משיחות חמשה עשר באב בלילו

א. בנוגע צו חמשה עשר באב שטייט אין דער משנה — דער סיום פון מסכת תענית^א: „לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב וכיום הכפורים שבהן בנות ירושלים^ב יוצאות בכלי לבן שאולין כו' וחולות בכרמים כו'".

און די גמרא^ג ברענגט כמה טעמים אויף דעם יום טוב פון ט"ו באב („ט"ו באב מאי היא"): „יום שהותרו שבטים לבוא זה בזה", „יום שכלו בו מתי מדבר", „יום שביטל הושע בן אלה פרוסדיות שהושיב ירבעם בן נבט על הדרכים שלא יעלו ישראל לרגל", „יום שניתנו הרוגי ביתר לקבורה"^ד, „יום שפסקו מלכרות עצים למערכה".

הגם אַז דער יום טוב גדול פון חמשה עשר באב איז געווען (לכאורה) נאָר „בזמן המקדש"^ה ווען עס זיינען געווען בת מלך און בת כה"ג — ווי דערמאָנט אין גמרא, און די אידן זיינען געווען בשלום ובמנוחה אין ירושלים^ו — איז אָבער וויבאַלד אַז התורה (ל' הוראה^ז) ה, אור ליום ג' פ' עקב, ה'תשמ"ז היא נצחית בכל דור ומקום, מוז מען זאָגן אַז דער יו"ט (די הוראה דערפון) איז בכל דור ומקום, אויך בזמן הגלות^ח און אין חוץ לארץ^ט, כמובן אויך דערפון וואָס מ'זאָגט דעמולט ניט קיין תחנון^י. ד.ה. אַז בחמשה עשר באב בכל שנה ושנה (אויך לאחרי החורבן — בזמן המשנה והגמרא) דאַרף זיין „הימים האלה נזכרים ונעשים"^יא, און ניט נאָר דורך ניט זאָגן קיין תחנון ביום זה, נאָר (ועיקר) מ'דאַרף איבערלעבן די ענינים פון חמשה עשר באב, על מנת דאָס אַראָפּברענגען אין עבודה במעשה בפועל.

נאָכמער: אין צוגאָב צו דעם פּראַווען חמשה עשר באב בעבודה רוחנית — איז דאָ אַ חיוב אין מעשה בפועל וואָס מ'דאַרף מקיים זיין (אָנהויבנדיק פון) חמשה עשר באב — ווי די גמרא איז דאָרט מסיים, אַז „מחמשה עשר באב ואילך תשש כחה של חמה כו' (וניתוסף באופן ניכר באורך הלילה) מכאן ואילך דמוסיף יוסיף כו'", ופרש"י „מחמשה513עשר באב ואילך, דמוסיף לילות על הימים לעסוק בתורה יוסיף חיים על חייו". ביז אַז דאָס ווערט אַראָפּגעבראַכט להלכה בפועל אין (מפרשי ה)שולחן ערוך^יב: „מט"ו באב ואילך יוסיף מעט מעט כו'". וכדלקמן.

ב. וועט מען דאָס פאַרשטיין בהקדים דעם ביאור^יג בגודל היום טוב פון חמשה עשר באב:

דער טעם פאַרוואָס „לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב" — מער ווי די ימים טובים (מדאורייתא — חג הפסח וחג הסוכות), אע"פ וואָס אויך זיי הויבן זיך אָן בחמשה עשר בחודש, ווען „קיימא סיהרא באשלמותא"^יד — איז דערפאַר וואָס די עלי' ושלימות פון „קיימא סיהרא באשלמותא" בחמשה עשר באב קומט נאָך דער גודל הירידה (אין דער לבנה, וספירת מלכות, דוד מלך ישראל — ווי דערמאָנט בסדר קידוש הלבנה) בתשעה באב, וועלכע איז אַ ירידה (וועלכע איז) צורך עלי', ווי עס שטייט אין מדרש^טו: „עלה ארי' במזל ארי' והחריב את אריאל . . על מנת שיבוא ארי' במזל ארי' ויבנה אריאל";

און לויטן כלל^טז אַז אַן עלי' איז לפי ערך די ירידה שלפני' — קומט אויס, אַז די העכסטע עלי' איז בחמשה עשר באב, וויבאַלד אַז דאָס קומט נאָך דער גרעסטער ירידה פון תשעה באב (דער נידעריקסטער טאָג פון יאָר).

