Sefer HaSichos (the Rebbe)
משיחות ש"פ תבוא, ח"י אלול ה'תשמ"ז
559משיחות ש"פ תבוא, ח"י אלול ה'תשמ"ז
א. חודש אלול איז, ווי באַוואוסטא, דער חודש החשבון פון דעם פאַרגאַנגענעם יאָר, ווען יעדער איד דאַרף מאַכן אַ חשבון הנפש ווי ער האָט זיך אויפגעפירט אין די טעג און חדשים פון דעם יאָר, אויף וויפל זיין הנהגה איז געווען אויסגעהאַלטן לויט דער פאָדערונג פון תורה, על מנת אַז מ'זאָל פאַרריכטן, דערגענצן אָדער פאַרבעסערן די עבודה,
און דאָס איז אויך די פּאָסיקע הכנה צו דער עבודה אין דעם קומענדיקן יאָר, אַז זי זאָל זיין נאָך בעסער ווי ביז איצטער.
ובכללות — איז די עבודה מרומז אין דעם נאָמען פון חודש — „אלול", ראשי תיבות „אני לדודי ודודי לי"ב, „להיות לבו קרוב אל דודו בתשובה, ואז דודו קרוב לקבל תשובתו מאהבה"ג: אלול באַדייט כללות העבודה פון אַ אידן לשמש את קונו („אני לדודי"), דורך תשובה־טאן און מתקן ומשלים זיין די עבודה פון דעם יאָר וואָס גייט אַוועק, און דורך דעם ווערט „ודודי לי", די המשכת האהבה פון דעם אויבערשטן צו אידן אין דעם קומענדיקן חודש תשריד.
צוזאַמעןה דערמיט (וואָס אין חודש אלול איז אונטערשטראָכן די עבודה פון אידן — „אני לדודי" און ערשט דערנאָך „ודודי לי"ו) — איז אין חודש אלול אויך דאָ אַ ספּעציעלע נתינת כח מלמעלה אויף טאָן די עבודה: חודש אלול איז דער חודש הרצון, ווען די י"ג מדות הרחמים ווערן אַנטפּלעקט און באַלייכטן יעדער איד, ווי דער אַלטער רבי איז מבארז מיט דעם באַוואוסטן משל פון „מלך בשדה", וואָס די המשכה מלמעלה גיט אידן דעם כח אויף דער עבודה פון „אני לדודי ודודי לי"ח.
אין ספרים שטייט אז אין די ראשי תיבות פון (חודש) אלול זיינען מרומז אַלע עניני עבודה — די שלשה עמודים שעליהם העולם עומד, תורה עבודה (תפלה) און גמילות חסדיםט:
„אלול" ר"ת „אנה לידו ושמתי לך"י — ערי מקלט, וואָס גייט אויף תורה, „דברי תורה קולטין"יא. „אלול" ר"ת „אני לדודי ודודי לי"ב — דער ענין התפלה (עבודה)יב. „אלול" ר"ת „איש לרעהו ומתנות לאביונים"*12 — גמילות חסדים.
560וואָס דערפאַר איז מנהג ישראל צו מרבה זיין אין חודש אלול אין די שלשה עמודים, לימוד התורה, עבודת התפלהיג און גמילות חסדים.
און דער יסוד והקדמה צו די עבודות איז — עבודת התשובהיד, וואָס איז אויך מרומז אין „אלול" ר"ת „(ומל ה' אלקיך) את לבבך ואת לבב (זרעך)"טו.
דערצו איז אויך דער ענין הגאולה — שלימות עבודת האדם — מרומז אין „אלול" — ר"ת „אשירה לה' ויאמרו לאמר"טז (אָדער „לה' ויאמרו לאמר אשירה"יז) — וואָס שטייט אין שירת הים, וואָס אין דער שירה איז מרומז די שירה דלעתיד לבוא, כמארז"ליח „אז ישיר, שר לא נאמר אלא ישיר", לשון עתיד.
וואָס די גאולה איז אויך אַ חלק פון עבודת האדם איצטער (נוסף לזה וואס דאָס באַדייט שלימות העבודה): די אמונה אין ביאת המשיח, און די בקשה וצפי' צו די גאולה, ווי מ'בעט אין תפלת כל יום „לישועתך קוינו כל היום", „ותחזינה עינינו בשובך לציון ברחמים", וואָס דורך דעם איז מען ממהר די גאולה. און האָבנדיק אמונה אין דער גאולה — גיט דאָס צו אין חיות האדם אין זיין עבודה אין די ג' קוים, תורה עבודה וגמילות חסדים און עבודת התשובה הנ"ליט.
