הוספות - שיחות ומכתבים כ

393אדם שיש בהם תורה ומעשים טובים; לולב — בנ"א שיש בהם תורה ואין בהם מע"ט; הדס — בנ"א שיש בהם מע"ט ואין בהם תורה; ערבה — אלו שאין בהם לא תורה ולא מע"ט. ואמר הקב"ה; יוקשרו כולן אגודה אחת ואותה שעה אני מתעלה.

וזהו מה שיש בשיחה מה שאין במאמר, אשר לא זו בלבד שהאתרוג והלולב נעשים הדר על ידה, אלא גם ההדס ואפילו הערבה (וכפי' רז"ל ענינם בבני אדם, כנ"ל) הרי, אם ימצא איש שישתדל בזה, יוכל להדרם ולעשותם נאים על ידי כמה מחלקי השיחה, עד שיעשו כולם אגודה אחת — עיין כריתות (ו, ב) כל תענית כו' מהכא ואגודתו גו' — לעשות רצון ה' בלבב שלם . . .

(ממכ' י"ג תשרי תש"ד)

. . . ויהי רצון אשר, ע"ד מצות סוכה, שהמצוה מקפת את כל האדם מראשו ועד רגליו ועם לבושיו — וגם המנעלים — בכלל, ועוד זאת, אשר נתעלה האדם באכילתו בסוכה מקיים מצוה וכן בשתייתו ובשינתו ועוד ועוד — כל הנעשה בסוכה — וכלשון דרז"ל תשבו כעין תדורו, הנה יזכה כל אחד ואחד מהם ויצליח להכיר את האמת, אשר היכולת הנתונה לכל אדם לעבוד את בוראו לא רק בעת התפלה ולימוד התורה אלא בכל דרכיך דעהו, ואין הדבר תלוי אלא ברצונו, ואם ירצה באמת הרי סוף סוף יווכח אשר עבודה קלה היא. כי אין הקב"ה מבקש אלא לפי כחן.

(ממכ' י"ב תשרי תשט"ז)

שמיני עצרת ושמחת תורה

מוסג"פ הקונטרס לשמע"צ־שמח"ת הבע"ל* ובודאי יזכה בו את כל סביבתו לעורר, לחזק ולהאיר — עתה ובמשך השנה — את השמחה של תורה שלהם, אשר על ידי זה תתעורר תתחזק ותאיר שמחה של מצוה שלהם, ובמילא יהיו למוד התורה וקיום המצות באופן נעלה יותר.

כי כמו שהתורה שקולה ומביאה לכל המצות, כך שמחת התורה שקולה ומביאה לשמחה של מצוה, והעבודה בשמחה ובטוב לבב פורצת כל הגדרים וההגבלות הן למטה והן למעלה, מרחקת מהתאוות, מבטלת הדינים — ואז באור פני מלך חיים.

394בחתימת ימי המועדים — ר"ה, יוהכ"פ, חה"ס, שמע"צ ושמח"ת — ואיש הישראלי צריך להכנס בימי החול ונוסף על זה — בימי החול דימי החורף, כחצי שנה בלא רגלים, הרי צריך הוא לקחת עמו „צידה לדרך" — כחות והמשכות אשר יתנו לו היכולת כי בקיימו הציווי „ויעקב הלך לדרכו", יוכל ללכת לבטח דרכו, אף כי כל הדרכים בחזקת סכנה.

ולזה הוא; ביום השמיני עצרת — אסיפת וקליטת כל ההמשכות כלליות של חדש תשרי. ובשמח"ת — התחלת ההתגלות וההמשכה, אשר על ידי זה נקל יותר להביא לפועל טוב, במשך כל ימי השנה, את כל ההחלטות טובות דחדש תשרי.

ובפרט שמח"ת דימים אלו תביא את השמחה של מצוה בכל ימות השנה, ובמילא יסורו כל ההגבלות מניעות ועכובים ללימוד התורה וקיום המצות,

כי שמח"ת הוא מקיף היותר עליון הכולל גם את המקיפים הכללים של חדש תשרי —

אשר בזה יובן מה שמצינו שני ענינים הפכיים בשמע"צ ושמח"ת; א) מנהגן של ישראל, אשר תורה הוא, לשמוח בשמחה זו יותר משמחת בית השואבה, ויותר משמחת יו"ט סתם. ב) שמחת יו"ט היא מצות עשה מה"ת. שמחה היתרה דחה"ס ובית השואבה בכלל זה, מפורשת בכתוב. וכן גם שמחה של מצוה. משא"כ שמחת יו"ט האחרון של חג אינה נלמדת אלא מדרשה (ומובן שאין נלמד מזה השמחה היתרה) ויש אומרים אשר אינה מדאורייתא כלל.