און די ירידה בהלבנה בתשעה באב על מנת די עלי' ושלימות הלבנה בחמשה עשר באב באַווייזט אויך אויף דעם מצב פון אידן — וויבאַלד אַז ישראל מונין ללבנה^יז און דומין ללבנה^יח — אַז בתשעה באב איז אין זיי געוואָרן אַ ירידה, בפשטות — דער חורבן ביהמ"ק וגלות פון אידן, על מנת אַז דערפון זאָל אין זיי צוקומען די העכסטע עלי' בחמשה עשר באב, ווען „קיימא סיהרא (פון אב) באשלמותא".

ג. ויש לומר, אַז דער ביאור איז אויך מתאים מיט די טעמים אין גמרא אויף דעם יו"ט פון ט"ו באב:

מאמר המשנה „לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב" קומט בהמשך (וכסיום) צו דברי המשנה בנוגע צו תשעה באב, וועלכער איז דער טרויעריקסטער טאָג פון יאָר; במשך פון יאָר איז ניטאָ אַזאַ יום היפך השמחה והיו"ט ווי תשעה באב; און לעומת זה איז די משנה ממשיך ומסיים אין דעם קצה ההפכי, אַז „לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב כו'".

לויט דעם איז פאַרשטאַנדיק אַז אויך די טעמים (אין גמרא) אויף „לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב" זיינען ענינים וועלכע זיינען בניגוד והיפך,514ביז — תיקון אויף די דברים וואָס אירעו בתשעה באב.

אָנהויבנדיק פון דעם ערשטן טעם (בסדר הדורות^יט, וי"ל — אויך בחשיבות^כ) — „יום שכלו בו מתי מדבר":

די גזירה פון די מתי מדבר איז געווען בתשעה באב^כא, און בכל שנה (פון די ל"ט שנה אין מדבר) „בתשעה באב^כב היו עושין קבריהן כו' ואותה השנה שכלתה הגזירה קמו כולם והיו סבורין שמא טעו בחודש, עד שראו הלבנה מלאה (בט"ו בחודש) ואז ידעו שכלתה הגזירה ועשו יו"ט"^כג.

ד.ה. אַז דורך קיימא סיהרא באשלמותא בחמשה עשר באב — איז נתברר ונתתקן געוואָרן די גזירה (וירידה) פון תשעה באב פון די מתי מדבר^כד.

ועד"ז די אַנדערע טעמים אין גמרא — זיינען מתקן די ענינים בלתי רצויים פון תשעה באב. ובכללות^כה — די אַלע טעמים ברענגען אַרויס אהבת ואחדות ישהאל, וואָס איז מתקן (מבטל) סיבת חורבן ביהמ"ק בתשעה באב „מפני שהיתה בו שנאת חנם"^כו:

„יום שהותרו שבטים זה בזה" (און „יום שהותר שבט בנימין לבוא בקהל") — אהבת ואחדות ישראל בפשטות. ועד"ז „יום שניתנו הרוגי ביתר לקבורה" איז אַן אויסדרוק פון אהבת ישראל, ביז אהבה און גמ"ח של אמת^כז.

„יום שביטל הושע בן אלה פרוסדיות שהושיב ירבעם בן נבט על הדרכים שלא יעלו ישראל לרגל ואמר לאיזה שירצו יעלו" — וואָס דאָס האָט ערמעגלעכט דעם ענין פון עלי' לרגל וואָס האָט געבראַכט אחדות ישראל, כמ"ש^כח „עיר שחוברה לה יחדיו — שהיא עושה כל ישראל לחברים".

