הוספות - שיחות ומכתבים ט

286.בנוסח אבינו מלכנו פשיטא שצ"ל זכור במלאופם, — שהוא לשון הכתוב, וכבר העיר על זה גם בקונטרס הסידור וגם נתקן בהוצאות אחדות דסידור תורה אור.

בנוסח יה"ר של הכהנים יש לומר כנדפס בתורה אור, אף שהאומר כנוסח ד"תהלת ה'" אין להזניחו.

(ממכ' ח"י תשרי תשי"ז)

ר א ה

במענה למכתבו מכ"א טבת, בו כותב אשר קישויים לו בפרנסה, ועד שנאלץ (לדעתו) לעבוד גם בשבתות וחגים (ר"ל), ועם כל זה חסרים לו ולמשפחתו דברים המינימלים.

והנה בודאי אשר מבין הוא, אשר השם יתברך ויתעלה בורא העולם ומנהיגו, ומבין גם כן אשר השם יתברך ויתעלה נותן התורה, ועל פי זה הרי אי אפשר בשום אופן שהמנהיג את העולם ינהיגו באופן כזה, שמי שהוא יהי' נאלץ לעבור על ציוויו של המנהיג. והוכחה נוספת בזה, שהרי רואה בעצמו שחסרים לו דברים המינימלים, אלא שכיון שהאדם נברא בשלימות שיבוא להטוב בבחירתו חפשית, הרי אין מכריחים את האדם על זה, וסוף סוף יראה הטוב לפניו הטוב האמיתי לא רק ברוחניות אלא גם בגשמיות, וכיון שרוצים לתת לו שכר מרובה, ולפום צערא אגרא, הרי לפעמים מציגים אותו לפני נסיון, אשר התכלית בזה כמה שנאמר; כי מנסה וגו', וכשעומדים בנסיון — לא רק שניתן שכר בעולם הבא אלא גם בעולם הזה, ונוכחים לדעת שלא הי' בדבר אלא נסיון בכדי להרבות השכר בהטבת הפרנסה בבריאות הגוף — ובהעיקר — בנחת מילדיהם שיחיו.

ותקותי אשר שורותי אלה המעטות בכמות, תספיקנה אשר תיכף יתנהג מתאים לציווי תורתנו תורת חיים, אף שבזמן הראשון לא יעברו הקישויים — בטוחני אשר בזמן לא ארוך יראה אשר בחר בטוב ויתוסף בברכות בורא העולם הוא נותן התורה בהמצטרך לו ולב"ב שי'.

(ממכ' כ"ה טבת, תשי"ח)

. . . להגביר השלום, ולאחד ולקרב הלבבות של כאו"א זל"ז, ולהתחזק בבטחון — אשר בודאי הוא רק כמש"נ כי מנסה ה"א אתכם. וכשמבחינים שזהו רק נסיון — בטל לגמרי — ומתגלה פי' הפנימי דהנ"ל — מנסה (ומגבי')287ה"א אתכם למע' מכל העלמות והסתרים עד כדי לדעת (ולהתקשר בקשר אמיץ וחזק מאוד) גילוי פב"פ (לקו"ת פ' ראה יט, ב ואילך) והטוב דלמעלה נעשה טוב נראה ונגלה למטה ג"כ הטוב לנו — בגו"ר גם יחד, שמחתנו (ל' רבים).

