Sefer HaSichos (the Rebbe)
שיחת יום רביעי, כ"ה תמוז, ה'תש"נ — — אחרי תפלת ערבית
581שיחת יום רביעי, כ"ה תמוז, ה'תש"נ
— אחרי תפלת ערבית —
א. נמצאים אנו ביום הרביעי לפרשת מטות־מסעי, אשר בקביעות כזו יום הרביעי מחבר ומקשר ב' הפרשיות באופן גלוי, ובפשטות — שבשיעור חומש של יום רביעי לומדים את סיום פרשת מטות, וגם את התחלת פרשת מסעי, בהמשך אחד. ומזה מובן, שתוכן סיום פרשת מטות והתחלת פרשת מסעי שייכים זל"ז.
ביאור הענין:
בשניהם מדובר ע"ד הכניסה לארץ ישראל — בסיום פרשת מטות ע"ד הכיבוש וההתיישבות בעבר הירדן (שהיא כמו התחלת הכניסה לא"יא), ובפ' מסעי — ע"ד המ"ב מסעות במדבר, עד למסע האחרון „ויסעו גו' ויחנו בערבות מואב על ירדן ירחו"ב, בסמיכות ליריחו שהיתה „מנעולהג של ארץ ישראל".
ובעומק יותר — בשניהם מודגש ומרומז ענין הכניסה לארץ ישראל שיהי' בגאולה האמיתית והשלימה:
נת' לעילד, שבקשת בני גד ובני ראובן לקבל נחלתם מעבר לירדן (כמסופר בארוכה בסיום פרשת מטות), היתה למעליותא, כיון שרצו שמיד בכניסה לארץ יזכו להתחלת נחלת ארץ של עשר עממין (שתהי' בשלימות לע"לה), עי"ז שיקבלו כבר אז את ארץ סיחון ועוג שבה הי' גם מארץ עמון ומואבו (שהיא מארץ קיני קניזי וקדמוניז).
ועד"ז בהמשך השיעור בחומש — בהתחלת פרשת מסעי — „אלה מסעי בני ישראל אשר יצאו מארץ מצרים לצבאותם גו'": מבואר בלקו"תח, שאע"פ שבפסוק זה מדובר אודות מסע „אשר יצאו מארץ מצרים", היינו מסע אחד, אעפ"כ כתיב „אלה מסעי" — לשון רבים, כיון שהתכלית של כל המ"ב מסעות היא לצאת ממצרים, מלשון מיצר וגבול, ולכן נקראו כולם „אשר יצאו מארץ מצרים", כי היציאה מכל מיצרים וגבולים מסתיימת רק בחנייתם בירדן ירחו, המרמזת על הגאולה ע"י משיח (דמורח ודאיןט).
ומזה מובן גם לאידך — שביציאת מצרים נכללו כל המ"ב מסעותי, כי מיציאת מצרים היו צריכים להכנס מיד לארץ ישראל (וכפי שהיא בשלימותה — ארץ של עשר אומות, כולל גם ארץ קיני קניזי וקדמוני, שמעבר הירדן מזרחה).
ב. והנה „התורה היא נצחית"יא, ומזה מובן שבקריאה זו ישנה הוראה נצחית בכל זמן ובכל מקום.
וההוראה — בפשטות, שבני ישראל צריכים להיות מוכנים להכנס לארץ ישראל (כפי שהיא בשלימותה, ארץ של582עשר עממין), ולא רק מוכנים לכניסה לארץ, אלא צריכים להכנס לארץ בפועל [שהרי כל זמן שלא נכנסו לארץ בפועל, אפילו בעמדם „על ירדן ירחו" בסמיכות לארץ ישראל, ה"ה עדיין בגלות (ועד — גלות מצרים, וכנ"ל שגם מסע זה האחרון נקרא „אשר יצאו מארץ מצרים")].
ועאכו"כ בזמננו עתה, בעמדנו בימים האחרונים של הגלות, מוכנים להכנס מיד לגאולה האמיתית והשלימה — צריכים לסיים את כל ענייני גלות עוד היום, בסיום פרשת מטות, לפני התחלת פרשת מסעי (באופן שבפרשת מסעי נכנסים לארץ ישראל בפועל, ועד לארץ ישראל בשלימותה, ארץ עשר עממין),
עי"ז שכל אחד ואחד גואל את עצמו, ע"י ההוספה בכל עניני תורה ומצות בכלל, וכמבואר בתניאיב שכל ענין של תומ"צ הוא „גאולה פרטית", וכיון ש"שם גאולה עלה"יג ה"ה גם ההתחלה של הגאולה הכלליתיב, גאולת כל אחד ואחת מישראל, בתוך כלל ישראל, בכל קצוי תבל.
ויש לומר, שזהו תוכן פסק הרמב"םיד ש"לא שבט לוי בלבד אלא כל איש ואיש . . אשר נדבה רוחו אותו . . הרי זה נתקדש קדש קדשים, ויהי' ה' חלקו ונחלתו לעולם ולעולמי עולמים . . הרי דוד ע"ה אומרטו ה' מנת חלקי וכוסי אתה תומיך גורלי" — שכאו"א מישראל יכול לגאול את עצמו מעניני העולם ולהתקדש קדש קדשים, התואר ובחי' כהן גדול.
ויתירה מזו: פסק הרמב"םטז ש"הדלקת הנרות כשירה בזרים", דבכחו של זר להדליק „השמן זית זך"יז שב"מנורת זהב כולה"יח שבבית המקדש [ועד שבשביל זה מוציאים את המנורה לחוץיט — שבערך להיכל ה"ז מעין ענין של גלות],
והיינו שבכוחו של כאו"א מישראל (גם זר) להדליק המנורה לא רק ברוחניות הענינים, ב"מנורת זהב כולה" שבתוך כאו"א מישראל, ע"י שעושה עצמו „שמן זית זך", המורה על תכלית הבירור והזיכוך — אלא גם בביהמ"ק כפשוטו.
