משיחת יום ד' פ' נצבים־וילך, כ"ב אלול ה'תש"נ — — לנשי ובנות ישראל תחיינה

א. פותחין בברכה^א, און מיט דער עיקר ברכה — דער ענין פון שלום, כמאמר חז"ל^ב „לא מצא הקב"ה כלי מחזיק ברכה לישראל אלא השלום^ג שנאמר^ד ה' עוז לעמו יתן ה' יברך את עמו בשלום"^ה, און די ברכת השלום ווערט אויפגעטאָן דורך תורה^ו — „התורה^ז ניתנה לעשות שלום בעולם שנאמר^ח דרכי' דרכי נועם וכל נתיבותי' שלום"^ט.

די ברכה פון שלום איז נאָכמער אונטערשטראָכן אין אַ געבענטשטער צייט אין יאָר — חודש אלול, דער חודש הרצון והרחמים^י, ווען ס'איז נאָך לייכטער ממשיך זיין די ברכה פון שלום בעולם דורך תורה.

ב. איינער פון די אָפּלערנונגען וואָס אַ איד קען אַרויסנעמען פון חודש אלול בנוגע צו זיין עבודה צו ברענגען שלום בעולם (דורך תורה) — איז פאַרשטאַנדיק פון דעם משל וואָס דער אַלטער רבי^יא גיט אויף דעם חודש, אַז דער אויבערשטער איז דעמולט אַזוי ווי אַ „מלך בשדה":

איידער דער מלך קומט צו זיך אַריין אין קעניגלעכער (— הויפּט) שטאָט און פּאַלאַץ, גייט ער פריער אין פעלד וועלכע איז אַרום דער שטאט, און בשעת ער געפינט זיך אין שדה גייען אַרויס די מענטשן פון שטאָט צו מקבל זיין פני המלך, און אַלע קענען צו אים דאַן צוקומען, און דער מלך נעמט זיי דעמולט אויף „בסבר^יב פנים יפות ומראה פנים שוחקות לכולם", מיט אַ צופרידענעם און פריילעכן פנים [ניט ווי דאָס איז אין עיר, אין היכל המלכות, וואָס דעמולט קען מען ניט אַריינגיין צום מלך אָן רשות, און אויך דעמולט — נאָר די מובחרים שבעם און יחידי סגולה].

אַזוי איז אויך אין חודש אלול (איידער מ'גייט אַריין אין די ימים טובים פון חודש תשרי, ווען דער אויבערשטער געפינט זיך אַזוי ווי אַ מלך בהיכל מלכותו^יג), געפינט זיך דער אויבערשטער — מלך מלכי המלכים הקב"ה — צוזאַמען מיט אידן „בשדה", ווי זיי שטייען אין וואָכע־684דיקע טעג און טוען וואָכעדיקע אַרבעט (פעלד־אַרבעט), און דאָרטן קען יעדער איד מקבל זיין פניו ית', און דער אויבערשטער נעמט אים אויף בסבר פנים יפות כו'.

דערמיט ערקלערט דער אַלטער רבי פאַרוואָס די טעג פון חודש אלול זיינען וואָכעדיקע טעג (ימי החול), ניט יום טוב, אע"פ וואָס דעמולט לייכטן די י"ג מדות הרחמים^יד — ווייל דער גילוי פון די י"ג מדות הרחמים בחודש אלול איז צו יעדער איד ווי ער געפינט זיך „בשדה", אין אַ וואָכעדיקן צושטאַנד^טו.

עס פאָדערט אָבער הסברה: ווי קומט דער „מלך" בכלל אין „שדה" (בחודש אלול)? דער אָרט פון אַ מלך איז אין היכל מלכותו אין עיר הבירה — ניט אין פעלד.

ובמכל שכן וקל וחומר: דער ריכטיקער פּאַסיקער אָרט פאַר אַ (געזונטן) מענטש (וועלכער איז באַשאַפן געוואָרן „לשבת יצרה"^טז) איז ניט אין אַ פעלד, וועלכער איז אַ מעמד ומצב ע"ד רשות הרבים^יז, אַן אָפענער פּלאַץ וואָס האָט ניט קיינע הייזער און קיינע פאַרשטעלונגען און גרענעצן (מחיצות) וכו' (ובמילא דאַרף אַ מענטש דאָרט זיין באַשרענקט און קען זיך ניט פאנאַנדערשפּרייטן ווי באַ זיך פּריוואַט אין דער היים), נאָר אין אַ מקום מושב בני אדם — אין אַ שטאָט, וואו די הנהגה איז מיט אַ סדר מסודר: אין שטאָט זיינען פאַראַן הייזער, און יעדער הויז איז אַ רשות היחיד, פאַנאַנדערגעטיילט פון די אַנדערע הייזער, און יעדער הויז פירט זיך מיט אַ סדר, און אין די הייזער זיינען פאַראַן מעבעל, און מ'פירט זיך מיט די מעבעל מיט אַ געוויסע אויפמערקזאַמקייט און סדר, צוזאַמען מיט שומרי הסדר, און אַ מענטש קען זיך דאָרט פירן אַנטפּלעקטערהייט מיט זיין גאַנצע התפשטות (זייענדיק אין זיין פּריוואַטער הויז), ניט ווי דאָס איז אין פעלד.

על אחת כמה וכמה בנוגע צו אַ מלך, און זיכער בנוגע צו מלך מלכי המלכים הקב"ה כביכול, אַז זיין אמת'ער אָרט איז ניט אין פעלד (ולהעיר אַז אַ מלך טאָר גאָר ניט אַרבעטן אין אַ פעלד, ס'איז היפך כבוד המלך), נאָר אין זיין הויפּט שטאָט, אין זיין פּאַלאַץ, אין זיין היכל המלכות, וואָס דאָרטן פירט ער אָן און עס זעט זיך אָן בגלוי זיין מלוכה וממשלה, נוסף אויף דעם וואָס ער קען זיך דאָרט אַנטפּלעקן מיט די גאַנצע הרחבה, זייענדיק זיין פאַלאַץ.

ועד"ז אין נמשל: דער אמת'ער אָרט פון דעם אויבערשטן איז לכאורה ניט אין וואָכעדיקייט און וועלטישקייט, נאָר אין יו"ט'דיקייט און הייליקייט (קדושה).

ג. איז דער ביאור אין דעם:

חודש אלול — וועלכער איז אַ חודש הכללי אין עבודת ה', דער חודש החשבון פון דעם פאַרגאַנגענעם יאָר און חודש ההכנה צו דעם קומענדיקן יאָר — דריקט אויס די כללות'דיקע עבודה פון אַ אידן אין דער וועלט: לעשות לו יתברך דירה בתחתונים^יח.

דער לשון חז"ל (לעשות לו ית' דירה685בתחתונים) גיט אַרויס אין אַ קורצן און קלאָרן אויסדרוק די כוונה ותכלית פון בריאת העולם און עבודת האדם: צו מאַכן פון דער וועלט, ווי זי איז מצד עצמה בדרגת „תחתונים", אַ דירה פאַר דעם אויבערשטן, אַז דער אויבערשטער זאָל זיך דאָרט געפינען בגילוי בכל עצמותו, כביכול אַזוי ווי אַ מענטש געפינט זיך אין זיין אייגענע דירה^יט: בשעת אַ מענטש גייט אין גאַס אָדער געפינט זיך באַ אַ צווייטן אַנטפּלעקט ער זיך ניט (אינגאַנצן), נאָר ער באַהאַלט זיין אמת'ע מציאות און פירט זיך אויף לויט דעם אָרט (און מענטשן) וואו (און מיט וועמען) ער געפינט זיך; דוקא אין זיין דירה — דער עיקר אָרט וואו אַ מענטש לעבט — אַנטפּלעקט ער זיך (ביז אַז אויב ער וויל זיך אַנטפּלעקן גייט ער אַוועק פון אַ צווייטן אָרט און גייט צו זיך אַהיים).

לויט דעם (דער ענין פון לעשות לו ית' דירה בתחתונים) וועט מען פאַרשטיין דעם משל פון „מלך בשדה":

די צוויי ענינים פון „מלך" און „שדה" זיינען בדוגמא צו די צוויי הפכים פון „דירה" און „תחתונים":

„שדה" איז ניט קיין מקום מושב בני אדם („אדם" מלשון אדמה לעליון^כ), ביז אַז אפילו ווען מ'אַרבעט אין פעלד, איז דאָס דוקא עובדין דחול (חורש וזורע וכו'^כא) — פּונקט פאַרקערט פון מקום דירת המלך (בעיר הבירה בהיכל מלכותו) — ע"ד ווי „תחתונים" מצד עצמם („תחתון^כב בהסתר אורו ית'") זיינען פּונקט פאַרקערט פון צו זיין אַ „דירה לו יתברך" (וואו אלקות שטייט בגלוי)^כג.

