משיחת ש"פ בהר בחוקותי, מבה"ח סיון ה'תשמ"ז

א. יעדער טאָג, און צוגאָב צו זיין צד השווה מיט אַנדערע טעג, פאַרמאָגט אַ ספּעציעלן ענין וואָס ער גיט צו און איז מחדש.

דער אויסגעטיילטער אינהאַלט פון (שבת מברכים) ראש חודש סיון [אין צוגאָב דערצו וואָס ער איז דער „ראש" וואָס איז כולל אַלע טעג^א פון חודש סיון, אויך חג השבועות, זמן מתן תורתנו]^ב — שטייט אין תורה^ג „בחודש השלישי גו' ביום הזה (ראש חודש^ד) באו מדבר סיני גו' ויחן שם ישראל נגד ההר".

מען וואָלט לכאורה געקענט זאָגן, אַז די מעלה אין „ויחן שם ישראל נגד ההר" בר"ח סיון, איז נאָר אַלס הקדמה צו מתן תורה על ההר הזה וואָס וועט זיין עטלעכע טעג שפּעטער.

עס איז אָבער ניט אַזוי. ווי פאַרשטאַנדיק פון דעם וואָס מ'זאָגט אין הגדה של פסח (צווישן די „מעלות טובות למקום עלינו") „אילו קרבנו לפני הר סיני ולא נתן לנו את התורה דיינו". ד.ה. אַז ס'איז דאָ אַ מעלה אין „קרבנו לפני הר סיני" וואָס מצד דעם אַליין איז „דיינו" אפילו אויב „לא נתן לנו את התורה" ח"ו.

שטעלט זיך די שאלה: וואָס איז די מעלה אין „קרבנו לפני הר סיני" אויב „לא נתן לנו את התורה"?!

ב. ויש לומר די ערקלערונג אין דעם:

אויפן פסוק „ויחן (לשון יחיד) שם ישראל נגד ההר" זאָגן חז"ל^ה „כאיש אחד בלב אחד"^ו.

דער עצם ענין פון אהבת ואחדות ישראל („כאיש אחד בלב אחד"), אפילו פאַר דעם ענין התורה, איז אַ געוואַלדיקע זאַך^ז — וואָרום דורך דעם אַליין וואָס אידן שטייען באחדות, אַלס אַ „גוי אחד"^ח ווערן זיי פאַראיינציקט מיט „ה' אחד", און באַקומען זיינע ברכות^ט (מיט נאָך מעלות וואָס זיינען פאַראַן אין דעם עצם ענין פון אחדות ישראל ווי ערקלערט אין פאַרשידענע ערטער).

402און די אהבת ואחדות ישראל איז ניט אָפּהענגיק אין תורה — ווי באַוואוסט, אַז מ'דאַרף ליב האָבן אַ צווייטן אידן (ניט נאָר מצד זיינע מעלות און מצד זיין פאַרבונד מיט תורה, נאָר בלויז) דערפאַר וואָס ער איז אַ איד^י. און דער טעם אויף דעם איז, ווייל אהבת ואחדות ישראל קומט מצד דעם וואָס אַלע אידן זיינען איין זאַך, איין עצם^יא (ניט געמאָסטן לויט זייער פאַרבונד מיט תורה^יב).

לויט דעם איז פאַרשטאַנדיק פאַרוואָס דער עצם ענין פון „קרבנו לפני הר סיני" (בר"ח סיון) איז „דיינו" אפילו אויב „לא נתן לנו את התורה" — ווייל דורך דעם וואָס „קרבנו לפני הר סיני" „כאיש אחד בלב אחד", ווערט מען פאַרבונדן מיט „ה' אחד".

נאָכמער: וויבאַלד אַז דער „דיינו" קומט צוזאַמען מיט „די אַנדערע „דיינו'ס", דאַרף מען זאָגן אַז ער איז ענלעך צו זיי. דאָס הייסט: בדוגמא ווי „אילו נתן לנו את התורה ולא הכניסנו לארץ ישראל", ועאכו"כ „לא בנה לנו את בית הבחירה" — וואָלט דאָס אַליין געווען „דיינו", מצד די מעלה פון נתינת התורה; עד"ז איז אויך דער אויפטו פון „אילו קרבנו לפני הר סיני" לגבי „נתן לנו את התורה" — מצד די מעלה פון „כאיש אחד בלב אחד"!

