Sefer HaSichos (the Rebbe)
משיחות ש"פ מקץ, שבת (ד') חנוכה — מבה"ח טבת ה'תנש"א
192משיחות ש"פ מקץ, שבת (ד') חנוכה
מבה"ח טבת ה'תנש"א
א. בנוגע צו נר חנוכה — זאָגט די גמראא (אראָפּגעבראַכט אין הלכהב), אַז „הרגיל בנרג הויין לי' בנים תלמידי חכמים", ופרש"י: „דכתיבד כי נר מצוה ותורה אור, על ידי נר מצוה דשבת וחנוכה בא אור דתורה".
איז ידועה די שאלה בזה: וואָס איז דער טעם והסברה אויף דעם וואָס הרגיל בנר חנוכה דוקא באַקומט דעם שכר פון „בנים תלמידי חכמים"ה?
דאָס וואָס רש"י שרייבט, אַז מ'לערנט דאָס אָפּ פון דעם פסוק „כי נר מצוה ותורה אור", אַז „על ידי נר מצוה . . דחנוכה באַ אור דתורה" — איז נאָר אַ ראי', אָבער ניט אַ טעם והסברה אין דעם שייכות ביניהם; דאָס שטעלט נאָר איבער די שאלה אויפן פסוק (לויט ווי רש"י איז אים מפרש), פאַרוואָס „נר מצוה" (פון חנוכה) ברענגט צו „תורה אור".
ב) דברי רש"י עצמם (בפירוש הכתוב „נר מצוה ותורה אור") דאַרפן האָבן ביאור:
ווי קען מען זאָגן אַז „נר מצוה" ברענגט „תורה אור": „נר מצוה" איז נידעריקער פאַר „תורה אור", ווי פאַרשטאַנדיק פון דעם לשון עצמו אַז בנוגע צו מצוה שטייט „נר" און בנוגע צו „תורה" שטייט „אור", וואָס אור הנר איז קלענער פאַר אור סתם (אור היוםד, וכדברי חז"לז עה"פ „תלה הכתוב את המצוה בנר לומר לך מה נר אינה מגינה אלא לפי שעה אף מצוה אינה מגינה אלא לפי שעה, ואת התורה באור לומר לך מה אור מגין לעולם אף תורה מגינה לעולם"ח, וכמבואר בכ"מי אַז מצוה איז נמשלה לנר, „נר יחידי ופרטי"י, ווייל אַ מצוה איז אַ „גילוי הארה פרטית"ט, יעדע מצוה איז פאַרבונדן מיט מדידה והגבלה, ביז אַז (רוב) מצוות זיינען „תלויותט בזמן ומקום"יא, משא"כ תורה איז נמשלה לאור,193אַן אור גדול, וואָרום תורה איז למעלה ממדידה והגבלה, „תלמוד תורה כנגד כולם"יב, און גדול תלמוד שמביא לידי מעשהיג. תורה איז למעלה בפרט מזמן ומקום (ביז אַז „העוסק בתורת כו' כאילו הקריב כו'"יד, אויך בזמן הזה ווען ס'איז ניטאָ קיין ביהמ"ק). חיוב לימוד התורה איז תמידי, בכל זמן ובכל מקוםטו — איז ניט מובן וואָס רש"י זאָגט אַז „על ידי נר מצוה כו' בא אור דתורה", ווען „תורה אור" איז העכער פאַר „נר מצוה"טז?
ואדרבה: „תורה אור" איז דער מקור אויף „נר מצוה", כפשטות הענין אַז תורה זאָגט אָן וועגן די מצוות; און די מצוות („נר מצוה") זיינען די כלים (נר) צו „תורה אור"יז. ובפרט מצות נר חנוכה וועלכע איז אַ מצוה מדברי סופריםיח.
אויך: „נר מצוה" גייט בפשטות אויף אַלע מצוותיא, ניט דוקא אויף מצות נר חנוכה (ונר שבת). איז ווי לערנט מען דערפון אָפּ אַז דוקא „על ידי נר מצוה דשבת וחנוכה בא אור דתורה"?