וכשם ווי די כוונה איז, אַז אין „תחתונים" זאָל מען מאַכן אַ דירה פאַרן אויבערשטן, אַזוי איז אויך די כוונה — בסגנון אחר — אַז אין „שדה" זאָל מען מגלה זיין דעם „מלך"^כא, ווי דער אויבערשטער איז אויך דאָרטן דער מלך ומושל — „מלך על כל הארץ"^כד, און פירט אָן אויך מיט דער „שדה" (וואָס מצ"ע האָט זי ניט קיין הנהגה מסודרת כנ"ל ס"ב) מיט אַ סדר מסודר און באופן של שלום (וואָרום דער אויבערשטער איז דאָך דער מקור פון אַלע סדרים), פּונקט ווי ער איז בעלהבית אין היכל מלכותו בעיר הבירה (וואו די ענינים פירן זיך בסדר מסודר לויט דעם אופן ההנהגה אין אַ שטאָט, כנ"ל). דאָס הייסט — אויפטאָן שלום בעולם, אויך אין דער „שדה" שבעולם (וואָס פירט זיך מצ"ע ניט באופן של שלום וסדר), דורך תורה שניתנה כדי לעשות שלום בעולם.

ד. ובפרטיות יותר — גיט צו דער משל פון „מלך השדה" נאָכמער הסברה אין דעם ענין פון דירה בתחתונים. ד.ה. אַז אין די ביידע לשונות („דירה בתחתונים" און „מלך בשדה")^כה — איז יש בזה מה שאין בזה (יעדער לשון גיט צו אַ ביאור686והוספה אין דעם צווייטן לשון), אַזוי אַז ביידע לשונות גיבן קלאָר אַרויס דער תוכן העבודה פון אַ אידן:

אַ פעלד (שדה) אונטערשטרייכט אַז די עבודה איז ניט נאָר אין „תחתונים" בכלל, וואָס דאָס קען אויך זיין אַ שטאָט און אַ דירה (אין עולם הזה התחתון עצמו), נאָר אין „תחתונים" עצמם — אין אַ שדה, ניט קיין מקום מושב פון מענטשן, נאָר אַן אָרט וואו מ'טוט נאָר עובדין דחול, מ'זייט, מ'אַקערט און מ'פלאַנצט איין די פעלדער.

ולאידך גיסא איז די כוונה אין דער עבודה, אַז אין דער „שדה" (עובדין דחול) זאָל מען אַנטפּלעקן דער „מלך (בשדה)": נוסף אויף דעם וואָס די שדה זאָל ניט בלייבן אין אַ מצב פון אַ פעלד, זאָל מען דערפון מאַכן אַ מצב פון אַ שטאָט, אַ מקום מושב פון מענטשן, און אין שטאָט גופא — ניט נאָר ווי אַ גאַס (אָדער אַן אַנדער טייל) פון שטאָט, נאָר ווי אַ דירה [וואָס אויך אַ דירה אין „תחתונים" ווערט אָנגערופן בשם „דירה"], וואו אַ מענטש שטייט בגלוי ובהרחבה (כנ"ל), און נאָכמער — „דירה לו יתברך", אַ „דירה" וואָס איז צוגעפּאַסט פאַר דעם אויבערשטן אַליין,

ביז נאָכמער — „מלך (בשדה)", אַ דירה פון אַ מלך — אַ פּאַלאַץ — וואָס דאָס איז ניט ווי סתם אַ דירה (פון סתם אַ מענטשן), נאָר אַ דירה וואָס האָט אין זיך אַלע שיינע און טייערע זאַכן פון דעם מלך (וואָס געפינען זיך דוקא אין זיין פּאַלאַץ, ער נעמט זיי ניט מיט ווען ער גייט אין גאַס אין שטאָט, ועאכו"כ ניט אין פעלד), און אין דעם נמשל — די דירה פון מלך מלכי המלכים הקב"ה, וואָס האָט אין זיך אַלע הייליקע זאַכן (פון דעם אויבערשטן); און דאָס אַלץ איז מען מגלה און מ'ברענגט אַריין אין „שדה", אין די וואָכעדיקייט פון „תחתונים".

ובלשון הכתוב^כו — „ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם": דער אויבערשטער זאָגט אַן אידן זיי זאָלן אים מאַכן אַ מקדש פון דברים גשמיים (זהב כסף ונחושת וגו'^כז), און דורך דעם וועט זיין „ושכנתי בתוכם": „ושכנתי", איך (דער אויבערשטער) וועל רוען, באופן פון „שוכן", וואָס דאָס איז נאָכמער פון „דר" סתם: ניט נאָר וואָס ער וואוינט און געפינט זיך דאָרט (לפי שעה וכיו"ב), נאָר דאָס איז זיין אמת'ע דירה, אַ פעסטע דירה, ובאופן פון ושכנתי מלשון ששוכנת ומתלבשת^כח; און „בתוכם" (בתוך כל אחד ואחד^כט) — אין די אינעווייניקייט (תוך), די פנימיות, פון יעדער איד, ד.ה. אין זיין נשמה, און וויבאַלד אַז זיין נשמה איז אָנגעטאָן אין אַ גוף, אין עולם הזה הגשמי (שדה) — איז דער „ושכנתי בתוכם" בתוך ובפנימיות פון זיין גאַנצע מציאות, אַלס נשמה בגוף אין דער שדה הגשמית [ד.ה. אַז דער גילוי פון „מלך בשדה", איז ניט ווי צוויי באַזונדערע זאַכן, נאָר די שדה עצמה ווערט אינגאַנצן דורכגענומען מיט מציאות המלך, אלקות].

ובעבודת ה': די גשמיות'דיקע זאַכן (עניני שדה) פון אַ אידן ווערן באַלעבט מיט די רוחניות, ביז אַז זיי ווערן פאַראיינציקט, און ס'איז ניכר אין „שדה", אַז דאָרט איז בעה"ב אַ איד און אידישקייט — וואָרום „בראשית — ב' ראשית, בשביל התורה שנקראת ראשית ובשביל ישראל שנקראו ראשית"^ל, און ביידע אין איין וואָרט, ווייל אַ איד און תורה (ישראל ואורייתא) זיינען איין זאַך — הם חיינו687ואורך ימינו^לא, אַזוי אַז אויך ווי אַ איד איז אין שדה, איז ער דאָך אַ לעבעדיקער איד^לב — אַ לעבעדיקייט וואָס קומט דורך זיין טא־טעגלעכן לעבן לויט די אָנווייזונגען פון תורת חיים^לג, און מקיים זיין אירע מצוות, אויף וועלכע עס שטייט „וחי בהם"^לד.

ה. נאָך אַ נקודה עיקרית (אין דער עבודה פון מאַכן אַ „דירה בתחתונים") וואָס ווערט ערקלערט דורך דעם משל פון „מלך בשדה" — איז דער אופן ווי דאָס ווערט אויפגעטאָן^לה:

אַ פעלד פאַרמאָגט די מעגלעכקייט אַז פון איר זאָל אויסוואַקסן ווייץ, פון וועלכע מ'מאַכט ברויט, „ארץ^לו ממנה יצא לחם" — דער מקור חיות האדם (לחם לבב אנוש יסעד^לז), ביז אַז פון איר זאָלן אויסוואַקסן די בעסטע און שענסטע פירות;

אָבער די מעגלעכקייטן אין אַ פעלד זיינען באַהאַלטן, און מ'דאַרף אָנקומען צו אַ מענטש, ער זאָל דאָרט איינזייען קערנדלעך פון תבואה און פירות, און אַקערן די פעלד וכו', און דערפון זאָל אויסוואַקסן ווייץ און פירות — „חטה^לח ושעורה וגפן ותאנה ורימון זית שמן ודבש", די שפּייז אין וועלכע עס הענגט אָפּ דעם מענטשן'ס לעבן, ער זאָל זיין געזונט אַלס אַ נשמה בגוף און קענען טאָן אַלץ וואָס ער דאַרף טאָן, אויך זייענדיק אין שטאָט, אין זיין אייגענע דירה^לט.

עד"ז איז אויך אין עבודת ה': די „שדה" פון וועלט („תחתונים") פאַרמאָגט די גרעסטע מעגלעכקייטן; אָבער דאָס ווערט אויפגעטאָן דוקא דורך דער עבודה פון אַ אידן^מ אין תורה ומצוות — צו מאַכן (לעשות) אַ דירה בתחתונים, צו מגלה זיין דעם „מלך בשדה", ווי דער אויבערשטער איז אַ מלך אויך אין שדה (כנ"ל), דורך דעם וואָס ער „זייט" אין איר איין די גייסטיקע „קערנדלעך", און „אַקערט", אַרבעט אויס און איידלט אויס די וועלט, מאַכנדיק פון איר אַ „שדה" וואָס גיט אַרויס רוחניות'דיקע תבואה און פירות (מאי פירי מצוות^מא), אַזוי אַז די688גאַנצע וואָכעדיקע וועלט ווערט אַ דירה לו יתברך, אַ „פּאַלאַץ" פאַר מלך מלכי המלכים הקב"ה.

