משיחות ש"פ בראשית, מ

א. ס'איז באַוואוסט דער וואָרט פון רבותינו נשיאינו, אַז אַזוי ווי מ'שטעלט זיך שבת בראשית, אַזוי גייט אַ גאַנץ יאָר^א.

וואָס דאָס איז אויך מתאים מיט דעם זמן פון שבת בראשית בשנה — דער לעצטער שבת פון חודש תשרי, ווען עס ווערט די עלי' ושלימות (ויכולו^ב) פון דעם סיום המועדים פון חודש תשרי (שמיני עצרת ושמחת תורה, וועלכע קלייבן צוזאַמען און ברענגען אַריין אין אַ פנימיות אַלע ימים טובים פון חודש תשרי^ג), אותיות רשית^ד, על מנת אַז דערפון זאָל נמשך ווערן אויף דעם גאַנצן קומענדיקן יאָר, וכידוע אַז די מועדים שבחודש תשרי (המרובה במועדות^ה) זיינען מועדים כלליים פון וועלכע עס ווערט נמשך אויף דעם גאַנצן יאָר^ו; ובמיוחד ווערט עס נמשך דורך שבת בראשית, וועלכע איז אויך

1) לקו"ש ח"ב ע' 449. ח"כ ע' 556. וש"נ. וראה שיחת שבת בראשית תש"ה (ספר השיחות תש"ה ע'^סה בשם אדה"ז: די הארה פון שבת בראשית איז מאיר בכל שבתות השנה. וראה גם שיחת י"ד תשרי ה'שי"ת (סה"מ תשי"א ע'^נט.

2) פרשתנו ב, א. אוה"ת עה"פ (כרך א מב, ב ואילך. כרך ג תקח, א ואילך).

3) ראה רד"ה ביום השמע"צ תרנ"ט. תש"מ (סה"מ — מלוקט ח"א ע' שסג). וש"נ.

4) בעל הטורים עה"פ עקב יא, יב. אוה"ת סוכות ע' א'תשנו. סה"מ תר"ל ע' רפז. תרנ"ו ע' רעז.

5) ראה ב"י או"ח סתצ"ב (ד"ה ומ"ש). שו"ע אדה"ז שם ס"ב. הוספה לשו"ע אדה"ז (להר"נ מדובראוונע) או"ח סקל"א ס"ח.

6) סה"מ תקס"ו ע' שעט. אוה"ת סוכות שם. ברכה ע' א'תתסו. סה"מ תרנ"ד ע' לו. תרנ"ו ע' רעח. תש"ב ע' 49. מבה"ח מרחשון ה'תשמ"ט

שבת מברכים חודש מר־חשון, ווען עס הויבט זיך אָן בעיקר די עבודה פון „ויעקב^ז הלך לדרכו"^ח, ווען יעדער איד גייט אַריין אין דעם געוויינלעכן טאָג טעגלעכן לעבן פון דעם נייעם יאָר נאָך די אַלע ימים טובים פון חודש תשרי, אויף דורכפירן זיין פּערזענלעכע עבודה און שליחות אין וועלט, איש תחת גפנו ותחת תאנתו^ט.

און ווי ס'איז מרומז אויך אין דעם נאָמען פון שבת בראשית, וואָס מיינט בפּשטות — אין אָנהויבס, דער אָנהויבס פון דעם נייעם יאָר.

וואָס דאָס איז אויך דער תוכן פון „בראשית":

ווען מ'לייענט פרשת בראשית ווערט באַנייט דער באַשאַף פון דער גאַנצער בריאה (בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ) פון דעם נייעם יאָר — בריאת כל העולם, כולל ובמיוחד — בריאת האדם, וואָס תכליתה איז „לעבדה ולשמרה"^י, אני נבראתי לשמש את קוני^יא.

ואסתכל באורייתא וברא עלמא^יב —22„דער וועלט בראשית"^יג הויבט זיך אָן דערפון וואָס פ' בראשית איז „דער תורה ראשית"^יג, דעמולט הויבט זיך אָן קריאת כל ה(פרשיות שב)תורה, מיט וועלכע מ'דאַרף לעבן במשך דעם גאַנצן נייען יאָר.

