ואתחנן ג

א. עס שטייט אין טור^א, אַז פון פּ' בראשית ביז שבעה עשר בתמוז „מפטירין מענין הפּרשיות דומה בדומה ומשם ואילך לפי הזמן ולפי המאורע".

אעפּ"כ, וויבאַלד אַז אַלע ענינים פון תורה זיינען בתכלית הדיוק^ב, איז דערפון וואָס די הפטרות אין די שבתים וואָס פון שבעה עשר בתמוז האָט מען קובע געווען אין געוויסע פרשיות — דברי ירמי' לפ' פינחס (אָדער מטות) וכו' נחמו לואתחנן וכו'. — איז פאַרשטאַנדיק, אַז אע"פ וואָס בעיקר זיינען זיי לפי הזמן והמאורע — האָבן די הפטרות אָבער אויך אַ שייכות^ג צו די^ד פּרשיות^ח.

ובנוגע לפּרשתנו; דאָס וואָס די הפטרה פון פּ' ואתחנן איז „נחמו נחמו", איז עס מצד הזמן והמאורע, דערפאַר וואָס פּ' ואתחנן לייענט מען דעם ערשטן שבת פון די „ז' דנחמתא", אָבער די סדרה מיט דער הפטרה (נחמו) האָבן צווישן זיך אויך אַ שייכות^ח.

ב. אויפן פּסוק „נחמו נחמו עמי"^ח שטייט אין מדרש^ז, אַז דער טעם פון דעם כפל — „נחמו נחמו" — איז, ווייל איין נחמה איז „על בית ראשון", און די אַנדערע „על בית שני".

ג. אויף צו פאַרשטיין די מעלה פון בית שני לגבי בית ראשון, דאַרף מען פריער מבאר זיין די מעלה (בפּנימיות) פון בית המקדש (בכלל — כולל אויך דעם בית ראשון) וועלכער איז געווען אַ „דירת קבע" של הקב"ה10), לגבי דעם משכן — וואָס איז געווען אַ „דירת עראי"^יז צום אויבערשטן^יח:

די קדושה וואָס איז געווען אין משכן, דער „ושכנתי בתוכם", הגם ער איז געווען אין אַלע זיינע חלקים — ניט בלויז אין די יריעות און קרשים (וואָס זיינען געווען פון חי און צומח^יט), נאָר אויך אין קרקע המשכן (דומם), איז אָבער אָט־די השראת השכינה („ושכנתי בתוכם") געווען בעי־63קר — ניט מצד די דברים גשמיים (יריעות וכו' והקרקע) גופא, נאָר מצד למעלה.

[נאָר היות אַז דער אור וואָס האָט מאיר געווען אין משכן, איז געווען בלי גבול — האָט ער דעריבער געקענט נמשך ווערן אויך למטה מטה, ביז אין סוג הדומם].

און דעריבער, לאחרי ווי מען האָט דעם משכן צוגענומען פון אַ געוויסן אָרט — איז אין יענעם אָרט (אין דער קרקע) ניט פאַרבליבן קיין קדושה.

דאַקעגן די קדושה פון ביהמ"ק, איז געווען מצד די דברים גשמיים גופא פון וועלכע ער איז געווען צוזאַמענגעשטעלט. און דערפאַר איז אויך נאָכן חורבן ביהמ"ק פאַרבליבן קדושה אין דעם מקום המקדש^כ.

וואָס דאָס איז אויך דער טעם הפּנימי פון דעם וואָס דער ביהמ"ק איז געבויט געוואָרן דוקא בזמן שלמה, אין דער צייט ווען „קיימא סיהרא באשלימותא"^כא — ווייל דער ענין פון „סיהרא" (לבנה) איז (ניט ווי דער ענין פון שמש, משפּיע — בחי' ז"א, נאָר) מקבל (אורה מהשמש), בחי' מלכות^כב. און וויבאַלד אַז דער אויפטו פון ביהמ"ק איז בעיקר (ניט אין המשכה מלמעלה נאָר אין) זיכוך הנבראים, דעריבער איז ער שייך צו דער שלימות פון „סיהרא"^כג.