ו. ע"פ הנ"ל וועט מען פאַרשטיין דער משל אויף חודש אלול פון „מלך בשדה":

וויבאַלד אַז חודש אלול איז אַ חודש כללי (צו מתקן ומשלים זיין די עבודה פון דעם פאַרגאַנגענעם יאָר, און מאַכן די הכנות צו דעם קומענדיקן יאָר), איז דעמולט דאָ דער גילוי פון „מלך בשדה" (גילוי י"ג מדות הרחמים בימי החול) וועלכער גיט דעם כח אויף כללות עבודת האדם (במשך כל השנה כולה) צו מאַכן אַ דירה לו יתברך בתחתונים, צו אויפמאַכן אַז די „שדה" פון וועלט (עובדין דחול) זאָל זיין אַ פּאַסיקער אָרט פאַר דעם גילוי פון מלך מלכי המלכים הקב"ה.

אַ איד קען דאָך טראַכטן און זיך שרעקן, אמת טאַקע, דער אויבערשטער וויל ער זאָל מאַכן אַ דירה בתחתונים, אָבער דאָס פאָדערט אַ גרויסע און שווערע אַרבעט אויף איבערמאַכן „תחתונים" (תחתונים ע"פ תורה), אַז דאָרט זאָל זיין אַ דירה פאַרן אויבערשטן.

בשלמא די עבודה אין די שבתות און ימים טובים פון יאָר — איז ער דאָך דעמולט צוזאַמען מיט דעם אויבערשטן אין „היכל מלכותו", אָבער ווי וועט ער קענען זיך איינקערן מיט דער עבודה בימי החול, ווען ער געפינט זיך (בגלוי) לכאורה אַליין אין שדה און איז פאַרנומען מיט וואָכעדיקייט.

אויף דעם קומט חודש אלול (חודש הרחמים) ווען ס'איז דאָ דער גילוי פון דעם „מלך בשדה", אַז דער אויבערשטער אַליין געפינט זיך דעמולט בגלוי אין פעלד צוזאַמען מיט אידן, און געפינט זיך דאָרטן אַלס אַ „מלך", ובמילא איז פאַרשטאַנדיק אַז דאָס ווירקט אויף דער גאַנצער פעלד און אויף אַלע וואָס געפינען זיך אין פעלד, ועאכו"כ אויף די מענטשן וואָס געפינען זיך דאָרט, ועאכו"כ אויף אידן, אתם קרויים אדם^מב, על שם אדמה לעליון^כ — אַז זיי זאָלן הערן און מאַכן אָנצוהערן אַז דער אויבערשטער איז דער מלך און בעה"ב אויף דער שדה (כפשטות הענין, אַז אפילו ווען דער מלך איז בשדה, איז אויב ער געפינט זיך דאָרט אַלס מלך מיט זיין כסא (סימן למלכות) המלך, ווערט ער אויך דאָרט בעה"ב), ובמילא גיט שוין דאָס אַליין כחות צו אַ אידן אַז זיין עבודה אין איבערמאַכן דעם „שדה" זאָל אָנקומען נאָך לייכטער.

דער אויבערשטער וואָרט ניט ביז אַז אידן וועלן אַרויסגיין פון פעלד און קומען צו אים און זוכן אים אויס אין עיר הבירה, אין ארמון המלך, ביז אין דעם חדר וואו דער מלך געפינט זיך — נאָר אַ פאַרקערטער סדר: דער מלך גייט פון זיך אַליין אין פעלד^מג,

און נאָכמער: ער געפינט זיך דאָרטן אין אַן אופן וואָס „רשאין כל מי שרוצה לצאת להקביל פניו [און נאָכמער:] והוא מקבל את כולם בסבר פנים יפות ומראה פנים שוחקות לכולם", דער גילוי פון די י"ג מדות הרחמים באופן גלוי — „פנים^מד בפנים . . שנאמר^מה אל הוי' ויאר לנו".

וואָס דעריבער גיט דאָס באַנייטע כחות און מאַכט נאָך לייכטער טאָן די689עבודה פון מאַכן אַ דירה לו יתברך בתחתונים, און אנטפלעקן אין „שדה" דעם מלך מלכי המלכים הקב"ה במשך כל השנה כולה.

ז. עפ"ז קען מען אויך ערקלערן די שייכות דערפון מיט דעם וואָס „אלול" איז ראשי תיבות^מו „אני^מז לדודי ודודי לי":

דער אינהאַלט פון חודש אלול איז, אַז דעמולט שטייט בגלוי דער פאַרבונד פון אידן מיטן אויבערשטן און פון דעם אויבערשטן מיט אידן, און אויף ביידע אופנים:

„אני לדודי": אַ איד איז לכתחילה באַשאַפן און איינגעשטעלט געוואָרן אין אַן אופן — און דערנאָך טוט ער אַלץ וואָס הענגט אָפּ אין זיין עבודה — אַז זיין „אני", זיין מציאות, יעדערער און אַלע זיינע כחות, און אין אַלע זיינע צושטאַנדן (וועלכע שטעלן צוזאַמען זיין „אני"), אויך ווי ער געפינט זיך אין „שדה" — זאָלן זיך ווענדן אין דער ריכטונג און פאַרבונד מיט „לדודי", אַ ליבשאַפט פאַרבונד^מח מיט דעם אויבערשטן, ובמיוחד — דורך לערנען דעם אויבערשטן'ס תורה און מקיים זיין זיינע מצוות, אין זיין טאָג טעגלעכן לעבן [ווי דער מנהג ישראל איז צו מוסיף זיין אין תומ"צ במשך חודש אלול^מט];

„ודודי לי": דער אויבערשטער איז „דודי", ער אַנטפּלעקט זיין ליבשאַפט צו אידן (נער ישראל ואוהבהו^נ), ביז אין אַן אופן, אַז „ודודי" ווערט אינגאַנצן איבערגעגעבן כביכול צו „לי", צו יעדער איד, אַזוי אַז יעדער איד ווייסט בפשטות אַז דער אויבערשטער איז זיין גרעסטער און בעסטער „גוטער פריינד" (כביכול), ובאופן גלוי — „א־^נא הוי' ויאר לנו", ביז אין אַן אופן פון „לי" בפירושו „כל מקום שנאמר לי אינו זז לעולם"^נב — די ליבשאַפט בלייבט אַן אייביקער צושטאַנד, אַן אייביקער צוזאַמענבונד פון דעם אויבערשטן מיט אידן;

און דאָס ווערט אַנטפּלעקט בחודש אלול דוקא ווי אידן געפינען זיך אין „שדה", אין די וואָכעדיקייט פון וועלט.

און דעריבער גיט דאָס דעם כח אויף דעם גאַנצן יאָר צו טאָן די עבודה בתחתונים פון מאַכן אַ דירה דאָרט פאַרן אויבערשטן.

ולהוסיף, אַז די סופי תיבות פון „אני לדודי ודודי לי" (ר"ת אלול) זיינען ד' יו"די'ן, כנגד די ארבעים יום פון ראש חודש אלול ביז יום הכפורים^נג. ד.ה. אַז אין דעם „אני לדודי ודודי לי" פון חודש אלול איז כלול אויך די עבודה פון די עשרה ימים פון ראש השנה ביז יוהכ"פ, ביז למצב של יוהכ"פ ווען אידן זיינען, אַלס נשמות בגופים, „דוגמת מלאכי השרת"^נד, ועד כדי כך אַז דערפאַר טראָגן690זיי דעמולט ווייסע לבושים, ליכטיקע לבושים [בדוגמא צו די בגדי לבן פון דעם כהן גדול בקדה"ק ביוהכ"פ], וועלכע באַווייזן בגלוי אַז אידן זיינען ריין פון יעדער ענין וואָס איז ניט ווי דער אויבערשטער וויל [און אפילו אויב ס'איז געווען אַמאָל אַ פלעק, האָט מען דאָס מבטל און נאָכמער — מהפך געווען — „כשלג ילבינו"^נה] — באַ זיי לייכט בגלוי ווי „א־ל הוי' ויאר לנו", נאָך אין חודש אלול, שטייענדיק אין „שדה", נשמות בגופים.