ג. דערפון איז אויך פאַרשטאַנדיק לאידך גיסא:

נאָכדעם בפועל, אַז דער אויבערשטער האָט זיך ניט באַנוגנט מיט דעם „דיינו", נאָר ער האָט געטאָן מיט אידן די אַלע מעלות שלאחר זה („על אחת כמה וכמה טובה כפולה ומכופלת למקום עלינו"), ובפרט ניט נאָר „וקרבנו לפני הר סיני", נאָר אויך „ונתן לנו את התורה" — איז פאַרשטאַנדיק אַז אויך דעמולט (נאָך נתינת התורה) דאַרף מען אָנקומען צו דער מעלה פון „כאיש אחד בלב אחד" בשעת „וקרבנו לפני הר סיני" (בר"ח סיון)^יג.

ווי רבי עקיבא אונטערשטרייכט^יד, אַז „ואהבת לרעך כמוך" איז אַ „כלל גדול בתורה". און נאָכמער: דאָס איז „כל התורה כולה", און „ואידך פירושה הוא זיל גמור"^טו, „שאר דברי תורה" זיינען אַ פירוש אין אהבת ישראל^טז.

ד. די הוראה דערפון:

„הימים האלה נזכרים ונעשים"^יז. דורך דעם וואָס אידן דערמאָנען זיך („נזכרים") וועגן די פּאַסירונגען פון ראש חודש סיון ווען „קרבנו לפני הר403סיני", חזר'ן זיי זיך איבער („ונעשים") נאָכאַמאָל יעדן יאָר. און נאָכמער — אין אַן אופן פון „מעלין בקודש"^יח.

ד.ה. אַז אע"פ וואָס אידן זאָגן יעדן טאָג (נאָך) פאַרן דאַוונען^יט „הריני מקבל עלי מצות עשה של ואהבת לרעך כמוך" — קומט אין דעם צו אַ חידוש בראש חודש סיון, ווען עס חזר'ט זיך איבער (מיט אַ הוספה) דער ענין פון אהבת ואחדות ישראל, „כאיש אחד בלב אחד", ווי ס'איז געווען בר"ח סיון ווען „קרבנו לפני הר סיני".

ובנוגע לפועל: אידן דאַרפן אויסנוצן די טעג — אָנהויבנדיק פון שבת מברכים ר"ח סיון, וואָס בענטשט און גיט אַריין כח אין ר"ח סיון — אויף צוגעבן אַ נייע התעוררות אין (אהבת ישראל און) אחדות ישראל, אין דעם פאַראיינציקן זיך מיט אַלע אידן וואָס געפינען זיך אַרום זיך און די מיט וועמען מ'קומט אין באַרירונג, אפילו אַזוינע וואָס האַלטן דערוויילע פאַר לימוד התורה (פאַר „נתן לנו את התורה" מחדש בזמן מתן תורתנו פון היינטיקן יאָר, אָדער פאַר לימוד התורה בכלל), און אַן אחדות „כאיש אחד בלב אחד".

און דורך דעם זאָל אויך צוקומען אַ הוספה אין דעם „ואידך" — אין קיום פון אַלע מצוות בהידור.

ה. אין דעם קומט צו נאָך אָן אָפּלערנונג פון דער פרשה וואָס מ'לייענט אין דעם שבת מברכים ר"ח סיון — פ' בהר בחוקותי:

בהר בחוקותי באַשטייען פון צוויי באַזונדערע פרשיות וועלכע ווערן היינטיקן יאָר מחובר און פאַראיינציקט ווי איין פרשה^כ. דעריבער, בכדי פאַרשטיין די הוראה פון דעם חיבור הפרשיות, דאַרף מען פריער וויסן די הוראה פון יעדער פרשה באַזונדער.