„יום שפסקו מלכרות עצים למערכה"^כט: די כריתת עצים למערכה האָט אויפגעטאָן אַז במשך כל השנה זאָל מען קענען מקריב זיין אויפן מזבח אַלע סוגי קרבנות — סיי קרבנות יחיד און סיי קרבנות ציבור. ד.ה. אַז די פעולה פון כריתת עצים איז בתוכנה וענינה — די מצוה פון צדקה (ואהבה צו דעם וועלכער האָט ניט קיין עצים). און וויבאַלד אַז „מחמשה עשר באב ואילך515תשש כחה של חמה ולא היו כורתים עצים למערכה" — איז פאַרשטאַנדיק די פעולה גדולה בצדקה ואהבת ישראל פון כריתת עצים וועלכע ווערט נתגלה בט"ו באב^ל.

לויט דעם (אַז דער אינהאַלט פון ט"ו באב איז דער ענין האחדות, וואָס איז מבטל שנאת (חנם), די סיבה אויף דעם חורבן בתשעה באב) קען מען אויך ערקלערן וואָס דער (יו"ט ו)שמחה פון ט"ו באב איז באַשטאַנען אין דעם וואָס „בנות ירושלים יוצאות וחולות בכרמים":

ניט קוקנדיק אויף די פאַרשידענע חילוקים צווישן זיי (די פיר סוגים (משפחות) — יפיפיות, מיוחסות, עשירות און מכוערות^לא — וועלכע זיינען כולל אַלע אידן) — גייען זיי אַלע אין דעמזעלבן טאָג במחול, און נאָכמער: זיי גייען אָנגעטאָן „בכלי לבן שאולין שלא לבייש את מי שאין לו"^לב. וואָס דאָס ברענגט אַרויס נאָכמער און נאָך שטאַרקער זייער שלום ואחדות, עד כדי כך אַז כאָטש אַז די לבושים זיינען פון די הויּט־תכשיטים פון אַ בת ואשה, גייט מען אין „כלי לבן (מראה פשוט) שאולין", וואָס באַווייזט אַז יעדערע דאַרף אָנקומען צום צווייטן: די וואָס געהערט צום חשוב'ערן סוג בעט און לייט, זי איז זיך מכניע און מקבל פון דער וואָס באַלאַנגט צו אַ נידעריקערן סוג.

ד. דערמיט איז פאַרשטאַנדיק די הוראה נצחית וואָס מ'נעמט אַרויס פון דעם יו"ט פון חמשה עשר באב בכל שנה ושנה (אויך בזמן הגלות, ווען מ'איז זיך ניט נוהג אַז „בנות ירושלים יוצאות כו'" בחמשה עשר באב):

אין דעם טאָג דאַרף צוקומען אַ שמחה הכי גדולה — וויסנדיק אַז דעמולט איז קיימא סיהרא באשלמותא, וואָס באַווייזט אַז עס ווערט אַן עלי' ושלימות ותיקון אין די ירידה בתשעה באב, כולל — אַן עלי' ושלימות אין דעם מצב פון אידן, וואָס מונין ודומין ללבנה. און אַזאַ שלימות ועלי' — וואָס איז נאָך העכער פאַר אַלע ימים טובים (כולל פסח און סוכות) — „לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב כו'".

און די עלי' ושלימות דאַרף זיך אויסדריקן אין אַ חיזוק ביתר שאת וביתר עוז אין דער עבודה פון ביטול סיבת החורבן והגלות (בתשעה באב) — „מפני חטאינו גלינו מארצנו", כולל ובמיוחד — אהבת ואחדות ישראל (ווי אונטערשטראָכן אין די טעמים אויף דעם יו"ט פון חמשה עשר באב, כנ"ל).