קומט אויס, אַז שבת בראשית איז דער ראשית ומקור אויף דער עבודה במשך כל השנה כולה.

עפ"ז איז פאַרשטאַנדיק, אַז פון די ענינים וואָס רעדן זיך אין פ' בראשית קען מען זיך אָפּלערנען בנוגע צו דער עבודה פון דעם יאָר.

ב. היינטיקער יאָר טיילט זיך אויס דערמיט וואָס עס איז אַן עיבור־יאָר, וועלכע ווערט אָנגערופן אין תורתנו הקדושה^יד „שנה תמימה".

דער באַדייט דערפון האָט מען שוין גערעדט מערערע מאָל^טו:

אַ שנת העיבור קומט אויסגלייכן דעם חסרון פון אַ שנת הלבנה לגבי אַ שנת החמה (וועלכע איז בערך עלף טעג לענגער פאַר דעם לבנה־יאָר)^טז, אַ חסרון וואָס איז געקומען צוליב דעם קטרוג הלבנה („אי אפשר לשני מלכים שישתמשו בכתר אחד"), וואָס דאָס האָט געבראַכט צו מיעוט הלבנה (אַז דער אויבערשטער האָט געזאָגט דער לבנה „לכי ומעטי את עצמך")^יז,

פונדעסטוועגן האָבן אידן דעם כח צו מתקן ומשלים זיין דעם חסרון, דורך צוגעבן (יעדערע צוויי־דריי יאָר) אַ חודש העיבור; און נאָכמער: דורך דעם (הוספת חודש העיבור) זיינען אידן מוסיף נאָכמער ווי דעם חסרון, ווייל מ'גיט צו ניט בלויז עלף טעג (דער חסרון אין אַ שנת הלבנה לגבי אַ שנת החמה), נאָר אַ פולן חודש (פון דרייסיק טעג), וואָס מאַכט אַז דער יאָר זאָל האָבן אַסך מערערע טעג פון געוויינלעכע יאָרן (סיי פון אַ שנת החמה ועל אחת כמה וכמה פון אַ שנת הלבנה) — אַ „שנה תמימה".

דערפון איז פאַראַן אַן אָנווייזונג פאַר אידן — וואָס ישראל דומין ומונין ללבנה^יח: אין דעם יאָר באַקומט מען ספּעציעלע כחות צו מתקן זיין און משלים זיין די עבודה וואָס איז ביז איצטער ניט געווען בשלימות. ביז אַז מ'האָט דעם כח צו מוסיף זיין אין דעם נאָכמער ווי ס'האָט פריער געפעלט, אַזוי אַז עס זאָל ווערן אַן עבודה תמימה.

ובכללות — איז דאָס דורך דער עבודה פון תשובה, וואָס איז ניט בלויז מתקן ומשלים דאָס וואָס האָט פריער געפעלט, נאָר דורך תשובה קומט אויך צו אַ הוספה וחידוש ושלימות אין דער עבודה, מער ווי ס'איז געווען פריער (פאַר דעם חסרון).

און וויבאַלד אַז די וועלט איז באַשאַפן געוואָרן בשביל ישראל^יט — איז דורך דער עבודה פון אידן האָבן זיי23אויך בכח צו מתקן ומשלים זיין און מוסיף זיין אין וועלט, אין זמן ומקום (גדר העולם^כ), צו ממלא זיין דער חסרון הזמן פון אַ שנת הלבנה.

וע"פ הנ"ל, אַז ווי מ'שטעלט זיך שבת בראשית אַזוי גייט עס אַ גאַנץ יאָר, איז מובן, אַז פון פ' בראשית קען מען אַרויסנעמען אַ לימוד בנוגע צו דער עבודה באופן של הוספה ותמימות פון דעם שנת העיבור.