ו. „בהר":

עס שטייט אין ספרים אַז דער ערדקוגל (כדור הארץ) איז באַשאַפן געוואָרן ווי אַ ציור קומה שלימה, וועלכער איז כולל אַלע חלקים פון דער בריאה^כא (אין וועלכע עס טיילן זיך אַלע באַשעפענישן אין אַלגעמיין), דומם, צומח, חי און מדבר^כב. און אַ הר (אַ באַרג) איז בחי' צומח שבדומם^כג.

404פאָדערט זיך ביאור אין דעם וואָס אַ באַרג איז „צומח שבדומם": דער אויפטו פון צומח לגבי דומם איז, אַז אַ צומח האַלט אין וואַקסן, משא"כ אַ דומם בלייבט אַלעמאָל די זעלבע מאָס. בשעת מ'זאָגט אַז אַ הר איז בחי' צומח שבדומם, הייסט עס אַז דער הר וואקסט^כד. ווערט די שאלה: וואו זעט מען אַז אַ הר זאָל וואַקסן^כה?

אדרבה: ע"פ טבע ווערט אַ באַרג קלענער, דורך די ווינטען און וואַסער פון טייכען און רעגן'ס וכו' וואָס פאַלן אויפן באַרג^כו. ביז אַז חכמי הטבע זוכן פאַרשידענע מיטלען צו אָפּהיטן אַז אַ באַרג זאָל ניט פאַרקלענערט ווערן וכו'. ובלשון הכתוב בתורתנו הקדושה^כז — „רוח גדולה וחזק מפרק הרים".

ובפשטות: וויבאַלד אַז דער באַרג האַלט אָפּ און פאַרשטעלט דעם ווינט — בלאָזט אַראָפּ דער ווינט שיטערע שטיקלעך פון באַרג, און וואָס גרעסער דער באַרג — אַלץ מער קען דער ווינט איר „שאַטן" (משא"כ במקום המישור, אַ גלייכע אָרט, גייט דער ווינט דורך און „רירט" אים ניט (אַזוי שטאַרק)), ביז אַז ס'איז דאָ אַ מציאות פון „ההרים ימושו"^כח.

וואָס דאָס איז דער היפך פון צומח שבדומם — אַז דאָס האַלט אין איין וואַקסן!

איז דער ביאור אין דעם פאַרשטאַנדיק בפשטות פון דעם אויבנדערמאָנטן טעם אויף „רוח גו' מפרק הרים": פּונקט ווי דער ווינט בלאָזט אַראָפּ שטיקלעך פון באַרג (וויבאַלד אַז דער באַרג פאַר־405שטעלט די ווינטן), אַזוי איז אויך פאַרשטאַנדיק אַז דער ווינט בלאָזט אַרויף אויפן באַרג שטויב וכו' וואָס דער ווינט טראָגט מיט זיך. וואָס דעמולט האַלט דער באַרג אין וואַקסן — צומח שבדומם^כט.

קומט אויס, אַז די פעולה פון רוח אויף הרים קען זיין אויף צווי אופנים: „רוח גו' מפרק הרים", אָדער דורך דעם רוח ווערט גידול וצמיחת ההרים. און דערפון קומט אַרויס בפועל, אַז עס זיינען פאַראַן צוויי סאָרט בערג: בערג וואָס וואַקסן, און בערג וואָס ווערן קלענער^ל.

ז. לויט דעם וועט מען פאַרשטיין די הוראה פון פ' „בהר":

עס שטייט אין אבות דר' נתן^לא אַז „כל מה שברא הקב"ה בארץ ברא באדם^לב כו' ברא רוח בעולם ברא רוח באדם כו' הרים כו' בעולם הרים כו' באדם". איז דערפון פאַרשטאַנדיק אַז אויך די צוויי אויבנדערמאָנטע זאַכן אין אַ הר [„רוח מפרק הרים", און רוח מגדיל ומצמיח הרים] זיינען אויך דאָ אין דעם אדם, „סור מרע" און „עשה טוב"^לג:

בשעת אַ מענטש האָט אין זיך ישות וגאוה וגבהות (ווי אַ הר), דאַרף ער באַטראַכטן אַז ער איז נאָך נידעריקער און שוואַכער בערך אַזאַ וואָס איז ניט קיין בעל גאוה, און האַלט זיך פאַר „עפר"^לד (ווי אַ מישור) — ווייל „רוח גו' מפרק (דוקא) הרים", משא"כ בשעת ער איז ווי אַ „מישור" שאַט אים ניט (אַזוי) דער רוח. ואדרבה: וואָס גרעסער זיין ישות, אַלץ מער קען דער רוח אַראָפּבלאַזן און מבטל זיין.