ויש לומר אַז דאָס איז דער טעם אויף דעם מנהג ישראל (לאחרונה) צו מאַכן אַ צוזאַמען קלייבן זיך, אַ התוועדות ברבים בחמשה עשר באב: נוסף לזה וואָס זייענדיק אַ „יום טוב" (ביז — דער גרעסטער יו"ט) דאַרף מען פּראַווען ט"ו באב (אַזוי ווי יעדער יו"ט) צוזאַמען מיט נאָך אידן^לג — איז דאָס ספּעציעל נוגע בט"ו באב וואָס קומט אַלס המשך צו תשעה באב, ווייל אַ התוועדות איז516מאחד אידן, און אַן אחדות פאַרבונדן מיט אכילה ושתי' גשמית, „גדולה לגימה שמקרבת"^לד — וואָס דאָס גיט צו אין דעם תיקון פון סיבת החורבן והגלות בתשעה באב (און תיקון פון דעם תענית והעדר אכו"ש בת"ב).

ה. צווישן דעם אַלע [וואָס איז בעיקר אַ לימוד בעבודה רוחנית וואָס מ'לערנט אָפּ פון די טעמים אויף דעם יו"ט פון ט"ו באב, אָבער די טעמים בגשמיות זיינען

המקדש"^לה] — טיילט אויס די גמרא און הלכה (שולחן ערוך) איין ענין וועלכער איז במעשה בפועל בחמשה עשר באב אויך בזמן הזה — דער ענין אַז „מכאן ואילך דמוסיף יוסיף כו'", „מחמשה עשר באב ואילך דמוסיף לילות על הימים לעסוק בתורה יוסיף חיים על חייו"^לו.

ויש לומר אַז דער טעם פאַרוואָס מ'טיילט אויס דוקא לימוד התורה^לז צו באַצייכענען דעם יו"ט פון ט"ו באב [ובעומק יותר: פאַרוואָס די לילות הויבן אָן ווערן (בגלוי ביותר) ליינגער פון ט"ו באב ואילך, „ולא איברא ליליא אלא לגירסא"^לח — במילא דאַרף מען אויסנוצן די לענגערע נעכט אויף הוספה בלימוד התורה] —

איז מובן דערפון גופא וואָס דורך הוספה בלימוד התורה ווערט „יוסיף חיים על חייו", ווייל די עצם חיות וקיום פון אידן באַשטייט פון תורה, כמ"ש^לט „כי הוא חייך ואורך ימיך" [דערפאַר איז חיוב לימוד התורה בכל רגע ורגע (פנוי)^מ, ווייל אַ איד דאַרף זיין שטענדיק פאַרבונדן מיט מקור חיותו^מא, משא"כ בנוגע צו מצוות פרטיות — איז יעדער מצוה סו"ס פאַרבונדן מיט אַ זמן מסויים והגבלה כו', לא מיבעי מצוות שהזמן גרמא, נאָר אויך מצוות תמידיות — שטייען ניט שטענדיק בגלוי ביי אַ אידן^מב].

איז דערפון מובן, אַז די עלי' ושלימות הלבנה בט"ו באב (לאחרי די ירידה גדולה בתשעה באב) וואָס באַדייט די עלי' ושלימות פון חיי ישראל (דמונין ודומין ללבנה) — דריקט זיך אויס אין זייער פאַרבונד מיט תורה אור^מג (ונר מצוה^מג וואָס קומט דורך תורה אור) וועלכע איז „חיינו ואורך ימינו"^מד; עס דריקט זיך אויס אין יוסיף (אַ הוספה)517בעסק התורה, דורך וועלכע עס ווערט „יוסיף חיים (בפשטות) על חייו".

ועוד י"ל: דער נביא דערציילט^מה די עצה ווי צו מבטל זיין דעם חורבן וגלות — „ציון במשפט תפדה ושבי' בצדקה", ד.ה. דורך לימוד התורה („משפט" — הלכתא^מו) און צדקה. וואָס דערפאַר איז לימוד התורה [וואָס דורך דעם ווייס מען אויך וועגן הציווי פון (ואופן קיום) מצות הצדקה] דער עיקר עבודה פון חמשה עשר באב — ווייל דאָס איז מתקן די ירידה וחסרון פון תשעה באב.