ד. אין זיכוך הנבראים גופא — זיינען פאַראַן צוויי אופנים;

א) אַז זייער זיכוך קומט מצד דעם אור שלמעלה. ובדוגמת אַ „רב" וואָס לערנט מיטן תלמיד אויף אַזאַ אופן, אַז דורכן שכל וואָס ער לערנט מיט אים קען דערנאָך דער תלמיד אַליין (בכח עצמו), צוקומען צו דער אמיתית הכוונה^כד. אָבער אעפּ"כ, איז דאָך אויך דאָס וואָס דער תלמיד קומט צו „אַליין" צו אמיתית הכוונה — איז עס מצד דעם אור השכל וואָס דער רב האָט אים געגעבן.

ב) אַז דער זיכוך קומט ניט דורך אַן אור וואָס איז אין זיי מאיר מלמעלה, נאָר מצד עצמם; מצד דעם וואָס זייער אמיתית המציאות איז אלקות, ווערן זיי סף־ל־סוף נזדכך ביז אַז „וראו כל בשר גו' כי פי ה' דיבר"^כה, ניט מצד דעם גילוי פון בחי' „פי הוי'", נאָר מצד דעם בשר גופא.

ובדוגמת ענין התשובה כפשוטה (אויף חטאים כו'), וואָס דאָס קומט (בדרך כלל) ניט דורך אַ גילוי אור [וואָרום אדרבה; דער בע"ת (איידער ער האָט תשובה געטאָן) איז דאָך געווען מרוחק פון אלקות, איז ווי65לות) תורה; מצות (אָדער תפלה) ; און תשובה;

תורה איז ענינה — המשכה מלמעלה — נתן לנו את תורתו, משה קיבל תורה ומסרה כו'. אויך דער ענין פון לימוד התורה, כאָטש אַז ענינה איז אַז דער מענטש זאָל פאַרשטיין, ביז ער זאָל דורך זיין פאַרשטאַנד נתאחד ווערן מיט דער תורה וואָס ער לערנט^לד — איז אָבער דער עיקר ענין אין דעם, ניט אַז ער זאָל צוגעבן אייגענע, נאָר אדרבה, ער דאַרף האָרעווען צו פאַרשטיין וואָס תורה זאָגט, צו מגלה זיין וואָס תורה זאָגט.

משא"כ דער ענין המצות איז בעיקר — מאַכן דעם קלף, צמר כו'^* תפלין וציצית און ועשיתם אותם — אויפמאַכן, כביכול די מצוה^לו; ומל' מעשין על הצדקה80) — כופין — דערביי איז דאָ די כפי' דער ביטול וואָס ווערט אויפגעטאָן ביי דעם אָדם המקיים המצוה, ובל' המדרש^לז לצרף בהם את הבריות.

[ונוסף לזה; דעם ענין פון מצות קען מען אויסמאָלן נאָר בצירוף מיט דעם מקיים המצוה; כל ענין המצות (ציוויים) איז אַן אָנזאָג צו אַ מענטש — ניט ווי תורה וואָס זי איז פאַראַן אויך איידער דער מענטש לערנט איר].

און כשם ווי ס'איז פאַראַן אַ חילוק צווישן תורה און מצות בנוגע להאדם, איז פאַראַן דער חילוק, און נאָך מער בהדגשה — בנוגע כללות העולם;

תורה, כאָטש זי רעדט וועגן דברים גשמיים, איז זי זיך אָבער אין זיי ניט מתלבש, ס'איז מער ניט וואָס זי איז דן וועגן זיי^לח. משא"כ מצות זיינען מלובש ממש אין די דברים גשמיים מיט וועלכע מ'איז מקיים די מצוה, אַז זיי גופא ווערן קדושה.

וואָס דאָס איז אויך איינער פון די טעמים וואָס תורה איז געגליכן צו „אור היום" און מצות צו „אור הנר"^לט, ווייל^מ דער אור היום, האָט66ניט קיין פּנימיות'דיקע ווירקונג אויף דעם אָרט וואו ער לייכט^מא — אין דעם אָרט גופא ווערט קיין שינוי ניט; משא"כ דער אור הנר, איז מהפּך די פּתילה ושמן גופא צו (אש און) אור^מב.

ז. אעפּ"כ, איז אויך דער זיכוך פון דעם מענטשן און די דברים גשמיים וואָס ווערט דורך קיום המצות, פאַרבונדן מיט אור — כאָטש אַז זיי גופא ווערן דערביי נזדכך, ווייל בעת מ'איז מקיים אַ מצוה, טוט מען דאָך דאָס דערפאַר וואָס מען „הערט" דעם ציווי הבורא און מ'איז גרייט — מצד קבלת עול מלכות שמים — צו מקיים זיין אים;

משא"כ אַ בעל תשובה, וואָס מיט זיין חוטא זיין האָט ער דאָך פון זיך פּורק געווען עול מ"ש און איז ווייט פון גילוי אור (מלמעלה), קומט זיין תשובה מצד זיך גופא (כנ"ל ס"ד)^מג.