(ממכ' אור לי"ד תשרי, תש"כ)

. . . ובודאי למותר לעוררו על גודל הענין דההשגחה שיהיו המאכלים כשרים כדין וכדת, ובפרט שנוסף על היותה אחת מהמצות העיקריות, הנה מבואר אשר מאכלים בלתי כשרים מטמטמים הלב והמוח ובמילא מפחיתים כשרון האדם ויכולתו לקלוט עניני תורה ומצות, ואפילו מצות שהשכל האנושי מודה עליהם, וכנרמז עד"ז ג"כ בתניא רפ"ח, ובטח יכול לנצל תפקיד זה לבאר ג"כ לאלו שנפגש עמהם גודל הענין דזהירות במאכלים כשרים דוקא, ובכל זה הנה מובן ג"כ, שאין להסתפק בתפקידו הרשמי הנ"ל, אלא שעליו לנצל מה שבא במגע ומשא עם כמה אברכים, שאפשר הוא היחידי שיקבלו דבריו בהנוגע ליהדות, ולכן עליו לעוררם על צור מחצבתם בני אברהם יצחק ויעקב, לבארם ולהסבירם, אשר מבלי הבט על מעמדם ומצבם דעד עתה, הנה בשעתא חדא וברגעא חדא מחוייבים הם וזכותם הוא להיות בני ישראל כשרים בחייהם היום יומיים ובמלא מובן המלה, ובודאי ימצא במאמרי חסידות ובשיחות הק' כמה ענינים ואותיות שיעזרו לו בהסברת הנ"ל, וכבר מובטחים אנו שהתעסקות חסידים בענינים אלו מבורכת בהצלחה, אלא שצריך להיות — מתאים למרז"ל — דברים היוצאים מן הלב. ויה"ר שיעשה בכל הנ"ל ככל יכלתו, וזה יוסיף ג"כ בברכת השי"ת והצלחתו בנוגע אליו כלאיש פרטי, שיקוים מ"ש ומבשרך לא תתעלם, ללכת מחיל אל חיל בלמוד התורה ובקיום מצותי' בהידור.

בברכה ופ"ש חבריו שיחיו, שירצו לקיים — ואז יצליחו — ציווי הבורא עולם והי' מחניך קדוש, שאז ה' אלקיך מתהלך בקרב מחנך וגו' (דברים כג, טו).

(ממכ' יט מ"ח, תשט"ז)

. . . ויסבירו שמאמר רז"ל עשר בשביל שתתעשר אינו יוצא מידי פשוטו. ובכל שיגדיל חלק הצדקה — יגדל ג"כ התתעשר, שהרי ע"ז (שו"ע יו"ד סו"ס רמ"ז) נאמר ובחנוני נא בזאת. ומהנכון הי' שמי שהוא יסביר . . . שאף שלא רציתי לפרש כמה הוא היתר שעל מעשר, הנה צריך להיות קרוב לחומש, וע"פ המבואר בדא"ח, לקו"ת שה"ש ו, ד. כד, ד בענין החמישית לפרעה וארבע הידות יהי' לכם, ועיין ג"כ בתניא סוף פרק ל"ד: ועוד הרי החומש מעלה עמו כו'.

(ממכ' י"ט טבת תשט"ו)

. . . הנה ידוע מ"ש וברכך ה"א בכל אשר תעשה. ואין מקרא יוצא מידי פשוטו, לעשות כלים טבעיים. וכפי המבואר בכ"מ בדא"ח שכן הוא השפעות288עוה"ז, ברובא דרובא, שצ"ל לבוש טבעי . . . ואף שמבואר שכאו"א מבנ"י הנה כל אוצרות תבל אינם מספיקים לשלם המגיע לו, וכמובא הבנין אב ממה שנפסקה מלוכה ג' דורות בשביל שעשה ג' פסיעות לכבוד השי"ת, הרי לאחכ"ז ואעפ"כ — נאמר בכל אשר תעשה, והובאו כל הביאורים בהנ"ל. וממה שמבואר במקומות הנ"ל, שאין צ"ל לבוש יותר מהמדה, ודוקא וגלחה את ראשה ועשתה את צפרני', הרי מזה עצמו מובן ג"כ שאין צ"ל הלבושים קצרים יותר מדאי. ובפרט כשנוגע לפרנסת ב"ב של אדם — שזהו מצוה מן התורה. מובן שאין כוונתי בצעקה על העבר, אלא נסיון להבין המצב ולעוררו בהנוגע להבא.