ו. ע"פ זה (אַז דער עיקר עבודה פון חמשה עשר באב ווערט פאַרבונדען מיט לימוד התורה) קען מען ערקלערן די ראי' וואָס די משנה גיט אויף דעם יו"ט גדול פון חמשה עשר באב ויוהכ"פ (שבהן בנות ירושלים יוצאות כו') — „צאינה^מז וראינה בנות ציון במלך שלמה בעטרה שעטרה לו אמו ביום חתונתו וביום שמחת לבו, ביום חתונתו זה מתן תורה וביום שמחת לבו זה בנין בית המקדש שיבנה במהרה בימינו".

רש"י איז מפרש אַז „זה מתן תורה" גייט אויף יום הכפורים — „שניתנו בו לוחות האחרונות".

אָבער וויבאַלד אַז די משנה רעדט אויך וועגן חמשה עשר באב, און (אויך^מח) דעמולט איז געווען „יוצאות וחולות בכרמים, ומה היו אומרות בחור שא נא עיניך וראה כו'" (דער ענין השידוכין והחתונה בפשטות) — מסתבר צו זאָגן אַז די ראי' פון „יום חתונתו זה מתן תורה", גייט אויך אויף ט"ו באב^מט.

וי"ל אַז דאָס ווערט פאַרשטאַנדיק דערמיט וואָס די גמרא טיילט אויס חמשה עשר באב בקשר מיט דעם ענין פון לימוד התורה — „מכאן ואילך דמוסיף יוסיף כו'", „דמוסיף לילות על הימים לעסוק בתורה":

פון דעם זעט מען אַז דער אויבערשטער האָט אויסגעשטעלט טבע הבריאה באופן כזה אַז פון חמשה עשר באב ואילך הויבט זיך אָן אַ נייער סדר — אַז די נעכט ווערן לענגער. און דער טעם פאַרוואָס דאָס איז אַזוי בגשמיות — איז דערפאַר וואָס דאָס ווערט נשתלשל^נ פון דעם תכלית פון בריאת הלילה — „לא איברי ליליא אלא לגירסא" — אַז בחמשה עשר באב הויבט זיך אָן אַ נייער סדר אין לימוד התורה^נא,518ע"ד ובדוגמא דער ענין פון מתן תורה — „יום חתונתו זה מתן תורה".

ועפ"ז יש להוסיף השייכות מיט די ד' סוגים פון „בנות ירושלים" — כנגד די ד' אותיות פון שם הוי'^נב וועלכער איז נתגלה געוואָרן באַ מתן תורה^נג, כמ"ש^נד „אנכי הוי' אלקיך" [ועד"ז בנוסח ברכת התורה: „ברוך אתה הוי' אלקינו כו' נותן התורה"]; און דאָס שטעלט זיך אויס דוקא אין „בנות" — בדוגמא ווי באַ מ"ת איז געווען דער עיקר והתחלה פון „כה תאמר לבית יעקב אלו הנשים"^נה — ווייל בכמה ענינים איז אין זיי תלוי קיום התורה^נו.

ז. פון יעדער זאַך דאַרף מען אַרויסנעמען אַ הוראה במעשה בפועל — וואָס דאָס איז דער אבן הבוחן אַז מ'האָט טאַקע געהערט און געלערנט דעם ענין כדבעי:

שטייענדיק אין חמשה עשר באב, „יום חתונתו זה מתן תורה", איז צום אַלעם ערשטן אונטערשטראָכן — אַז „מכאן ואילך" דאַרף מען אָנהויבן אַ נייעם סדר אין (הוספה ב)לימוד התורה, ובכל יום ויום (לילה ולילה), ווען עס ווערט לענגער די נאַכט — דאַרף נאָכמער צוקומען אין זיין לימוד התורה, בכמות ובאיכות, כל חד וחד לפום שיעורא דילי'.

דאָס הייסט בפשטות: יעדער איד זאָל גלייך אָננעמען אַ פעסטן באַשלוס אַז ער וועט מוסיף זיין אַ נייען ענין אין זיין לימוד התורה: אַיינטייל נעמען אין אַ נייעם שיעור תורה, לערנען אַ נייע סוגיא, אַ נייעם ספר, אַ נייעם חלק בתורה, וכיו"ב, ועאכו"כ אַ הוספה אין איכות — אַ נייעם חיות און קאָך בלימוד התורה. און (ועיקר) ניט בלייבן ביי אַן אַלגעמיינער החלטה, נאָר דערביי גלייך באַשטימען וועלכן ענין (ואופן) חדש ער וועט אָנהויבן לערנען.