ח. צווישן אידן גופא — איז די עבודה פון מאַכן אַ דירה בתחתונים אונטערשטראָכן ספּעציעל באַ נשי ובנות ישראל^נו:

אַן אשה בישראל ווערט אָנגערופן בשם „עקרת הבית", ווייל זי איז דער עיקר, דער יסוד וואָס מאַכט אויף אַז דער בית ודירה פרטית זאָל זיין אַ בית השם, דירה לו יתברך, אַ משכן ומקדש פאַרן אויבערשטן, אויף וועלכער דער אויבערשטער זאָגט „ושכנתי בתוכם",

דורך דעם וואָס די „עקרת הבית" [ועד"ז אירע טעכטער, וועלכע העלפן איר אַרויס און גרייטן זיך אַליין אויפשטעלן בתים בישראל] מאַכט אַז דער עיקר פון דער הויז זאָל זיין — אידישקייט, אַ הויז דורכגענומען מיט דער ליכט און וואַרעמקייט פון תורה ומצוות, באופן אַז דאָס ווירקט אויף אַלע וואָס לעבן אין דער הויז — איר מאַן, און אירע קינדער, אַז זיי זאָלן אַלע לעבן אַ תורה ומצוות לעבן.

כולל — דורך דעם וואָס זי מאַכט אַז אַלע גשמיות'דיקע חלקים פון הויז זאָלן זיין כלים צו רוחניות, געווידמעט צו תורה ומצוות און אידישקייט, לדוגמא — דורך האָבן אַ בית מלא ספרים, און אַ צדקה־פּושקע ובמיוחד אין דעם חדר התבשיל וואו מ'גרייט צו דעם עסן פאַר דער משפחה — וואָס דאָס אַלץ גיט צו אין דער הצלחה און דער ברכה פון דעם אויבערשטן אין דעם עסן, און אין פרנסה בהרחבה בכלל, הצלחה וברכה אין די עניני „שדה" — וויבאַלד אַז מ'האָט אויף דעם די כחות וברכות פון דעם „מלך בשדה", „אני לדודי ודודי לי".

ט. אין דעם אַלעם קומט צו נאָך אַ חידוש אין חודש אלול פון דעם יאָר — שנת ה'תש"נ, ראשי תיבות (ווי אידן זיינען דאָס מפרש) — „הי' תהא שנת נסים"^נז:

דער יאָר האָט אין זיך אַ ספּעציעלע סגולה וכח, אַז ווי אַ איד געפינט זיך אין טבע העולם פון „שדה", זאָל ער זיך אויפהויבן העכער פון טבע — „ארים נסי"^נח, „כמו הנס על ההרים"^נט, און מגלה זיין דעם „מלך" (שלמעלה מעולם) אין „שדה" (עולם).

וואָס דאָס טוט ער אויף דורך דעם וואָס ווי ער שטייט אין „שדה" איז ער באַ זיך נאָכמער מגלה זיין אידישקייט — וואָרום אידישקייט איז העכער פאַר טבע, במילא איז פאַרשטאַנדיק, אַז דורך דעם וואָס אַ איד פירט זיך און גיט צו אין די אידישקייט פון זיין טאָג טעגלעכן לעבן, און ווערט נאָכמער פאַרבונדן (בגלוי) מיט דעם אויבערשטן („אני לדודי ודודי לי"), גיט דאָס צו באַ דעם אידן נאָכמער אויפגעהויבנקייט פון וועלט און וועלטיש־691קייט, ובאופן אַז די וועלט (שדה) בעצמה ווערט אויפגעהויבן און ראוי צו דעם גילוי פון דעם „מלך בשדה".

י. צווישן די נסים וואָס מ'האָט געזען בשנה שעברה, איז דאָ אַ נס מיוחד וואו מ'זעט בגלוי דעם ענין הנ"ל — דעם גילוי פון „מלך" (נס) אין „שדה" (טבע העולם):

אין דעם יאָר, ה'תש"נ, וואָס האַלט זיך איצטער באַ פאַרענדיקן — האָט פּאַסירט אַ נס גדול, אַז די מדינה הידועה (רוסלאַנד), „אחורי מסך הברזל", וועלכע האָט צענדליקע יאָרן ניט דערלאָזט אַז אידן זאָלן פון דאָרט אַרויסגיין — האָט די ממשלה אַליין (בדרך הטבע), אָן קיין השתדלות מבחוץ, אַרויסגעלאָזט הונדערטע טויזנטע אידן,

און נאָכמער: די ממשלה האָט דאָס ניט נאָר דערלאָזט נאָר זיי האָבן מעורר ומזרז געווען, זיי גאָר האָבן אָנגעהויבן די השתדלות בזה, און אַליין אַרויסגעהאָלפן די אידן אַרויספאָרן פון דאָרט, אע"פ וואָס דאָס האָט זיי אָפּגעקאָסט גרויסע געלטער [די געלט פון דער ממשלה, אין וועלכע ס'איז אויך נכלל די געלט פון די אַלע פעלקער און מענטשן וואָס לעבן אין יענער מדינה, וואָרום די הכנסה פון אַ ממשלה איז בעיקר פון די מסים וואָס מ'מאָנט איין פון די תושבי המדינה] און גרויסע אָנשטרענגונג אויף צוצושטעלן די אַלע אמצעיים ווי מ'זאָל פון דאָרט אַרויספאָרן (די אוירונים וכיו"ב),

ביז אַז ס'איז נתפרסם געוואָרן אין זייערע צייטונגען און זייערע פקודות בשפת המדינה שלהם, ועד"ז איז דאָס דערנאָך איבערגעזעצט געוואָרן בלשון עם ועם, און ס'איז נתפרסם געוואָרן בכל האומות כולם — ווי אַזוי די ממשלה האָט אַרויסגעלאָזט און מסייע געווען הונדערטע טויזנטע אידן צו אַרויסגיין פון דאָרטן.

און דער עיקר — אַז די אידן זיינען פון דאָרט אַרויס בפועל, געזונטערהייט, נשמות בגופים, צוזאַמען מיט זייערע משפחות, צוזאַמען מיט די רכושים וואָס זיי האָבן געוואָלט מיטנעמען [כולל ועאכו"כ ספרי תורה, וספרי קדושה בכלל, און חפצי קדושה — תפילין, מזוזות, ציצית וכיו"ב], און אַ טייל זיינען אָנגעקומען אין חצי כדור התחתון, אין ארצות הברית, און אַ גרויסער טייל — אין ארץ הקודש, „ארץ^ס אשר גו' תמיד עיני ה' אלקיך בה מרשית השנה ועד אחרית שנה".

וואָס דער נס — אין שנת נסים (ובשנה זו עצמה — האָט זיך דער עיקר שטורעם בזה אָנגעהויבן בסמיכות צו חודש אלול, און אין חודש אלול עצמו, און הלוך והוסיף ואור) — באַווייזט בגלוי לעין כל ווי טבע העולם אַליין (און די אומות העולם) זיינען מכיר און מסייע צו אידן און אידישקייט — דער גילוי פון „מלך בשדה".

— און זיכער וועט יעדער איד (ובמיוחד די וועלכע זיינען אָנגעקומען צו דער מדינה יאָרן פריער) אַרויסהעלפן און טאָן אַלץ וואָס הענגט אָפּ אין אים, אַז די נייע אָנגעקומענע רוסישע אידן (און אידן בכלל וואָס קומען אָן אין זייער מדינה מאיזה מקום שהוא) — זאָלן זיך קענען איינאָרדענען אין אַ גוטן אופן, אַ געזונטן אופן, און אַ פריילעכן אופן, כולל ובמיוחד — די אמת'ע גוטסקייט און געזונט און פרלייעכקייט פון אַ איד — בשעת דאָס איז פאַרבונדן מיט תורה־לעבן און קיום המצוות אין טאָג טעגלעכן לעבן, אויך אין די וואָכעדיקע טעג.

692יא. ויה"ר אַז די נסים אין „הי' תהא שנת נסים" זאָלן נמשך ווערן ביז סוף שנה זו, ועוד ועיקר — אין דער שנה שלאחרי זה, ה'תנש"א, וואָס אין איר קומט צו אַן אות אל"ף (בהוספה אויף ה'תש"נ), דער אל"ף פון — ר"ת — אלופו של עולם — אַז עס זאָל זיין, נוסף צו אַ שנת נסים — עס קומט צו אַן אל"ף, ר"ת: אראנו — (אראנו נסים, און נאָכמער —) „אראנו נפלאות"^סא, אַז די נסים ונפלאות שטייען אין אַן אופן גלוי, אַז מ'זעט זיי בעיני בשר („אראנו").