און אויך בנוגע צו די עניני העולם איז פאַראַן דער חילוק, אַז דורך מצות ווערן נתברר בלויז די ניצוצות וואָס זיינען אין די דברים המותרים^מד, וואָס זיינען פון קליפּת נוגה^מה (אָבער די ניצוצות וואָס זיינען אַראָפּגעפאַלן אין די דברים האסורים וואָס זיינען פון ג' קליפּות הטמאות לגמרי, קען מען ניט מברר זיין דורך מצות^מו) ; משא"כ דורך תשובה — ווערן אויך די ניצוצות וואָס אין די^* זדונות (וואָס זיי זיינען דאָך אין גקה"ט^מז) נהפּך^מח לזכיות^מט.

67ח. ע"פּ כהנ"ל וועט מען אויך פאַרשטיין דעם עילוי וואָס דער בית שני האָט לגבי דעם בית ראשון80);

בזמן בית ראשון האָבן אידן בכלל ובעיקר געדאַרפט זיין, אין דער בחינה פון „צדיקים"81). ובמילא, איז נאָך דאַן ניט געווען דער „כח" אויף דעם אַז וועלט גופא — מצד איר ענין, איר עבודה — זאָל ווערן קדושה.

משא"כ בזמן בית שני, ווען אידן זיינען געווען אין דער מדריגה פון בעלי תשובה, איז דעריבער דער בית שני געווען אין אַזאַ אופן אַז אויך די גשמיות מצד עצמה, מצד איר ענין גופא, זאָל ווערן אַ מקדש צום אויבערשטן.

וואָס דאָס איז אויך דער ביאור פון דעם וואָס כורש — אַ ניטאיד62) — האָט געגעבן דעם ציווי אויף בויען דעם בית שני88), וואָס דאָס איז בדוגמת התשובה — וואָס שגגות נעשים לו כזכיות ביז אַז אויך זדונות ווערן נהפּך לזכיות.

ט. און דאָס איז אויך דער ביאור פון די צוויי נחמות — סיי „על בית ראשון" סיי „על בית שני", מצד דעם וואָס אין יעדערן פון זיי איז דאָ אַ מעלה לגבי דעם צווייטן;

די מעלה פון בית ראשון איז, וואָס אין אים איז געווען אַ העכערער אור. וואָרום מצד דעם וואָס אידן זיינען דאַן געווען בבחי' צדיקים (כנ"ל), זיינען זיי געווען מער כלים צו אלקות, ובמילא, איז אויך דער ביהמ"ק געווען באופן כזה.

אָבער מצד דער עבודה פון וועלט גופא, איז דער בית שני געווען גרעסער, וכנ"ל.

[און דאָס איז אויך די הסברה וואָס דער בית שני איז געווען גרעסער פון בית ראשון „בבנין" (מקום) און „בשנים" (זמן)^סד — ווייל דער גדר פון „עולם" איז^סח מקום און זמן].

און אין דעם באַשטייט דער אויפטו פון דעם בית שלישי, וואָס אין אים וועלן זיין ביידע מעלות צוזאַמען80) — נחמו על בית ראשון און נחמו על בית שני.

י. דער חילוק הנ"ל צווישן זמן בית ראשון און זמן בית שני, דריקט זיך אויס (ווי אַלע ענינים פון פּני־

69מצד די לוחות הראשונות, זיינען אַלע אידן געשטאַנען אין אַ דרגא פון „חירות", וואָס „אין כל אומה ולשון יכולה לשלוט בהם"88) — בדוגמת ווי בזמן בית ראשון וואָס דער אור פון ביהמ"ק האָט מאיר געווען אין גאַנץ א"י^סד;

משא"כ מצד די לוחות שניות, איז בלויז דער וואָס איז זיך עוסק בתורה אַ „בן חורין"88) — בדוגמת בית שני, וואָס דער אור האָט דאַן מאיר געווען נאָר אין ביהמ"ק, ניט בגבולין^סד.

