Likkutei Sichos
Addenda - sichos and letters 11
279— זאָל דער אויבערשטער אייך העלפן אַז איר זאָלט טאָן אין דעם אַלץ וואָס היינגט אָפּ אין אייך, און דאָס זאָל מצליח זיין אין אַן אופן ווי ס'שטייטב „יגעת ומצאת", באופן של מציאה, וואָס דאָס איז מערער און ניט לפי ערך היגיעהט.
ידוע די תורה פון דעם אַלטן רבי'ןד אַז מ'דאַרף לעבן מיט דער צייט, אַז מען דאַרף זיך לערנען פון פרשת השבוע, איז דאָך אַזוי אויך פאַרשטאַנדיק אַז מען דאַרף זיך לערנען פון אַ דבר המיוחד צו אַ גאַנצער תקופה בזמן;
איר זייט איצטער אַריין — אין איין פּרשת השבוע און איר פאָרט אַוועק אין אַן אַנדער פּרשת השבוע, און דער דבר המאחד די ביידע איז — דער ענין פון ספירת העומר, און ווי גערעדט אין פאַרברענגעןה, אַז ספירת העומר איז מאחד גאַנץ חודש אייר.
און ספירת העומר האָט דאָך במיוחד אַ שייכות צו ארץ ישראל, כפּשוטו — דאָרט האָט מען מקריב געווען דעם עומר. און איר פאָרט דאָך אין ארץ הקודש, וואָס איינע פון די ראיות אויף די קדושות פון ארץ ישראל איז דער ענין פון עומר [ספירת העומר], אַז מ'האָט געבראַכט דעם עומר פון דאָרטן, ווי ס'שטייט אין דער משנה0) (וואָס ס'איז דאָרט דאָ כמה פּירושים בנוגע וואָס מ'רעכנט ניט און וואָס מ'רעכנט יע, אַז מ'רעכנט נאָר די זאַכן וואָס זיינען פאַרבונדן מיט קדושה).
איינע פון די לימודים פון דעם ענין פון ספירת העומר;
אעפ"י וואָס לכאורה האָט קיין אָרט ניט צו ציילן צייט, וואָרום ציילן ציילט מען אַ זאַך וואָס קען זיין אָדער מערער אָדער ווייניקער, אָדער מ'קאָן פאַרלירן אָדער ס'קאָן צוקומען; נאָר — דאָס באַווייזט (ווי בדין דבר שבמניןז) אויף חביבות. ובפרט בספירת העומר — וואָס אויף יעדער טאָג מאַכט מען אַ280ברכה, ד. ה. אַז יעדער טאָג איז אַ באַזונדער מצוה, אעפּ"י וואָס לכאורה איז דאָס די זעלבע מצוהח וואָס איז געווען נעכטן און וועט זיין מאָרגן וכו'.
איז דער לימוד בזה, אַז מ'דאַרף וויסן די טייערקייט פון צייט, אַז מ'האָט די ברירה — אָדער ס'קאָן זיין אַ טאָג וואָס האָט ניט קיין שייכות מיט „קדשנו במצותיו וצונו", אָדער דאָס איז אַזאַ טאָג — אַז ניט נאָר וואָס אין דעם טאָג טוט מען אַ מצוה, נאָר דער עצם דערמאָנען זיך0) אַז ס'איז אַזאַ טאָג, מיט דעם אַליין ווערט „קדשנו (במצותיו) וצונו", עאכו"כ אַז דערצו איז מען נאָך מוסיף אַן ענין של עבודה [דאָס וואָס ס'גייט דורך דער טאָג, איז דאָך דאָס מצד „יום ולילה לא ישבותו"י; דאָס וואָס מ'איז מוסיף ע"י עבודה פון ספירת העומר — דאָס גיט צו אַ איד מצד עבודתו].
זאָל אייך דער אויבערשטער מצליח זיין אַז איר זאָלט מייקר זיין, וויסן די טייערקייט פון „ימים יוצרו"יא, פון די טעג וואָס דער אויבערשטער גיט יעדער אידן.
און אעפ"י וואָס עס קען זיך טראַכטן אַז ער האָט צייט מאָרגן און איבערמאָרגן, ער האָט געהאַט צייט נעכטן וכו', דאַרף מען וויסן אַז ספירת העומר לערנט אַז יעדער טאָג איז אַ גאַנצע וועלט פאַר זיך, און דאָס ווערט אַ מצוה פאַר זיך, און מ'זאָגט אויף דעם אַ ברכה בשם ומלכות וכו' וכו' ; אַיי דאָס וואָס ס'וועט זיין אַ מאָרגן'דיקער טאָג, איז דאָך דיו שיפקיע את עצמו. ואדרבה, כדי די ברכה אויף מאָרגן'דיקן טאָג זאָל זיין כדבעי, דאַרף ער ציילן און מאַכן אַ מצוה פון דעם היינטיקן טאָגיב.
און בשעת מען טראַכט אין דערוף אַריין אַליבא דנפשי' מאַכט דאָס אַ גאַנצן שטורעם אויף פאַרבעסערן, און אויב מ'דאַרף — אויך משנה זיין עבודתו, אַז ס'זאָל זיין אין אַן אופן פון מייקר זיין כל רגע, עאכו"כ כל שעה,281און אויף אָנפילן זיי און אויסניצן זיי אויף ענינים „לשם שמים"יג, און נאָך מערער34) אויף „בכל דרכיך דעהו"טו, וואָס דעמאָלט ווערט די עבודה אין אַן אופן אַז די „ימים" ווערן ימים שלמיםי, גאַנצע טעג און אָנגעפילטע טעג מיט שלימות פון תורה ומצות, און דאָס בריינגט דערנאָך אויך אַריין הצלחה אין די אַלע טעג וואָס קומען נאָך דעם, ביז אַז מ'קאָן מקבל זיין עול מלכותו ית' לתורה ומצוותי' בשלימות, לאחרי ווי ער טוט אָפּ עבודתו בהנוגע צו ספירת הימים.