ב. וועט מען עס פאַרשטיין ע"פ המבואר בכ"מ*20) דעם טעם פאַרוואָס דער נס חנוכה איז נקבע געוואָרן בנרות צוליב דעם נס פון פך השמן (אע"פ וואָס לכאורה איז דער עיקר געווען דער נצחון המלחמה) — ווייל דער מלחמה ונצחון פון חנוכה איז געווען (בעיקר) בנוגע צו ענינים רוחניים, אין דעם ענין הנרות, „נר מצוה ותורה אור": „בבית שני כשמלכו יון גזרו גזירות על ישראל ובטלו דתם ולא הניחו אותם לעסוק בתורה ומצות כו'"כא, „להשכיחם תורתך ולהעבירם מחוקי רצונך"כב, „כתבו לכם על קרן השור כו'"כג, און די ישועה פון חנוכה איז באַשטאַנען אין דעם נצחון פון „נר מצוה ותורה אור", אַ חיזוק והתגברות חדשה — מתוך מסירת נפש — אויף כללות התורה והמצוות.
ועפ"ז יש לומר דעם טעם פאַרוואָס „הרגיל בנר (חנוכה) הויין לי' בנים תלמידי חכמים" — ווייל דער באַדייט פון צינדן נר חנוכה איז: די התחדשות אין כללות אור התורה והמצוות („נר מצוה ותורה אור"), און דעריבער איז „על ידי נר מצוה (פון חנוכה) באַ אור דתורה"כד, וואָס דאָס194(„אור דתורה", „בנים ת"ח") איז אויך כולל כל המצוות — ובפרט שתלמוד גדול שמביא לידי מעשהיג.
ג. מ'דאַרף נאָך פאַרשטיין בכללות ביאור הענין:
„נר מצוה" (אפילו פון חנוכה, וואָס איז פאַרבונדן מיט כללות התומ"צ) איז פאָרט אַ מצוה פרטית, וועלכע איז ווי אַ „נר" (און איז מגין לפי שעה) בערך צו „תורה אור" (וועלכע איז מגין לעולם), וועלכע איז דער מקור אויף „נר מצוה", כנ"ל. און נאָכמער: נר חנוכה איז אַ מצוה שהזמן גרמא — קיומו איז דוקא אין די שמונת ימי החנוכה, און בהם עצמם — איז זמן הדלקת הנרות דוקא „משתשקע החמה"כה, און דאָס האָט אַ שיעור מסויים וויפל דאָס דאַרף ברענעןכה, און דערנאָך ווערט דאָס נפסק און אַ איד (קען און) דאַרף זיך דעמולט פאַרנעמען מיט אַנדערע מצוות און מיט לימוד התורה בכלל — איז ווי האָט אַ מצוה פרטית („נר מצוה") פון אַ איד דעם כח צו ברענגען „תורה אור", כללות התורה והמצוות (כולל — די מצוה פון תלמוד תורה („בנים תלמידי חכמים"), וועלכע איז אַ מצוה תמידית), און ניט נאָר בשעת הדלקת נרות חנוכה, און נאָר בימי החנוכה בכלל, נאָר במשך כל ימי השנה, ובפרט נאָך באופן פון „בנים ת"ח", וואָס דאָס ווערט נמשך בדור שלאחרי זה, ועד סוף כל הדורותכו.
וועט מען דאָס פאַרשטיין דורך דעם פאַרגלייך מיט די נרות המנורה אין ביהמ"ק — וואָס נרות חנוכה נעמען זיך און זיינען אַ זכר צו (דעם נס וואָס איז געשען מיט) נרות המקדשכז: אע"פ וואָס די נרות המנורה האָבן אַ זמן מסויים — מ'האָט זיי אָנגעצונדן בין הערביים און זיי דאַרפן ברענען (לרוב הדיעות) „מערבכח ועד בוקר"כט, און ניט ביוםל — ווערן זיי אָנגערופן אין פסוקלא „נר תמיד". און איינער פון די פירושים בזה איז, ווייל „כל לילה ולילה קרוי תמיד כמו שאתה אומרלב עולת תמיד ואינה אלא מיום ליום כו'"לג.