און דורך די התבוננות זיינע — טוט ער אויף אַז עס זאָל זיין „יערה עליו רוח ממרום"^לה (אַ רוח דקדושה) וואָס זאָל מפרק זיין און פון אים „אַראָפּבלאַָזן" די ניט־געוואונטשענע גאוה וישות.

און דעמולט קומט אויס, אַז דער אדם וואָס איז בבחי' „הר" וואַקסט — (נאָר זיין וואַקסן איז ניט אין גאוה, נאָר) אין ביטול („מפרק הרים"), משא"כ אַזאַ וואָס איז בבחי' „מישור" בלייבט אַלעמאָל במקומו (ניט אַרויף און ניט אַראָפּ).

פון צווייטער זייט האָט מען דערפון אויך אַ לימוד אין „עשה טוב"^לו:

יעדער זאַך וואָס איז דאָ אין וועלט און אין (די תכונות פון אַ) מענטשן איז ניט באַשאַפן געוואָרן „לבטלה"^לז ח"ו, מ'קען דאָס זיכער אויסנוצן „לכבודו"^לח של הקב"ה, „לשם שמים"^לט און „דעהו"^מ. אַזוי אויך די תכונה פון „הר" — גרויסקייט און פירערשאַפט — וואָס406איז דאָ ביי אַ מענטשן, וואָס ער האָט בכח צו אָנפירן מיט אַנדערע און זיי פאָלגן אים וכו' — דאַרף ער עס אויסנוצן אין קדושה: צו האַלטן אין וואַקסן און גרעסער ווערן (ווי אַ הר, צומח שבדומם) סיי אין זיין אייגענע לימוד התורה וקיום המצוות, „ילכו מחיל אל חיל" באופן פון „אין להם מנוחה"^מא, און סיי אין משפיע זיין אויף אַנדערע אַז זיי זאָלן וואַקסן אין תומ"צ^מב.

ח. דער לימוד פון פ' „בחוקותי" איז אַ פאַרקערטער:

„בחוקותי", קיום פון חוקים דאַרף זיין באופן פון „חוקה חקקתי גזירה גזרתי"^מג און „אין לך רשות להרהר אחרי'"^מד, ד.ה. אַז עס טאָר ניט זיין קיין שינוי והזזה, נאָר מ'שטייט בתוקף. ויש לקשר זה דערמיט וואָס „בחוקותי" איז אויך מלשון חקיקה^מה, וואָס אַן אויסגעקריצטע זאַך (מיני' ובי') בלייבט אַזוי שטענדיק און מ'קען דאָס ניט אָפּמעקן (אַזוי ווי אַ דבר שבכתב וואָס איז אַ צוגעגעבענע זאַך אויף דעם קלף).

פאַרקערט פון „בהר" — צומח שבדומם, וואָס וואַקסט (אָדער אין ביטול, אָדער אין טוב וקדושה).

וויבאַלד אָבער אַז די ביידע פרשיות קומען צוזאַמען היינטיקן יאָר און ווערן איין פרשה — דאַרף מען זאָגן אַז מ'האָט ביידע הוראות צוזאַמען, ביז אַז זיי ווערן ווי איין הוראה, „בהר בחוקותי" צוזאַמען.

און אין צוויי אופנים — די ווירקונג פון „בהר" אין „בחוקותי", און פון „בחוקותי" אין „בהר":

א) „בהר" טוט אויף אַז די עבודה פון „בחוקותי" — דער תוקף וחקיקה — זאָל ניט בלייבן אויף אַן אָרט, נאָר דאָס זאָל זיין אין אַן אופן פון „(בחוקותי) תלכו", האַלטן אין שטייגן און וואַקסן מערער און מערער אין זיין תוקף העבודה, און אין דעם אַז דאָס זאָל ווערן אין אים איינגעקריצט.