(ממכ' כ"ה טבת, תשט"ו)

אין סיום פון פרשת ראה זאָגט אָן די תורה „איש כמתנת ידו, כברכת ה' אלקיך אשר נתן לך". אין אַ פריערדיקן פּסוק שטייט „מסת נדבת ידך", דאָ שטייט — „איש כמתנת ידו".

וואָס איז דער אונטערשייד צווישן „נדבת ידך" און „כמתנת ידו"?

דער אויבערשטער איז זן ומפרנס לכל, ער שפּייזט אַלעמען. שפּייזט ער דאָך אויך די אָרעמע לייט, נאָר ער שפּייזט זיי באופן אַז ער לייגט איין זייער חלק באַ די גבירים, און זיי, די עשירים, גיבן אָפּ די אָרעמע לייט דעם איינגעלייגטן באַ זיי סכום, דעם חלק העניים, וועלכער געפינט זיך ביי זיי בפקרון^יב.

דעריבער, בשעת אַ איד איז געבענטשט פון דעם אויבערשטן מיט גרויס עשירות^ב, דאַן קען זיין^ח אַז מען זאָל פון אים פאָדערן ער זאָל געבן צדקה. דער עשיר אַליין ווייס, אַז דאָס רייכטום וואָס ער פאַרמאָגט איז ניט זיינע; דאָס געהערט צום אָרעמאַן (אָדער צום מוסד תורה וחסד) און ביי אים געפינט זיך עס בלויז בפקדון. און וויבאַלד אַזוי, איז אפילו אויב ער איז ניט קיין נדיב לב, און אפילו ווען ער זאָל גאָר זיין אַן אכזר ר"ל, — אויב ער איז נאָר אַן אָרענטלעכער מענטש — וועט ער דאָך ניט פאַרנעמען קיין „פרעמדע" געלט. ובמילא איז די צדקה וואָס עס פאָדערט זיך פון אים, איז עס ניט בתור „נדיבות", נאָר ער דאַרף אָפּגעבן צו צדקה, דאָס וואָס באַלאַנגט צו איר.

289— די זאַך וואָס מען דאַרף יע באַוואָרענען איז, אַז ער זאָל עס געבן „כמתנת ידו" ; אַז דעם „פקדון" וועלכן ער איז מחוייב אָפּצוגעבן דעם אָרעמאַן (אָדער צום צדקה אנטשטאַלט), זאָל ער געבן „כמתנת" — ניט בפנים זועפות, נאָר בסבר פנים יפות, על דרך ווי מען גיט אַ מתנה, וואָס „כל הנותן בעין יפה נותן"^ד.

דאַן איז אויך דער שכר וועלכן ער באַקומט פון דעם אויבערשטן פאַר נתינת הצדקה אַ פיל גרעסערער; אויך דער אויבערשטער איז אים נותן בעין יפה. און ווי די גמרא^ו זאָגט; הנותן פרוטה לעני מתברך בשש ברכות והמפייסו (פיוס אותיות יוסף) מתברך בי"א ברכות. —

אָבער נתינת צדקה באַ אַזאַ איינעם וואָס איז ניט אַזוי פאַרמעגלעך, קען ער דאָך מאַכן אַ חשבון, אַז דאָס געלט וואָס דער אויבערשטער האָט אים געגעבן איז בכדי ער זאָל האָבן אויף דער הוצאה — זיינע אייגענע און די הוצאות פון זיינע בני בית, בני אברהם יצחק ויעקב, פאַר וועלכע אפילו סעודת שלמה בשעתו איז אויך ניט גענוג0), איז ער דאָס ניט מחוייב אַוועקצוגעבן אויף צדקה. און אפילו אויב ער איז אַן עשיר, קען ער טענה'ן; אמת טאַקע, אַז דעם רייכטום האָט מען מיר געגעבן בכדי איך זאָל עס פאַרטיילן אויך אויף צדקה, אָבער פונדעסטוועגן, איז עס דאָך פאָרט „מיינע" און איך בין דער בעה"ב אויף דעם. והא ראי', אַז מיט דעם געלט וואָס איך דאַרף געבן אויף צדקה קען איך דאָך מקדש זיין אַ אשה^ז.