א
דער אויבערשטער זאָל אייך העלפן און מצליח זיין אין די אַלע ענינים וואָס האָט זיך גערעדט, און אייער עלי' אין ארץ הקודש זאָל זיין אַן עלי' בגשמיות וברוחניות גם יחד,
און איר זאָלט ברענגען אַהינצו בשורות טובות, און שרייבן פון דאָרטן בשורות טובות בנוגע צו זיך, ובהנוגע צו פעולתו עם הזולת — ובכל הענינים, און גרייטן זיך צו קבלת התורה בשמחה ובפנימיות מתוך שמחה וטוב לבב.
פאָרט געזונטערהייט און מען זאָל הערן פון אייך בשורות טובות.
(משיחת אור ליום ועש"ק — יסוד שבתפארת — ה' אייר ה'תשל"א
282דאָס איז באַ סתם מענטשן. ובפרט באַ מענטשן וואָס האָבן אַ השפּעה אויף אַ רבים, וואָס זייערע פּעולות שפּיגלען זיך אָפּ באַ כמה וכמה מישראל. ובפרטי פּרטיות באַ די וואָס האָבן שוין מצליח געווען בהשפּעתם על הרבים, דאַרפן זיי זיכער אויסניצן יעדע געלעגנהייט און אויך זוכן נייע געלעגנהייטן אויף אויפטאָן בחיזוק התורה והיהדות והפצת התורה ותורת החסידות. און כ"ק מו"ח אדמו"ר הכ"מ האָט מבטיח געווען, אַז חזקה לתעמולה שאינה חוזרת ריקם . . .
— שנת המאה וחמשים להסתלקות
הילולא דרבנו הזקן בעל התניא —
ברוקלין, נ. י.
בנועם קבלתי הידיעה אשר בימים הקרובים מסיימים ספר תניא קדישא חלק ראשון.
ובודאי ע"פ סגנון הידוע „מתכיפין התחלה להשלמה", יתחילו תיכף חלק שני, הוא שער היחוד והאמונה (והקדמתו).
וכתוכן סיום חלק הראשון ; כי ה' אלקיך אש אוכלה הוא וכמ"ש במ"א.
— ואולי י"ל שהכוונה בזה לד"ה כי ביום הזה יכפּר (לקוטי תורה ר"פ אחרי) —
אשר המשל דאש אוכלה הוא, שכמו שהאש אינו נתפס להקרא בשם אור ואש כלל ואינו מאיר למטה כי אם ע"י שנאחז בדבר גשמי וגם „אוכל" ומכלה אותו — וכן הוא ג"כ בנוגע לה' (שנעשה) אלקיך (כחך וחיותך), אשר מאיר ומתגלה למטה ע"י תרי"ג מצות דוקא, כמבואר בקצרה ג"כ בסיום פרק ג"ן, הוא סיום חלק הראשון,
והרי זה ג"כ תוכן ענין ספירת העומר, עומר שעורים מאכל בהמה, היא נפש הבהמית אודותה מדובר בסיום חלק הראשון, אשר על ידי הספירה (שענינה — כדי שיטהרו נפשות עמך ישראל, היינו) התהפכות נפש הבהמית283ועד שנעשית במדריגת אדם, אתם קרוים אדם ע"ש אדמה לעליון, היא נפש האלקית, חלק אלקה ממעל ממש,
וכמו שהי' בספירה זו בפעם הראשונה, בצאת בנ"י ממצרים, שהוציא נשמותינו מהס"א ר"ל וקרבנו ודבקנו בשמו ממש והוא ושמו אחד (עיין תחלת ח"ב דתניא)
שזהו שבגמר עבודת ספירת עומר שעורים — מקריבים מנחה חדשה מחטים דוקא, מאכל אדם (כמבואר הענין בכ"מ),
יהי רצון אשר הלימוד האמור גם יביא לידי מעשה, אשר נלך בדרך ישרה אשר הורנו מדרכיו ונלכה באורחותיו נס"ו.
זאת עבודת ה' במילי דשמיא, ובמילי דעלמא ישתכח יתיר בברכת ה', וכל הקרוב קרוב — קודם לברכה.
בכבוד ובברכה284ב"ה, כ"ח ניסן תשכ"ד
. . . והרי נמצאים אנו בחדש ניסן, הוא חדש הגאולה, כולל גם גאולה מכל ענינים המבלבלים לעבודת השם בשמחה וטוב לבב.
ובימי הספירה, שאופן הספירה הוא לא מספר סדורי (ראשון, שני) כי אם אחד שנים, היינו שעולים מדרגא לדרגא נוסף על וגם כולל הדרגות שבעבר, הוספה בשערי קדושה. כמבואר בספרי חכמת האמת, ענין ימי הספירה לעלות למ"ט שערי קדושה ועד לתכלית לשער הנו"ן וכמ"ש תספרו חמשים יום,
הנה כן גם תהי' עלי' והטבה גם בנוגע לבריאות הגוף דהנ"ל בתוככי כלל ישראל, כיהוע גודל מעלת גוף הישראלי, ובלשון רבנו הזקן: ובנו בחרת מכל עם ולשון הוא הגוף החומרי (עיין ספר תניא קדישא פרק מט') . . .