ביז דער נס הכי עיקרי — „כימי^סא צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות"^סב — די גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו,

ובפרט אַז מ'זעט (בשנת נסים) ווי עס ווערן מקויים די סימנים אויף דעם אין חז"ל, כולל — דעם סימן וואָס שטייט אין ילקוט שמעוני^סג (וועלכע מ'האָט דערמאָנט לאחרונה כמה פעמים): „שנה שמלך המשיח נגלה בו כל מלכי האומות מתגרין זה בזה כו', מלך פרס מתגרה במלך ערבי והולך מלך ערבי לארם^סד ליטול עצה מהם כו', וכל האומות מתרעשים ומתבהלים כו', ואומר להם (הקב"ה לישראל) בני אל תתיראו כל מה שעשיתי לא עשיתי אלא בשבילכם כו', אל תיראו הגיע זמן גאולתכם כו', [און דערנאָך איז ער ממשיך אין ילקוט:] בשעה שמלך המשיח בא עומד על גג בית המקדש והוא משמיע להם לישראל ואומר ענוים^סה הגיע זמן גאולתכם".

יב. ולסיים מעין הפתיחה בברכה: דער אויבערשטער זאָל בענטשן יעדער איד און אַלע אידן, בתוך כלל ישראל, מיט אַלע ברכות אין וועלכע מ'נויטיקט זיך,

ובכללות — אַז עס זאָל זיין אַ געזונטער לעבן בכל הפרטים, געזונט בגשמיות וברוחניות, ובגשמיות וברוחניות גם יחד, אַ געזונטע נשמה און אַ געזונטער גוף, און געזונטע משפחות, אנשים נשים וטף, די עלטערן, די באָבעס און זיידעס, די קינדער און אייניקלעך און אר־אייניקלעך, און זיי אַלע האַלטן אין איין שטייגן אין אַלע ענינים פון תורה ומצוות.

ביז די ברכה שהזמן גרמא — אַז דער אויבערשטער בענטשט יעדער איד און אַלע אידן בתוך כלל ישראל מיט אַ כתיבה וחתימה טובה, ובלשון יחיד (ווי דער רבי דער שווער האָט מדייק געווען זאָגן) — לשנה טובה תכתב ותחתם.694„הדרן" על לימוד משניות ליאצ"ט . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 685

א. מהביאורים בסדר הלימוד ל"יאָרצייט" (פרק כ"ד דמסכת כלים ופרק ז' דמסכת מקואות)^א — שבפרק כ"ד דכלים „כל משנה ומשנה מסתיימת טהור מכלום או טהורה מכלום"^ב, ובפרק ז' דמקואות^ג הר"ת של ארבעה משניות האחרונות הוא „נשמה"^ד.

ומסתבר לומר, שנוסף על הרמז בהסיום ד"טהור מכלום", וכן הרמז בר"ת של „נשמה" — גם התוכן דפרקים אלו שייך ל"יאָרצייט".

בנוגע לתוכן דפרק ז' דמקואות — יש לומר, שכללות הענין דטהרה במי מקוה הוא ע"ד ובדוגמת הטהרה דטומאת מת במי חטאת. אבל בנוגע לפרק כ"ד דכלים — צריך להבין:

א) „טהור מכלום" — נאמר רק בבבא האחרונה דכל משנה, ואילו ב' הבבות (האמצעית והראשונה) דכל משנה עוסקות בדברים המקבלים טומאה, בבא האמצעית — „טמא טמא מת", ובבא הראשונה — „טמא מדרס"?

ב) מהו הדיוק בהתחלת כל משנה (בפכ"ד דכלים) בההקדמה ד"שלשה" — „שלשה תריסין הם", „שלש עגלות הם", וכיו"ב. ובלשון הידוע — „מנינא למה לי"?

ג) ע"פ הכלל^ה „נעוץ תחלתן בסופן וסופן בתחלתן", יש לבאר הקשר והשייכות דהתחלת וסיום סדר הלימוד ד"יאָרצייט" — המשנה הראשונה דפכ"ד דכלים והמשנה האחרונה דפ"ז דמקואות.

ד) עפ"ז יש לבאר גם השינוי שבפכ"ד דכלים מסיים ב"טהור מכלום" (או „טהורה מכלום"), ובספ"ז דמקואות מסיים „טהורה" סתם — דאף שהטעם הפשוט להסיום ב"טהור מכלום" הוא מצד ההמשך להבבות שלפנ"ז („טמא מדרס" ו"טמא טמא מת"), הרי, ע"פ האמור שיש קשר ושייכות דהתחלת וסיום סדר הלימוד ליאָרצייט, מסתבר לומר, שיש חילוק בין „טהורה מכלום" ל"טהורה" סתם.

ב. ובהקדמה:

„יאָרצייט" — הוא היום שבו נעשה גמר ושלימות עבודת הנשמה בגוף בעוה"ז הגשמי^ו, שעי"ז מתעלית הנשמה לדרגא נעלית יותר מכמו שהיתה לפני ירידתה למטה. ובבוא יום זה בכל שנה ושנה נוסף עוד יותר בעליית הנשמה מדרגא לדרגא בעילוי אחר עילוי, ועד לעילוי שבאיןערוך לגבי העילוי שלפנ"ז^ז.

ויש לומר, שתוכן זה נרמז בסדר הלימוד ד"יאָרצייט": בפרק הראשון (פכ"ד דכלים), ובפרט במשנה הראשונה — נרמזת כללות העבודה בבירור הגוף696ונה"ב וחלקו בעולם^ח; ובפרק האחרון (פ"ז דמקואות), ובפרט במשנה האחרונה — נרמז העילוי שנעשה ע"י העבודה^ט, כדלקמן.

ג. תוכנו של הפרק הראשון דסדר הלימוד ל"יאָרצייט" (פכ"ד דכלים) הוא — ג' סוגי „כלים" (הכוללים כל הכלים שבעולם) שחלוקים זה מזה בדיני טומאה וטהרה: (א) כלים העשויים לשכיבה — טמאים טומאת מדרס^י, (ב) כלים שאינם עשויים לשכיבה אבל הם כלי תשמיש לאדם — טמאים טומאת מת^יא, (ג) כלים שאינם כלי תשמיש לאדם — טהורים מכלום.

ובמשנה הראשונה נתבארו ג' סוגים אלו ב"תריסין", „דהיינו מגינים": „שלשה תריסין הם, תריס הכפוף (שמקיף את האדם משלש רוחות) טמא מדרס (דעשוי לשכיבה ששוכבים עליו במלחמה), ושמשחקין בו בקונפון (בשדה של עמק המלך באים שנים כל אחד חרבו בידו ותריס קטן עגול שאינו כפוף בידו השמאלית ולמדין להגן כל אחד במגינו שלא יכהו חבירו) טמא טמא מת (להיותו כלי^* תשמיש), ודיצת הערביין (תריס קטן ביותר שהערביים עושים לדיצה ולשמחה ולשחוק ואינו כלי של תשמיש) טהורה מכלום"^יב.

ובביאור הענין בעבודת האדם — יש לומר:

„תריסין" (מגינים) — קאי על עניני התומ"צ שהם ה"מגיניס" על הנשמה בירידתה למטה למלא שליחותה ב"מלחמה" דבירור הגוף ונה"ב וחלקו בעולם, כמאמר המשנה^יג „תשובה ומעשים טובים כתריס בפני הפורענות".

ו"שלשה תריסין הם" — ג' אופני עבודה (כלליים) בההגנה שע"י קיום התומ"צ, בהתאם לג' אופנים בהירידה וההתלבשות בעניני העולם (כלי תשמיש לאדם), אשר, ככל שתגדל הירידה וההתלבשות (השימוש) בעניני העולם, יגדל יותר הצורך ב"הגנה" ע"י ה"תריס", ותגדל גם האפשרות למצב של היפך הטהרה ח"ו מצד ההתעסקות בעניני העולם.

ונקודת הביאור בג' האופנים: (א) מציאות העולם תופסת מקום אצל האדם, שמשתמש בה ונהנה ממנה, ולכן, יש אפשרות לטומאה הכי חמורה, ויש צורך בהגנה חזקה ביותר. (ב) מציאות העולם אינה תופסת מקום אצל האדם כי ההנאה והתענוג שלו הם רק בעניני קדושה, אבל, כיון שעבודתו היא מצד מציאותו (ההנאה והתענוג שלו בעניני קדושה), יכול להשתלשל מזה נתינת מקום למציאות העולם, ובמילא, יש אפשרות לענין של טומאה, ויש צורך בהגנה. (ג) עבודתו אינה מצד מציאותו (ההנאה והתענוג שלו), כי אם, לקיים רצונו של הקב"ה, ואז מושללת האפשרות לענין של טומאה, כדלקמן.