[ויש לקשר זה עם ימי החודש שאנו עומדים בהם עתה — שנכנסים ליום כ"ו בחודש, הגימטריא דשם הוי' („הוי' הוא נחלתו"כ), ולאח"ז — יום ז"ך בחודש, המרמז על „שמן זית זך"].
ג. וכן תהי' לנו ברגעים אלו ממש, ועד לרגע זה (בלשון יחיד) ממש — שע"י שכל איש ואשה יעבוד עבודתו באופן של „נדבה רוחו", מתוך נדיבות הלבכא — בלב בריא ונשמה בריאה (נשמה בגוף), ולבא פליג לכל שייפיןכב,
מסיימים תומ"י כל עניני הגלות, ומיד לאח"ז — התחלת הגאולה השלימה, שהיא גם גאולה אמיתית, גאולה שאין אחרי' גלות,
וזוכים לקיום היעודכג „ואתם תלוקטו לאחד אחד בית ישראל", וכיון שזה בא ע"י הקב"ה בעצמוכד, יכול להיות ברגע אחד ממש, ובפשטות — רגע אחד על583השעון (לא יותר משני' אחת בלבד, „רגע כמימרא"),
ש"ארו עם ענני שמיא"כה, מיד ברגע לאח"ז נמצאים כל בני ישראל, מכל ארבע כנפות הארץ, בנערינו ובזקנינו בבנינו ובבנותינוכו — בארץ הקודש, ובירושלים עיר הקודש (שהיא „עיר הבירה" של כל ארץ ישראל, כולל ארץ קיני קניזי וקדמוני, שמעבר הירדן מזרחה), בבית המקדש, ובקדש הקדשים [ששם נמצאים הלוחות הראשונות עם הלוחות האחרונות, ועי"ז מהפכים גם המ' ימים האמצעיים (שנמצאים בהם עתה) לימי רצון],
ועד שכל העולם כולו נעשה „דירה לו ית' (בתחתונים)"כז, ע"ד דירת אדם כפשוטו, ששם נמצא האדם בכל עניניו הן בגשמיות (גופו ועד לבושיו) והן ברוחניות (נפשו ונשמתו, עם כל רצונו, עד פנימיות הרצון והעונג שלו) — עד"ז נעשה כל העולם כולו „דירה לו ית'", שבעוה"ז התחתון ובגשמיות העולם מתגלה הרצון האמיתי והפנימי של הקב"ה.
ד. וכל ענינים אלה — בפשטות ממש, ועד ש"מראה באצבעו ואומר זה" (ע"ד „אלה מסעי", „אלה הדברים"), ומשה ואהרן עמהםכח, כולל „פינחס בן אלעזר בן אהרן הכהן", שהוא הי' גם „משוח מלחמה"כט, שע"י בא נצחון מלחמות ה', כולל מלחמת בית דוד, דוד מלכא משיחא, כפסק הרמב"םל שכאשר ילחם מלחמת ה' וינצח הרי זה משיח ודאי.
[וזה שייך לקיום היעודלא „והיתה לה' המלוכה" בכל קצוי תבל, ועאכו"כ בארץ הקודש, שנק' „ארץ ישראל" — ע"ש „כילב שרית עם אלקים ועם אנשים ותוכל", ענין השררה והמלכותלג].
ועוד ועיקר — תיכף ומיד ממש, ובזרירות.
ובפרט שכרגיל מסיימים בנתינת שליחות (מצוה) לצדקה, לכל אחד ואחת בתוך כלל ישראל, ונותנים דבר שיש בו ממש,
[והרי ע"פ תורה שווה פרוטה יש בו ממשות, עד שהאשה מתקדשת „בפרוטה ובשווה פרוטה"לד. ולהעיר שזהו אחד מהחידושים של הגאולה האמיתית והשלימה, שאז יהיו הנישואיןלה של הקב"ה ובנ"י בתכלית השלימות, ואח"כ כל השבע ברכות, ביחד עם „תורה חדשה מאתי תצא"לו, כולל כל עניני חידוש, עד החידוש של עשרה — „העשירילז יהי' קודש"],
דגדולה צדקה שמקרבת את הגאולהלח ומזרזת את הגאולה, ולא רק „מקרבת", אלא שתיכף ומיד ממש באה הגאולה האמיתית והשלימה ע"י דוד מלכא משיחא (ביחד עם „פינחס זה אליהו"לט, מבשר הגאולה),
א. בנוגע צו דעם וואָס די ימי „בין המצרים"א זיינען באַשטימט געוואָרן אויף דריי וואָכןב, „תלתא דפורענותא"ג (פון שבעה עשר בתמוז ווען „הובקעה העיר"ד ביז תשעה באב ווען „חרב הבית"ד) — וואָס זיכער איז דאָס בהשגחה פרטית (ווי אַלע ענינים — ובפרט אַזאַ גאָר וויכטיקער ענין) — דאַרף מען האָבן אַ ביאור:
שלשה איז אַ מספר וואָס איז באַשטימט געוואָרן און באַווייזט אויף אַ שלימות ומעלה — שלשה אבותה, שלש רגלים, וכיו"ב. און ווי מ'זעט עס אין דער סוגיא פון מתן תורהו, „בריך רחמנא דיהב אוריאן תליתאי לעם תליתאי ע"י תליתאי ביום תליתאי בירחא תליתאי" (און מפרשים ברענגען דאָרט נאָך ענינים פון שלשה בקשר מיט מתן תורה).
נאָכמער: שלשה באַווייזט אויף דעם ענין הקביעות ונצחיות (וואָס איז דאָ דוקא אין אַ דבר שבקדושה) — ווי עס שטייטז „והחוט המשולש לא במהרה ינתק", און ווי דער כלל אין הלכהח — בתלתא זימני הוה חזקה.