195דעם קרבן תמיד האָט מען מקריב געווען נאָר פעמיים ביוםלד, און בזה גופא — האָט עס געדויערט אַ שעה צייטלה — און דער טייטש פון „תמיד" איז: מ'טוט עס אויף אַ שטענדיקן אופן, תמיד בכל יום ויום, ועד"ז בנוגע הדלקת המנורה — בכל לילה ולילה, ובאופן אַז דאָס ברענט במשך הלילה.
וע"פ דיוק לשון התורה „תמיד", ובפרט אַז רוב המפרשים טייטשן אַז דאָס מיינט „תמיד" ממשלו, איז מסתבר לומר (כדי ניט צו פאַרגרעסערן די מחלוקת), אַז אויך לפי פירוש הנ"ל איז „תמיד" דער טייטש, אַז וויבאַלד מ'צינדט עס אָן באופן תמידי (בכל לילה ולילה) האָט עס אַ פעולה תמידית בכל המעת־לעת כולו [ע"ד ווי עס שטייט בנוגע צום קרבן תמיד (שמקריבים פעמיים ביום), אַז דאָס האָט אַ פעולה תמידית על כל היום על כל הזמנים — כידועלז אַז „תמיד של שחר הי' מכפר על עבירות הלילה ותמיד של בין הערביים על של יוםלח וכן מדי יום ביום לעולם"].
דוגמא לדבר — פון כמה מצוות:
(א) מצות ציציתיג: אע"פ וואָס דער חיוב פון ציצית איז במשך כל שעות היום בשעת מ'טראָגט אַ בגד של ד' כנפות — איז מען מקיים די מצוה (כל זמן היום) דורך דעם וואָס מ'טוט עס אָן פעם אחת בזמן מסויים ביום (ווען מ'מאַכט אויף דעם די ברכה), און דער קיום המצוה ווערט נמשך כל היום כל זמן מ'טראָגט די ציצית.
(ב) מצות צדקה*4): אע"פ וואָס מצות צדקה איז חיובה במשך כל המעת־לעת (בשעת מ'טרעפט אַן עני, אפילו דעם זעלבן עני), כמ"שמא „פתוח תפתח את ידך לו", „נתון תתן לו", „אפילו מאה פעמים"מב (וואָס דאָס איז כולל אויך מער פון מאה פעמיםמג) — פונדעסטוועגן האָט מען קובע געווען אַ זמן מסויים וקבוע ביום אויף נתינת וקבלת צדקה (בכדי מאַכן לייכטער פאַר די עניים), ע"ד דברי המשנהמד „שלש אבעיות ביום בשחר ובחצות ובמנחה".
(ג) און נאָכמער — במצות תלמוד תורה: אע"פ וואָס חיובה איז תמידי (מער ווי ביי אַלע אַנדערע מצוות, כולל מצות צדקה, ועאכו"כ ציצית וואָס חיובה איז נאָר ביום ולא בלילהמה) — זיינען רוב אידן מקיים מצות תלמוד תורה בזמן קבוע ביום, ווי די גמרא זאָגטמו „הרבה עשו כרבי ישמעאל ועלתה בידן, כרשב"י ולא196עלתה בידן", דוקא באַ יחידי סגולה (רשב"י וחביריו) איז „תורתם אומנתם"מז, משא"כ באַ „הרבה" איז תלמוד תורה בחלק מסויים פון טאָג (ווייל בחלק היום איז מען זיך עוסק בעבודת האדמה וכיו"ב), ביז אפילו שכמה יוצאים ב"פרק אחד שחרית ופרק אחד ערבית"מח, און דורך דעם איז מען מקיים דעם „לאמט ימוש ספר התורה הזה מפיך"נח (די פעולה תמידית פון תורה)נא. ונוסף לזה, זיינען פאַראַן מצוות וועלכע זיינען דוחה תלמוד תורה (מצוה שאי אפשר לעשותה ע"י אחרים, ועודנב).
ע"פ הנ"ל איז מובן אַז דאָס וואָס מצוות זיינען פאַרבונדן און תלויות בזמן ומקום, ביז מצוות שהזמן גרמא, אין אַ זמן קבוע ביום — איז דאָס קיין סתירה ניט דערצו אַז די מצוה האָט אַ פעולה תמידית במשך כל היום.