ד. „תריס הכפוף":

השימוש ד"תריס הכפוף" הוא (לא רק בשביל פעולת ההגנה בהמלחמה, אלא) גם בשביל הנאת האדם (הנאה שאינה קשורה697באופן ישר עם המלחמה עצמה) — „ששוכבין עליו"^יד. ובזה מרומז שהירידה וההתלבשות בעולם היא באופן שעניני העולם תופסים מקום בהרגשתו להשתמש ולהנות מהם^טו, ועד להנאה של שכיבה, שיתכן שכל מציאותו מונחת ומושקעת („שוכבת") בעניני העולם^טז.

ובהתאם לכך גם העבודה היא ע"י „תריס הכפוף" — שבזה ישנם ב' פרטים:

א) „שמקיף את האדם משלש רוחות" — דכיון שהמנגד הוא בכל תוקף מציאותו, וצריך ללחום עמו כדי לנצחו, יש גם צורך בהגנה הכי^* גדולה, ע"י מגן שמקיף את האדם משלש רוחות.

ב) „ששוכבין עליו במלחמה"^יז — שהעבודה (המלחמה) עצמה היא באופן של שכיבה, היינו, ירידה והתלבשות בעניני העולם, שמתבונן^יח בדרגת האלקות המלובשת בעולם, שהחיות האלקי הוא המציאות האמיתית דהעולם, משא"כ הגשמיות והחומריות שמצד עצמם הם בחי' מות ורע^יט, וכיו"ב.

ועוד י"ל בהפירוש ד"שוכבין עליו במלחמה" — שעבודתו אינה במצב של עמידה, שהראש הוא נשאר למעלה, עבודת המוחין עצמם^כ, ואפילו לא במצב של ישיבה, שהראש יורד ונשפל למטה, השפלת המוחין במדות לעורר האהוי"ר שבהתגלות לבו^כא, אלא יתירה מזה במצב של שכיבה — שהראש והרגל שוים, היינו, שחסרה אצלו עבודת המוחין, ועבודתו אינה אלא מצד אהוי"ר הטבעיים^כב.

בסגנון אחר קצת: „תריס הכפוף" מורה על תכלית הירידה וההתלבשות בעניני העולם ע"י השימוש בהם להנאתו, ובהתאם לכך, גם העבודה בקיום התומ"צ היא באופן ד"תריס הכפוף", „כתריס בפני הפורענות", שמשתמש בהם כדי שיגינו עליו במלחמת היצר.

ובמצב כזה — יש נתינת מקום ואפשרות לכל עניני טומאה, ועד לטומאת מדרס, טומאת זיבה, שהיא דרגא היותר תחתונה בטומאה — לא רק טומאה (עבירה) מצד הטבע (כרוב עניני טומאה, ועד לטומאת מת ש"בעטיו של נחש"^כג נעשה טבע העולם), אלא גם באופן שנתגשם ונשקע בחומריות גם בלא חמימות התאוה — זיבה באבר מת^כד.

[ויש לומר, שענין זה הוא באופן ד"מדה כנגד מדה"^כה — דכיון שעבודתו היא בלא698חיות, בלא המוחין (לא המוחין מצ"ע, עמידה, ולא המוחין כפי שנשפלים במדות, ישיבה) שנקראים „חיוהי"^כו, לכן, גם הנפילה היא באבר מת, ללא חיות].

ה. „שמשחקין בו בקונפון":

„תריס (מגן) קטן . . שאינו כפוף" — אינו ראוי לשכיבה, היינו, שעניני הגוף ונה"ב וחלקו בעולם אינם תופסים מקום אצלו להשתמש ולהנות מהם (ובפרט) באופן של שכיבה, וטעם הדבר — כיון שנמצא „בשדה של עמק המלך", היינו, שנרגש אצלו (עכ"פ באופן ירוד, ב"עמק") הגילוי של המלך (הקב"ה), שכולא קמי' כלא חשיב, ובמילא, אין תפיסת מקום למציאות העולם.

ובהתאם לכך, גם העבודה היא באופן ש"משחקין בו בקונפון" — שנרגש אצלו שאין זו מלחמה ממש, כי אם, משחק של מלחמה, ולכן:

א) אינו זקוק לתריס הכפוף שמגין משלש רוחות, אלא מספיק לו „תריס (מגן) קטן", ולא עוד אלא שאוחז ה"תריס קטן" „בידו השמאלית", היינו, שפעולת ההגנה היא רק „בידו השמאלית", יד כהה^כז. זאת ועוד: „משחק המלחמה" הוא (נוסף לכך שהעולם אינו תופס מקום לגבי התגלות המלך) גם בגלל שיודע ומרגיש שהכוונה במציאותו של המנגד אינה אלא כדי לגלות כחו^כח שמנצח במשחק המלחמה^כט — כדיוק הלשון „שלא יכהו חבירו"^ל.

ב) עבודתו אינה באופן של שכיבה (שהרי התריס הקטן אינו ראוי לשכיבה), אלא באופן של עמידה — שאינו יורד ומתלבש בעניני העולם, להתבונן שהמציאות האמיתית דהעולם היא האלקות שבו, וכיו"ב, אלא מתבונן ומאיר אצלו בחי' האלקות שלמעלה מהעולם, דכולא קמי' כלא חשיב. ובאופן אחר — שעבודתו היא עבודת המוחין עצמם (עמידה), ולא בהשפלה במדות (ישיבה).

אבל, גם כאשר עבודתו היא בדרגא נעלית, בהתבוננות בדרגת האלקות שלמעלה מהעולם, דכולא קמי' כלא חשיב — כיון שאינו בבחי' ביטול לגמרי, אלא נרגשת מציאותו, „יש מי שהוא אוהב"^לא, ולא עוד אלא שעניני התומ"צ נעשים כלי תשמיש בשבילו „להגן . . שלא יכהו חבירו"^לב, הרי, כל זמן שנרגשת מציאותו (אפילו מציאות דקדושה) יש מקום למציאות התחתון שבו (שמצ"ע לא נתברר עדיין^לג), ולכן יש אפשרות לענין של699טומאה — „טמא טמא מת", היינו, לא טומאת מדרס עי"ז שנתגשם ונשקע בחומריות ח"ו, כי אם שאר עניני טומאה, עד לטומאת מת שהיא מצד טבע העולם.

ו. „דיצת הערביין":

„תריס קטן ביותר" שאינו כלי תשמיש לאדם — מורה על הביטול בתכלית, שאינו מציאות לעצמו כלל, להיותו בבחינת „ערביים" דקדושה, שמשתחווים^לד לאבק שע"ג רגליהם^לה — תכלית הביטול ד"ונפשי כעפר לכל תהי'"^לו, ועבודתם אינה אלא „לדיצה ולשמחה ולשחוק", לעשות נח"ר שמחה ותענוג להקב"ה שנתאווה להיות לו דירה בתחתונים^לז.

ויש לומר שנקראים „ערביים" גם מלשון עריבות — ע"ש שהם המביאים העריבות (דיצה שמחה ושחוק) דהקב"ה, ובאופן שהעריבות דהקב"ה נעשית העריבות שלהם („דיצת הערביים"), כיון שאינם מציאות לעצמם, וכל מציאותם (ובמילא גם השמחה והתענוג שלהם) אינה אלא המציאות (השמחה ותענוג) דהקב"ה.

ובהתאם לכך, גם העבודה היא באופן ד"תריס קטן ביותר" — שענין ה"תריס" (ההגנה) שבקיום התומ"צ הוא „קטן ב^* יותר", שאינו כלי תשמיש בשבילו, היינו, שעבודתו אינה כדי שהוא ינצח במלחמה (כיון שאינו מציאות לעצמו), כי אם, ש"הערביים עושים לדיצה ולשמחה ולשחוק", עושים או נעשות נח"ר שמחה ותענוג להקב"ה.

וכיון שנמצא בתכלית הביטול, שאינו מציאות לעצמו כלל — אין נתינת מקום לענין של היפך הטהרה — „טהורה מכלום".

ז. ויובן בתוספת ביאור — בהקדם המבואר בדרושי חסידות^לח בענין הקניגיא שעתיד הקב"ה לעשות לצדיקים לעתיד לבוא^לט, שכללות העבודה למטה הוא כמשל הצחוק שהשרים והמלכים^מ עושים שמעמידין ב' חיות ונלחמים יחד ועושין תחבולה מן הצד שינצח הא' לזולתו כו' — שענין זה יכול להיות בג' אופנים:

א) מלחמה ממש — שהאדם הלוחם אינו יודע ומרגיש שזהו משחק דהשרים והמלכים, ונדמה לו שזוהי מלחמה ממש, ולכן עבודתו בקיום התומ"צ היא באופן ד"תרים הכפוף", „תריס בפני הפורענות" ממש, הגנה במלחמה ממש.