בכבוד ובברכת שבתא טבא ולבשו"ט
. . . עס איז דאָך אַלעמען באַקאַנט, אַז די ספירה טעג זיינען אַ צייט פון הכנה צו קבלת התורה. די טעג דערמאנען אונז יענע צייט ווען די אידן האָבן צום ערשטן מאָל געציילט די טעג און וואָכן פון נאָך זייער באַפרייאונג פון מצרים ביז מתן־תורה ביים באַרג סיני. און מיט יעדן טאָג וואָס זיי האָבן אַזוי אומגעדולדיג און פול מיט תשוקה געציילט, האָבן זיי אַלץ נעענטער דערגרייכט צו סיני, ניט נאָר אין פיזישן שטח, נאָר אויך גייסטיג. און ווען זיי האָבן ענדלעך דערגרייכט דעם באַרג סיני; האָבן זיי זיך שוין אינגאַנצן געהאַט באַפרייט פון אַלע אומגעוואונשענע השפעות און געוואוינהייטן וועלכע האָבן זיך געהאַט צוגעקלעפּט צו זיי במשך פון זייער לאַנגען גלות אין מצרים. אָבער דאָך האָבן זיי נאָך ניט גלייך באַקומען די תורה הק' — ביז זיי האָבן אָנגעגעבן די קינדער אַלס „גאַראַנטירער" אַז די תורה וועט אייביג אָפּגעהיט און געשעצט ווערן.
אַזוי אַרום ווערט אונטערשטראָכן יעדן יאָר אין דער דאָזיגער צייט, אַז עס איז ניט גענוג וואָס די עלטערע אַליין גרייטן זיך צו און פאַרשטאַרקען זייער פאַרבונד מיט תורה און מצוות. עס איז נויטיג צו פאַרזיכערן, אַז די קינדער וועלן קענען דערפילן זייער אויפגאַבע אַלס די תורה־גאַראַנטירער — אַז עס וועט זיי געגעבן ווערן די מעגלעכקייט צו לערנען תורה, שעצן די תורה, און דער עיקר דורכגעדרונגען ווערן מיט תורה און מצוות אַלס יסוד אין זייער טא־טעגלעכן לעבן . . .
בכבוד ובברכה להצלחה
285. . . ובנדון שאלתו — מה שבמשך נסיעתו דלגו יום אחד. ושואל לסיבת הדבר, ואיך היתה צ"ל ההנהגה בענין ספה"ע בפרט.
סיבת הדבר; א) בהיות הארץ כדור עגול ולא שטוחה — אין זריחת השמש, לדוגמא, נראית בבת אחת בכל חלקי הארץ. ב) כיון שמהלך השמש הוא ממזרח למערב — הרי במקום הנמצא למזרח יותר תוקדם שם ראית השמש בזריחתו, ובהנמצא למערב יותר תתאחר שם ראית זריחת השמש. וכמרז"ל בר"ה (כ, ב, ובמאור שם) שבירושלים הי' מתאחר לגבי בבל שש שעות. ובזוהר (ח"ג י, א) שמקומות שונים בארץ, ובשעה שכאן יום במק"א הוא לילה. וראה ג"כ שער הכולל בתחילתו.
ג) עפ"י הנ"ל הנה כאשר בירושלים הוא רגע חצות היום דיום א' למשל, היינו שהחמה עומדת בראש כל אדם, הרי בקצה בבל הנמצאת למזרחה הוא כבר שש שעות אחר חצות יום א'. וממזרח קצה סיביר שהיא ממזרח לבבל כמרחק בבל מירושלים הוא חצות ליל יום שני, אבל אם תחשוב מירושלים למערב הרי בבואך למזרח אמריקה, שהיא לערך כמרחק בבל וירושלים, הנה ברגע חצות יום א'* בירושלים שם הוא ברגע זה ממש שש שעות מקודם לזה, היינו בוקר יום א'. ובמקום הנמצא למערב מזה כפי מרחק הנ"ל לערך, היינו ממזרח לקצה סיביר הנ"ל הוא שש שעות קודם לזה, היינו חצות ליל יום א'. נמצא במקום אחד ממש הנה כשיבואו לשם ממזרח למערב יאמרו שהוא יום א', ובביאה ממערב למזרח — שהוא יום שני.
וכדי לצאת מן הספק צריך למצוא המקום שממנו מתחיל מנין הימים.
וכאן הוא פנימיות המבוכה; דלהיות השמים והארץ עגולים, ובעיגול אין שייך ראש וסוף, הנה, מצ"ע, הרי על כל נקודה שבהם שייך לומר שהיא ההתחלה.
והנה שקו"ט בשאלה זו בעלי תריסין (שו"ת בני ציון. היומם להרב טוקאצינסקי, ועוד), וג' דעות במקום התחלת הימים: א) צ' מעלות ממזרח ירושלים. ב) קמ"ה מעלות ממז"י. ג) ק"פ מעלות ממז"י.
ובנוגע לאוסטראליא — הרי לשתי דעות האחרונות הנ"ל מקומה, לחשבון הימים הנ"ל, למזרח ירושלים, מתאים למנין הימים של או"ה הדרים שם. וכן עליו לנהוג מכאן ולהבא, וכמנהג היהודים הדרים שם. (ואפשר גם לדעת היחיד המחזיק בדעה הא', כיון שקו המחלק עובר באמצע אוסטראליא. ואין להאריך כיון שבלאה"כ הוא דעת יחיד).
והנה בד"א — בדינים התלויים במנין ימי השבוע או ימי החודש, אבל דין ספה"ע ה"ז תלוי במשך הזמן, וא"כ, לכאורה, אינו שייך לשקו"ט הנ"ל. והשאלה היא; מי שעבר קו התאריך, היינו המקום שבו מדלגין או מוסיפין יום, באמצע ימי ספה"ע, ובמילא אם ינהג כמנהג המקום שבא לשם, יהיו במספרו רק מ"ח ימי ספה"ע או נ' ימי ספה"ע. וא"כ מה דינו לענין ספה"ע ולענין חה"ש התלוי בספה"ע ולא בימי החדש.