און נאָכמער — אַ פעולה תמידית במשך כל השנה (אויך לאחרי דעם זמן החג והמצוה). ודוגמא לדבר — פון מצות סוכה: הגם אַז די מצוה איז דוקא בשבעת ימי החג (נאָכמער, אַז דער זמן פון חג הסוכות איז גורם און טוט אויף די מצוה) — איז אַ „סוכה ישנה", „שעשאה קודם לחג שלשים יום", „אפילו מתחלת השנה" — כשרה (אפילו לדעת ב"ש „אם עשאה לשם חג")נג. ד.ה. אַז אויך באמצע השנה האָט מען (און עס ווערט נמשך פון חג הסוכות) דעם ענין הסוכה (אע"פ וואָס די מצוה איז פאַרבונדן דוקא מיט שבעת ימי החג).
ועפ"ז יש לומר אַז עד"ז איז אויך באַ מצות נר חנוכה, וועלכע איז פאַרבונדן און אַ זכר צו נרות המקדש („נר תמיד"), ואדרבה: זי האָט אַ מעלה לגבי נרות המקדש (אע"פ וואָס זי איז אַ מצוה מדרבנן), אַ מעלה בענין התמידות ונצחיות — כמבואר אין רמב"ןנד, אַז די נרות חנוכה „אינן בטלין לעולם" (משא"כ די נרות המקדש זיינען בטל געוואָרן, ובפרט לאחרי חורבן בית המקדש), מ'צינדט די נרות חנוכה „אף לאחר חורבן בגלותינו".
איז דערפון פאַרשטאַנדיק, אַז באַ נר חנוכה איז נאָכמער בהדגשה דעם ענין התמידיות הנ"ל: הגם אַז נר חנוכה איז אַ מצוה שהזמן גרמא, במשך אַכט טעג, און נאָר אַ זמן קצר ביום — איז דאָס ניט שולל איר שטענדיקע פעולה, בכל המעת־לעת פון די ימי חנוכה (אויך נאָך דעם שיעור ההדלקה), און במשך כל ימי השנה, וכל השנים.
ד. וואָס איז די הסברה אין דעם, אַז אַ מצוה פרטית — פאַרבונדן מיט אַ מדידה והגבלה בזמן (ומקום), ביז אַז נצטוו „לא תוסיפו"נה — האָט אַ פעולה תמידית על כל הזמנים?
וועט מען עס פאַרשטיין בהקדים אַן ענלעכע שאלה כללית בנוגע צו אידן בכלל:
די נשמה פון יעדער איד (אויך בהתלבשותה בגוף) איז אַ „חלק אלוקה ממעל ממש"נו, וואָס דערפון איז מובן אַז אַ איד (אויך זיינעדיק אַ נשמה בגוף למטה) איז197למעלה ממדידה והגבלה, זייענדיק אַ „חלק אלוקה ממעל", וואָס „אלוקה ממעל" איז בל"ג, והעצם כשאתה תופס בחלקו אתה תופס בכולונז.
לויט דעם ווערט די שאלה: ווי קען מען אָנזאָגן אַ אידן — וואָס ער איז אַ „חלק אלוקה ממעל ממש" שלמעלה ממדידה והגבלה — אַז זיין עבודת ה' דאַרף זיין מיט אַ הגבלה, „לא תוסיפו"?!
[דאָס וואָס די נשמה פון אַ איד האָט מען אַראָפּגעשיקט אין דעם גבול פון עולם הזה — איז דאָס קיין סתירה ניט צו דעם בלי גבול פון אַ אידן, וואָרום אַ איד, אויך זייענדיק למטה, שטייט אַלעמאָל העכער פאַר גדרי העולם (כדלקמן ס"ח); אָבער ווי קען מען אַ אידן מגביל זיין אין זיין עבודת ה', אַז זיין קיום המצוות דאַרף זיין בהגבלה?].