ג. אין (אָנהויבס) פ' בראשית^כא ווערט דערציילט ווי דער אויבערשטער האָט באַשאַפן די גאַנצע וועלט און אירע באַשעפענישן אין די ששת ימי בראשית, ובסיומם^כב — וועגן בריאת אדם הראשון וחוה ביום הששי, און דערנאָך (לאחרי סיום הענין וועגן די ששת ימי בראשית און ויכולו השמים גו' ביום השביעי^כג) — וועגן דעם ציווי לאדם וחוה אַז „מעץ הדעת טוב ורע לא תאכל"^כד, און ווי זיי האָבן דערנאָך עובר געווען אויפן חטא עץ הדעת^כה, וואָס דאָס האָט געבראַכט די עונשים^כו, ביז אַז זיי זאָלן אַרויסגעטריבן ווערן פון גן עדן^כז.

שטייט אין גמרא^כח, אַז אויך די זאַכן — דער ציווי צו ניט עסן פון עץ הדעת, דער חטא בפועל, דער דין ועונש על זה, און דער גירוש פון גן עדן — האָבן אַלע פּאַסירט ביום הששי: „שתים עשרה שעות הוי יום שעה ראשונה הוצבר עפרו^כט כו' תשיעית נצטווה שלא לאכול מן האילן, עשירית סרח, אחת עשרה נידון, שתים עשרה נטרד והלך לו"^ל.

דאַרף מען פאַרשטיין: לאחרי דעם סיפור המאורעות פון יום הששי שטייט אין פסוק^לא „וירא אלקים את כל אשר עשה והנה טוב מאד ויהי ערב ויהי בוקר יום הששי". שטעלט זיך די שאלה: ווי קען מען זאָגן אַז דער חטא עץ הדעת און דער דין ועונש על זה (די קללות) וגירוש מגן עדן (וואָס איז אַלץ געווען ביום הששי) איז „טוב מאד" — די אַלע זאַכן (דער חטא וכו') זיינען דאָך דער תכלית ההיפך פון טוב ועאכו"כ פון „טוב מאד"^לב?!

24און ניט נאָר היפך הטוב בזמן ההוא, נאָר די תוצאות בלתי רצויות פון דעם חטא ועונש וגירוש מגן עדן זיינען פאַראַן און נמשך בכל הדורות^לג עד היום הזה (אָנהויבנדיק פון דעם ענין המיתה בעולם וואָס איז געקומען צוליב דעם חטא, ועד"ז צער עיבור וצער לידה, און דער עונש „בזיעת אפיך תאכל לחם"^לד וכו')!

[ויש לומר אַז צוליב דעם טעם קען מען ע"ד הפשט טאַקע ניט לערנען אַז דער חטא וגירוש כו' איז געווען ביום הששי^לה — ווייל מ'קען אויף דעם ניט זאָגן „טוב מאד", נוסף לזה (וגם זה עיקר) אַז אין דער סדר המקראות שטייען די אַלע זאַכן (דער ציווי ניט צו עסן פון עה"ד און דער חטא וגירוש מגן עדן) אין די ווייטערדיקע קאַפּיטלעך, נאָכדעם „וירא אלקים את כל אשר עשה והנה טוב מאד", און נאָך „ויכולו גו' ביום השביעי גו'" — איז ע"ד הפשט פאַרוואָס זאָל מען בייטן דעם סדר און זאָגן אַז די אַלע זאַכן (וואָס זיי זיינען אַ ריבוי ענינים וואָס דאַרפן נעמען אַ ריבוי זמן (אַסך מער ווי עטלעכע טעג) ע"ד הטבע^לו) זיינען געווען ביום הששי פאַר יום השביעי (חוץ פון די ערטער וואו רש"י זאָגט בפירוש^לז אַז די מאורעות זיינען געווען פריער ביום הששי^לח), ואדרבה — ס'איז כנ"ל, לגמרי ניט מסתבר אַז דאָס אַלעס איז געווען ביום הששי וועלכער סיום און ענדע איז „טוב מאד", כנ"ל.

משא"כ די גמרא — לימוד ע"ד הדרש, ההלכה, האגדה וכו' (וואָס איז ניט געבונדן צו פירוש הכתובים ע"ד הפשט) — לערנט אַז דער חטא און די עונשים על זה זיינען געווען ביום הששי].