זאָגט אים תורה; גיב „נדבת ידך"; אויב אפילו ניט מחוייב — איז אַ איד דאַרף זיין אַ נדיב^ח; אפילו אויב דו ביסט ניט מחוייב — זיי מנדב, מצד דיין גוט האַרציקייט^ט.

א

דער סדר פון די פסוקים אין דער פרשה איז; פריער זאָגט די תורה „מסת נדבת ידך", און דערנאָך — „כמתנת ידו". ווייל דער פּסוק „כמתנת ידו" איז (ניט בלויז אַ ציווי פאַר אַן אַנדער סוג מענטשן, פאַר עשירים, נאָר אויך) אַ נתינת שכר פאַר דעם קיום הציווי „מסת נדבת ידך";

290בשעת אַ איד איז מקיים דעם ציווי „מסת נדבת ידך", אַז ניט קוקנדיק אויף דעם וואָס ער איז ניט פאַרמעגלעך, איז ער מנדב צו פאַרשידענע צדקה ענינים; ער גיט דעם לוי, דעם גר, דעם יתום און דער אלמנה מיט אַ ברייטער האַנט, מער פון זיינע מעגלעכקייטן,

דאַן זאָגט צו דער אויבערשטער, אַז עס וועט ביי אים זיין „כמתנת ידו", אַז ער וועט ניט דאַרפן אָנקומען צו געבן מצד נדיבות, נאָר ער וועט געבן באופן פון מתנת, ווייל; א) ער וועט האָבן פיל עשירות „נכסים מרובים", און „אוכלין הרבה"^י אַ גרויסע משפחה, און ב) ער וועט אויך האָבן דעם גוטן רצון אויף צו געבן צדקה בסבר פנים יפות, אין אַן אופן פון „מתנה", בעין יפה נותן.

ווי דערמאָנט שוין ביי פאַרשידענע געלעגענהייטן, איז האי־יאָהר (אָנהויבנדיק פון י"ג ניסן^יא) די שנת המאה^יב, דער הונדערטסטער יאָר פון דער הסתלקות־הילולא פון כ"ק אדמו"ר הצ"צ.

אין דער שנת המאה, האָט אַ ספּעציעלע וויכטיקייט דער טאָג פון ערב ראש השנה, כט אלול — ווען עס איז דער יום הולדת פון כ"ק אדמו"ר הצ"צ^יג.

ומזה; מצד דעם פאַרבונד (און ענליכקייט — חאָטש ניט לגמרי, כדלקמן) פון דעם לעצטן טאָג פון חודש אלול, מיט ר"ח אלול — אויך מיט דעם ערשטן טאָג פון ראש חודש אלול^יד —

וואָס אין ראש חודש זיינען כלול אַלע ימי החודש ווי זיי זיינען בכח, און בסיום החודש, זיינען זיי אויך כלול, נאָר ווי זיי זיינען געווען בפועל. און ווי מיר זעהן אויך בהנוגע להלכה, אַז ביום סיום החודש (יו"כ קטן), מאַכט מען דעם חשבון צדק פון אַלע ענינים פון דעם פאַרגאַנגענעם חודש,291וואָס די ענינים (סיי די מצות, סיי די עבירות — וועלכע מען איז מתקן ביו"כ קטן, און דורך תשובה איז מען זיי מהפך לזכיות) זיינען ענינים בפועל —

בין איך מציע אַז — אַזוי ווי בקשר עם שנת המאה פון הסתלקות הילולא דכ"ק אדמו"ר הצ"צ, דרוקט מען איצטער ספרים און מאמרים פון דעם בעל ההילולא — אַ טייל פון וועלכע ערשיינט איצט צום ערשטן מאָל, ווי אויך דרוקט מען איבער זיינע ספרים און מאמרים וועלכע זיינען שוין געווען געדרוקט פון פריער, נאָר עס איז שווער זיי צו באַקומען.