ועפ"ז איז אינגאַנצן ניט פאַרשטאַנדיק: מבה"ח מנחם־אב, ה'תש"נ
ווי קומט עס אַז די צייט פון „בין המצרים" פון חורבן און (פורענותא) פורעניות, וואָס דאָס איז אינגאַנצן היפך פון קדושה און קביעות, אַ זאַך וואָס איז פאַרבונדן מיט הפסק און ניתוק (און וועט אַליין אינגאַנצן בטל ווערן לע"ל) — זאָל באַשטימט ווערן דוקא במספר שלשה (שלשה שבועות), וואָס באַווייזט אויף קביעות וחזקה?!
ב. אויבנאויפיק וואָלט מען לכאורה געקענט מבאר זיין ע"פ הידוע והמדובר מערערע מאָל בנוגע צו „בין המצרים", אַז כאָטש די טעג זיינען בגלוי פאַרבונדן מיט אַ ירידה הכי גדולה, איז אָבער די כוונה אין דער ירידה — צורך עלי', בכדי צו דערגרייכן צו אַ העכערן אָרט און דרגא לגבי ווי ס'איז געווען לכתחילה (פאַר דער ירידה), ביז די עלי' פון דער גאולה האמיתית והשלימה, אַ גאולה שאין אחרי' גלותט, און דעם בית המקדש השלישי, בית נצחי (העכער פאַר דעם מצב (קודם הירידה) בבית ראשון ושני שנחרבו והי' אחריהם גלות)י.
ועפ"ז קען מען לכאורה זאָגן, אַז די „שלשה שבועות" זיינען מרמז אויף דער עלי' פון שלשה (ובפרט — ביהמ"ק השלישי) וואָס קומט דורך דער ירידה אין דעם זמן פון „בין המצרים".
בשעת מ'טראַכט זיך אָבער אַריין אין דעם, זעט מען אַז דער ביאור (פון ירידה צורך עלי') פאַרשטאַרקט די קשיא הנ"ל פאַרוואָס דאָס איז נקבע געוואָרן במספר שלשה: ירידה צורך עלי' איז דער טייטש, אַז די ירידה איז ניט קיין תכלית פאַר זיך585ח"ו, נאָר אַז זי איז צורך (אַ צווייטע זאַך —) די עלי' וואָס קומט דורך דער ירידה. ד.ה. אַז די כוונה איז אַז די ירידה זאָל בטל ווערן און עס זאָל זיין נאָר די עלי' וואָס איז דערפון געקומען.
לויט דעם ווערט נאָך שטאַרקער די קשיא — ווי קומט עס אַז די ירידה פון „בין המצרים" איז נקבע געוואָרן אויף אַ זמן פון שלשה (שבועות) וואָס באַווייזט אויף קביעות וחזקה, ווען דער גאַנצער תכלית פון דער ירידה (פורענותא) אין די שלשה שבועות איז ניט אין איר ח"ו, נאָר אין (דעם ביטול פון דער ירידה און אין) דער עלי' וואָס קומט אַרויס לאחרי זהיא?
ג. ואדרבה: בסדר הבריאה (און אויך — בסדר פון קדושה) קומט די מעלה פון שלשה דוקא נאָך (און דורך) דער ירידה, און וועלכע איז מרומז אין אַן אַנדער מספר (דעם מספר שנים).
ווי דאָס איז אויסגעשטעלט אין די ששת ימי בראשית: פריער איז געווען יום ראשון וועלכער ווערט אָנגערופן (אין תורה) „יום אחד"יב, ווייל דעמולט איז „הקב"ה יחיד בעולמו"יג. דערנאָך קומט יום שני, „שבו נבראת מחלוקת" (די הבדלה בין מים עליונים און מים תחתונים), און דעריבער שטייט דעמולט ניט „כי טוב", ווייל אויף מחלוקת (אפילו מחלוקת „לתקונו של עולם") קען מען ניט זאָגן „טוב"יד.
און דערנאָך ביום השלישי „הוכפל בו כי טוב", ווייל ער איז מתקן די מחלוקת פון יום שני, דורך דעם וואָס ער מאַכט שלום און איז מאחד די „שנים". ע"ד ווי אין ספירות איז תפארת (כנגד יום השלישי) מאחד חסד (יום ראשון) און גבורה (יום שני)טו. און דערפאַר איז „הוכפל בו כי טוב", כולל — הוכפל באיכות, און ניט נאָר צוויי מאָל אַזויפיל, נאָר — ביז שלא בערך (ע"ד — כפליים לתושי'טז), מצד דעם עילוי פון שלישי וועלכער טוט אויף שלום במקום ההתחלקות, וואָס דורך דעם קומט צו אַן עילוי אין אחדות, אפילו לגבי דער אחדות פון „יום אחד" (און דערפאַר איז הוכפל בו כי טוב): מצד „יום אחד" אַליין, הגם אַז דעמולט איז געווען אחדות, איז דאָס אַן אחדות וואָס קומט איידער ס'איז דאָ נאָך אַ מציאות, במילא איז דאָס נאָך ניט אַן אחדות בשלימות, ווייל מ'ווייסט ניט וואָס וועט זיין ווען ס'וועט באַשאַפן ווערן נאָך אַ מציאות; שלישי טוט אויף, אַז אויך אין דעם אָרט פון התחלקות (— שנבראת ביום שני) — ווערט אחדות, זעט מען אַז דאָס איז אַן אמת'ע אחדות.