וי"ל דעם ביאור אין דעם:
מובן אַז ס'איז ניט שייך עס זאָל זיין אַ הגבלה אין דער עבודת ה' בתומ"צ פון אַ אידן ח"ו, וואָרום היות אַז „אני נבראתי לשמש את קוני"נח, איז בהכרח לומר אַז בכל זמן ובכל מקום ובכל מצב קען ער דינען און ער דינט בפועל דעם אויבערשטן דורך קיום התומ"צ.
נאָר די הגבלה פון מצוות איז, אַז אין דעם אופן העבודה גופא שטעלן זיך אויס די מצוות, וועלכע זיינען ציוויים צו אַ אידן ווי ער זאָל זיי דורכפירן בעולם, באופן של התחלקות (רמ"ח מצוות עשה ושס"ה מצוות לא תעשה), בהתאם צו די גדרי הבריאה, בגדרי הזמן והמקום.
אָבער די נקודה כללית ופנימית פון יעדער מצוה און אַלע מצוות איז למעלה ממדידה והגבלה — הן מצד דעם אידן: עבודת ה' — „לשמש את קוני", און הן מצד די מצוות — קיום רצון העליון, און דער (מצוה מלשון) צוותא וחיבורנט מיט דעם אויבערשטן, און אויך — המשכת וגילוי אלקות למטה דורך קיום המצוות; נאָר די נקודה כללית גופא — שלמעלה ממדידה והגבלה — שטעלט זיך אויס אין פרטים, כנ"ל.
[ויש לומר אַז דער ענין זעט מען אויך אין דעם וואָס אַלע מצוות זיינען אַ חלק פון תורה (און דער גילוי המצוות איז דורך תורה), וועלכע איז „ארוכה מארץ מדה ורחבה מני ים"ס, ביז למעלה מכל מדידה והגבלה].
און די נקודה בלי גבולית אין מצוות (איז דאָ ניט נאָר בקיום כל המצוות יחד, נאָר דאָס) שפּיגלט זיך אָפּ בקיום כל מצוה פרטית — וואָרום יעדע מצוה (אויך אַלס מצוה פרטית) איז כולל אַלע אַנדערע מצוות, כמובן פון דעם דיןמא „העוסק במצוה פטור מן המצוה", ווייל דאָס איז „כמו שמקיים גם זה" (די מצוה שני')סב, וכמבואר בכ"מסג אַז דער רצון העליון בכל מצוה פרטית איז (ניט נאָר ווי אַ פרט מן הכלל, נאָר אויך) אַ חלק מן העצם — דער רצון בתרי"ג מצוות (וואָס איז בל"ג, למעלה מהתחלקות).
ויש לומר נאָכמער: אויך בשעת אַ איד איז מקיים אַ מצוה פרטית ווי זי שטייט אין198איר ציור פון מדידה והגבלה (בזמן ומקום) — איז דאָס נאָר בנוגע צו כמות וגשמיות המצוה, אָבער דער אופן ואיכות קיום המצוה, ווי דאָס ווערט געטאָן דורך אַ אידן, „בכל לבבך ובכל נפשך ובכל מאדך"מד, איז למעלה ממדידה והגבלה. וכמבואר בתניאסה, אַז „עסק התורה ומצות והתפלה הוא ג"כ ענין מסירת נפש ממש", ובלשון הידוע — מסירת הרצון, וואָס דאָס האָט אין זיך מעין פון מסירת הנפש כולה פון אַ אידן, וועלכע איז אַ „חלק אלוקה ממעל ממש" (למעלה ממדידה והגבלה).
דערפון אַלעם קומט אויס, אַז כשם ווי אַ איד — „נר ה' נשמת אדם"סו — איז למעלה ממדידה והגבלה, אַזוי זיינען אויך מצוות — „נר מצוה" — מיט וועלכע ער דינט דעם אויבערשטן — למעלה ממדידה והגבלה (און דער ענין הגבול שבהם איז נאָר אין זייער ציור פרטי). דעריבער איז די הגבלה פון מצוות, און פון „לא תוסיפו", קיין סתירה ניט צו דער בל"ג פון אַ איד און פון זיין עבודה.