דערפון קומט אויס, אַז דער אינהאַלט פון חודש אלול איז — כללות עבודת האדם לקונו, וואָס באַשטייט בפרטיות פון די פינף עבודות — תורה עבודה וגמילות חסדים, תשובה און גאולה.
וכשם ווי בכלל איז אין אלול פאַראַן דער פאַרבונד פון אַ נתינת כח והמשכה מלמעלה (גילוי י"ג מדות הרחמים) און עבודת האדם, העלאה מלמטה („אני לדודי") — אַזוי איז דאָס אויך אין דער עבודה פון אַ אידן גופא — וואָס כללות עבודתו באַשטייט פון צוויי אופני עבודה: המשכה מלמעלה למטה, און העלאה מלמטה למעלה — אַז די ג' עמודים, תורה עבודה וגמ"ח, זיינען בכלל אַ המשכה מלמעלה למטה, און עבודת התשובה — איז העלאה מלמטה למעלה, און גאולה — באַדייט דער שלימות החיבור פון המשכה און העלאהכ.
ג. דאָס אַלעס שטייט נאָכמער בהדגשה אין אַ שבת פון חודש אלול:
שבת איז „מקדשא וקיימא"כא (מלמעלה), על מנת אַז עס זאָל זיין די עבודה פון אַ אידן מלמטה למעלה אין נאָך אַ העכערן אופן ווי בימי החול — אין תורה (וואָס איז אין די זעלבע דרגא ווי שבתכב), תפלה (די עבודה עיקרית פון שבתכג), און גמילות חסדיםכד (הכנסת אורחים וכיו"ב), תשובה (שבת561אותיות תשבכה), און גאולה (יום שכולו שבת ומנוחהכו).
און דורך עבודת האדם קומט־צו אין קדושת שבת (מער ווי מצד „מקדשא וקיימא" מצ"ע), ע"ד ווי באַ מתן תורה איז צוגעקומען אַן עילוי אין דעם „מקדשא וקיימא" פון שבת מצד מעשה בראשית (זכר למעשה בראשית)כז.
על אחת כמה וכמה — ווען דער גאַנצער יאָר (אויף וועלכן מ'מאַכט אַ חשבון הנפש אין חודש אלול) איז אַ שנת השמיטה, „שבת לה'"כח, וואָס דעמולט איז ספּעציעל אונטערשטראָכן די עבודה פון אַ אידן (וואָס טיילט זיך אין די שלשה קוים) — כמבואר אין מפרשי המקראכט, אַז שמיטה ערמעגלעכט אַז „גם עובדי האדמה כאשר ישבתו בשנה ההיא יתעוררו לדרוש את ה'".
ד. אין דעם אַלעם קומט־צו נאכמער כח אין די דורות האחרונים — ווען ס'איז נתגלה געוואָרן דער יום טוב פון ח"י אלול, וואָס קומט אויס (היינטיקן יאָר) אין דעם שבת,
כידוע אַז ח"י אלול איז דער טאָג וואָס האָט געבראַכט און ברענגט אַ לעבן אין חודש אלול [און אַ צווייטער אויסשפּראַך: ח"י אלול גיט אַ חיות אין דער עבודה פון אני לדודי ודודי לי]ל — אין אַלע סוגים אין עבודת ה' (תורה עבודה גמילות חסדים, תשובה וגאולה),
און די צוועלף טעג אָנהויבנדיק פון ח"י אלול ביז סוף חודש, זיינען ספּעציעל געווידמעט צו חשבון הנפש פאַר די אַלע צוועלף חדשים פון דעם פאַרגאַנגענעם יאָר, יום לחודשלא (ח"י אלול איז פאַרבונדן מיט פאָריקן תשרי, י"ט אלול מיט חשון, א. א. וו.).
און אין ח"י אלול — איז נאָכמער אונטערשטראָכן דער חיבור פון המשכה און העלאה פון חודש אלול בכלל, כדלקמן.
ח"י אלול איז דער יום הולדת פון די „שני המאורות הגדולים"לב (בלשון רבותינו נשיאינו), דער בעל שם טוב (אין שנת נח"ת), דער מייסד פון תורת החסידות הכללית, און דער אַלטער רבי (אין שנת קה"ת), דער מייסד פון תורת חסידות חב"דלג.