ועד"ז איז אויך דער סדר אין קדושה — ווי מ'זעט אין אַ מחלוקת בתורה, מחלוקת לשם שמים, מחלוקת הלל ושמאייז (וואָס דער שרש פון דעם איז דער ויבדל בין586מים למים ביום שני פון מעשה בראשית)יח — וואָס זייער מחלוקת דריקט אויס דעם כללות ענין המחלוקת אין תורה, וואָס קומט מצד די הבדלה צווישן ימין ושמאל (הלל ושמאי)יט:
די כוונה פון מחלוקת (לשם שמים) אין תורה (בחי' שני, התחלקות דשתי דיעות) איז ניט די מחלוקת ח"ו [מחלוקת מצ"ע, אפילו לשם שמים פון שמאי והלל, איז פאַרבונדן מיט אַ ירידה (ירידת הדורות), כמובן פון כמה מאחז"ל בנוגע צו דעם, די תוצאות פון מחלוקת שמאי והלל, וואָס באַ זיי האָט זיך אָנגעהויבן המחלוקת בתורה וואָס קומט צוליב דער ירידה בגילוי חכמת התורהכ], נאָר בכדי אַז דורך די שקו"ט פון סברות לכאן (לקו החסד) ולכאן (לקו הגבורה) זאָל מען באַקומען (ענין השלישי —) דעם בירור האמת, בירור ההלכה, און דורך דעם ווערט שלום ואחדותכא צווישן ביידעכב דיעותכג,
587מיט מספר שנים. די עלי' וועלכע קומט בריאה און סיי אין תורה, אַז דער ענין פון
ירידה (התחלקות, מחלוקת) איז פאַרבונדן
פאַרבונדן מיט מספר שלשה. אָבער די
ירידה אַליין איז ניט קיין ענין פון שלשה. כלומר שהכוונה בזה אינה מחלוקת ופירוד ח"ו (שני
אמת, אלו ואלו דברי אלקים חיים, כי כוונתם לשם
שמים ואחדות (דברי ב"ש — בעולם הגבורה, ודברי
ב"ה — בעולם החסד)) וכן הוא גם לאחרי שנפסקה
ההלכה(ובפרט שההלכה מכריע בין שתי הדיעות איז געווען דער ענין הגבורה — חסר בו ה' כנ"ל בהערה הקודמת), הרי (ב) ב' הדיעות „סופה
להתקיים" גם במסקנא והלכה בפועל, כי בזמן הזה
השני' — וועט זיין בתכלית השלימות, אַ (ראה מקדש מלך לזח"א יז, א. לקו"** ת קרח נד,
האמצעי (תפארת), וועלכער וועט כולל
זיין אויך ביידע מעלות פון בית ראשון (ראה פסחים נ, א. וש"נ. וראה לקו"ש חכ"ד ע' 570
הערהיט, הרי גם בהלכה כב"ש לע"ל כלול ובאה
ע"י לימוד התורה והלכה כבית הלל בזמן הזה, ולכן
נמצא, ש"סופה להתקיים" (לע"ל) ב' הדיעות
(אלא שבמעשה בפועל לעת"ל תהי' ההנהגה כדעת
*) ראה סד"ה כל מחלוקת* אעת"ר, תער"ב
ובכ"מ, שמחלוקת לש"ש דשמאי והלל היא הת־
חלקות שהיא סיבת ההתכללות דעולם התיקון כו',
היינו שבכל ספירה (חסד דהלל, וגבורה דשמאי)
אופנים: (א) ווי דאָס איז (לכתחילה נקבע
געוואָרן) בסדר הבריאה, אַז די ירידה פון (לפני האחדות ביניהם שנעשה ע"י הכרעת ההלכה)
שלישי (שלום ואחדות), (ב) ווי דאָס איז " מר מ מ מא "ז ר
ע' תרחצ), שע"י ב' הדיעות במחלוקת לש"ש נתברר
שבועות), וואָס איז כאילו ווי אַ קביעות
וחזקה, ברענגט צו אַן עלי' שלא בערך לסתור דברי ב"ש, ולכן גם היא סופה להתקיים
(אבל באוה"ת שם מסיים „וזהו דוחק
*) ראה אוה"ת שם ומקומות שבשוה"ג הא',
ש"סופה להתקיים" בשניהם הוא ע"ד שלע"ל יהי' ואילך. וש"נ.
„ושמתי כדכד", להוי כדין וכדין. עיי"ש.
588וועט מען עס פאַרשטיין לויט דעם ביאור אין כללות ענין פון ירידה צורך עלי':
דער סדר העבודה ע"ד הרגיל אין אַלע עניני קדושה איז — „מעלין בקודש"כו, וכמ"שכז „ילכו מחיל אל חיל יראה אל אלקים בציון".
עפ"ז איז פאַרשטאַנדיק, אַז דער פירוש אין דעם כלל „ירידה צורך עלי'" איז, אַז די ירידה ברענגט אַן עלי' (אין קדושה) שלא ע"ד הרגיל, העכער פון דער עלי' וואָס ווערט דורך „מעלין בקודש" בכלל, אויב ניט איז ניט מובן — צוליב וואָס דאַרף מען אָנקומען צו דער ירידה, בשעת קדושה מצ"ע (אפילו בלי אַ ירידה) איז „מעלין"? נאָר בכדי עס זאָל זיין אַן עלי' באופן נעלה יותר, שלא ע"ד הרגיל, האָט דער אויבערשטער געמאַכט עס זאָל זיין אַן ענין חדש — אַן ענין של ירידה (לפי שעה), וואָס זיכער איז תכליתה (במכל שכן פון סתם ענינים) — טוב, בכדי אַז דורך דעם זאָל מען נתעלה ווערן נאָך העכער ווי געוויינלעך.
ווי פאַרשטאַנדיק בפשטות: בשעת מ'איז עולה בקודש (מעלין בקודש) ע"ד הרגיל, איז דאָס מיט אַ סדר והדרגה; בשעת אָבער ס'איז דאָ אַ ירידה (לפי שעה) — אַ מניעה ועיכוב, אַ העלם והסתר, וואָס האַלט אָפּ אַז מ'זאָל גיין העכער, רופט עס אַרויס גרעסערע כחות און דאָס ברענגט אַז מ'זאָל עולה זיין — שפּרינגעןכח — העכער ווי די עלי' ע"ד הרגיל.