ד. ויש להוסיף עוד יותר בביאור אין דרשת חז"ל^לט עה"פ והנה טוב מאד — „טוב זה יצר טוב, מאד זה יצר הרע", „טוב זה מלאך החיים, מאד זה מלאך המות", און ווי „בתורתו של מאיר מצאו כתוב והנה טוב מאד, והנה טוב מות"^מ.

אין וואָס באַשטייט דער „טוב מאד" פון דעם יצה"ר און מלאך המות, „וכי יצר הרע טוב מאד הוא אתמהא"^מא, „וכי25מלאך המות טוב הוא אתמהא"^מא, אפילו ניט טוב סתם ועאכו"כ ניט טוב מאד^מב.

שטייט אויף דעם דער ביאור אין חסידות^מג: דורך דעם ענין החטא וואָס קומט מצד דעם יצר הרע דערגרייכט מען צו דער מעלה פון תשובה, וואָס איז מהפך זדונות לזכיות^מד, אתהפכא חשוכא לנהורא.

וואָס דורך דעם ווערט אויפגעטאָן „טוב מאד", מער פון דעם טוב פון דעם יצר טוב — וכידוע אַז במקום שבעלי תשובה עומדים צדיקים גמורים אין יכולים לעמוד שם^מה, ווייל דורך הפיכת זדונות לזכיות ע"י התשובה ווערט אַ יתרון האור מן החושך, און אויך די עבודה עצמה איז מיט מער חיות ותגבורת, בחילא יתיר כו'^מו.

ועד"ז יש לומר דער ביאור בנוגע דעם חטא עה"ד וכו' וואָס איז געווען ביום הששי (כפירוש הגמרא הנ"ל) — אַז דער „טוב מאד" אין דעם איז דורך דער תשובה וואָס קומט אַרויס דערנאָך במשך הזמן ע"י התשובה שעל החטא.

ווייל: די גאַנצע כוונה פון בריאת היצר הרע (הנחש כו') איז בכדי דער מענטש זאָל צוקומען צו דער מעלה פון תשובה, וואָס איז מהפך דעם רע לטוב, אַזוי אַז עס בלייבט ניט איבער קיין רושם פון די זדונות, ואדרבה זיי ווערן אינגאַנצן נהפך צו זכיות, און עס בלייבט נאָר דער „טוב מאד" שבזה.

[ועפ"ז יש לומר עוד כוונה בדעת רבי עקיבא [וואָס ענינו איז עבודת התשובה] אַז באַ מתן תורה, האָבן אידן געענטפערט „על הן הן ועל לאו הן"^מז, ווייל דורך תשובה טוט מען אויף און מ'איז מגלה דעם „הן", די טוב (חיוב) וואָס איז דאָ אין דעם „לאו"^מח].

ועפ"ז יש לומר דער טעם פאַרוואָס דוקא ביום הששי שטייט „טוב מאד": אין די ערשטע חמשה ימים זיינען אַלע נבראים באַשאַפן געוואָרן דורך דעם אויבערשטן אין אַן אופן פון „על מליאתו נברא"^מט, בתכלית הטוב והשלימות, ווי עס שטייט בכל יום „וירא אלקים כי טוב"; אָבער דאָס איז אַ טוב וואָס איז אַזוי באַשאַפן געוואָרן מלכתחילה, מצד למעלה, משא"כ ביום הששי איז באַשאַפן געוואָרן דער אדם מיט אַ יצר הרע, וואָס כוונתו איז בכדי ברענגען צו מעלת התשובה, וואָס טוט אויף דער יתרון האור, „טוב מאד", וע"ד די מעלה פון עבודת התשובה לגבי עבודת הצדיקים.

און וויבאַלד אַז די גאַנצע וועלט איז באַשאַפן געוואָרן צוליב דעם אדם, איז דורך דעם „טוב מאד" ע"י תשובת האדם, טוט זיך אויף „טוב מאד" בכל26העולם — דעריבער ווערט דורך דעם — „כל אשר עשה" אלקים „טוב מאד".