דאַרף מען פאַרשטיין:
דער פאַרגלייך פון דעם בעש"ט און דעם אַלטן רבי'ן מיט „שני המאורות הגדולים" איז דאָך פון אַ נשיא בישראל, במילא איז דאָס מדוייק ומכוון — אַז כשם ווי די „שני המאורות הגדולים" זיינען (צוויי טיילן פון) איין ענין, וועלכע זיינען באַשאַפן געוואָרן ביום אחד, ברגע אחד, בדיבור אחד, און נאָכמער — מיט די זעלבע אותיות562(„מאורות"לד) און די זעלבע תכלית („להבדיל בין היום ובין הלילה גו' להאיר על הארץ"), אַזוי איז אויך בנוגע צו דעם בעש"ט און דעם אַלטן רבי'ן, אַז זיי זיינען (צוויי טיילן פון) איין ענין ותפקיד, ווי ס'איז נתגלה געוואָרן בשעת דער געבורטס פון דעם אַלטן רבי'ןלה בח"י אלול, אין דעם זעלבן טאָג פון יום הולדת הבעש"ט. ד. ה. אַז דער גאַנצער טאָג פון ח"י אלול איז דער יום הולדת — ווען „מזלו גובר"לו — סיי פון דעם בעש"ט און סיי פון דעם אַלטן רבי'ן (מ'קען ניט צוטיילן אַז אַ חלק פון טאָג איז שייך צום בעש"ט, און אַ צווייטער חלק — צום אַלטן רבי'ן)לז.
ווערט די שאלה: ווי שטימט דער פאַרגלייך (צו „שני המאורות הגדולים", וועלכע זיינען איין ענין, באַשאַפן געוואָרן די זעלבע רגע אין דעם זעלבן דיבור) דערמיט וואָס דער בעש"ט און דער אַלטער רבי א) זיינען געווען אין צוויי באַזונדערע צייטן, צוויי באַזונדערע דורות, ביז נאָכמער — מיט אַ הפסק דור בינתיים (דור המגיד), ובפרט עפ"ז וואָס דער אַלטער רבי האָט גערופן דעם בעש"ט „זיידע"לח, ווייל ער איז געווען אַן „אייניקל ברוחניות"לח (ניט אַ „זון"); און זיי ב) האָבן אויפגעטאָן צוויי באַזונדערע ענינים (לכאורה): דער בעש"ט איז דער מייסד פון תורת החסידות הכללית, און דער אַלטער רבי איז דער מייסד פון תורת חסידות חב"ד [וואָס איז ניט נאָר אַ פרט הנכלל אין חסידות הכללית, כמובן פון דעם וואָס מ'זאָגט ניט „חסידות הפרטית", נאָר בעיקר — אַ באַזונדער, נייען ענין]לט.
דער בעש"ט און דער אַלטער רבי האָבן ביידע אויפגעטאָן איין ענין — גילוי החסידות. וואָס חסידותמ איז מגלה די נשמה ופנימיות החיות אין תורה ומצוותמא. בדוגמא ווי דער אויפטו פון די „שני המאורות הגדולים" — „להאיר על הארץ", זיי באַלייכטן און זיינען מגלה דעם הבדל „בין היום ובין הלילה" וכו'.
וואָס דערפאַר זאָגט מען אַז ח"י אלול (דער יום הולדת פון דעם בעש"ט און דעם אַלטן רבי'ן) איז דער טאָג וואָס האָט געבראַכט און ברענגט אַ לעבן אין חודש אלול, וואָס „אלול" איז כולל אין זיך אַלע סוגים אין עבודת ה' — די ג' קוים תורה עבודה וגמילות חסדים, עבודת התשובה, גאולה.
אין דעם גילוי החסידות גופא איז אָבער דאָ אַן אונטערשייד צווישן דעם בעש"ט און דעם אַלטן רבי'ן; ד. ה. בכללות טוען זיי אויף איין ענין (גילוי החסידות), ובפרטיות באַשטייט דאָס פון563צוויי באַזונדערע עבודות (דערפאַר זיינען זיי „שני המאורות הגדולים")מב:
די עבודה און גילוי החסידות פון בעש"ט איז געווען בעיקר אין אַן אופן פון המשכה מלמעלה למטה, התגלות פנימיות התורה „שלא בבחי' התלבשות", און די עבודה וגילוי החסידות פון אַלטן רבי'ן איז געווען בעיקר העלאה מלמטה למעלה „בהתלבשות בהשגה" אויף מאַכן דים תחתון אַ כלי מוכשר צו מקבל זיין חסידותמג. [זיכער איז באַ ביידע געווען שלימות העבודה אין ביידע קוים (המשכה והעלאה), אָבער דער עיקר עבודה בגלוי האָט זיך באַ זיי געטיילט אין די צוויי אופנים]:
עיקר העבודה פון דעם בעש"ט (בגילוי החסידות) איז בגלוי באַשטאַנען אין דעם וואָס ער פלעגט פאָרן אָדער גיין מעיר לעיר, און זיך טרעפן מיט פשוט'ע אידן, און דורך אַ שטאַרקע התעוררות־וואָרט, אַ האַרציקן וואָרט וכיו"ב — פלעגט ער באַ זיי אַרויסרופן אַן „אמן יהא שמי' רבה", אַ „ברוך השם", אַ התעוררות לתשובה, עבודת התפלה וכו'מד. ועד"ז איז באַם בעש"ט געווען אַ סדר פון מאַכן מופתיםמה, בלשון הידוע — אַ „בע"ש'סקע הנהגה". — אַ סדר עבודה מלמעלה למטה.