ה. ויש לומר, אַז ע"ד ווי ס'איז דאָ אַ מעלה אין דער עלי' וואָס קומט דורך אַ ירידה לגבי דער עלי' פון „מעלין בקודש", עד"ז איז אויך אין דער עלי' הבאה ע"י ירידה גופא, אַז בשעת די ירידה איז בהגבלה, ווי דאָס איז באַשטימט געוואָרן אין סדר הבריאה (דורך דעם אויבערשטן), איז די עלי' אויך בהגבלה (— זי איז לפי ערך הירידה וואָס ברענגט די עלי'). דוקא בשעת די ירידה איז שלא בהדרגה, ניט ווי דאָס איז נקבע געוואָרן אין דער בריאה, ברענגט דאָס אַן עלי' וואָס איז אויך שלא בהדרגה.
דוגמא לדבר — דער אונטערשייד צווישן די עלי' וואָס קומט דורך דער ירידה בבריאת המחלוקת ביום השני, און דער עלי' וואָס קומט דורך דער ירידה שע"י חטא האדםכט:
די ירידה פון בריאת המחלוקת (הבדלה בין מים למים) ביום השני (אַ ירידה בערך צו דעם מצב ביום אחד) האָט דער אויבערשטער לכתחילה איינגעשטעלט אין סדר הבריאה, בכדי אַז דערנאָך זאָל זיין די עלי' ביום השלישי שהוכפל בו כי טוב, שלום ואחדות אויך במקום ההתחלקות, וואָס דעמולט איז דאָס אַ טיפערע אחדות (כנ"ל). ועד"ז איז דער סדר אין (טבע ה)שכל בכלל, און אין לימוד התורה במיוחד — אַז דורך שקו"ט פון סברות לכאן ולכאן, ביז מחלוקת לשם שמים (בחי' שני), קומט מען צו אַ קלאָרערן בירור, ביז צו דער הכרעה אמיתית — דער פס"ד להלכה (בחי' שלשה)ל. ועד"ז איז אויך אין השפעת השכל מרב לתלמיד589— אַז „מתלמידי יותר מכולם"לא, דוקא דורך דעם וואָס דער רב איז יורד און איז מלביש זיין שכל לפי ערך שכל התלמיד, קומט צו אַן עילוילב אין שכל הרבלג. ועוד כיו"ב.
והיות אַז דאָס איז אַלץ ירידה צורך עלי' ווי דאָס איז אינגעשטעלט געוואָרן בסדר הבריאה, איז דעריבער מובן, אַז כשם ווי די ירידה איז בהגבלה, אַזוי איז אויך בהגבלה די עלי' הבאה עי"ז.
בכדי דערגרייכן צו אַן עלי' שלא בערך — איז דאָס דוקא דורך אַ ירידה שלא בערך, וועלכע איז ניט בסדר הבריאה — ווי די ירידה וואָס קומט דורך חטא האדם (למטה פון דער ירידה אין סדר הבריאה — יום שני), וואָס אין דעם חטא אַליין הערט זיך ניט אָן די עלי' פון תשובה הבאה עי"ז.
ועד"ז איז פאַרשטאַנדיק אין אַ ירידה שע"י החטא גופא, אַז בשעת די ירידה שע"י החטא איז פאַרבונדן מיט אַ מספר של שלשהלד, וואָס האָט אין זיך אַ תוקף וקביעות (און ניט בלויז ווי אַ ירידה (שע"י החטא) בדרך עראי) — איז די עלי' וואָס קומט דורך דעם נאָך העכער, ביז שלא בערך לגמרי.
ובסגנון אחר: מהאי טעמא גופא וואָס ירידה צורך עלי' בסדר הבריאה, ווייל דורך דער ירידה במקום ההתחלקות (שני) קומט מען צו אַ שלימות אין אחדות, אַז עס ווערט שלום אויך אין אַ מקום (אין אַ סברא) וואָס איז לכאורה אַ סתירה צו אחדות — איז פאַרשטאַנדיק, אַז כל זמן וואָס אין דער „סתירה", די סברא שני', הערט זיך אָן ווי איר תכלית איז (ניט אין זיך אַליין, נאָר) צוצופירן צו אַ הכרעה ואחדות (שלישי), וויבאַלד אַז דאָס איז אַזוי נקבע געוואָרן דורך דעם אוי־590בערשטן, איז דאָס נאָך אַלץ ניט שלימות האחדות; בכדי עס זאָל זיין די גרעסטע און העכסטע עלי' אין אחדות, דאַרף זיין אַ מציאות של ירידה, אַ „סברא", וואָס האָט אַ תוקף וקביעות (פון שלשה), וואָס אין איר הערט זיך כלל ניט אָן (בגלוי) אַז דאָס וועט ברענגען צו אַן עלי',
און דאָס זאָל ברענגען צו אַן עלי' — וואָס דעמולט איז דאָס אַן עלי' ואחדות בתכלית השלימות.
ו. עפ"ז איז פאַרשטאַנדיק די קביעות פון „בין המצרים" אין שלשה שבועות:
די דריי וואָכן פון „תלתא דפורענותא", וועלכע קומען „מפני חטאנו", באַדייטן אַ ירידה הכי גדולה (למטה פון דער ירידה בסדר הבריאה מצ"ע), אַזאַ ירידה וואָס האָט אין זיך כאילו ווי אַן ענין של קביעות וחזקה (שלשה), שלא בערך נידעריקער פאַר דער ירידה (פון שני —) בסדר הבריאה.
