלזלין בהן לעולם"^פו], פונדעסטוועגן ווערט ער דוקא דורך דעם אָנגערופן „עובד אלקים", און לולא זה — אפילו אויב ער טוט אַן עבודה בשלימות, ער איז שונה פרקו מאה פעמים — וויבאַלד אָבער אַז דאָס איז זיין טבע ורגילות — הייסט עס „לא עבדו"!

ועפ"ז יש לומר אַז די אַלע לשונות אין דער משנה ברענגען אַרויס דעם תוכן — דעם ענין פון עבודה, „עובד אלקים", לשנות הטבע ורגילות: אפילו בשעת ער פירט זיך כדבעי און נוצט אויס זיין פולע צייט און טוט די גאַנצע מלאכה וואָס מאָנט זיך פון אים און איז ניט עצל (— ע"פ הטבע ורגילות) — איז אָבער בערך צו אמת'ע עבודה (עובד אלקים), דאַרף ער שטענדיק פילן ווי דאָס איז אַלץ ניט גענוג (זייענדיק ע"פ הטבע ורגילות שלו, ובמילא — „לא עבדו"): „היום קצר" — קצר בערך צו די האָרעוואַניע וואָס דאַרף זיין דורך שינוי הטבע ורגילות, „והמלאכה מרובה" — מרובה (לשנות פרקו מאה פעמים ואחד) בערך צו זיין טבע ורגילות, „והפועלים עצלים" — עצלים בערך צו בייטן זייער טבע ורגילות דקדושה, און צוליב דעם איז „השכר הרבה" (צוליב דעם וואָס ער איז אַן „עובד אלקים") — מער ווי ער באַקומט דורך זיין נאַטירלעכע הנהגה.

514עפ"ז איז אויך פאַרשטאַנדיק דער לשון „והבעל הבית דוחק" — ניט בכדי מאַכן אידן ענג ח"ו, נאָר אדרבה — ע"ד „רצה^פז הקב"ה לזכות את ישראל לפיכך הרבה להם תורה ומצוות", דער אויבערשטער איז אים „דוחק" [ובכללות — דורך אַריינשטעלן זיין נשמה אין דעם מיצר הגוף בעולם מלשון העלם והסתר (וואו ער האָט פאַר זיך צוויי דרכים, דעם דרך הטוב און דעם דרך ההפכי), ובזה גופא — אין דעם דוחק הגלות כו'], בכדי ביי אים אַרויסרופן זיין עבודה (מלאכה מרובה) בכח עצמו, „מאלי'".

יב. דער נאָמען פון דעם בעל המאמר — רבי טרפון — גיט צו נאָכמער הבנה אין תוכן משנה זו:

אַ נאָמען פון אַ תנא (וכיו"ב) בלשון הקודש באַווייזט אויף אַ סדר העבודה ע"ד הרגיל (אין קדושה); אַ נאָמען פון אַ תנא (וכיו"ב) בלע"ז, בלשון האומות, באַווייזט אויף אַ סדר העבודה שלא ע"ד הרגיל — ע"ד עבודת התשובה, אַז מ'איז מהפך אַן ענין פון לע"ז צו קדושה, אַז דער נאָמען בלע"ז ווערט אַ נאָמען פון אַ תנא וואָס זאָגט דברי תורה אַראָפּגעבראַכט אין משנה.

דער נאָמען פון רבי טרפון אין דער משנה, אַ שם בלע"ז, איז מתאים מיט דעם תוכן פון זיין מאמר: אַ נאָמען בלשון הקודש וואָלט ניט כולל געווען בהכרח — דער ענין פון עבודה בשינוי הטבע והרגילות, בדוגמא צו דער הנהגה פון אַ אידן אין ד' אמות של קדושה, אָדער די עבודה פון דער נשמה למעלה — וואָס געפינענדיק זיך במקומה האמיתי, מקום הקדושה, קען מען ניט וויסן צי דאָס איז אַן אמת'ע עבודה בכח עצמו (בשינוי הטבע שלה); משא"כ דער נאָמען רבי טרפון (דער שם וואָס גיט אַרויס זיין מהות), באַווייזט אַז זיין עבודה האָט אין זיך כולל געווען אויך די ירידה אין אַן אָרט וואָס איז ניט קדושה מצ"ע, און דאָרט טאָן די עבודה — אמת'ע עבודה — היפך הטבע והרגילות שלו, און מאַכן פון דעם „אָרט" קדושה^פח.

ולהוסיף, אַז דאָס איז אויך מרומז אין דעם וואָרט „טרפון" עצמו: „טרפון" איז אויך אותיות „טרף", ע"ד הלשון „בנימין זאב יטרף"^פט, וואָס באַווייזט^צ אויף דער עבודה פון טורף וחוטף זיין כזאב מלפניו ולאחריו^צא — צוכאַפּן היפך רצונו של הנחטף, וואָס אין דעם באַשטייט אמת'ע עבודה, מלשון עיבוד עורות, ביז די שלימות בזה — אין עבודת התשובה, אַז מ'איז חוטף, מ'רייסט אַרויס די ניצוצות קדושה וועלכע געפינען זיך אין רשות הקליפה און מ'איז זיי מעלה לקדושה (זדונות^צב נעשו לו זכיות)^צג.