ב) משחק של מלחמה — שיודע ומרגיש שזהו משחק השרים והמלכים, אבל תוכן המשחק הוא מלחמה, היינו, שנרגשת גם מציאות האדם (ה"שחקן") הלוחם במלחמה, ורצונו וכוונתו שהוא ינצח במלחמה, ולכן עבודתו בקיום התומ"צ היא באופן ש"תריס . . בידו . . להגן . . שלא יכהו חבירו", כלי תשמיש להגן ב(משחק) מלחמה (אבל רק „תריס קטן", כיון שאין זה אלא משחק של מלחמה).

ג) התענוג של המלך הרואה משחק המלחמה — שלהיותו בתכלית הביטול שאינו מציאות לעצמו כלל, לא נרגשת מציאותו של הלוחם במלחמה, ובמילא, המכוון והתכלית אינו שהוא ינצח במשחק700המלחמה, כי אם, השחוק והתענוג דהמלך הרואה משחק המלחמה, ולכן, עניני התומ"צ אינם כלי של תשמיש עבורו, כי אם, „דיצת הערביין", הדיצה והשמחה והעריבות דהקב"ה הרואה משחק המלחמה.

ח. ויש לומר, שג' האופנים בעבודת האדם (תריס הכפוף, ושמשחקין בו בקונפון, ודיצת הערביין) מתאימים ומכוונים ונשתלשלו מג' האופנים והדרגות באלקות — האור האלקי שבערך העולם, ממכ"ע, האור האלקי שלמעלה משייכות לעולם, סוכ"ע, ומהותו ועצמותו ית' שלמעלה משניהם (ודוגמתם בדרגות הנשמה — העבודה מצד בחי' נר"נ, העבודה מצד בחי' חי', והעבודה מצד בחי' היחידה).

ט. עפ"ז יש להוסיף בביאור הענין ד"שלשה תריסין הם" — בעומק יותר:

ידוע^מג שהכוונה העליונה היא שהענין דדירה בתחתונים יהי' לא רק מצד עצמותו ית', אלא גם מצד בחי' הגילויים, כמודגש בכך שישנם גם טעמי הבריאה, — „בגין דישתמודעון לי'"^מד, ידיעת אלקות701סתם, דרגת האלקות שבערך הבריאה (ממכ"ע), ו"שיתגלו שלימות כחותיו"^מה, גילוי כחו ית' הבלתי מוגבל, דרגת האלקות שלמעלה מהבריאה (סוכ"ע)^מו, שעי"ז נעשית ההכנה לגילוי העצמות, דירה לו ית' בתחתונים^מז.

ובהתאם לכך, צריכה להיות גם העבודה בכל ג' האופנים ד"שלשה תריסין": „תריס הכפוף" — בירור העולם ע"י ירידה והתלבשות בעניני העולם, העלאה מלמטה למעלה, שבזה מודגש העילוי דבירור התחתון מצ"ע; „ושמשחקין בו בקונפון" — ע"י גילוי והמשכת האור שלמעלה מהעולם, המשכה מלמעלה למטה, שבזה מודגש העילוי דהעדר הגבלת האור; ולאח"ז באים להעילוי ד"דיצת הערביין", מילוי התאוה להיות לו ית' דירה בתחתונים, שענין זה הוא למעלה וכולל ומחבר ב' המעלות גם יחד — הן העילוי דהעדר הגבלת האור, והן העילוי דבירור התחתון, שנרגש בו שכל מציאותו אינה אלא בשביל להשלים הכוונה דנתאווה הקב"ה להיות לו דירה בתחתונים.

ועפ"ז מובן הדיוק בהקדמה „שלשה תריסין הם" (ועד"ז בשאר המשניות שבהמשך הפרק) — כדי להדגיש שצ"ל כל ג' אופני העבודה, ושלשתם יחד, שזהו גם העילוי ד"שלישי" (שלשה) שכולל ומחבר ב' הקוין יחדיו^מח.

י. ובהתאם לה"שלשה תריסין", ג' אופני העבודה בבירור הגוף ונה"ב והעולם („כלים") שנתבארו בהתחלת סדר הלימוד ליאָרצייט — ישנם ג' אופנים בטהרה („מקואות") שנתבארו בסיום סדר הלימוד ליאָרצייט:

א) „הטביל בו את המטה אע"פ שרגלי' שוקעות בטיט העבה טהורה מפני שהמים מקדמין" — טהרה בדרגא ד"מטה", מצב של שכיבה, ועד ש"רגלי' שוקעות בטיט העבה", שנשקע בחומריות העולם (ע"ד „תריס הכפוף טמא מדרס"), ואעפ"כ, „הטביל בו את המטה כו' טהורה מפני שהמים מקדמין" (להטביל הרגלים קודם שישקעו בטיט, ובמים הוטבלו^מט).

ב) „מקוה שמימיו מרודדין כובש אפילו חבילי עצים אפילו חבילי קנים כדי שיתפחו המים ויורד וטובל" — שלאחרי הפעולה ד"כובש כו' כדי שיתפחו המים", מתכסה במים כולו בבת אחת (דלא כבמטה שרגלי' שוקעות בטיט העבה), אלא שצריך להשתדלות „כדי שיתפחו המים", היינו, טהרה ממצב של ירידה דטבע העולם בלבד (כנגד „שמשחקין בו בקונפון טמא טמא מת").

ג) „מחט שהיא נתונה על מעלת המערה הי' מוליך ומביא במים כיון שעבר עלי' הגל טהורה" — שאין צורך לירד בעומק המקוה, אלא מספיק להניח המחט על מעלה העליונה דהמערה, ורק „מנענע המים"^מט, כי, להיותו בתכלית הביטול („מחט דקה וקטנה"^מט), אין נתינת מקום לענין של טומאה ממש (כנגד „דיצת הערביין טהורה מכלום"), אלא, שכיון שסו"ס ירד ונמצא בעולם, יש צורך בענין של טהרה.

יא. ובהתאם לכך, ישנו גם חילוק במצב שלאחר גמר העבודה — כמודגש702בדיוק לשון המשנה, שבבבא הא' נאמר „שהמים מקדמין" ובבבא הב' נאמר „שיתפחו המים", ובבבא הג' נאמר „עבר עלי' הגל":

בבבא הא' (כנגד „תריס הכפוף") — כיון שהעבודה היא מצד דרגת האלקות שבערך העולם (ממכ"ע), שמתבונן שעיקר מציאות העולם היא (לא הגשמיות, אלא) האלקות שבו, נעשית הטהרה באופן ש„המים מקדמין", שהאלקות (רק) קודמת (במעלה) לגשמיות העולם, ועד שיש צורך בטעם על אפשרות הטהרה — „מפני שהמים מקדמין".

בבבא הב' (כנגד „שמשחקין בו בקונפון") — כיון שהעבודה היא מצד דרגת האלקות שלמעלה מהעולם (סוכ"ע), שהעולם אינו תופס מקום — נעשית הטהרה (לא רק באופן ש"המים מקדמין" בלבד, אלא גם) באופן ד"יתפחו המים", שהמים הם למעלה מהטובל בהם, ולכן „יורד וטובל" — בדרך ממילא, כיון שמציאותו בטלה („טובל", טבילה אותיות הביטל^נ) לגבי המים שלמעלה („יתפחו") ממנו.

ובבבא הג' (כנגד „דיצת הערביין") קשורה העבודה עם מהותו ועצמותו ית' (שלמעלה ממכ"ע וסוכ"ע) — שמצדו ישנם ב' המעלות גם יחד, הן מעלת הגילוי והן המעלה שהגילוי חודר במציאותו, שזהו"ע ד"עבר עלי' הגל", שהגילוי שלמעלה ממציאותו („עבר עלי'") קשור וחודר במציאותו^נא („עבר עלי'"), כיון שכל מציאותו אינה אלא המציאות דלמעלה — „דיצת הערביין".

יב. והנה, נוסף על האמור לעיל שג' הבבות דמשנה האחרונה מתאימים ומכוונים כנגד ג' הבבות דמשנה הראשונה, אלא, שבמשנה הראשונה מדובר אודות אופני העב ודה ובמשנה האחרונה מדובר אודות אופני הטהרה (כנ"ל בארוכה), מסבר לומר, שבמשנה האחרונה עצמה כלולים כל הענינים (הן העבודה והן הטהרה), להיותה סיום וחותם („הכל הולך אחר החיתום"^נב) דסדר הלימוד ליאָרצייט.