ווי מ'זעט עס אין גלות זה האחרון, אַז דאָס איז מלכתחילה ניט נקבע געוואָרן אויף אַ זמן מסויים (ניט ווי גלות בבל וואָס איז לכתחילה נקבע געוואָרן אויף שבעים שנה), ווי די גמרא זאָגטלה, „ראשונים שנתגלה עוונם נתגלה קצם, אחרונים שלא נתגלה עוונם לא נתגלה קצם". און נאָכמער — בלשון המדרשלו: „הראה הקב"ה ליעקב שרו של בבל עולה ע' עווקין ושל מדי נ"ב ושל יון ק"פ ושל אדום עולה ואינו יודע כמה, באותה שעה נתיירא יעקב, אמר שמא אין לו ירידה כו'".
און נאָכמער: אויך לאחרי וואָס עס איז געקומען דער קץ הגלות, און ס'איז שוין „כלו כל הקיצין"לז, ציט זיך דער גלות ווייטער און ווייטער (— ביז מער פון 1900 יאָר), און אין דעם גלות עצמה זעט מען ניט בגלוי ווי זי פירט און ברענגט צו גאולהלח, כאילו ווי אַ דבר קבוע ח"ולט.
אָבער די כוונה אין דער ירידה גדולה (פון שלשה) איז — אַז דורך דעם זאָל אַרויסקומען אַן עלי' הכי גדולה, ביז שלא בערך לגמרי צו אַלע עליות שלפני זה, אויך די עליות בבחי' שלשה דקדושה. כהמשך דברי המדרש הנ"ללו: „א"ל הקב"ה (ליעקב) אל תירא עבדי יעקב אפילו הוא עולה אצלי אני מורידומ שנאמר אם תגביהי כנשר כו' משם אורידך נאום ה'".
נאָכמער: וויבאַלד אַז די פנימיות פון יעדער ירידה איז די עלי' וועלכע קומט דערפון (נוסף אויף דעם וואָס ירידה צורך עלי')מא, איז מובן אַז די פנימיות פון דער ירידה פון „תלתא דפורענותא" איז — די עלי' הכי גדולה במספר שלשה וואָס וועט נתגלה ווערן לעתיד לבוא — דערמב גילוי פון די ג' מוחין, ובאופן פון „פורעניתא" מלשון „אתפריעו ואתגלין מיני' כל נהורין"מג. ובפשטות — דער גילוי פון דעם בית המקדש השלישי.
עפ"ז וועט מען אויך פאַרשטיין דעם עילוי וואָס וועט זיין אין דעם ביהמ"ק591השלישי: נוסף אויף דעם עילוי אַלס ביהמ"ק השלישי וואָס קומט נאָך דעם בית ראשון און בית שני, ע"ד דער עילוי פון יום שלישי בסדר הבריאה וואָס קומט נאָך יום ראשון ויום שני (כנ"ל סו"ס ג), וועט אין אים זיין נאָך אַ העכערער עילוי ושלא בערך, קומענדיק נאָך דער ירידה פון שלשה (שבועות), גלות הארוכה הזאת, וואָס איז כאילו ווי קבוע ח"ו, וואָס דאָס טוט אויף אַן עילוי שלא בערך אין דער שלימות פון ביהמ"ק השלישימד, כולל — שלימות הנצחיותמה פון דעם ביהמ"ק השלישי.
ז. ע"פ הנ"ל קען מען אויך ערקלערן די שייכות פון די „דריי וואָכן" מיט דעם שבת — שבת חזק פון ספר במדבר, וואָס קומט אויס אַלעמאָל אין דער שבוע האמצעי פון די שלשה שבועות.
וואָס לכאורה זיינען זיי צוויי פאַרקערטע ענינים: שבת חזק באַווייזט אויף אַ חיזוק אין עניני התורה, דערפאַר זיינען אידן דעמולט מכריז „חזק חזק ונתחזק"מו. ובפרט שבת חזק פון ספר רביעי פון די חמשה חומשי תורה, וואָס בכמה ענינים איז דאָס דער סיום פון כל התורה (ווייל ספר חמישי איז „משנה תורה" און משה מפי עצמו אמרומז). משא"כ די דריי וואָכן זיינען פאַרבונדן מיט אַ חלישות ר"ל באַ אידן, דער זמן ווען ס'איז חרוב געווען דער בית המקדש און עס האָט זיך אָנגעהויבן דער ביטערער גלות. ובפרט אַז אין די דריי וואָכן גופא איז שבת חזק אַלעמאָל אין דעם שבוע האמצעי — בעיצומו פון „בין המצרים", כידוע אַז דער ענין האמצעי איז בכמה ענינים דער עיקר ענין שלפניו און ענין שלאחריומח, כולל די גאַנצע זאַך.
ע"פ הנ"ל איז דאָס פאַרשטאַנדיק: דוקא דורך דער ירידה גדולה פון די שלשה שבועות (אַ ירידה במספר שלשה, וואָס באַווייזט אויף קביעות) — וואָס דאָס שטייט אַם שטאַרקסטן אין דעם שבוע האמצעי פון די דריי וואָכן — ווערט דער שטאַרקסטער חיזוק אין תורה, ביז אַ דרייענדיקער חיזוק, „חזק חזק ונתחזק" — ווי אידן זיינען מכריז בקול רם, אַ קול שלא ע"ד הרגיל, העכער פאַר דעם קול גדול בלימוד תורה וקריאת התורה (וואָס איז אויך באופן פון „מעלין בקודש"), ועאכו"כ העכער פאַר דעם קול הרגיל בדיבור רגיל.
און דערפאַר איז דוקא אין דעם שבוע האמצעי — בעיצומו — פון די דריי וואָכן592— איז מען מסיים ספר רביעי, וואָס איז כולל דעם סיום פון אַלע פיר ספרים — כל התורה (כנ"ל), מיט אַ חיזוק גדול פון „חזק חזק ונתחזק", בתלתא זימני הוי חזקה (חזקה אין חזק גופא).