ועפ"ז איז מובן, אַז יעדע מצוה וואָס מ'איז מקיים (ניט קוקנדיק אויף די הגבלה שבזה בזמן ומקום) איז דאָס באמת אַן ענין שלמעלה ממדידה והגבלה, און דעריבער, ווערט זי נמשך באופן תמידי אויך לאחרי זמן קיום המצוה בפועלסז (וכמאמרסח קדושה לא זזה ממקומה).
ה. דער ענין הבל"ג שבמצוות שטייט אָבער ניט בגלוי למטה אין יעדער מצוהסט; דער אויפטו פון מצות נר חנוכה איז — אַז דער ענין התמידיות ובל"ג שבמצוות שטייט אין איר בגלוי אויך למטה, לעיני בשר:
(א) מצות נר חנוכה באַשטייט פון אָנצינדן אַ ליכט, וועלכע ברענגט אַריין גשמיות'דיקע ליכטיקייט אין דער שטוב און אָרט וואו מ'צינדט אים אָן, באופן אַז יעדערער קען דאָס זען בגלוי („לראותן (בלבד)"ע). וואָס דאָס באַווייזט בגלוי — ווי דורך אַ מצוה קומט צו ליכטקייט אין דעם לעבן פון אידן, וואָס אמת'ע ליכטיקייט — איז דער אור אלקי, גטלעכע, הייליקע ליכטיקייט, „נר מצוה ותורה אור" — וואָס דאָס גיט אַרויס בגלוי דער כללות'דיקער אינהאַלט פון אַלע מצוות: צו ממשיך ומגלה זיין דעם אור אלקי דאָ למטהעא.
און דערצו: אור (גשמי) איז פאַרבונדן און איז אַ משל אויף אור א"ס — בלי גבול שלמעלהעב. די תכונה פון אור איז — אַז דאָס פאַרשפּרייט זיך בלי מדידה והגבלה, ובאופן אַז מ'קען דערפון מדליק זיין נר מנר עד א"ס (באופן אַז עס פעלט ניט אין דעם ערשטן נר)עג.
(ב) ובזה גופא איז הדלקת נרות חנוכה באופן פון „מוסיף והולך" מיום ליוםעד — אַ תנועה פון הוספה אין אור, באופן199שלמעלה ממדידה והגבלה (דקדושה) פון דעם יום שלפני זה.
ולהוסיף, אַז בזמן הזה איז דער „מנהג פשוט"עה, אַז יעדערער צינדט אָן די נרות חנוכה באופן פון מוסיף והולך — „מהדרין מן המהדרין"עד, וואָס דאָס באַווייזט אויך אויף אַ הוספה שלמעלה ממדידה והגבלה אפילו פון דעם דין תורה (דער חיוב ע"פ דין), און ניט נאָר איין הידור, נאָר מהדרין מן המהדרין.
(ג) דער מקום ההדלקה איז „על פתח ביתו מבחוץ"עז — וואָס באַווייזט אַז די השפעה פון אור הקדושה („נר מצוה ותורה אור") דאַרף זיין, נוסף באַ זיך ובני ביתו, אויך בחוץ, אין דער סביבה אַרום. וואָס דאָס ברענגט אַרויס די למעלה ממדידה והגבלה פון נר חנוכה — אַז דאָס גייט אַרויס פון גבול הקדושה און דערגרייכט אויך בחוץעא.
ולהוסיף, אַז אַזוי איז דאָס געווען „בימים ההם", אין דעם זמן ווען עס האָט פּאַסירט דער נס חנוכה — „והדליקו נרות בחצרות קדשך"כב, אַז נוסף אויף דעם וואָס מ'האָט געהאַט דעם ביהמ"ק וקדושת הביהמ"ק, ביז דעם קדש הקדשים בעצמו, איז מען אַרויס פון דער מדידה והגבלה פון קדושה (וקדש הקדשים) און געצונדן נרות חוץ פון ביהמ"ק, „בחצרות קדשך", וואָס חצרעח (שאינו בית) באַווייזט אויף די המשכת האור אויך למטה מטהיז.