והטעם על זה י"ל, שהיא הנותנת, להיות שמחה זו עליונה וכללית ביותר, אינה במנין המצות — וע"ד מש"כ הרמב"ם לענין צווים הכוללים — וגם י"א שאינה אלא מנהג, וע"ד משנ"ת בענין הקפות.

והשי"ת יזכנו שתגיע שמחה זו עד הכח האחרון שבנפש, ולעשות הסכם והחלטה לקבל עומ"ש בקביעות עתים לתורה בקיום המצות ובעבודה395שבלב, ולהביא את ההחלטה מהכח אל הפועל, ואז — מסיים כ"ק מו"ח אדמו"ר הכ"מ במאמרו שבקונטרס, — יומשך האור כי טוב ברבוי טוב גשמי ורוחני.

(ממכ' חוהמ"ס ה'תשי"א)

יעדער ענין למטה האָט אַ שרש למעלה. אויך דער ענין וואָס מען האָט פריער גערעדט האָט אַ שרש למעלה.

הקב"ה און כנסת ישראל ווערען אָנגערופען איש ואשה, און פון דעם ענין הנישואין למעלה נעמען זיך נישואין למטה.

דערפאַר זאָגט מען אין די ברכות אירוסין, מקדש עמו ישראל ע"י חופּה וקידושין. כפה עליהם הר כגיגית, דאָס איז די חופּה, און ואתם תהיו לי ממלכת כהנים וגוי קדוש — איז כנוסח הקידושין, מקודשת לי.

און ווייל יעדע נישואין למטה נעמט זיך פון די נישואין שלמעלה,

ע"ד ווי ער זאָגט אין תניא אויף יעדער נשמה, כנגד עשר ספירות עליונות שנשתלשלו מהן,

דערפאַר איז דאָס דאָ למטה אַ בנין עדי עד. אַזוי איז דאָך דאָס אין נישואין למעלה, וואָס דער אויבערשטער איז אַ נצחי, דערפאַר איז אויך למטה קומט דאָס אַראָפּ אין אַ בנין עדי עד.

אַזוי ווי דאָס איז אין כללות הנישואין, אַזוי איז דאָס אויך אין דעם פּרט פון נישואין וואָס מען האָט גערעדט פריער, אַז דער בעל גיט נאָר די הכנות, אָבער דער עצם ופּועל קומט פון דער אשה, איז אויך דער פּרט אין די נישואין למטה — קומט דאָס, ווייל אַזוי איז דאָס בנישואין שלמעלה פון קוב"ה און כנסת ישראל.

עס שטייט למעשה ידיך תכסוף, אַז דער אויבערשטער איז כביכול כוסף צו נשמות ישראל, זיי זאָלען מאַכען פאַר איהם אַ דירה און אויספּוצען די דירה מיט כלים נאים.

דער אויבערשטער איז דאָך אַ כל יכול, און האָט ריבוא רבבות מלאכים עד אין קץ, און למעלה פעלט דאָך קיין זאַך ניט, פונדעסטוועגען איז למעשה ידיך תכסוף. דער אויבערשטער בעט זיך ביי נשמות ישראל, ובחרת בחיים, אם בחוקותי תלכו, אם לשון בקשה, אַז די אידען זאָלען מאַכען אַ דירה לו ית'.

הגם אַז דאָס וואָס עס שטייט אין דער תורה ובחרת בחיים, איז דאָס גופא אַ נתינת כח מען זאָל בוחר זיין בחיים אמיתים, דער אויבערשטער גיט כחות אויף עבודה, אהבה ויראה און אַלע ענינים וואָס עס פאָדערט זיך צו לימוד התורה וקיום המצוות, ווי עס שטייט מי הקדימני ואשלם,

396פונדעסטוועגען איז דאָך דאָס אַלץ — מער ניט ווי אַ נתינת כח און הכנה צו עבודה. עס איז דאָך אָבער לא המדרש עיקר אלא המעשה, און די מעשה בפּועל, דאָס טוען דאָך אידען דוקא. און אָהן זייער מעשה האָט כביכול דער אויבערשטער קיין דירה ניט.