יג. דער לימוד והוראה פון האמור לעיל:

מ'מאָנט פון יעדער איד ער זאָל באַלייכטן זיין גוף און גשמיות מיט דעם „נר ה' נשמת אדם", ביז באופן „שתהא שלהבת עולה מאלי'", אַז זיין נשמה ברענט און515לייכט פון זיך אַליין מיט „נר מצוה ותורה אור", באופן אַז אַלע קענען דאָס זעען,

און די עבודה דאַרף זיין הן בנוגע צו זיך אַליין, און הן בנוגע צו זיין עבודה והשפעה על הזולת, אַז ער זאָל אויך אויפטאָן אַז אַ צווייטער איד זאָל לייכטן באופן פון „שלהבת עולה מאלי'". ווי די הוראה פון משנה^צד — „והעמידו תלמידים הרבה", מ'דאַרף זיי אַוועקשטעלן (באופן פון והעמידו) אויף די אייגענע פיס, אַז זיי זאָלן טאָן זייער עבודה בכח עצמם („מאלי'").

וואָס דאָס גיט די געלעגנהייט אויף נאָכאַמאָל מעורר זיין וועגן דעם וואָס מ'האָט גערעדט בארוכה די לעצטע טעג, אַז ס'איז כדאי ונכון ביותר, אַז יעדער איד זאָל זיך משתדל זיין אויפשטעלן אַ נייעם שיעור בלימוד התורה ברבים, אנשים — בנוגע צו אנשים, נשים — בנוגע לנשים, און טף — בנוגע צו טף (ווי מ'זעט דעם טבע פון קינדער, אַז בשעת זיי לערנען אַ נייע זאַך, דערציילן זיי וועגן דעם גלייך צו זייערע חברים). ומה טוב — אַ שיעור בעשרה מישראל, וכל המרבה הרי זה משובח, בהתאם צו הוראת המשנה „והעמידו תלמידים הרבה".

וויבאַלד אַז די הוראת המשנה „והעמידו תלמידים הרבה" איז געזאָגט געוואָרן צו יעדער איד, און תורה דאַרף זיין בכל יום בעיניך חדשים^צה, איז פאַרשטאַנדיק אַז אפילו ווען איינער האָט שוין ביז היינט אויפגעשטעלט אַ ריבוי תלמידים, איז בשעת ער לערנט די משנה היינט נאָכאַמאָל, פאָדערט זיך אַז ער זאָל דאָס ווייטער מקיים זיין, און אויפשטעלן נאָכמער תלמידים, און „תלמידים הרבה" — „הרבה" בערך צו זיין עבודה ביז איצטער, ובפרט ע"פ המדובר לעיל אַז אמת'ע עבודה באַשטייט פון דעם אַז ער שטייגט שטענדיק העכער, דערפילנדיק אַז וויפל ער האָט אויפגעטאָן איז נאָך „היום קצר והמלאכה מרובה והפועלים עצלים והשכר הרבה והבעל הבית דוחק"!

יד. ויה"ר אַז עס זאָל מקויים ווערן בפועל דער „בעל הבית דוחק" — אַז דער אויבערשטער איז דוחק את הקץ, דעם „קץ הימין"^צו פון דער גאולה האמיתית והשלימה, וואָרום פּונקט ווי אידן זיינען אויסגעמאַטערט פון דעם גלות, אַזוי קען דער אויבערשטער (כביכול) מערניט סובל זיין דעם גלות, וואָרום „עמו אנכי בצרה"^צז, שכינתא בגלותא^צח! . . .

וואָס דאָס גיט צו באַ אידן נאָכמער חיזוק אין דעם „אחכה לו בכל יום שיבוא", וויסנדיק אַז „הבעל הבית דוחק", און ער וועט זיכער דוחק זיין דעם קץ ין־מאָל איצט ממש און פַר־אַלעמאָל, און שוין תיכף מבטל זיין די העלמות והסתרים וועלכע זיינען נאָר געמאַכט געוואָרן בכדי אַרויסרופן באַ אידן די עבודה פון זיין „שלהבת עולה מאלי'".

ובפרט בנוגע צו די אידן אין אונזער דור, לאחרי וואָס מ'איז דורכעגאַנגען אין דעם דור האחרון (לא תקום פעמיים כו'), האָט מען שוין אַלץ געטאָן בפועל ממש, און ס'איז שוין נתגלה געוואָרן ווי יעדער איד איז אַ „שלהבת עולה מאלי'", און יעדער איד האָט דאָס רעכט — ניט נאָר באופן של היתר, נאָר אויך צו מאָנען די גאולה, אַז דער אויבערשטער זאָל דוחק זיין את הקץ, און ברענגען די גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו, דוקא — תיכף ומיד ממש.