זאָל יעדערער געבן, פאַר זיך און פאַר יעדערן פון זיינע בני בית, אַ סכום פון מאה — „הונדערט" מטבעות, און יעדער איינער זאָל זיך אָפּמעסטן צו געבן מאה פון אַ וואָס גרעסערער מטבע — לפי „נדבת ידו" און לפי „מתנת ידו" (און אַז ער וועט זיך ריכטיק אָפּמעסטן, קען אַמאָל זיין אַז ער וועט אויסגעפינען אַז אויך די גרעסערע מטבע איז ניט מצד נדבת ידו, נאָר מצד מתנת ידו)

אַלס אַ השתתפות בהדפסת ספרי ומאמרי בעל ההילולא כ"ק אדמו"ר הצ"צ.

דאָס געלט זאָל אַריינגעטראָגן ווערן במשך חודש אלול (ווען מרבים בצדקה^יח) און ניט שפּעטער ווי כט' אלול, ערב ר"ה, יום הולדתו.

און דורך דער הדפסה פון צ"צ'ס ספרים — (וואָס דאָס וועט פאַרגרעסערן דעם לערנען תורתו, וואָס דאַן איז דאָך שפתותיו דובבות^יח), און דורך נתינת הצדקה^יז אויף דעם, (נוסף אויף גודל מעלת הצדקה ושכרה, און ווי געזאָגט פריער, אַז בשעת מען גיט נדבת ידו צאָלט אָפּ דער אויבערשטער אַז מען זאָל קענען געבן מתנת ידו), וועט מען זוכה זיין צום והקיצו ורננו שוכני עפר^י והוא בתוכם, וואָס וועט זיין נאָכדעם אַז מען וועט זוכה זיין צו דער גאולה האמתית והשלימה דורך משיח צדקנו,

— הנני מביא את עבדי צמח^יט, וואָס מנחם שמו^כ און צמח שמו31) (דעם צ"צ'ס נאָמען איז דאָך „מנחם" — חושבני' ד"צמח"^כא, און מענדל —292חושבני' ד"צדק", וואָס דערפאַר האָט מען זיינע ספרים אָנגערופן בשם „צמח צדק"),

יבוא ויגאלנו בקרוב ממש און מען וועט מקיים זיין יראה כל זכורך^כב את פני ה"א גו'^* איש כמתנת ידו כברכת ה"א אשר נתן לך.

(משיחת ש"פ ראה, א' דר"ח אלול, תשכ"ה)293במאמרים שהובאו בסידור בתקון חצות), לא תבערו אש ביום השבת משום דאז כל אשין דאשא קשיא אתטמרו (זח"ב רג, ב, ונתבאר בס' המצות להצ"צ מצות לא תבערו אש) ועוד. ב) מהות המצוה הפכית ממהות זמן עשייתה ובאה לתקנו, דוגמא לדבר תקיעת שופר בר"ה, וכמ"ש בזח"ג (צט, א) דישראל בעיין ביומא דדינא שופר ולא קרן בגין כו' ולאתדבקא דינא לא בעינא.

והנה בעניננו ומצד אופן הא', הרי בבוקר מתעורר החסד (פע"ח ש' התפלה פ"ב ועוד) ולכן „צריך ליתן צדקה בכל בוקר בסוד אני בצדק אחזה פניך קודם שיתפלל י"ח" (שער הכוונות תפלת שחרית ד"א) ו"בזמן המנחה הוא זמן הדינים ואינו כ"כ מוכרח" (שם תפלת המנחה סוף ד"ב) אבל „אין צורך לתת קודם תפלת ערבית כמו בשחרית יען שעתה הוא זמן דינים קשים (שם תפלת ערבית ד"א)".