דער בעש"ט האָט אויך געהאַט תלמידים מיט וועלכע ער האָט געלערנט תורה — עבודה מלמטה למעלהמו (בן חמש למקרא, בן עשר למשנה, בן ארבעים לבינה וכו'), אָבער דאָס איז געווען אַ מיעוטא דמיעוטא במספר כפשוטו פון אנשי דורו, ומיעוטא פון זמן ושנות הבעש"ט; רוב השנים האָט ער זיך פאַרנומען מיט רוב אידן באַ וועלכע ער האָט מגלה געווען פנימיות הנשמה באופן הנ"ל (מלמעלה למטה).
דאַקעגן די עבודה פון אַלטן רבי'ן איז געווען בעיקר דורך לימוד התורה און עבודה מלמטה למעלה: נאָך קודם נשיאותו — זייענדיק דער „מגיד פון ליאַזנע"מז, איז עיקר עבודתו באַשטאַנען פון זאָגן. מוסר בסגנון הימים ההם, דרשות אין תורה. ער האָט געהאָט די דריי „חדרים" פון תלמידיםמח. און פלעגט במקומו און אין אַנדערע ערטער רעדן און לערנען — אויך ברבים — תורה, נגלה וחסידות, באופן פון הבנה והשגה דחכמה בינה דעת. ועוד ועיקר: ספר התניא שלו — תורה שבכתב פון חסידותמט — איז „מיוסדנ על פסוקנא כי קרוב אליך הדבר מאוד564בפיך ובלבבך לעשותו, לבאר היטב איך הוא קרוב מאד כו'" — „אליך" דוקא, אָפּגעמאָסטן לויט די גדרים פון יעדער אידן באַזונדערנב. — אַ סדר מלמטה למעלה (אע"פ וואָס דער אַלטער רבי האָט אויך געהאַט די עבודה באופן פון מלמעלה למטהנג).
וידוע אויך אַז די עבודה פון דעם אַלטן רבי'ן איז געווען אין מאַכן בעלי תשובהנד — העלאה מלמטה למעלה (משא"כ עבודת הצדיקים וואָס איז המשכה מלמעלה למטה).
ז. דער סדר ההתגלות אין דעם איזנה: פריער קומט די עבודה מלמעלה למטה, דערנאָך די עבודה מלמטה למעלה. פריער די נתינת כח מלמעלה למטה אויף דער עבודה, דערנאָך די עבודה בכח עצמו מלמטה למעלהנו.
ע"ד ווי דער סדר התגלות התורה (נגלה דתורה) וסדר עבודה בכללנז: באַ מתן תורה איז געווען „ואנינח המתחיל שנאמרנט וירד ה' על הר סיני" — אַ נתינת כח מלמעלה למטה, על מנת, און דערנאָך זאָל זיך אָנהויבן די עבודה בכח עצמו מלמטה למעלה, בבירור וזיכוך העולםס.
ובכללות יותר: פאַר מתן תורה זיינען געווען די כ"ו דורות שהיו ניזונין בחסדו של הקב"הסא (המשכה מלמעלה למטה), וי"ל הטעם ווייל דער תחתון איז נאָך ניט געווען אַ כלי ראוי אויף מקבל זיין די קדושה (אלקות); און נאָך הכשרת התחתון לפני מתן תורה, בירור וזיכוך דכור הברזל דגלות מצרים ויציאת מצרים וכו' — איז דער תחתון געוואָרן אַ כלי ראוי אויף דער עבודה מלמטה למעלה לאחרי מתן תורה, בכדי ווערן אַ כלי שלם, וואָס ווערט פאַראיינציקט מיט קדושה (אלקות), ווי ס'וועט זיין בשלימות בגלוי לעתיד לבואסב.
וי"ל שעד"ז איז געווען דער סדר בכללות באַ התגלות החסידות: פריער עבודת הבעש"ט מלמעלה למטה, דערנאָך די עבודה פון דעם אַלטן רבי'ן מלמטה למעלה.
ובכדי עס זאָל זיין מיט אַ סדר והדרגה (וואָס דאָס איז נוגע צו דער עצם עבודה מלמטה למעלה) — קען דאָס ניט זיין „געכאַפּטערהייט"סג, ובפרט565המשכה והעלאה בבת אחת (ווייל דעמולט קען דאָס דער תחתון ניט פאַרנעמען מצד זיינע גדרים), נאָר עס דאַרף נעמען צייט ועבודה: פריער דאַרף זיין המשכה (זמן הבעש"ט), און דערנאָך העלאה (זמן אדמו"ר הזקן)סד. אַזוי ווי ס'איז געווען באַ מתן תורה — אַז די המשכה האָט גענומען אַ ריבוי זמן (כ"ו דורות), און אויך „וירד ה'" איז געווען קודם דער העלאה וועלכע האָט זיך אַָנגעהויבן דערנאָך.