וגדול לימוד שמביא לידי מעשה^נז: דערפון דאַרף אויך אַרויסקומען החלטות טובות ובפרטיות בנוגע צו אַ הוספה אין קיום המצוות בהידור, ולכל לראש — אין דעם „כלל גדול בתורה"^נח אהבת ואחדות ישראל (ווי אונטערשטראָכן אין חמשה עשר באב, בביטול סיבת הגלות שהתחיל בתשעה באב, כנ"ל)^נט, און אין אַלע מצוות,

519כולל ובמיוחד — אַ ספּעציעלע הוספה אין נתינת הצדקה (וואָס איז דער „שטאַרקסטער" אויסדרוק בגשמיות פון אהבת ואחדות ישראל). וכדאי — פאַרבינדן די הוספה בלימוד התורה מיט אַ הוספה מיוחדת בצדקה, ע"פ מש"נ „ציון במשפט תפדה ושבי' בצדקה", כנ"ל.

ח. ס'איז אויך כדאי ונכון — אַז די אַלע החלטות זאָל מען אָננעמען בציבור וברבים, וואָס דעמולט קומט צו אין דער הצלחה פון קיום ההחלטות בפועל^ס.

אָנהויבנדיק פון די וועלכע הערן די איצטיקע רייד — אָננעמען החלטות בזה גלייך איצטער ברבים ובציבור: סיי די וואָס געפינען זיך דאָ אין די ד' אמות און ביהכנ"ס וביהמ"ד פון כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו, און סיי די וואָס הערן דאָס במקומות אחרים.

ובקשה נוספת — אַז מ'זאָל אָננעמען די החלטות און זיי אָנהויבן מקיים זיין — תיכף ומיד, עכ"פ — פאַר דעם קומענדיקן שבת, עשרים באב [וואָס האָט אַ שייכות מיוחדת מיט ט"ו באב (בשנה זו — אין צוגאָב צו דעם וואָס דאָס איז דער שבת פון ט"ו באב) מצד דעם וואָס ביידע זיינען געווען טעג פון הקרבת קרבן העצים^סא], ווען עס ווערט די שלימות העלי' („ויכולו")^סב פון ט"ו באב. ועכ"פ במשך החודש מנחם אב.

ס'איז אויך פאַרשטאַנדיק, אַז מ'זאָל ניט בלייבן נאָר באַ די החלטות וואָס מ'נעמט איצטער אָן — סיי בנוגע להוספה בלימוד התורה און סיי בנוגע להוספה בצדקה ומצוות בכלל — נאָר מזמן לזמן, ומה טוב — מחודש לחודש (ווען עס הויבט זיך אָן אַ נייער מזל^סג, אַ נייער שבט^סד, אַ נייער צירוף פון שם הוי'^סה כו' — אַ נייע סדר עבודה) — זאָל מען זיך נאָכאַמאָל אַריינטראַכטן אין דעם אייגענעם מעמד ומצב בקשר מיט שיעורים בלימוד התורה ושיעורי צדקה וקיום המצוות בכלל, און דערצו אויך דורכרעדן זיך מיט אַ צווייטן, בהתאם להוראת המשנה^סו „עשה לך רב",

און בהתאם צו דעם נייעם מעמד ומצב — זאָל מען משנה זיין, מוסיף זיין וכו' אין אופן לימוד התורה ונתינת הצדקה וקיום המצוות בהידור.

ט. מ'האָט אויף דעם אַלעם נאָכמער כח (ונתינת כח) מצד דעם וואָס היינטיקער יאָר איז אַ שנת השמיטה, וואָס באַדייט א) אַז אַ איד ווערט באַפרייט פון פעלדסאַרבעט בכדי ער זאָל קענען נאָכמער צוגעבן אין „לדרוש את ה'"^סז, לערנען תורה. און ב) נאָכמער צוגעבן אין עניני צדקה — כמ"ש^סח „והשביעית תשמטנה גו' ואכלו אביוני עמך".