ומצד אופן הב', הנה תפלת המנחה היא „בסוד הגבורה וצריך להמתיק הדינים, ועיקר המיתוק הוא ע"י הצדקה כנודע, ולכן צריך ליתן קודם תפלת מנחה ג"פ לצדקה (סי' קול יעקב, מנחה)", אבל „בערבית אין ליתן צדקה כי אז הוא שליטת דינין גמורין וכתיב לא תחסום שור בדישו, עתה הוא זמן שליטתן ואין זמן ביעורם" (שם ערבית).

ומובן זה ע"פ מ"ש הרמ"ז על הרע"מ (זח"ב מ, ב) ונתבאר בד"ה זה היום תרצ"ה וז"ל: הקליפות וסט"א גם הם נבראו וא"כ הרי בהכרח שיומשך להם איזה חיות, והענין שב' מיני חיות יש לקליפה; הא' מה שנקצב לה בגזירת עליון והב' שמוסיפים החוטאים.

— ולהעיר ממרז"ל (שקלים פ"ה ה"ד) ; ר"ח בר פפא הוה מפליג מצוה (צדקה) בלילא חד זמן פגע בי' רבן דרוחייא א"ל לא כן אלפן ר' לא תשיג גבול רעך. וע"פ הנ"ל מובן בפשיטות, ואין צריך לפי' קה"ע שהטענה היא מפני שיצא —

ובסי' הר"ש מרשקוב עוד הוסיף על סי' מהרי"ק כי „אין ליתן צדקה בערבית כי אז היא לילה והדינין גוברין ויש פחד מאחיזת החיצונים".

ומה שיש להקשות בכללות ענין זה הוא שהרי צדקה היא מ"ע שאין הזמן גרמא, ואיך אפ"ל שאינה בלילה.

ולכאורה אפשר הי' לתרץ דבכתהאריז"ל הנ"ל מדבר בחיוב נתינת הצדקה שלפני התפלה, וע"ז דוקא אומר שלפני תפלת ערבית אין ליתן,

אבל אינו — כי הרי הטעם שמפרש, כי בלילה הוא זמן הדינין כו', טעם זה בתקפו עומד כל הלילה.

ואולי אפ"ל, דהנה שני אופנים במצות צדקה: א) הרואה עני מבקש, שעליו נאמר לא תאמץ את לבבך גו' וצריך ליתן מיד וכמ"ש בשו"ע (יו"ד294ר"ס רמז) ממעשה דנחום איש גם זו, ב) לא ימנע אדם עצמו ממצות צדקה, אף שאין עני בא לבקש מלפניו (ב"ב ט, א, ונפסק בשו"ע שם) — והנה בכתהאריז"ל מדבר באופן האחרון (וראה בשעה"כ שם שהי' נותנה לגבאי צדקה, ולא לעני) משא"כ באופן הא' אין נפ"מ בין לילה ליום, וכמש"נ לא תאמץ גו'.

ואין להקשות דסוף סוף מפני הטעם דלילה זמן הדינין וכו' כנ"ל ואל תשיג גבול רעך, מאי שנא בין אופן הא' והב' — דשאני טובא, כי כיוון שמן השמים נזדמן לו עני מבקש, ולא שהוא יצא לבקשו, ה"ז הוראה שאין זה נוגע במה שנקצב להם בגזרת עליון, וק"ל.

א

ועדיין צ"ע ע"פ מ"ש רבנו הזקן בהקדמת הסי' ובאגה"ק ס"ח ביאור הענין דיהיב פרוטה לעני והדר מצלי שהוא כדי שתהי' ההמשכה גם בגשמיות, הרי גם בתפילת ערבית צ"ל כן. ואולי אפ"ל דשאני תפלת ערבית שכל ההמשכות התלויות בנו כבר נעשו בשחרית ומנחה וכידוע בענין ת"ע רשות, או אפ"ל דדוקא בשחרית ומנחה שאז המלכות עולה אליו צריך השתדלות מיוחדת להמשיך גם בגשמיות, משא"כ בערבית שאז מל' בבי"ע, ובפרט שבלילה הרי אז זמן שותתן טרף לביתה. ועדיין צ"ע ואכמ"ל.