286והנה לע"ע לא מצאתי מי שידבר בדי ספה"ע בהנ"ל. ובמילא כל מה שבא לקמן — אינו אלא לפלפולא בעלמא. והוא;
א) כיון דבספה"ע כל המ"ט ימים שייכים זל"ז, המשך אחד וענין אחד בכמה פרטים, הרי כשספר יום א', ה"ז, נוסף על ספירת יום זה, ג"כ התחלת מנין מ"ח ימים שלאחריו, ובחובת גברא (ולא חובת מקום). ובמילא צריך למנות אח"ז עוד מ"ח ימים, ולא מ"ז או מ"ט, דשבע שבתות תמימות כתיב לא חסר ולא יתיר (משא"כ בימי השבוע או החודש. והבן).
ב) לאידך גיסא; ספה"ע קשור בימי החודש (בהבאת העומר אילו הי' ביהמ"ק קיים) וכיון שע"פ דין, כנ"ל, במקומו עתה הוא ל' ניסן, לדוגמא, ולא כ"ט ניסן צריך לספור ט"ו לעומר ולא י"ד.
עוד יש להסביר ב' המנינים: בתר אדם הסופר או בתר המקום אזלינן. גם את"ל בתר סופר אזלינן בתר ספירתו אזלינן וע"ע לא הי' יכול לספור אלא י"ג פעמים, או בתר מנין ימי החודש שלו אזלינן וכנ"ל.
או יאמר: ספה"ע ענין אחד הוא לכל בנ"י כמו שהעומר אינו אלא אחד, או ענין דכל או"א בפרט הוא, דכל או"א עליו לספור. או יאמר; באמרו היום ט"ו ימים לעומר די ומספיק שכיוון להיום, היינו שיום זה הוא סיום ט"ו ימים לעומר או שצ"ל גם בספירתו הסכום דט"ו ימים.
וכיון דיש סברות לכאן ולכאן סופר שתיהם, ובמילא — בלי ברכה. ובפרט לפ"ד שו"ת דבר אברהם ח"א סל"ד דגדר ספירה הוא ידיעה בהחלט ולא ספירת ספק (אף דאין כן דעת המאור סוף פסחים דמתרץ למה אין סופרין ב' ספירות משום ספיקא דיומא — באו"א).
א
וממילא אתינן לשאלה שני'; איך יתנהג בחה"ש. ונלפענ"ד, אף שהוא חידוש קצת: כיון דחה"ש תלוי אך ורק בספה"ע, כידוע, הרי על פי סברא א' הנ"ל, צריך הוא לחוג את חה"ש ביו"ט שני של יהודי אוסטראליא, והוא אצלו יו"ט ראשון מספק (ולא משום מנהג אבותיהם) — שמא סברא הא' נכונה. וחג גם יו"ט הא' שלהם מספק, (אולי הדין כסברא הב'), ולא בודאי. ובמילא סופר ספירה המ"ט ומניח תפלין ביו"ט א' (עדמ"ש בשו"ע או"ח סל"א), אינו עולה לתורה בשני הימים וכו'.
[שוב נמלכתי, דיש עוד אפשריות שלישית: שתי הסברות בספה"ע נכונות, היינו דביום החמשים למנין הא' צ"ל חה"ש, וכן גם ביום הנו"ן למנין השני, כי שקולים הם ויבואו שניהם, ועפ"ז, הוו שני ימים חה"ש, ובקדושה אחת ונולד בזה אסור בזה, לשהחינו צריך לקחת (ולכל הדעות גם להמקילים בליל ב' דר"ה) פרי חדש וכו'. ומונה לדעה זו ספה"ע בברכה, כי אין בזה287ספק אצלו כ"א ברור שזהו י"ד ימים למנין הא' וט"ו למנין הב', ועל שני המנינים נצטווה, ובכ"ז מספקת ברכה אחת לשתיהם, אף ששתי ספירות הן, כי שם המצוה אחד הוא — וכמו בתש"י ותש"ר. ולכתחילה יקדים אמירת מספר המועט, וע"פ משנ"ת לענין אמירת רצה ויעלה ויבא במוצי"ט שחל בש"ק, ובדיעבד יוצא גם להיפך כיון דשתי ספירות נפרדות הן].
ואין להקשות דיש כאן איסור דלא תתגודדו (וי"א דהוא דאורייתא ראה שד"ח כלל לא תתגודדו) וגם זלזולא דיו"ט — דמכיון דאינו אלא באקראי בעלמא ובצנעא לא חיישינן לזה ולא גרע וכש"כ מבן א"י הנמצא בחו"ל מניחי תפלין בחוה"מ וכיו"ב.
ולכאורה י"ל דיחוג גם יום שלישי; דאולי הדין ע"פ סברא הא', וא"כ יו"ט שני של גליות שלו הוא באסרו של חג של יהודי אוסטרליא.
אבל אינו — וכמובן בקל. דהנה יו"ט שני, אצלנו דבקיאין בקביעא דירחא, הוא לא משום ספקא דיומא, אלא משום אל תשנו מנהג אבותיכם. וכיון שגם אבותינו אם היו דרים באוסטראליא לא היו נוהגין אלא שני ימים הראשונים, כמובן — גם הוא אינו נוהג ביום ג'. וכמובא סברא כזו לענין הרוצה לצום יוהכ"פ ישני ימים (טושו"ע או"ח סתרכ"ד ועוד).
ובהשקפה ראשונה י"ל, דככל ספקות והנהגות הנ"ל יהי' ג"כ במי שעובר קו התאריך *) בחוהמ"פ או בחוהמ"ס — לענין חגיגת שש"פ או שמע"צ, כי גם הם תלוים ביום ראשון של חהמ"צ או חה"ס, ולא בימי החודש.