ועפ"ז יש להוסיף בביאור ג' הבבות דמשנה האחרונה דסיום סדר לימוד ליאָרצייט — שבבבא הא' מודגשת בעיקר הפעולהבהת חתון, „מטה . . שרגלי' שוקעות בטיט העבה" (כנ"ל ס"י), בבבא הב' מודגשת עבודת האדם, „יורד וטובל", ובבבא הג' מודגשת העלי' שנעשית ע"י העבודה, שנמצא במעלה הכי עליונה, ושם „עבר עלי' הגל טהורה", כדלקמן.

יג. בבבא הב' — „מקוה שמימיו מרודדין כובש אפילו חבילי עצים אפילו חבילי קנים כדי שיתפחו המים ויורד וטובל" — יש לדייק: (א) למה לי' לאשמעינן תרווייהו — „אפילו . . עצים אפילו . . קנים", (ב) מהו הדיוק „חבילי עצים וחבילי קנים", (ג) הסיום „יורד וטובל" לכאורה מיותר?

יד. ובבבא הג', סיום וחותם ממש דסדר הלימוד ליארצייט, מבואר הסהכל והעילוי שנעשה ע"י כללות העבודה — „מחט שהיא נתונה על מעלת המערה הי' מוליך ומביא במים כיון שעבר עלי' הגל טהורה":

„מחט" — ענינה לתפור ולחבר שני דברים, וענינו בעבודה — התפירה והחיבור דעליון ותחתון, שיהי' הגילוי למטה כמו למעלה^סט. וכיון ששלימות החיבור דעליון ותחתון נעשה ע"י ירידת הנשמה בגוף^ע לעשות לו ית' דירה בתחתונים (דירה למהותו ועצמותו ית' בתחתון שאין תחתון למטה ממנו) — נקראת הנשמה בשם „מחט", ע"ש פעולתה^עא בחיבור ותפירת עליון ותחתון.

ובפרטיות יותר — יש ב(פעולת ה)"מחט" ב' ענינים: (א) בקצה הא' — חודה של המחט שעל ידה נעשה הנקב בצידי הבגד הנתפר, (ב) ובקצה הב' — נקב עבור החוט שעל ידו נעשית התפירה והחיבור. וענינם בעבודה: חודה של המחט שמנקב הבגד הנתפר — קאי על פעולת הביטול בהתחתון (ביטול החומריות והכשרת הגשמיות להמשכת וגילוי אלקות)^עב, והחוט התופר — קאי על עניני התומ"צ שעל ידם נעשית ההמשכה והגילוי דבחי' הקו וחוט^עג („האי^עד חוטא יקירא קדישא")^עה.

„מחט שהיא נתונה על מעלת המערה" — דעם היות שירידת הנשמה („מחט") למטה היא „מאיגרא רמה לבירא עמיקתא"^עו, שיורדת ל"מערה", מ"מ, ירידה זו היא צורך עלי', שעי"ז מתעלית לדרגא נעלית יותר מכמו שהיתה לפני הירידה למטה — „על מעלת (הכי עליונה ד)המערה".

705ועלי' זו נעשית ע"י העבודה בקיום התומ"צ באופן ד"הי' מוליך ומביא" — שהעבודה היא בב' הקצוות דרצוא ושוב (העלאה והמשכה)^עז, שבזה מודגש שעבודתו אינה מצד גדרי מציאותו וטבע נפשו (בקו של העלאה או בקו של המשכה), אלא באופן של ביטול לקיים רצון הקב"ה^עח.

וכדי שעבודתו תהי' באופן ד"מוליך ומביא" (למעלה מגדרי מציאותו וטבעו) — צ"ל „(מוליך ומביא) במים", הטבילה (ביטול) „במים", „מי הדעת"^נג, תורה^עט, ובאופן ש"עבר עלי' הגל", ש"מי הדעת" מכסים מציאותו וחודרים במציאותו (כנ"ל סי"א).

[ועוד י"ל בפירוש „שעבר עלי' הגל" — ע"ד מ"ש „כל משבריך וגליך עלי עברו"^פ, דקאי על הבלבולים דעוה"ז (ובפרט בזמן הגלות^פא) באופן ד"מים רבים", אשר, ע"י ירידת הנשמה לעוה"ז שיש בו „מים רבים" המבלבלים כו', תתעלה הנשמה לדרגא נעלית יותר מכמו שהיתה לפני הירידה^פב. ובשביל זה מספיק שיעבור הגל על המחט כשנמצאת על מעלת המערה, היינו, לא בריבוי ועומק ה"מים רבים" עד שיש צורך לשלול ש"לא ישטפוה" ח"ו^פג, כי אם, „על מעלת המערה", שיש בה מעט מים, ו"עבר עלי' הגל", לשון יחיד (ולא „כל . . גליך"). ועאכו"כ בעקבתא דמשיחא, לאחרי כל הענינים הבלתירצויים שעברו בנ"י במשך כל הדורות, „כל משבריך וגליך עלי עברו", ונמצאים כבר „על מעלת המערה", בסמיכות ממש להיציאה מה"מים רבים"].

ועי"ז „טהורה"^פד — לא רק „טהורה מכלום", טהרה מענין של טומאה, אלא „טהורה" סתם, טהרה בטהרתה, ועד לשלימות הטהרה^פה — באופן נעלה יותר (ועד לעילוי שבאין־ערוך) לגבי הטהרה דהנשמה לפני ירידתה למטה, שעז"נ „נשמה שנתת בי טהורה היא", ששרשה מבחי' טהירו עילאה^פו — לא רק „טהורה היא", שנרגשת מציאותה של הנשמה („היא"), אלא „טהורה" סתם, שנעשית חד ממש עם הטהרה דהקב"ה^פז, ישראל וקב"ה706כולא חד^פח.

טו. ויש להוסיף ולבאר השייכות המיוחדת ליום המיתה (נוסף על גמר ושלימות כללות העבודה בעלמא דין) — כיון שג' אופנים הנ"ל ישנם גם בשייכות לענין המיתה: (א) מיתה בגלל חטא^פט (ירידה גם בנוגע לטבע העולם) — ע"ד „טמא מדרס", (ב) מיתה בעטיו של נחש (מצד טבע העולם) — „טמא טמא מת", (ג) „לא שלט בהן מלאך המות"^צ, ועד ש"לא מת"^צא — „טהורה מכלום".

ועד"ז ביאָרצייט, שבו נעשית עליית הנשמה מעולם לעולם ע"י הטבילה בנהר דינור והעלי' בעמוד שבין ג"ע לג"ע^צב — שהטבילה בנהר דינור ענינה לבטל הענינים דהעולם הקודם שנחשבים כמו ענינים בלתי־רצויים ביחס להעולם היותר נעלה, ע"ד ובדוגמת ענין הטומאה („טמא מדרס", ו"טמא טמא מת"), והעלי' בעמוד שבין ג"ע לג"ע ענינו רק עלי' והתכללות במדרגה העליונה (כיון שכבר נתבטלו הענינים שלפנ"ז), ע"ד הענין ד"טהורה מכלום".

ובפרטיות יותר: הטבילה בנהר דינור היא לא רק הכנה והקדמה לעלי', אלא יש בה גם ענין של עלי', ע"ד הענין ד"שבע יפול צדיק וקם"^צג, דקאי על הנפילה ממדרגה הראשונה קודם שיגיע למדרגה העליונה, שהנפילה עצמה היא חלק מהעלי' — „וקם"^צד. ועפ"ז י"ל, שב' הענינים שבטבילה בנהר דינור (ההכנה לעלי' ע"י הנפילה מדרגתו הקודמת, והתחלת העלי', „וקם") הם כנגד ב' הענינים ד"טמא מדרס" (ענין של נפילה) ו"טמא טמא מת" (ההכרח שבהקדמת הנפילה לצורך העלי' ע"פ טבע העולם).

והשלימות האמיתית היא — שגם בדרגא ששייכת מיתה וטומאה פועלים חיים וטהרה^צה, ועד לשלימות החיים והטהרה דהגוף הגשמי — בתחיית המתים, שגם המתים (אבי אבות הטומאה) יטהרו ויחיו^צו, ע"י ההמשכה והגילוי דבחי' „שלשה"^צז, קו האמצעי שעולה עד הכתר, ועד למהותו ועצמותו ית', שלמעלה מהגדרים דטומאה וטהרה מות וחיים, ועד שטומאה וטהרה מות וחיים הם בשוה^צו.

707ועוד והוא העיקר — שתיכף ומיד ממש יקויים היעוד „הקיצו ורננו שוכני עפר"^צח, „ומחה^צט הוי' אלקים דמעה^ק מעל כל פנים".

(משיחות ש"פ עקב תשי"ז. ש"פ אחו"ק תשכ"ד.

כ"ף מנ"א תשמ"ט. כ"ד תשרי תש"נ.

אג"ק ח"ב ע' כו. מד־ה. שעארב)708ב"ה יום ב' פ' נצבים וילך,