ועד"ז זעט מען דאָס אין דעם וואָס דער זמן ההדלקה איז „משתשקע החמה"כה (ניט ווי די נרות המקדש וועלכע מ'האָט געצונדן מפלג מנחה, שעה ורביע קודם השקיעהפ) — אַ הוספה אין השפעת אור הקדושה אויך אין דער חושך העולם.
(ד) מספר נרות חנוכה איז שמונה (מער ווי די (שבעה) נרות המקדש). ומבואר בכ"מפא אַז דאָס איז פאַרבונדן דערמיט וואָס שמונה איז למעלה מן ההיקף של שבעה, נאָר שומר את ההיקףפב — ווייל בחנוכה איז דער גילוי פון למעלה מסדר השתלשלות, אַ גילוי שלמעלה ממדידה והגבלה אפילו פון היקף דקדושה (שבעה), כנגד די שבעה נרות המקדשפג.
[און אפילו בלילות הראשונים פון חנוכה ווען מ'צינדט ניט שמונה נרות, ווייס מען אָבער גלייך בתחלת חנוכה אַז עס וועט זיין שמונת ימיםפד].
ולהעיר, אַז לכמה גירסאות איז בשנה הראשונה ווען עס האָט פּאַסירט נס חנוכה — איז ווען די בני חשמונאי „נכנסו לביהמ"ק, מצאו שם שמונה שפודין של ברזל, וקבעו אותם והדליקו בתוכם נרות"פה.
200ומטעם זה גופא (וואָס חנוכה איז פאַרבונדן מיט למעלה מגבול דקדושה) האָט חנוכה דעם כח צו ממשיך זיין אור הקדושה אויך למטה מגבול הקדושה — „על פתח ביתו מבחוץ", ביז בחושך העולם (תשקע החמה).
ויש לומר, אַז דער כח אויף דעם וואָס נר חנוכה טוט אויף למעלה ממדידה והגבלה איז דערפאַר וואָס דער נס איז געקומען לאחרי דער ירידה גדולה פון גזירות היוונים, און דורך דער התגברות פון אידן בתומ"צ מתוך מסירת נפש קעגן דעם חושך, האָט דאָס אויפגעטאָן אַ גילוי שלמעלה ממדידה והגבלה פון קדושה, פון „נר מצוה ותורה אור"; דאָס האָט מגלה געווען דעם ענין הבלי גבול וואָס איז דאָ אין „נר מצוה ותורה אור".
ו. ועפ"ז איז מובן פאַרוואָס „הרגיל בנר (חנוכה) הויין לי' בנים תלמידי חכמים" — ווייל „על ידי נר מצוה" פון חנוכה „בא אור דתורה", דער בל"ג פון תורה — כמבוארפו אַז דאָס איז ע"ד דער אויפטו פון „במחשכים הושיבני — זה תלמודה של בבל"פז, אַז דוקא דורך דעם חושך פון די קושיות והעלמות אין תלמוד בבלי קומט אַרויס דער בלי גבול פון תורה, די פירושים בלי גבול וואָס זיינען דאָ אין תורה, וועלכע איז „ארוכה מארץ מדה ורחבה מני ים", ולמעלה מזה — בלי גבול ממש,
[וכידוע דער סיפורפח, אַז דער אַלטער רבי האָט געוואָלט געבן דעם צמח צדק תורה במתנה, האָט דער צ"צ ניט געוואָלט נעמען מהטעם, אַז ער וויל דאָס באַקומען דורך יגיעה ועבודה בכח עצמו; דערנאָך האָט ער איבערגעטראַכט אַז ער האָט דאָס געדאַרפט נעמען, ווייל וויפל תורה מ'באַקומט במתנה — ומזה משמע — אפילו „תורתו אומנתו" ואפילו אַלע פירושים שבתורה וואָס זיינען געזאָגט געוואָרן ביז דעמולט — קען מען אַלעמאָל מוסיף זיין מערער (בכח עצמו)].
און דעריבער „הויין לי' בנים תלמידי חכמים", ניט בלויז גילוי התורה שלו ובדור שלו, נאָר אויך בדור שלאחרי זה, ובדור אחר דור עד סוף כל הדורות.