ויש לחלק, דשש"פ אהדרי' קרא וקבעו גם בימי החודש וכמש"נ (שמות יב, יח) עד יום האחד ועשרים לחודש בערב. והעיקר דהן בחהמ"צ והן בחה"ס לא כתיב תמימות, וכיון שבמקום זה הוא ישש"פ ושמע"צ לא איכפת לן מה שנדלג יום א' או נתוסף יום א'. וכמו שלא איכפת לן מה שבין שבת א' לחברו נדלג יום א' או נתוסף יום א'.
ועדיין צ"ע בכל הנ"ל.
א
וזאת למודעי: הדעות הנ"ל שצריך לדלג או להוסיף יום אחד כשעוברין קו התאריך דכל שיטה, ועושין עפ"ז שבת ויו"ט — הוא בנוגע לקביעת ימי השבוע והחודש במקומות ישוב. אבל דין הנמצאים בספינה ההולכת ממקום למקום ועוברת את הקו — לא נתברר כ"כ בשקו"ט הנ"ל, ומשעה שעברה את הקו עד שתגיע לישוב נוהגין לחומרא בשני הימים.
288כן לא נתברר דין יושבי מדינת אלאסקא שקו התאריך עובר באמצע הישוב ואי אפשר לומר שבצד הרחוב המזרחי יהי' יום ש"ק ובצד המערבי — יום הראשון דהוי כחוכא ואטלולא (ראה ערובין עו, א ס"פ הדר) . . .
א
מכתב הנ"ל היא סברא ראשונה ושקו"ט. ולאחרי זמן דן עוה"פ בנדו"ד ובא למסקנא. ולשלימות הדבר הננו מעתיקים רשימה זו אף שכבר נדפסה (בלקו"ש ח"ג ע' 995 ואילך). וז"ל:
א. מ'האָט שוין גערעדט פיל מאָלב, אַז ספירת העומר איז אַ הכנה צו מתן תורה. וואָס דערפאַר איז גלייך ווי עס ווערן פאַרענדיקט די ניין און פערציק טעג פון ספירת העומר קומט דער יום־טוב שבועות — מתן תורה.
די שייכות פון ספירה מיט מתן תורה דריקט זיך אויס אויך אין דעם, וואָס ביידע, ספירה און מתן תורה, זיינען פאַרבונדן מיט יעדן אידן אַלס אַ פּרט; אויף ספירת העומר זאָגט די גמראב שתהא ספירה לכל אחד ואחד (אַז יעדער איד באַזונדער דאַרף ציילן ספירה. וואָס דערמיט איז ספירת העומר אַנדערש פון ספירת שמיטין ויובלות; ספירת שמיטין ויובלות איז דוקא דורך בית־דין — ס'איז איין ספירה פאַר אַלע אידן, אָבער ספירת העומר ציילט יעדער איד באַזונדער, פאַר זיך); און אַזוי איז אויך מתן תורה ניט בלויז פאַרן כלל ישראל, נאָר דער אויבערשטער זאָגט צו יעדן אידן באַזונדערא „אנכי ה' אלקיך" (לשון יחיד), יעדן אידן באַזונדער גיט דער אויבערשטער די תורה, ער זאָגט יעדן באַזונדער אַן ער זאָל לערנען און מקיים זיין אַלע תרי"ג מצוותד און גיט ביחוד כח (אלקיך)ו אויף דעם.
ב. דערמיט איז מבאר דער אַלטער רבי אין לקו"ת* דעם לשון הפסוק; „תספרו חמישים יום", הגם אַז מען ציילט דאָך נאָר ניין און פערציק טעג, ווייל דורך דעם ציילן די ניין און פערציק טעג — וואָס דורך דעם איז מען289ממשיך די מ"ט שערי בינה — ווערט אויפן פופציקסטן טאָג נמשך דער שער החמישים — דער ענין פון מתן תורהז.
די מ"ט שערי בינה ווערן נמשך דורך דער עבודה פון ספירת העומר — דורך יעדן מאָל ציילן ווערט נמשך אַ שער (דעריבער איז דער לשון פון ספירת העומר; יום אחד, שני ימים, שלשה ימים וכו' — אַ מספר וואָס נעמט אין זיך אַריין אויך די פריערדיקע טעג, און ניט קיין מספר סידורי פון יעדן צוקומענדיקן טאָג באַזונדער; יום שני, יום שלישי וכו' — ווייל יעדן טאָג, מיט יעדן מאָל ציילן ספירה, קומט צו די המשכה פון נאָך אַ שער; דעם ערשטן טאָג איז מען ממשיך איין שער, דעם צווייטן טאָג — האָט מען צוויי שערים, דעם דריטן טאָג — דריי א.אַ.וו.), דעם שער הנו"ן אָבער קען מען דורך עבודה ניט ממשיך זיין, ווייל ס'איז אַזאַ בחינה וואוהין עבודת הנבראים דערלאַנגט ניט. פונדעסטוועגן, נאָך דעם וואָס מען איז ממשיך די מ"ט שערים דורכן ציילן ניין און פערציק טעג, ווערט דורך דעם אויפן פופציקסטן טאָג געגעבן מלמעלה דער שער הנו"ן, בדרך אתערותא דלעילא. און דאָס מיינט „תספרו חמישים יום", אויך דער שער הנו"ן — ווייל ער ווערט טאַקע געגעבן אָבער נאָר נאָך דער ספירה פון די „שבע שבתות תמימות"ח.