ולהוסיף, אַז בקביעות שנה זו קומט די הכרזה פון „חזק חזק ונתחזק" נאָך דער קריאה פון אַ לאַנגע סדרה (מער ווי ע"ד הרגיל) — פ' מטות מסעי מחוברות אַלס איין סדרה (— שבעה קרואים), לאַנג בכמות, און לאַנג באיכות (ובמיוחד איז דאָך כמות אין תורה פאַרבונדן מיט איכות, ובפרט תושב"כ וועלכע איז כולל כל תושבע"פ כולה (זי איז דאָך פירושה פון תושב"כמט), וליכא מידי דלא רמיזא באורייתאנ). וואָס דאָס איז נאָכמער מדגיש די עלי' גדולה ביותר (שלא ע"ד הרגיל) וואָס קומט דורך די שלשה שבועות.
ח. דער ענין הנ"ל — די ירידה גדולה אין גלות און די עלי' גדולה וועלכע קומט דערפון — איז אויך מרומז אין דעם תוכן פון די נעמען פון פ' מטות־מסעי:
אידןנא ווערן דאָ באַצייכנט מיטן נאָמען „מטות", ווייל דאָס באַווייזט אויף אַ שטעקן וואָס איז שוין האַרט און שטאַרק, וועלכער מ'קען ניט בויגן, ווייל ס'איז אַן ענף וואָס איז שוין אָפגעשניטן געוואָרן פון בוים און געוואָרן טרוקען און האָט ניט די לחלוחית פון דער יניקה פון דעם אילן (ניט ווי „שבט" וואָס איז כולל אויך אַ צווייג וואָס איז נאָך ניט האַרט, ווייל ער האָט נאָך אין זיך עטוואָס פון דער יניקה פון דעם אילן).
אין עבודת האדם באַדייט דאָס די ירידה פון אַ נשמה בגוף, ביז די ירידה אין גלות, ווען עס זעט זיך ניט אָן בגלוי דער פאַרבונד פון דעם „מטה" מיט זיין מקור אין „אילנא דלעילא", ביז אַז דאָס ברענגט צו אַ מצב פון „מטות" לגריעותא, אַ תוקף אין דעם העלם והסתר פון גלות (אַז אין דער ירידה זעט זיך ניט אָן די עלי' וואָס וועט דערפון קומען); דורך דעם ווערט אָבער אויפגעטאָן באַ אידן דער ענין פון „מטות" למעליותא — אַ חיזוק ותוקף חדש בעבודת האדם בכל עניני תומ"צ, און מ'ווערט ניט נתפעל פון אַלע העלמות והסתרים בזמן הגלות, בדוגמא ווי אַ „מטה" וואָס איז האַרט און שטאַרק און פאַרטראָגט ניט קיינע שינויים.
„מסעי" איז מרמז אויף דער ירידה אין גלות, די (מ"ב) מסעות אין מדבר זיינען מרמז אויף די מסעות אין דעם „מדבר העמים" במשך זמן הגלותנב; אָבער די כוונה פון אַלע מסעות — „אלה מסעי" לשון רבים — איז: „לצאת ממצרים, מלשון מיצר וגבול". און דערפאַר ווערן זיי אַלע אָנגערופן „אשר יצאו מארץ מצרים", ווייל די יציאה פון אַלע מיצרים וגבולים פאַרענדיקט זיך דוקא מיט דער חני' בירדן ירחו, וועלכע איז מרמז אויף דער גאולה ע"י משיח (יריחו — מורחנג ודאין)נד.
און דערפאַר רופט דאָס אַרויס באַ אידן אַ תוקף וחיזוק אין קיום התורה והמצוות — כסיום פ' מסעי וספר במדבר וכל הד' ספרים הראשונים — „אלה המצוות והמשפטים אשר צוה ה' ביד משה אל בני ישראל בערבות מואב על ירדן יריחו", אַז שטייענדיק נאָך בסוף זמן הגלות (ערבות מלשון ערב וחושך הגלות),593„על ירדן יריחו", גרייט צו תיכף אַריינגיין אין ארץ ישראל בגאולה האמיתית והשלימה, שטאַרקט מען זיך אין „אלה המצוות גו'".
ט. אַ הוראה וועלכע יעדערער קען דערפון נעמען:
די ג' שבועות זיינען מעורר ומחזק יעדן אידן, אַז די אריכות הגלות דאַרף ברענגען, ניט לידי יאוש ח"ו, נאָר אדרבה — די הכרה אין דער געוואַלדיקער (געוואַלד למעליותא) עלי' וואָס וועט אַרויסקומען פון דעם גלותנה.
און די הכרה בזה דאַרף זיך אויסדריקן בפועל אין אַ תוספת חיזוק באַ יעדערן אין אַלע עניני תורה ומצוות (אלה המצוות גו'), און אַ הוספה שלא ע"ד הרגיל (לעומת דער ירידה שלא ע"ד הרגיל פון די שלשה שבועות און דעם גלות הארוך), וויסנדיק אַז ס'איז ניטאָ וואָס צו נתפעל ווערן פון דעם חושך הגלות, ואדרבה — דורך דער הוספה אין תומ"צ וועט מען מבטל זיין לגמרי דעם גלות, און ברענגען די גאולה האמיתית והשלימה.
והיות אַז אין אתנו יודע עד מהנו (אין דעם גלות), די איינציקע זאַך וואָס מ'ווייסט איז — אַז עס דאַרף צוקומען עפעס אַן ענין אין תומ"צ וואָס איז נאָך דערווייל ניט געטאָן געוואָרן, דעריבער דאַרף מען אַריינלייגן אַ השתדלות צו מוסיף זיין אין לימוד התורה וקיום המצוות בהידור בכל אופן האפשרי, אפשר וועט די השתדלות זיין די זאַך וועלכע וועט מכריע זיין דעם קו המאזנים לכף זכות און ברענגען תשועה והצלה לו ולכל העולם כולו (כפס"ד הרמב"ם הידוענז).