ובמיוחד אַז שנת השמיטה איז אויך אַ הכנה צו שנת הקהל^סט (וואס קומט „מקץ שבע שנים גו'"^ע) — ווען אַלע אידן, „אנשים נשים וטף", קלייבן זיך צוזאַמען צו הערן קריאת התורה, „למען ישמעו ולמען ילמדו ויראו את ה' אלקיכם"^עא, ובאופן אַז „יראה עצמו כאילו עתה נצטוה בה ומפי הגבורה שמעה"^עב באַ מתן תורה [ע"ד ווי חמשה עשר באב — „יום חתונתו זה מתן תורה", כנ"ל]. וואָס אין דעם זיינען אויך מודגש צוויי ענינים: א) לימוד^עג התורה, און ב) אחדות ישראל.

ולהוסיף, אַז די הכנה צו שנת הקהל הבע"ל הויבט זיך אָן בחמשה עשר באב — ובהקדים:

ע"פ הביאור דלעיל (ס"ג) בהטעם פאַרוואָס „לא היו ימים טובים לישראל כחמשה עשר באב", ווייל דאָס איז דער קיימא סיהרא באשלמותא וואָס קומט לאחרי גדול הירידה בלבנה שבתשעה באב (וואָס איז „על מנת" די עלי', ש"יבוא ארי' במזל ארי' ויבנה אריאל") — יש לומר יתירה מזה: היות אַז לאחרי דעם חמשה עשר באב איז די גאולה נאָך ניט געקומען, און די לבנה איז ווייטער נתמעט געוואָרן (ניט אַז עס איז געוואָרן „אור הלבנה כאור החמה" ווי ס'וועט זיין לע"ל^עד) והולך ונתמעט — דאַרף מען זאָגן אַז דאָס איז לצורך אַן עלי' נעלית יותר (נאָך העכער פאַר דער עלי' (ויום טוב) בחמשה עשר באב).

ע"ד ווי דאָס איז בכל חודש — כמ"ש^עה „ונפקדת כי יפקד מושביך", דורך דעם (מיעוט ביז —) פקד מושביך, העלם לגמרי פון דער לבנה, קומט אַ גילוי נעלה ביותר. עאכו"כ בחודש אב, ווען די ירידה (בלבנה) איז גדולה ביותר, איז דאָס „על מנת" אַן עלי' גדולה יותר — די עלי' פון ראש521חודש אלול, חודש הרחמים^עו והרצון^עז — חודש אלול און ראש השנה, יוהכ"פ וחודש התשובה, און אויך דער חודש [„יום חתונתו זה מתן תורה"^פג] ההכנה^עח צו ראש השנה וחודש תשרי והושע"ר, ובשנה זו — אויך אַ הכנה צו הבא נאָך אלול (וכל שנה הבאה), וואָס (שנת) הקהל (וואָס מצותו איז בחודש דעמולט קומט אַרויס (נאָכמער) בגלוי תשרי, בחג הסוכות).

ודז ד" מאר בכמ עדרן א רם רז ער ע דען.

ויומתק בזה וואָס „ארי'" איז ר"ת בפועל, ביז אַז דאָס זאָל אים אָנקומען אלול, ראש השנה, יוהכ"פ, הושענא נאָך לייכטער ווי ער האָט זיך פאָרגערבה^פא. ד. ה. אַז שלימות הגילוי פון שטעלט.

" א

לפי"ז קומט אויס, אַז בחמשה עשר דעם „ציון במשפט תפדה ושבי' באב הויבט זיך אָן די הכנה צו „ארי'"^פב בצדקה", בגאולה האמיתית והשלימה

ע"י משיח צדקנו, און מ'וועט האָבן דעם

„בנין בית המקדש" השלישי, „שיבנה

במהרה בימינו" ו"נגילה ונשמחה

76) ראה שו"ע או"ח ר"ס תקפא. לקו"ת ראה לב,