ג. כאָטש אַז דער שער הנו"ן, וואָס ווערט נמשך אין יום החמישים לעומר, איז פאַרבונדן מיט מתן תורה, פונדעסטוועגן זאָגט דער אַלטער רבי אין שו"ע0) להלכה, אַז דאָס וואָס מיר זאָגן אין שבועות „זמן מתן תורתינו", איז עס ווייל לויט אונזער איצטיקן חשבון פון קביעות החדשים פאַלט אויס שבועות אַלע מאָל בששה בסיון, און דעם זעקסטן טאָג פון סיון איז געווען מתן תורהי. אָבער ווען בית דין פלעגט מקדש זיין דעם חודש על־פי הראי'290דורך עדים, האָט חג השבועות — דער יום החמישים לעומר — געקענט אויסקומען אויך דעם פינפטן טאָג אין סיון (ווען לויט קידוש על־פי הראי' זיינען די חדשים ניסן און אייר ביידע געווען מלאים) אָדער דעם זיבעטן טאָג אין סיון (ווען ניסן און אייר זיינען ביידע געווען חסרים)יא. דעמאָלט, איז כאָטש אַז ביום החמישים לעומר מאַכט מען יום־טוב שבועות (ווייל, ווי ער זאָגט אין דער סדרה, איז יום טוב שבועות ניט אָפּהענגיק אין דעם טאָג פון מתן תורה נאָר אין דעם יום החמישים לעומר), וויבאַלד אָבער ס'איז ניט בששה בסיון, זאָגט מען ניט „זמן מתן תורתינו"יב.
דערפון זעט מען, אַז אין מתן תורה זיינען דאָ צוויי ענינים; איין ענין אין מתן תורה איז פאַרבונדן מיטן יום החמישים לעומר, וואָס אין דעם טאָג ווערט נמשך דער שער הנו"ן. אַ צווייטער ענין אין מתן תורה איז פאַרבונדן מיטן טאָג פון ששה בסיוןיח, און דוקא צוליב דעם ענין זאָגט מען „זמן מתן תורתינו".
דער חילוק בעבודה צווישן די צוויי ענינים איז; דער ענין אין מתן תורה וואָס איז פאַרבונדן מיט יום החמישים לעומר קומט נאָך דער הקדמה פון עבודת האדם, זיין עבודה איז ניט גענוג צו ממשיך זיין די המשכה פון שער החמישים, און זי קומט מלמעלה בדרך אתערותא דלעילא, אָבער דאָך ווערט זי נמשך דוקא נאָך דער שלימות פון עבודת האדםיד, נאָך דעם ווי ער פאַרענדיקט די עבודה פון מ"ט ימי הספירה ווערט ער אַ כלי צו אָט דער המשכה פון מתן תורה. אָבער דער ענין אין מתן תורה וואָס איז פאַרבונדן מיט יום הששה בסיון, איז בכלל ניט אָפּהענגיק פון דעם אדם מיט זיין עבודה. דאָס איז אַזאַ נתינה וואָס האָט צו טאָן נאָר מיט תורה, און מצד תורה איז איר זמן ביום הששי — בששה בסיוןיח.
ד. די צוויי ענינים אין מתן תורה — פון יום החמישים לעומר און פון יום הששי בסיון — קענען קומען אין צוויי באַזונדערע זמנים. ניט נאָר בזמן שהיו מקדשים החודש על־פּי הראי', וואָס דאַן האָט שבועות (דער יום291החמישים לעומר) געקענט אויספאַלן בחמישי בסיון אָדער בשביעי בסיון, נאָר אַפילו איצטי, ווען ניסן איז אַלעמאָל מלא און אייר חסר, קען ביי אַ יחיד געמאָלט זיין אַז די צוויי ענינים זאָלן נמשך ווערן אין צוויי פאַרשידענע זמנים ;
ס'איז ידוע אַז צוליב דעם וואָס די ערד איז אַ כדור108) (ווי אַ קוגל), און די זון (וואָס לויט איר גאַנג ווערן באַשטימט די טעג) קרייזט אַרום דעם כדור הארץ, מוז זיין אַ געוויסער קו (ליניע) אויף דער ערד („קו התאריך"), וואָס דאָרטן טיילן זיך פאַנאַנדער די טעג, און דער אָרט פון איין זייט קו איז אָפּגערוקט אין צייט מיט אַ (קאַרגן) מעת־לעת פון דעם אָרט אויפן צווייטן זייט פון דעם קו. במילא ווען עמעצער גייט אַריבער אָט־דעם קו, וועט ער איבערשפּרינגען אַ „טאָג" (נאָך זונטיק וועט קומען דינסטיק וכדומה), אים וועט אויספעלן אַ מעת־לעת — אויב ער גייט פון מזרח צו מערב; אָדער אים וועט צוקומען אַ מעת־לעת (אַ זונטיק נאָך אַ זונטיק) — אויב ער גייט פון מערב צו מזרח, קעגן דעם גאַנג פון דער זון.
ווען איינער פאָרט אַריבער דעם פּלאַץ (קו התאריך) אין מיטן פון די ספירה־טעג, איז וויבאַלד אַז די מצוה פון ספירת העומר ליגט אויף יעדן יחיד, באַזונדער, דאַרף ער ציילן זיין ספירה, לויט דעם חשבון פון זיינע טעג, וואָס איז דאָך ניט אָפּהענגיק פון דער ספירה וואָס ווערט געציילט דורך עמיצן אַנדערש, אויף דעם זייט פון קו התאריך וואו ער איז געקומען. לדוגמא; פּסח שחל בשבת און איינער פאָרט פון מזרח צו מערב און מאָנטיק נאָך דעם ציילן דעם צווייטן טאָג פון ספירה איז ער אַריבערגעפאָרן דעם קו (וואָס דאָרט איז — דינסטיק), איז בשעת עס קומט די נעקסטע נאַכט דאַרף ער ציילן די ספירה וואָס קומט נאָך זיין צווייטער ספירה — ד. ה. די דריטע ספירה, כאָטש אַז אַלע, וועלכע געפינען זיך אין דעם אָרט וואו ער איז געקומען זינט דעם אָנהויב פון די ימי הספירה, ציילן שוין דעמאָלט (מיטוואָך) די פערטע ספירה; און אַזוי אויך — אויב ער איז אַריבערגעפאָרן דעם קו פון מערב צו מזרח, דאַרף ער ציילן די דריטע ספירה, כאָטש אַז אַלע אין יענעם אָרט האַלטן ערשט ביי דער צווייטער ספירה.