ולאידך גיסא; די לוחות הראשונות וואָס זיינען געקומען בלויז מצד מלמעלה, האָט געקענט זיין אין זיי אַ שבירה — אָבער נאָר אין דעם תחתון שבהם (לוחות) משא"כ אותיות פּורחין88) — בדוגמת קדושה ראשונה שבזמן בית ראשון וואָס איז בטל געוואָרן, נסתלקה^*66.

משא"כ די לוחות שניות, וויבאַלד זיי זיינען געקומען לאחרי השבירה והתיקון ע"ז (תשובה), איז ניט געווען באַ זיי קיין שבירה^סז — בדוגמת קדושת א"י בזמן בית שני וואָס איז קיים שטענדיק.

יב. און דאָס איז אויך די שייכות פון פּ' ואתחנן, צו „נחמו נחמו — על בית ראשון ועל בית שני";

פון די חילוקים צווישן די עשרת הדברות שבפּ' ואתחנן און די עשה"ד שבפּ' יתרו איז, אַז די עשה"ד שבפּ' יתרו, זיינען געזאָגט געוואָרן קודם חטא העגל — ווען אידן זיינען געווען בבחי' צדיקים; משא"כ פּ' ואתחנן88) איז געזאָגט געוואָרן לאחרי חטא העגל, און אויך — לאחרי די אַנדערע חטאים וואָס זיינען געווען במשך די ארבעים שנה

— און ניט נאָר וואָס דער זמן פון פּ' ואתחנן איז געווען לאחרי די אַלע ענינים בלתי רצויים הנ"ל, נאָר נאָכמער; די פּרשה קומט בהמשך צו די דברי תוכחות פון דער פריערדיקער סדרה, ביז אַז אויך אין פּ' ואתחנן גופא89) זיינען פאַראַן דברי תוכחה אויף ענינים בלתי רצויים —

און אעפּ"כ דערציילט מען דאָ דעם גאַנצן סיפּור פון מ"ת ווי ער איז געווען לפני החטא. קומט דאָך אויס, אַז אין אָט־דער סדרה איז פאַראַן דער יחוד פון בחי' צדיקים — בית ראשון, מיט בחי' בעלי תשובה — בית שני.

יג. דער יחוד הנ"ל פון בית אשון און בית שני, איז אויך מרומז אין דעם (ערשטן וואָרט און) נאָמען פון דער סדרה — ואתחנן, וואָס ווייזט אויף דעם תוכן העיקרי פון די סדרה;

70ואתחנן איז בגימטריא תקט"ו10). שטייט אויף דעם אין חסידות^עא, אַז ת"ק ווייזט אויף בחי' המדות — (וואָס דערפאַר זיינען די ענינים פון עולמות, וואָס זייער התהוות איז פון מדות — ז' ימי הבנין — במספּר ת"ק^עב) ; ט"ו (בגימט' י־ה) איז בחי' המוחין; און דער ענין פון (ואתחנן בגימט') תקט"ו [ת"ק און ט"ו אין איין וואָרט] איז חיבור המוחין והמדות^עג.

און דאָס איז אויך מרמז אויף דעם יחוד פון בית ראשון מיט בית שני, ווייל בית ראשון איז^עד בחי' י"ה און בית שני — ו"ה.

און דאָס איז אויך איינער פון די טעמים וואָס אין דעם ערשטן שבת ווען עס הויבט זיך אָן די נחמה — גלייך נאָך ת"ב, לייענט מען פּ' ואתחנן

— ווייל אַלע ענינים ווערן נמשך דורך תורה, און אַזוי ווי די עלי' וואָס דאַרף אַרויסקומען לאחרי ת"ב איז דאָך, אַז עס זאָלן זיין ביידע מעלות — פון בית ראשון און בית שני — צוזאַמען, לייענט מען דעריבער אין תורה פּ' ואתחנן וואָס ענינה איז יחוד י"ה און ו"ה,

און דורך דער קריאה בתורה און אמירת ההפטרה [וואָס אין איר שטייט דער ענין בגילוי — נחמו נחמו ב' פּעמים] וועגן דעם יחוד פון בית ראשון און בית שני, איז מען מקרב און ממהר דעם קיום היעוד „נחמו נחמו — על בית ראשון ועל בית שני",

און עס וועט נתגלה ווערן^עה דער בית שלישי, אין וועלכן עס וועלן זיין כלול דער בית ראשון און בית שני, בביאת משיח צדקנו, בקרוב ממש.

(משיחות שמחת בית השואבה

תשכ"ד. ש"פ ואתחנן תשכ"ח)