ווי עס בריינגט זיך אין מדרש דער משל פון אַ מלך וואָס האָט חתונה געמאַכט זיין בת יחידה, האָט ער געבעטען ביי זיין איידים, אַז וואו ער וועט ניט זיין זאָל ער מאַכען אַן אָרט פאַר איהם. אַזוי בעט דער אויבערשטער ביי אידען, אַז זיי זאָלען מאַכען אַן אָרט פאַר איהם, דער ביהמ"ק, די ד' אמות של תורה ותפלה.

דאָס איז אויך וואָס שטייט אין שיר השירים לשלמה, למלך שהשלום שלו, — קול דודי דופק פתחי לי. דער אויבערשטער כביכול שטייט הינטערן טיר און קלאַפּט אין טיר פון אַ אידישע האַרץ, פּתחי לי, עפען מיר אויף די טיר, כחודו של מחט, עכ"פּ, זאָג איך דיר צו, — ואני אפתח לך כפתחו של אולם.

דער אויבערשטער זאָגט איהם צו אַלצדינג, אַבי ער זאָל איהם אַריינלאָזען און מאַכען פאַר איהם אַ דירה כחודו של מחט עכ"פּ.

בשעת אָבער ער האָט איהם ח"ו ניט אַריינגעלאָזען בשעתו, איז — דודי חמק עבר. די מלאכים וואָס זעהן בקלונא דשכינתא, ווי א"ס ב"ה שטייט הינטער דער טיר און קלאַפּט און בעט זיך פּתחי לי, און ער שלאָפט, הגם אויך שלאָפענדיגערהייט האָט ער געהערט דעם קלאַפּען און רופען און ער שלאָפט ווייטער און וויל ניט אויפהויבען זיך און עפענען די טיר, איז די מלאכים הכוני פּצעוני.

עס איז דאָך אָבער, בל ידח ממנו נדח, איז סוכ"ס כאַפּט ער זיך וואָס ער האָט אָפּגעטאָן, און ער ווערט נתעורר אויף זוכען דעם אויבערשטען, דעם דודי וואָס חמק עבר.

וואָרום באמת איז דאָך די כוונה פון דעם העלם והסתר, ניט צוליעב דעם העלם, די כוונה איז דאָך אַז מען זאָל זוכען דעם אויבערשטען, וואָס דאָס איז זייער טייער למעלה, און צוליעב דעם איז דער גאַנצער ענין ההעלם והסתר.

און אַז אַ איד זוכט מיט אַן אמת פון פּנימיות נקודת נפשו, איז סוכ"ס געפינט ער דעם אויבערשטען, — מצאתי את שאהבה נפשי. וואָרום אַפילו בשעת החטא היתה באמנה אתו ית'.

אין זמני השנה איז דאָס דער סדר עבודה פון ר"ח אלול ביז שמח"ת, וואָס דאַמאָלסט בכלל איז די עבודה פון בקשו פני, וואָס דורך דעם קומט ער צו צו פּניך הוי' אבקש.

397ר"ח אלול הויבט זיך אָן די הכנה פון דעם ענין פון דרשו הוי' בהמצאו קראוהו בהיותו קרוב. בהמצאו ובהיותו קרוב, מיינט דער גילוי מלמעלה למטה, קירוב המאור אל הניצוץ. ניט קירוב הניצוץ אל המאור, נאָר קירוב המאור אל הניצוץ. און מצד דעם קירוב המאור אל הניצוץ, בעט מען ביי אידען, דרשו און קראוהו, וואָרום די עבודה בפּועל דאַרפען טאָן אידען.

און אַזוי גייט דער סדר פון גאַנץ חודש אלול, ר"ה, עשי"ת ביז יוכ"פּ צו נעילה, וואָס דאַמאָלסט איז דער תכלית העילוי פון מצאתי את שאהבה נפשי. בזמן הבית איז דאָס געווען די עבודת הקטורת ביוהכ"פּ — דקה מן הדקה, כה"ג בבגדי בד ולפני ולפנים. משחרב ביהמ"ק איז דאָס אין דער עבודה פון נעילה. דאַמאָלסט איז — מצאתי את שאהבה נפשי, עס ווערען בטל אַלע העלמות והסתרים און — מלכא וישראל בלחודוהי.