ווייל, ווי געזאָגט פריער, ספירת העומר איז ניט קיין מצוה אויף דעם כלל אידן, נאָר ס'איז אַ מצוה אויף יעדן יחיד באַזונדער, צו ציילן זיינע טעג, וויפל טעג עס זיינען ביי אים אַדורך פון זיין אָנהויב ספירת עומריז.
292בנוגע שבת און אַנדערע ימים־טובים דאַרף דער יחיד זיי אָפּהיטן לויטן חשבון פון די תושבים וואָס געפינען זיך אין יענעם אָרט. ס'איז ניט קובע צי ביי אים, אַריבערגייענדיק דעם קו, איז דער זיבעטער טאָג דער זעלבער ווי ביי די איינוואוינער פון אָרט, ווייל די קביעות פון שבת איז ניט איבערגעגעבן געוואָרן צו יעדן יחיד באַזונדעריח; דאָס זעלבע איז בנוגע יום־טוב, וואָס הענגט אָפּ אָן קביעות החודש וועלכע איז באַשטימט דורך איין בית דין פאַר אַלע אידן און (בזמן הזה) דורך זייער חשבון. (און אַזוי איז עס אויך בנוגע ר"ה, יו"כ). אַנדערש איז עס אָבער ביי ספירת העומר, וואָס דאַרף זיין „לכל אחד ואחד", איז וויבאַלד אַז די מצוה פון ספירה איז פאַר יעדן יחיד באַזונדער, איז דאָך מובן, אַז אויך אין דעם חשבון פון ספירה איז ער ניט אָפּהענגיק פון דעם חשבון פון אַ צווייטן, וואָרום די מצוה איז — ער זאָל ציילן די טעג וואָס זיינען אַדורך ביי איםיט.
ה. ווי געזאָגט בכתוב, איז דער יום־טוב שבועות ניט פאַרבונדן מיט אַ געוויסן טאָג פון חודש, נאָר מיטן חשבון פון ספירת העומר — דער פופציקסטער טאָג פון עומר איז שבועות, און דערפאַר האָט טאַקע אַמאָל, בזמן שהיו מקדשים החודש על־פּי הראי', געקענט אויספאַלן שבועות בה' בסיון, בו' בסיון, אָדער בז' בסיון.
אָט די שייכות פון שבועות צו ספירת העומר מיינט ניט אַז דער עצם יום־טוב שבועות ווערט אויפגעטאָן דורך דער ספירה — אַז די ניין און פערציק טעג, וועלכע מען ציילט בפּועל, אָדער מען איז זיי מחוייב צו ציילן, זיי טוען אויף אַז דער טאָג וואָס נאָך זיי זאָל זיין יום־טוב — וואָרום מיר זעען דאָך, אַז אויך די וואָס האָבן ניט דעם (חיוב פון) צו ציילן (ווי קטנים, וואָס זיינען געוואָרן בני מצוה בימי הספירה, אָדער גרים וואָס האָבן זיך מגייר געווען בימי הספירה), איז ביי זיי מדאורייתא יום־טוב שבועות בעת עס קומט דער פופציקסטער טאָג פון צווייטן טאָג פּסח. (ועוד — ס'איז פאַראַן דיעות, און אַזוי איז די הלכהכ, אַז בזמן הזה איז די מצוה פון ספירת העומר בלויז דרבנן, און יום־טוב שבועות איז דאָך דאורייתא); מצד וואָס ווערט ביי זיי געשאַפן דער יום־טוב שבועות, וויבאַלד אַז ביי זיי איז דאָך ניט געווען דער ענין פון די מ"ט ימי הספירה?
293— מען קען ניט זאָגן, אַז די ספירה פון כלל ישראל שאַפט אויך ביי זיי דעם יום־טוב, ווייל זיי גייען נאָך נאָכן כלל — וואָרום מיר געפינען ניט אַזאַ מציאות ווי „ספירה (העומר) פון כלל ישראל", ווי געזאָגט פריער, די מציאות איז — יעדער איד ציילט ספירה פאַר זיך אַליין —
איז פאַרשטאַנדיק, אַז דער יום־טוב שבועות ווערט ניט געשאַפן דורך ספירה. ס'איז נאָר, וואָס דער זמן פון דעם יוםטוב האָט די תורה קובע געווען אין יום החמישים לעומר, ד. ה. אַז די ימי הספירה ווייזן בלויז אָן, זיינען מברר דעם זמן פון שבועות ; אַז דער טאָג וואָס נאָך זיי איז יוםטוב. און דער ענין פון ימי הספירה, (ווי אַן אָנווייזונג און בירור), איז שייך צו יעדן איינעם; ווען ער שטייט אין אַ טאָג וואָס אויב ער וואָלט געווען מחוייב בספירה וואָלט ער פאַר דעם טאָג אָנגעציילט ניין און פערציק טעג איז דאָס אַ בירור אַז דער טאָג איז שבועות.
ובמילא, ווען ביי איינעם ווערן פאַרענדיקט די מ"ט ימי הספירה פריער אָדער שפּעטער ווי ביי אַנדערע, זיינען די ימי הספירה וואָס זיינען דורכגעגאַנגען ביי אים מברר אַז ער דאַרף פּראַווען דעם יום־טוב שבועות, אין דעם טאָג וואָס קומט גלייך נאָך זיינע ימי הספירהכא (מ'קען ניט זאָגן, אַז כאָטש לגבי ספירה האָט ער זיך זיין אייגענעם חשבון זאָל ער אָבער לגבי שבועות נאָכגיין נאָכן כלל — ווייל די איינציקע קביעות און סימן ווען איז שבועות — איז אַז דאָס איז דער פופציקסטער טאָג פון ימי הספירה, אַן ענין וואָס האָט גאָרניט צו טאָן מיטן כלל, נאָר מיט יעדן יחיד באַזונדערכב).