ח. דאָס איז אַלץ בנוגע צו דער הכנה והקדמה צו דער עבודה (אַז המשכה והעלאה שטייען באַזונדער). אָבער לאחרי ווי עס טוט זיך אויף די העלאה מלמטה למעלה (דורך דעם אַלטן רבי'ן) — דעמולט ווערט נתגלה אויך דער חיבור ויחוד פון „שני המאורות הגדולים" ברגע אחד ובדיבור אחד (אין ח"י אלול) אין די איין און איינציקע עבודה פון גילוי החסידות בעולם, וואָס באַשטייט פון צוויי טיילן („שני המאורות הגדולים"): המשכה מלמעלה למטה (תורת החסידות הכללית) און העלאה מלמטה למעלה (תורת חסידות חב"ד), וחיבור שניהם יחדסה.
ד. ה. אַז תורת החסידות הכללית (דורך דעם בעש"ט) און תורת חסידות חב"ד (דורך דעם אַלטן רבי'ן) זיינען ניט צוויי באַזונדערע זאַכן, נאָר זיי זיינען איין זאַך — דורך חסידות חב"ד פון דעם אַלטן רבי'ן נעמט מען חסידות566הכללית פון דעם בעש"טסו (והמגיד)סז [ע"ד ווי „משה קיבל תורה מסיני ומסרה ליהושע ויהושע לזקנים", אַז דורך יהושע קומט עס אָן צו אַלע זקנים. ועד"ז בגילוי פנימיות התורה: דורך דעם רח"ו איז געווען גילוי תורת האריז"ל לכל הדור והדורות שלאח"זסח (כאָטש אַז „מצוה לגלות זאת החכמה"סט צו אַלעמען)]: תורת חסידות חב"ד „היא היא תורת הבעש"ט"ע, ביז נאָכמער — אַז דורך תורת חסידות חב"ד (וואָס איז מבאר חסידות הכללית „בהתלבשות בהשגה") ווערט „נמשך עצם פנימיות התורה"עא; דורך דעם אַלטן רבי'ן האָט זיך אויפגעטאָן דער עיקר ענין פון יפוצו מעינותיך (של הבעש"טעב) חוצהעג.
ועד"ז לאידך גיסא: אויך לאחרי גילוי חסידות חב"ד (מלמטה למעלה) הערט זיך אָן און שטייט בגלוי דער גילוי הבעש"ט פון תורת החסידות הכללית — המשכה מלמעלה למטה, ווייל אויך אין דער עבודה מלמטה למעלה (חב"ד) דאַרף שטענדיק זיין די נתינת כח והמשכה מלמעלה פון תורת החסידות הכללית, וועלכע חסידות חב"ד גיט צו פאַרשטיין „בהתלבשות בהשגה".
ע"ד ווי אויך לאחרי מ"ת דאַרף זיך שטענדיק אָנהערן די נתינת כח והמשכת התורה מלמעלה („וירד ה' על הר סיני"). ובפשטות: אין די אַלע חידושים בתורה און עבודת ה' בכח עצמו וואָס קומען צו במשך הדורות (דורך דעם תלמיד ותיק) — דאַרף זיך אָנהערן ווי זיי זיינען ניתנו למשה מסיני, ד. ה. זיי דאַרפן זיין געבויט אויף די כללים בתורה וועלכע משה האָט געגעבן (מלמעלה למטה). ביז ע"ד משלעד פון אַ ננס על גבי ענק: דער ננס זעט ווייטער ווי דער ענק, אָבער דוקא בשעת ער שטייט אויף די פּלייצעס פון ענק.
567ט. לויט דעם וועט מען פאַרשטיין אַ סיפור תמוה בקשר מיט ח"י אלול:
פופציק יאָר צוריק האָט דער רבי דער שווער דערציילט ברביםעה, אַז שבת פ' תבוא, ח"י אלול תרנ"ב, איז זיין פאָטער, דער רבי (מהורש"ב) נ"ע, בחיים חיותו בעלמא דין, געווען אין גן עדן און דאָרט געהערט זיבן תורות פון דעם בעל שם טוב. און ער האָט איבערגע'חזר'ט די תורות, און אויך דערציילט פרטים פון דעם דעמולטדיקן צושטאַנד אין גן עדן, ווען די תורות זיינען געזאָגט געוואָרן און פאַר וועמען וכו'.