ה. פון דעם ענין אין פ' בראשית האָט מען אויך אַ לימוד בנוגע צו דעם שנת העיבור, שנה תמימה — ע"פ המבואר אין ספרים^נ אַז דער ענין פון מיעוט הירח^נא (וואָס צוליב דעם דאַרף מען אָנקומען צו אַ שנת העיבור) איז פאַרבונדן מיטן חטא עץ הדעת:

די כוונה אין מיעוט הירח (ע"ד ומעין ווי אין בריאת הנחש והיצה"ר) איז בכדי אַז דורך דעם זאָל מען צוקומען צו אַ העכערער שלימות ותמימות, אַזוי ווי אין אַ שנת העיבור וועלכע האָט מער טעג ווי אַ געוויינלעכער יאָר. ובעבודה — עבודת התשובה (אויף אַ מיעוט וחסרון בישראל הדומין ומונין ללבנה) וועלכער ברענגט צו „טוב מאד", נאָך העכער פאַר עבודת הצדיקים.

ו. דערפון האָט מען אויך אַ לימוד כללי בעבודת ה', וועלכע שטייט בהדגשה אין אַ שנה תמימה (שנה מעוברת), אָנהויבנדיק ווען מ'קומט פון שבת בראשית און מ'גייט אַריין (פון חודש תשרי המרובה במועדות) אין וועלט צו טאָן די עבודה פון דעם יאָר — „ויעקב הלך לדרכו":

„ויעקב הלך לדרכו" רעדט זיך וועגן הליכת יעקב פון חרן צוריק אין ארץ ישראל. און גייענדיק אין וועג, דערציילט דער פסוק, „ויפגעו בו מלאכי אלקים"^נח, מלאכי ארץ ישראל יצאו לקראתו ללותו לארץ ישראל, די מלאכי חוץ לארץ וועלכע זיינען מיטגעגאַנגען מיט אים זיינען געגאַנגען ביז דעם גרעניץ פון ארץ ישראל^נט.

ז. די עבודה הנ"ל פון „ויעקב הלך לדרכו" וואָס שטייט בהדגשה אין דעם יאָר וועלכע איז אַ שנה תמימה — דריקט זיך אויס במיוחד אויך אין דעם וואָס מ'האָט מוסיף וקובע געווען דעם יאָר אַלס אַ „שנת בנין" און „שנת הילד והילדה":

צו בויען (אָדער קויפן) נייע בנינים אין וועלט, כל אחד ואחת במקומו ובחלקו בעולם. ווי אַנגעוויזן אויך אין היינטיקע פרשה — „בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ גו' ברא אלקים לעשות^סד האדם בהם^סה ע"י מחדו"מ שלו, דאָס גיט אַריין כח אַז יעדער איד לעשות אין די ענינים וואָס ער דאַרף ברוחניות, ובעיקר — בגשמיות.

וואָס דאָס בריינגט אַז נוסף צו דער הוספה אין די עניני ובניני טוב וקדושה וואָס זיינען געווען ביז איצטער, איז מען מוסיף אַ דבר חדש, דורך נעמען עניני העולם און בויען דערפון בניני קדושה, בתי תורה תפלה וצדקה, ביז אויך בתי רשות, וועלכע אַ איד נוצט אָבער לשם שמים און אויף דעהו.

ח. ויהי רצון, אַז אַריינגייענדיק איצטער אין פרשת נח, „אלה תולדות נח נח איש צדיק תמים" (וועלכע מ'לייענט אַלעמאָל בתפלת מנחה פון שבת בראשית) — זאָל דאָס אַריינגעבן נאָכמער כח אין דער עבודה פון דער שנה תמימה, ובמיוחד תמימות — אין אויפשטעלן „תולדות", כולל — המלמד את בן חבירו תורה מעלה עליו הכתוב כאילו ילדו^עא,

און באופן פון „נח נח", נייחא בעליונים ונייחא בתחתונים^עב נייחא ברוחניות ונייחא בגשמיות, נייחא באהבה ויראה, ונייחא בכסף וזהב בפשטות, און מתוך מנוחת הנפש ומנוחת הגוף,

ובכללות — נייחא אין דער עבודה נאָך אין די לעצטע טעג פון גלות, און נייחא בשלימות — בגאולה האמיתית והשלימה, תיכף ומיד ממש.