ב) דאָס שטייגן און וואַקסן אין תורה ומצוות („בהר"), דאַרף זיין מיט אַ שטאַרקייט און חקיקה פון „בחוקותי", ד.ה. אַז (ניט נאָר אין די יסודות וענינים עיקריים לכאורה שבתורה, נאָר) אויך די נייע זאַכן וואָס קומען צו דורך זיין וואַקסן און שטייגן — זאָלן זיין מיט דעם תוקף און חקיקה בנפשו.

ויש לומר אַז דאָס איז דער ביאור אין דברי המשנה^מו „השוכח דבר אחד ממשנתו מעלה עליו הכתוב כאילו מתחייב בנפשו". וואָס לכאורה איז ניט פאַרשטאַנדיק: ווי קען מען זאָגן אַז אַיינער וואָס האָט געלערנט און געדענקט אַ סך תורה (ביז — כל התורה כולה)^מז, וואָס „היא חיינו ואורך ימינו"^מח — זאָל זיין מתחייב בנפשו דורך דעם וואָס ער פאַרגעסט אַ „דבר אחד" בלבד?!

איז דער ביאור אין דעם: דער חסרון איז ניט ווען ער איז „שוכח" מחמת אונס407(„תקפה עליו משנתו"^מט), נאָר ווען „ישב ויסירם מלבו"^מט (אפילו אויב אינו מתכוין שע"י כך יסורו מלבו^נ). דער חסרון איז וואָס אים אָרט ניט אַז ער פאַרגעסט דעם דבר אחד ממשנתו. וואָס דאָס באַווייזט אַז דער ענין אין תורה איז ניט געוואָרן איינגעקריצט אין אים, במילא איז דאָס מגלה אויף די אַנדערע דברי תורה וואָס ער געדענקט יע. דעריבער איז „מעלה עליו הכתוב כאילו מתחייב בנפשו".

לימוד התורה דאַרף זיין אין אַן אופן, אַז אויך די נייע ענינים וואָס קומען צו דורך זיין שטייגן („בהר") דאַרפן זיין באופן פון חקיקה („בחוקותי"), אַז דאָס ווערט איינגעקריצט און איין זאַך מיט אים.

ט. דערפון קומט צו אַן אָפּלערנונג בנוגע צו דער עבודה פון דעם שבת מברכים ר"ח סיון:

פ' בהר בחוקותי גיט אַריין אין דעם שבת צוגאָב כחות אויף טאָן די עבודה פון „קרבנו לפני הר סיני" בר"ח סיון — די נייע התעוררות אויף אהבת ואחדות ישראל, „כאיש אחד בלב אחד":

בכדי קענען האָבן שלימות פון אהבת ישראל פאָדערט זיך אַז אַ מענטש זאָל שטיין אין אַ תנועה פון ביטול. אויב עס הערט זיך אָן זיין מציאות און נאָך אַ מציאות גבוה פון אַ „הר", שטערט דאָס צו ליב האָבן אַ צווייטער אַזוי ווי זיך^נא. בשעת ס'איז אָבער דאָ דער „רוח מפרק הרים" (דער ערשטער לימוד פון „בהר") גיט דאָס די מעגלעכקייט אויף שלימות פון אהבת ואחדות ישראל, און אין דעם „ואידך" — אין אלע מצוות^נב.

דאָס איז אָבער ניט גענוג. מ'דאַרף אויך אַפּלערנען פון „בהר" ווי מ'דאַרף אויסנוצן די כחות של הגבהה והתנשאות אויף שטייגן און וואַקסן אין אהבת ואחדות ישראל (דער צווייטער לימוד פון „בהר"), און מיט אַ תוקף, אַזוי אַז די אהבה ואחדות ווערט אין אים אַיינגעקריצט („בחוקותי"); און אין דער אהבה בתוקף גופא — האַלט אין וואַקסן באופן פון „תלכו" מחיל אל חיל.

א. עקב יא, יג.

65) ראה לקו"ת תזריע כג, א. שם סוכות פא, ג.

סה"מ תר"ל ע' ריא. ועוד.