דערנאָך האָט עס דער רבי דער שווער געהייסן אָפּדרוקן און מפרסם זיין לכלל ישראל.
שטעלט זיך גלייך די שאלה:
ס'איז באַוואוסט אַז באַ חסידי חב"ד האָט מען זיך ניט געיאָגט נאָך מופתים און נסים. — מ'האָט געזען אַ סך מופתים באַ רבותינו נשיאינו, ובפרט לאחרונה — אָבער מ'האָט דערפון ניט געמאַכט קיין שטורעם המתאיםעו.
ווערט די שאלה: פאַרוואָס מאַכט מען דאָ אַ שטורעם — און מ'הייסט עס מפרסם זיין — אַז דער רבי נ"ע בחיים חיותו בעלמא דין איז אַרויף אין גן עדן און האָט דאָרט געהערט תורות פון דעם בעש"ט?!
נאָכמער: די מעשה האָט פּאַסירט מיטן רבי'ן נ"ע אין שנת תרנ"ב. דער רבי נ"ע האָט עס אָבער דעמולט ניט גלייך מגלהעז געווען. אפילו נאָכדעם ווי ער האָט עס מגלה געווען צו בנו ממלא מקומו (כ"ק מו"ח אדמו"ר) — האט ער (בנו) דאָס אויך ניט מגלה געווען, ביז צענדליקער יאָרן שפּעטער.
— בכלל איז דאָס קיין פלא ניט (פאַרוואָס מ'האָט עס ניט גלייך מגלה געווען), ווייל אַזוי איז דער סדר אין תורה: אע"פ וואס „משה קבל תורה (כל התורה כולה) מסיני ומסרה (כולה) ליהושע וכו'"עח, זעט מען אַז בכל דור ודור קומט־צו חידושים דורך דעם תלמיד ותיק שבכל דורעט. —
די שאלה ווערט אָבער — ממהנפשך: וויבאַלד אַז מ'האָט עס ניט מגלה געווען די אַלע יאָרן — איז לכאורה פאַרשטאַנדיק אַז דאָס איז ניט געווען נוגע לרבים, היינט פאַרוואָס האָט כ"ק מו"ח אדמו"ר דערנאָך געפונען פאַר נויטיק צו בכלל מגלה זיין און מיט אַ שטורעם אַזאַ דבר ונס?!
אפילו אויב ער האָט געוואָלט מגלה זיין — האָט ער געקענט זאָגן נאָר די תורות אַליין, אָן דערציילן די פרטים אַז דער רבי נ"ע האָט דאָס געהערט אין גן עדן בשנת תרנ"ב. ובפרט דלכאורה למאי נפק"מ?
די קשיא ווערט נאָך שטאַרקער: אפילו אויב דאָס וואָלט געווען אַ נס אין568וועלט — איז אויך אַ פלא אַז מ'מאַכט דערפון אַ שטורעם כו'. עאכו"כ אַז דאָס איז אַ נס ומופת אין תורה — וואָס תורה „לא בשמים היא"פ, תורה איז געגעבן געוואָרן דוקא צו נשמות בגופים און אין טבע העולםפא, און דוקא זיי קענען פסק'נען אַ שאלה אין תורהפב — איז (נוסף אויף די שאלה פאַרוואָס מ'האָט מגלה געווען מיט אַ שטורעם וועגן אַ מופת אין תורה, איז ניט מובן): ווי שטימט עס מיט דעם כלל אַז „לא בשמים היא"?!
מ'קען ניט ענטפערן, אַז דער כלל איז נאָר בנוגע צו פסקי הלכות, משא"כ גילוי אגדה שבתורה ופנימיות התורה — ווייל אין די תורות רעדט זיך אויך וועגן ענינים וואָס זיינען נוגע צו עבודה בפועל פון אַ נשמה בגוף (ואולי י"ל — אַז דאָס איז עיקר הכוונה פון דעם רבי'ן *) נ"ע און כ"ק מו"ח אדמו"ר אין מגלה זיין די ז' תורות) — מסירת נפש אויף „לשכן שמו שם, לפרסם אלקות בעולם", דורך „אַ ברכה ופסוק תהלים", וכיו"ב.