כולל ובמיוחד — די פעולות אין „יפוצו מעינותיך חוצה", גילוי המעינות אויך אין אַן אָרט וואָס איז חוץ פון מקום המעינות, אַן אָרט וואָס ע"פטבע האָט דער מקום (מצ"ע) קיין שייכות ניט מיט מעינות, אויך דאָרט ברענגט מען די מעינות עצמם אין אַן אופן פון יפוצו; וואָס דורך דעם ווערט אתי מר דא מלכא משיחאנח.
י. צווישן די ענינים שהזמן גרמא וואָס מ'קען און מ'דאַרף מוסיף זיין בימים אלה איז (ווי גערעדט כמ"פ): אין די תשעה ימים (פון ראש חודש מנחם אב עד תשעה באב, ועד בכלל) זאָל מען מאַכן סיומים במסכתות הש"ס. וכדאי דאָס מפרסם זיין בכל מקום שאפשרי.
וואָס דורך מאַכן אַ „סיום" אין תורה, טוט עס אויף אַז עס זאָל ווערן אַ „סיום" פון אַלע ענינים בעולם, כולל גם ועיקר — סיום הגלות, אָנהויבנדיק דורך דעם סיום פון „גלות" אין תורה, די ספיקות ומחלוקת בתורה (וואָס קומען „מסטרא דרע"נט), און דורך דעם — סיום הגלות כפשוטה.
[ולהוסיף, אַז דאָס איז אויך מרומז אין תחלת וסיום הש"ס: „מאימתי קורין את שמע בערבין", אַז אין דעם „ערבין" פון גלות האָט מען (די קריאה) דעם גילוי פון קריאת שמע, שמע ישראל ה' אלקינו ה' אחד, און דאָס ווערט אויפגעטאָן דורך „מאימתי" מלשון אימה ויראה (כפירוש רב594אברהם המלאךס). און דערפון קומט מען צו סיום הש"ס — „כל השונה הלכות בכל יום מובטח לו שהוא בן עולם הבא, שנאמר הליכות עולם לו, א"ת הליכות אלא הלכות", אַז דורך לימוד התורה (הלכות) ווערט מען אַ בעה"ב אויף עולם, ביז אַז מ'ברענגט — זייענדיק לומד הלכות כפשוטו, אַ געזונטער איד בגשמיות — עולמך תראה בחייךסא דוקא — „עולם הבא" בפועל (כולל — גילוי עולם התחי'), בגאולה האמיתית והשלימה.
ולהוסיף: תוס' איז אויף דעם מפרש „אית ספרים דלא גרסינן לי', מיהו בפירוש רש"י איתא, ור"ת הגיהוסב בספרו וכן נראה דאיידי דאיירי לעיל בהלכתא, מייתי לה לסיים בדבר טוב כו', שכן מצינו בנביאים הראשונים שסיימו דבריהן בדברי שבח ותנחומין". וואָס דערביי זעט מען דעם ענין השלום אין תורה צווישן רש"י און תוספות (כאָטש אַז ברוב המקומות איז דאָ אַ חילוק ביניהם ביז בכמה מקומות אַ מחלוקת ביניהם)סג, ד.ה. אַז עס ווערט שלום אין אַן אָרט פון מחלוקת. און דאָס איז אויך מתאים ומרומז אין סיום דברי התוס' — „לסיים בדבר טוב כו' בדברי שבח ותנחומין", וואָס נחמה באַווייזט אויף דער מעלה פון אתהפכא.
יא. ועוד והוא העיקר: לאחרי אַלע דיבורים והסברים וכו' — זיינען אידן מוכן אויף דעם „רכוש גדול" וואָס קומט דורך אריכות הגלות, העכער 1900 יאָר גלות, איז זיכער שוין געקומען די צייט, אַז עס ווערט מקויים בפשטות — שזהו תוכן כל הלכה — דער פס"ד הלכה העיקרית (פון „כל השונה הלכות") — אַז די גאולה קומט תיכף ומיד ממש,
און לפני זה ווערט נתגלה ווי דער ענין הגלות איז נאָר בכדי צוצוגעבן שלימות אין אידן, ע"ד דער פס"ד פון שלמה המלךסד בנוגע די צוויי נשים וואָס יעדערע האָט גע'טענה'ט אַז דער קינד באַלאַנגט צו איר — אַז דער קינד, „נער ישראל ואוהבהו"סה, דאַרף בלייבן גאַנץ, כל אחד ואחת ממש ממש, און די גאַנצע מעגלעכקייט אויף דער טענה, אפילו אַ קא סלקא דעתך בעלמא בזה, אַז עס דאַרף ח"ו זיין אַ גזירה אויף איין און איינציגן אידן בקצה הארץ ובקצה הגלות, דורך ענין הגלות, איז נאָר בכדי צוגעבן אין דעם קינד די מעלה פון אתהפכא פון גולה צו גאולה, וואָס קומט דערפון אַרויס — ע"ד לאתבא צדיקיא בתיובתא, אַז אויך דער איין קינד האָט ביידע מעלות פון עבודת הצדיק און עבודת התשובה, ועוד וגם זה עיקר — אַז דורך דער טענה קומט אַרויס דער פס"ד ובירור אַז „תנו לה הילוד החי גו' היא אמו", אַז אַלע אידן — טף נשים ואנשים — בנים אתה להוי' אלקיכםסו, צו דעם אויבערשטן,
און אַלע אידן, גאַנצערהייט, נשמות בגופים, גייען אַרויס פון גלות, בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו, ותיכף ומיד ממש, טאַנצען אַרויס פון גלות — מתוך שמחה וטוב לבב.