דאָס אַלץ איז בנוגע דעם יום־טוב שבועות, וואָס זיין זמן האָט די תורה ניט באַשטימט אין אַ געוויסן טאָג פון חודש, נאָר ער איז אָפּהענגיק אין די ניין און פערציק טעג פון ספירת העומר. מה־שאין־כן בנוגע זאָגן „זמן מתן תורתינו", וואָס דאָס איז פאַרבונדן מיט ששה בסיון — כנ"ל, פון אַלטן רבי'ן — איז כאָטש אַז ער פּראַוועט טאַקע דעם יום־טוב שבועות פריער מיט אַ טאָג אָדער שפּעטער מיט אַ טאָג, וויבאַלד אָבער ס'איז ניט ששה בסיון, קען ער ניט זאָגן „זמן מתן תורתינו". און אַפילו אויב ער איז דורכגעפאָרן דעם קו התאריך נאָך ראש־חודש סיון (ובמילא איז דער יום החמישים לעומר ביי אים דער זעקסטער טאָג זינט פון זיין ראש החודש), פונדעסטוועגן קען ער ניט זאָגן „זמן מתן תורתינו", ווייל בנוגע קביעות ימי החודש געפינען מיר ניט קיין חילוק פון קביעות יום הראש חודש, וואָס איז ניט געגעבן געוואָרן צום חשבון הפּרטי פון יעדן איינעם, כנ"ל.
294ו. פון דעם אַלעם קומט אַרויס דער דין;
בעת איינער איז אַריבערגעפאָרן דעם קו התאריך אויפן וועג פון מערב צו מזרח, איז דער פינפטער טאָג אין סיון ביי אים דער פופציקסטער טאָג פון ספירה — יום־טוב שבועות, בנוגע אַלע דינים (אַ חוץ וואָס „זמן מתן תורתינו" קען ער ניט זאָגן). און ששה בסיון איז ביי אים (אויב ער איז אַ בן חו־לארץ) — יום־טוב שני של גליות.
און אַזוי אויך ווען איינער איז אַריבערגעפאָרן דעם קו התאריך אין דער פאַרקערטער ריכטונג, פון מזרח צו מערב, איז שביעי בסיון ביי אים יום־טוב שבועות, און שמיני בסיון איז ביי אים (אויב ער איז אַ בן חוץלארץ) — יום־טוב שני של גליות.
ז. דער ביאור דערפון אין עבודת האדם;
די עבודה פון ספירת העומר איז בירור המדות, וואָס דערפאַר ציילט מען ספירה ניין און פערציק טעג, „שבע שבתות תמימות", צו מברר זיין די זיבן מדות, וואָס יעדער מדה איז כלול פון אַלע זיבן, און מאַכן זיי תמימות. בשעת אַ איד פאַרענדיקט זיין עבודה אין בירור המדות גיט מען אים מלמעלה דעם ענין פון תורה, וואָס קומט נאָך די מ"ט ימי הספירה. ס'איז ניט קובע פאַר אים וואָס עס טוט זיך מיט אַנדערע; האָט ער פאַרענדיקט צו מברר זיין זיינע מדות, גיט מען אים גלייך (שער הנו"ן) די תורה — כאָטש אַז אַנדערע זיינען נאָך דערצו ניט גרייט; האָט ער נאָך ניט מברר געווען זיינע מדות, דאַרף ער נאָך וואַרטן ביז ער וועט פאַרענדיקן מברר זיין זיינע מדות — כאָטש אַז אַנדערע באַקומען די תורה.
דאָס איז אָבער נאָר בנוגע דעם טייל פון מתן תורה וואָס קומט נאָך דער עבודת האדם. אָבער דער ענין אין מתן תורה וואָס איז ניט פאַרבונדן מיט עבודת האדם, וואָס איז לגמרי העכער פון דעם, וואָס אין דעם איז ניט נוגע זיין עבודה אין בירור המדות — האָט זיך זיין זמן פאַר אַלעמען גלייך — ששי בסיוןכג.
(משיחות חג השבועות תשי"ז ותשכ"א)
295לפלא הכי גדול — שכנראה הר"י לא „תפס הענין"*; זוהי שאלה שא"א לומר בה נלך לחומרא, נצא לכל הדעות וכיו"ב — והצעתו שלא יהי' פס"ד „מוזר" היינו שלא יספור לעצמו (היפך הש"ס) — צריכה בירור בפוסקים: איך זה ידלג לילה א'* ולא יספור כלל (או יספור ב' פעמים) שזהו לא רק „מוזר", כ"א היפך המושג „תמימות" (לא חסר ולא יתיר).
ולהוסיף; ההסברה שלי יש לאמרה גם בסגנון אחר (לא ספירה לעצמו — אף שזה ו היסוד — כ"א) שעושה כמקום שיצא משם, בנוגע לספה"ע ובמילא גם בנוגע לחה"ש.
(ממכתב ח' תשרי תש"ל)296שזהו היפך לענין הספירה — היינו בירור ולא ספק, שלכן צ"ע אם הי' יכול לברך אפילו אם כל הימים הי' סופר ב' ספירות).
יבקש הרבנים לפס"ד בהנוגע לחגה"ש, כי ע"פ הנ"ל חגה"ש (הנקבע רק ע"י ספירת כאו"א ולא דב"ד) צ"ל אצלו מוקדם יום אחד (ש"ק ויום א')*.
Suggest a fixSent for review
Report a problemNo account needed
Embed on another site
About this page
Details
- Work
- Likkutei Sichos
- Volume
- חלק ז׳
- Id
- rh-zrt4vt9p