י. וי"ל אַז מען וועט עס פאַרשטיין לויט דעם ביאור הנ"ל אין דעם ענין פון ח"י אלול, וואָס וויבאַלד אַז דער סיפור מיטן רבי'ן נ"ע האָט פּאַסירט בח"י אלול, קרוב לומר אַז דער סיפור איז פאַרבונדן מיט דעם אינהאַלט פון ח"י אלול; אין די מעשה (און ווי מ'האָט איר מגלה געווען צו אונזער דור) שפּיגלט זיך אָפּ (אויך) דער אַלגעמיינער אינהאַלט פון ח"י אלול — גילוי תורת החסידות באופן פון חיבור המשכה (פון תורת חסידות הכללית פון בעש"ט) און העלאה (פון תורת חסידות חב"ד פון דעם אַלטן רבי'ן):
דער גילוי החסידות (ועד"ז די ז' תורות) פון דעם בעש"ט ווערט נתגלה (צו דעם רבי'ן נ"ע, און דורך אים — צו אַלע אידן בעלמא דין) דוקא באופן נסי (דורך דעם וואָס דער רבי נ"ע הערט זיי אין גן עדן), אַ המשכה מלמעלה למטה בתכלית (ניט ווי לימוד התורה ע"ד הרגיל — דורך יגיעה ולימוד בכח עצמו מלמטה למעלה).
אָבער צוזאַמען דערמיט ווערט די תורה נתגלה און איבערגעגעבן דורך דעם רבי'ן נ"ע (און בנו ממלא מקומו כ"ק מו"ח אדמו"ר) — אַ נשיא חב"ד, ממלא מקום ביז — פון דעם אַלטן רבי'ן (מייסד חסידות חב"ד), און איבערגעגעבן אין אותיות השכל פון חב"ד.
וואָרום די כוונה פון דעם גילוי איז (ניט צו בלייבן למעלה מהתלבשות בהבנה והשגה ובטבע העולם, נאָר) בכדי אַרויסרופן די עבודה מלמטה למעלה בכח עצמופג:
א) לכל לראש דורך דעם וואָס זייענדיק אַ גילוי פון תורה בהבנה והשגה (ניט נאָר אַ גילוי שלמעלה משכל) וועט דאָס דער רבי נ"ע הערן און זיך מתבונן569זיין בזה ביז דאָס וועט ביי אים נקלט ווערן און נתעצם ווערן מיט זיין שכל, חכמה בינה דעת.
וואָס דעמולט איז ניטאָ די שאלה פון תורה „לא בשמים היא" און אַ פס"ד למטה דאַרף זיין דוקא דורך אַ נשמה בגוף — כמבואר במ"אפד בנוגע צו דעם וואָס עס שטייט אין ביאורי הזהרפה, אַז די סברות ודיעות פון תנאים ואמוראים איז געווען לויט שרש נשמתם (לדוגמא: בית הלל מתירין ומקילין — זייענדיק מקו החסד, בית שמאי אוסרין ומחמירין — זייענדיק מקו הגבורהפו), ועד"ז בכ"מ אַז געוויסע גדולים האָבן געהערט אַ בירור בדין פון שמים, אליהו הנביא וכיו"ב — אַז דאָס איז קיין סתירה ניט צו תורה „לא בשמים היא", ווייל לאחרי ווי זיי האָבן דאָס געהערט און געפילט מצד למעלה, האָבן זיי זיך אין דעם מתבונן געווען, ביז אַז ס'איז נתעצם געוואָרן מיט זייער שכל, און לויט זייער שכל — אַ שכל פון אַ בשר ודם נשמה בגוף — האָבן זיי גע'פסק'נט די שאלה דאָ למטה.
און ב) דורך דעם רבי'ן נ"ע וועט דאָס אָנקומען (בזמן הראוי), דורך בנו ממלא מקומו, צו אַלע אידן — אַלס אַ פסק דין והוראה בפועל בעבודת ה' (בכח עצמו מלמטה למעלה) פון „לשכן שמו שם" — מסירת נפש צו מפרסם זיין אלקות בעולם, „מיט אַ ברכה ופסוק תהלים", ועד"ז אַ ריבוי הוראות בעבודת ה' פון די אַנדערע תורות.
לאידך גיסא: אע"פ וואָס דער גילוי התורה מלמעלה למטה (באופן נסי) איז כוונתו די עבודה מלמטה למעלהפז — קומט דאָס אָן בפועל פריער דורך אַ גילוי מלמעלה (באופן נסי) דוקא, ווייל אויך לאחרי ווי מ'האַלט באַ דער עבודה מלמטה למעלה (לאחרי גילוי תורת חסידות חב"ד) דאַרף מען אָנקומען צו גילוי הבעש"ט מלמעלה למטה (כנ"ל), וואָרום דאָס גיט צו אין דער עבודה מלמטה למעלה.
ווי פאַרשטאַנדיק בפשטות: בשעת אַ איד דערהערט אַז בכדי אים איבערגעבן אַ הוראה אין עבודת השם איז מען משנה גאַנץ מעשה בראשית — דער בעש"ט זאָגט תורות אין גן עדן „בהקהל", פאַר „תלמידי הבעש"ט ותלמידי תלמידיהם און זייערע חסידים, און פרויען", און דער רבי נ"ע הערט די תורות אין גן עדן — גיט עס צו אין זיין התפעלות וחיות צו מקיים זיין די הוראה.