דערפאַר איז באַלד נאָך נעילה זאָגט מען לשנה הבאה בירושלים. עס איז מער ניטאָ קיינע מניעות און מען קען באַלד גיין לירושלים, ירא שלם, שלימות היראה, און במילא אויך אין ירושלים הגשמי.

דער פּשט פון לשנה הבאה — איז ניט אַז מען וועט גיין אַהין איבער אַ יאָהר, נאָר מען מיינט, אַז מען זאָל גיין קיין ירושלים באַלד, במילא — — יוהכ"פּ בשנה הבאה וועט מען זיך געפינען דאָרטן.

דערפאַר איז אויך דער גודל השמחה פון שמיני עצרת און שמחת תורה. בוא ונגלגל אני ואתה, קיינער איז ניטאָ נאָר דער אויבערשטער מיט אידען, ע"ד ווי צו נעילה איז מלכא וישראל בלחודוהי.

וואָס דאָס איז די שמחה פון אַ בן חכם, אַז ער איז ניט נתפּעל געוואָרען פון דעם העלם והסתר און האָט געוואוסט, אַז די כוונת ההעלם איז אַז ער זאָל דעם מסתתר זוכען — און פון דעם איז דער גודל השמחה, ווען מצאתי את שאהבה נפשי. כמשל הבן מלך, וואָס איז געווען במרחקים ובשבי' און ער איז געקומען צוריק צום מלך, וואָס דאָס איז גורם תענוג ושמחה גדולה ביותר.

דאָס איז אויך דער ענין וואָס מען בענטשט גשם בשמיני עצרת. ע"ד ווי מען האָט גערעדט פריער* בענין אבא חלקי' ואשתו, אַז זייער תפלה האָט גע'פּועל'ט גשמים, ובהקדם איז דאָס געווען מצד דער תפלה פון זיין פרוי. אַזוי איז אויך בענין הנישואין שלמעלה פון קוב"ה ונש"י, אַז מצד דער עבודת האשה, זו כנס"י, איז פאַראַן דער מצאתי את שאהבה נפשי, דאַמאָלסט פּועל'ט מען דעם ענין פון גשם.

וואָס גשם איז כולל אין זיך אַלע ברכות, נאָר מען דערמאָנט גשם,

) נדפס בלקו"ש ח"ב ע' 5801. המו"ל.398ווייל דאָס איז תחלת כל הברכות, כמ"ש אם בחוקותי תלכו — ונתתי גשמיכם בעתם וגו' — די אַלע ברכות וואָס ער רעכענט אויס נאָכדעם.

בשעת עס איז דאָ די עבודה פון כנס"י בכלל און אין יעדער אידישער הויז בפרט, די עבודה פון עקרת הבית אין חינוך הבנים והנהגת הבית בכלל, דאַמאָלסט האָט מען אַלע ברכות, אַז אשתך כגפן פורי', בניך כשתילי זיתים סביב לשלחניך וכו',

אַז מען וועט אויפשטעלען זרע ברך הוי', די צבאות הוי' וואָס וועלען גיין אַנטקעגען משיח'ן, והם הכירוהו תחלה, און עס וועט זיין הנה אלקינו זה גו' זה הוי' גו' נגילה ונשמחה בישועתו.

(משיחת ש"ק בראשית, מבה"ח מ"ח, התועדות שני', בהמשך להתועדות שמח"ת תשי"ז)

. . . והרי מתאים לההכרזה הנהוגה בליובאוויטש מלפנים בשילהי שמחת תורה — הנה מתחיל עתה הסדר — ויעקב הלך לדרכו. והרי קרוב לודאי אשר בהכרזה זו היתה הכוונה גם לסיום הענין: ויפגעו בו מלאכי אלקים (וכדרז"ל תנחומא ס"פ משפטים. זהר ח"ג רח"צ, א. עיי"ש).

ולהעיר אשר במדרש תנחומא,

שלגבי הזהר* הרי זה נגלה דתורה, ובפרט ע"פ השייכות דתנחומא ומדרש ילמדנו, אשר כשמו כן הוא — לימוד הלכות,

נתפרש הענין דויפגעו בו מלאכי אלקים — במלאכים, ובזהר, פנימיות התורה — על הקב"ה, ודו"ק.

(ממכ' כ"ג מ"ח תשכ"א)