בהגדת בחפזון פסח (אות ע' ס"ג דין א') הביא מספר מעשה הצדקה שבכל לילה אחר הספירה צ"ל פרוטה לצדקה לתקן מה שפגם בעולם חסדים העליונים.

והנה איני יודע מיהו בעהמ"ח מעשה צדקה (כנראה מהמקובלים הספרדים), אבל אם בר סמכא הוא וע"פ קבלת האריז"ל, הנה לכאורה צ"ע ממ"ש שיתן צדקה בלילה, ברם ע"פ מ"ש בפנים מתורץ גם זה, כי הוא מדבר ע"ד תקון מה שפגם, וא"כ אינו נוגע במה שהוקצב בגזרת עליון.

(ממכ' ה' הא תמוז, ה'תש"ו)

. . איינע פון די גרעסטע מצות, איז די מצוה פון צדקה, צדקה מיינט אָבער ניט נאָר אַז מ'העלפט יענעם קערפּערליך; ער זאָל האָבען וואָס צו עסען, מיט וואָס צו באַקליידען זיך, זיין גוף א.ז.וו. אַז מ'העלפט יענעם גייסטיג, אַז מ'זעהט אַז זיין נשמה זאָל באַקומען איהר „שפּייז" אין וועלכער זי נויטיגט זיך, אַז זי זאָל ניט אַרומגיין נאַקעט אָהן תורה און מעשים טובים, איז דאָס פון די איידעלסטע און העכסטע צדקות וואָס אַ מענש קאָן טאָן, ווי די גמרא דריקט זיך אויס זה הביאו לחיי עולם הזה — זה מביאו לחיי עולם הבא . . .

(ממכ' יום ד', כ' אדר, תש"ד)

295.איך וויל נאָר דאָ אונטערשטרייכן דעם וואָרט פון רבנו הזקן בעל התניא והשו"ע, וואָס ער שרייבט וועגען דער מעלה פון צדקה בכלל, אַז די געלט וועלכע מען גיט אַוועק אויף צדקה — דערהויבט דאָס די איבעריגע אייגענטום אַז דאָס גאַנצע זאָל זיין אַ מכון לשבתו ית'.

וואָס פון דעם איז פאַרשטענדליך, אַז דאָרט וואו עס געפינט זיך השם יתברך, וועלכער איז עצם הטוב, וועט זיין דורכאויס טוב וחסד. אין אַנדערע ווערטער, אַז די גאַנצע געלט וועט פאַרנוצט ווערען נאָר אויף געזונטע און פרייליכע זאַכען.

און ספּעציעל ווען עס האַנדעלט זיך — העלפען שטעלען זיך אויף די פיס יונגע יתומים, וואָס יעדער פון זיי וועט זיינער צייט בויען אַ הויז בישראל בנין עדי עד, איז די אַלע באַטייליגטע אין דער יעצטיגער הילף, באַקומען אויך אַ חלק אין דעם בנין עדי עד, וואָס צדקתם עומדת לעד . . .

(ממכ' כ' סיון, תשט"ו)

. . . אין ענטפער אויף אייער בריוו . . אין וועלכן איר שרייבט אַז מרת . . האָט אייך געזאָגט, אַז אַריינוואַרפן אַלע טאָג אין אַ צדקה באַקס, ווייס זי ניט אויב זי וועט דאָס קענען אויספילן.