570אפילו אויב מ'וואָלט אים בלויז געבעטן מקיים זיין די הוראה — איז ער דאָס מקיים. עאכו"כ אויב מ'מאָנט דאָס פון אים — איז ער דאָס מקיים אודאי און אודאי. דאָס קומט אָבער ניט צו תוקף העבודה וואָס קומט דערפון וואָס מ'הערט אַז מ'האָט משנה געווען מעשה בראשית בכדי אים געבן די הוראה.
און דער טעם אויף דעם איז — ווייל די כוונה פון גאַנץ מעשה בראשית און גאַנץ סדר השתלשלות, כולל גן עדן וכו' — איז בכדי אַז אַ איד, אַ נשמה בגוף, זאָל טאָן די עבודה למטה, מאַכן אַ דירה לו יתברך בתחתוניםפח.
דעריבער טוט מען אַלע ענינים למעלה (ביז שינוי במעשה בראשית) בכדי אַרויסרופן עבודה פון אַ אידן למטה.
יא. דער גילוו בפועל צו אַלע אידן פון די ז' תורות (און דער סיפור כו' פאַרבונדן דערמיט) איז אָבער געווען אַ דור שפּעטער, דורך בנו ממלא מקומו פון דעם רבי'ן נ"ע — כ"ק מו"ח אדמו"רפט,
אַזוי ווי דאָס איז בנוגע צו כללות התורה, אַז בכל דור ודור קומט צו נאָך מער אין גילוי התורה (מער ווי ס'איז געווען בגלוי באַ מתן תורה), ועאכו"כ אין די דורות האחרונים — איז אע"פ וואָס „אכשור דרי (בתמי')"צ, האָט מען דעמולט אַ ריבוי תורה, מער ווי אין אַלע דורות שלפנ"ז (כמשל הננס על גבי ענק, כנ"ל), ועד"ז בנוגע לפנימיות התורה — איז דוקא בדורות האחרונים געוואָרן „מצוה לגלות זאת החכמה", און ביז — יפוצו מעינותיך חוצה.
און דער טעם לזה י"ל — ווייל חוקא מצד די התגברות אין חושך כפול ומכופל הגלות, דאַרף מען אָנקומען צו אַן אור רב ואור גדול יותר.
כמשל הידועצא פון דעם אַלטן רבי'ן בנוגע צו גילוי החסידות (ע"י הבעש"ט) פון אַ בן מלך וואָס איז געוואָרן ניט געזונט, און דער רופא זאָגט אַז די איינציקע וועג אים צו ראַטעווען איז דורך צומאָלן דעם טייערסטן שטיין אין כתר המלך (וואָס אין אים האַלט זיך דער יוקר הכתר) און צומישן מיט וואַסער, על הספק אפשר וועט איין טיפה אַריינגיין אין דעם מויל פון בן המלך און אים אויסהיילן.
עד"ז איז אויך פאַרשטאַנדיק בנוגע צו דעם גילוי פון חסידות חב"ד דורך דעם אַלטן רבי'ן צוויי דורות נאָך דעם בעש"ט — אַז וויבאַלד ס'איז צוגעקומען אין חושך הגלות, דאַרף מען אָנקומען צו אַ העכערן אור (גילוי עצם פנימיות התורה),
ועד"ז בכל דור ודור לאחרי זה, ביז דורנו, ווען ס'איז געוואָרן אַזאַ גרויסער חושך — אַז מ'האָט מגלה געווען אַזאַ מעשה נפלא (המשכה מלמעלה למטה), וועגן די עלי' פון דעם רבי'ן נ"ע אין גן עדן וואו ער האָט געהערט די תורות פון571דעם בעש"ט, און אַלץ — צוליב אַרויס־ דער שלימות החיבור פון המשכה רופן נאָכמער תוקף אין די עבודה פון והעלאה בביהמ"ק השלישי.
וואָס ח"י אלול גיט אַריין חיות אין
ע"ד ווי דער גילוי פון דעם „אבן יקרה" דעם אַלעם. ובפרט אַז מ'דערהערט אַז אין כתר המלך (תורת החסידות בכלל) צוליב די עבודה פון אַ אידן דאָ למטה — בכדי ראַטעווען דעם בן המלך וואָס — גיט מען און מ'איז מגלה די העכסטע געפינט זיך אין סכנה אין פינסטערניש ענינים למעלה, וואַרטנדיק אויף די
עבודה פון אַ אידן — „למעשה ידיך
שטייענדיק אין ח"י אלול און קומענ־ובעיקר — אין עוה"ז התחתון.
מלמטה למעלה), אויך אין דער עבודה