איר דאַרפט איר ערקלערן, אַז מען מיינט ניט מיט דעם אַז זי זאָל געבן מער וויפל איר מעגלעכקייט איז, נאָר אַז דאָס וואָס זי גיט איז אנשטאָט צו געבן דאָס מיט איין מאָל, זאָל זי געבן דאָס צו ביסלעך יעדער טאָג. איז כאָטש פאַר דער צדקה קאַסע איז קיין אונטערשייד צי זי גיט מיט איין מאָל אָדער זי גיט דאָס אין מערערע מאָל, אָבער פאַר דעם מענטשן וואָס גיט די צדקה — איז יאָ אַ גרויסער אונטערשייד, וויילע מען דאַרף זיך איינגעוואוינען צו געבן צדקה יעדער טאָג. אָט אַזוי ווי אַ מענטש מאַכט אויסגאַבן אויף זיינע זאַכן וואָס ער דאַרף און וויל אַלע טאָג, אַזוי דאַרף מען אויך אַלע טאָג מאַכן אויסגאַבן אויף די זאַכן וואָס השם יתברך וויל און הייסט געבן, וואָס דאָס איז די זאַך פון געבן צדקה. און וואָס עס איז נאָך בעסער — אַז השם יתברך זאָל דורך דעם יעדער טאָג צוהערן די תפלות ובקשות פון דעם מענטשן, און צו השם יתברך דאַרף מען דאָך אָנקומען יעדער טאָג, און ניט נאָר איין מאָל אין פילע טעג. און זיכער וועט איר געפינען די פּאַסנדע ווערטער ווי צו ערקלערן איר דאָס, אַז צדקה — וויפל דאָס זאָל ניט זיין, מער אָדער ווייניקער — דאַרף מען געבן יעדער טאָג — (זעלבסטפאַרשטענדלעך, אויסער די טעג וועלכע מען טאָר ניט האַלטן קיין געלט, שבת און יום טוב) — און דאַנק אייך פאַר אייער טרחה אין דעם.

(ממכ' א' דר"ח כסלו תשט"ז)

296. . . ובכלל, הרי סתם ידיעה מבריאותו הטובה של איש ישראל, — ג"כ משמחת היא, והיא מפרטי המצוה כללית דואהבת לרעך כמוך, ובפרט ע"פ הרמוז בהרמב"ם הלכות דיעות ריש פרק ד' אשר היות הגוף בריא ושלם מדרכי עבודת ה' הוא, וברור דבר בכתוב בכאו"א מבנ"י שהם גוי קדוש — שגם הגוף בכלל זה, הרי מובן שיותר משמחה סתם בדבר — כ"א גם תוספת בעניני קדושה בעולם — שעצם מציאות גוף הישראלי בעולם הזה, מוסיף בקדושתו, ומכשיר את העולם למלאות ענינו שהוא להיות דירה לו ית' ומה נפלאים דברי רבינו הזקן בתניא סוף פרק מ"ט וז"ל: אהבת עולם אהבתנו כו' שהניח כל צבא מעלה הקדושים והשרה שכינתו עלינו כו' ובנו בחרת מכל עם ולשון הוא הגוף החומרי הנדמה בחומריותו לגופי אומות העולם, וקרבתנו כו' עיי"ש, ובמצות מודגש זה ביותר בענין הצדקה כפשוטה, צדקה בגשמיות, שנותן מיגיע כפיו ושהי' יכול לקנות בהן חיי נפשו ומפריש לצדקה להחיות נפש עני או להחזקת מוסדות שהעניים בגשמיות זקוקים אליהם, שעי"ז מברר ומזכך ומעלה את החומר והגשם, עד שנגלה בו האלקות ודבר ה' המהווהו מקיימו ומחייהו, שלכן צדקה היא מהמצות שאוכלין פירותיהן בעוה"ז, והיא המקרבת את הגאולה, כי הגאולה כפשוטה באה יחד עם הגאולה הפנימית — כלשון הנביא: ונגלה כבוד ה' וראו כל בשר יחדיו כי פי ה' דיבר — בכל ענין וענין שבעולם . . .

(ממכ' כ"ח אלול, תשט4ו)

א 5 ו 5