וי"ל אַז „נר מצוה" פון חנוכה איז מגלה דעם ענין הבלי גבול אויך אין אַלע מצוות (נוסף אויף תורה), כנ"ל — אַז אַלע מצוות זיינען באמת למעלה ממדידה והגבלה, ובכל הפרטים הנ"ל: (א) זיי זיינען ממשיך דעם אור אלקי למטה, (ב) באופן פון מוסיף והולך ואור, (ג) (על פתח ביתו) מבחוץ — אַז מ'דאַרף באַלייכטן די סביבה מיט „נר מצוה ותורה אור".
201ז. ע"פ הנ"ל וועט מען אויך פאַרשטיין דעם קשר מיט דער פרשה פון דעם שבת חנוכה (ורוב שבתות חנוכה) — „ויהי מקץ":
מ'האָט גערעדט מערערע מאָל אַז פון יעדער וואָרט אין תורה כשלעצמה (אומאָפּהענגיק אין דעם וואָס דער וואָרט איז אַ חלק פון המשך הענין) אַנטהאַלט אַ תוכן און גיט אַרויס אַ לימוד.
דער וואָרט „מקץ" מרמז (באַווייזט) אויף דעם ענין פון קץ וגבול (כפרש"י: וכל לשון קץ סוף הוא).
אין דעם גופא איז איינער פון די פירושיםפט, אַז דאָס איז אַ קץ לגריעותא. און דער פירוש אין „ויהי מקץ שנתיים ימים" איזצ, אַז דורך דעם וואָס „ולא זכר שר המשקים את יוסף וישכחהו"צא איז געוואָרן אַ קץ והגבלה אין דעם ענין פון „שנתיים ימים", בחי' התורה אויף וועלכע עס שטייטצב „ואהי' שעשעועים יום יום", „אלפיים שנה קדמה תורה לעולם"3י, וואָרום אין תורה ומצוות מצ"ע — הגם אַז למטה שטייען זיי במדידה והגבלה — איז אין זיי מאיר בגלוי בחי' שלמעלה ממדידה והגבלהד — דרגת יוסף, „שיוסיף תענוג עליון לאין שיעור למעלה ולמטה, וע"כ נק' יוסף לשון תוס' וריבוי בלי גבול כלל כו'"5י); אָבער דורך דעם וואָס „ולא זכר שר המשקים את יוסף גו'", אַז אין זיין תורה איז ניט מאיר די שמחה ותענוג אלקי (שלמעלה ממדידה והגבלה), נאָר דער תענוג האדם (המוגבל), ווערט „מקץ שנתיים ימים", אַ קץ וגבול לבחי' שנתיים (אפילו) דתורה.
ולהוסיף, אַז דאָס איז אויך די שייכות דערצו וואָס דער „ולא זכר גו'" איז בקשר מיט זיין חלום אין בית האסורים, וואו ער איז געווען צוזאַמען מיט יוסף, „מקום אשר אסירי המלך אסורים"צו:
פון דעם ענין הגבול אין תורה ווערט נמשך ונשתלשל לאחרי ריבוי צמצומים כו' אויך דער גבול פון עולם (דאסתכל באורייתא וברא עלמא7י). וי"ל אַז דער גבול פון עולם איז מרומז אין „בית האסורים"; און אין דעם גופא קומט צו די הגבלה פון אַ חלום, וואָס דאָס גייט אויף ענין הגלות („היינו כחולמים"צח), אַז אין דעם גבול פון עולם הזה עצמו — קומט צו אַ גבול בתוך גבול, דער חלום פון גלות.
ומצד די הגבלה ומיצר, ווערט דערנאָך דער ענין השכחה (בחי' מקץיי), „ולא זכר גו' את יוסף וישכחהו", און דאָס ברענגט די מדידה והגבלה פון „מקץ שנתיים ימים", כנ"ל.
ענינו של יוסף איז אָבער למעלה ממדידה והגבלה, העכער פאַר דעם ענין פון „מקץ". דעריבער ווערט „ויהי מקץ" לשון עבר, אַז דער ענין הקץ וגבול בלייבט אַן ענין שבעבר — כל ענינו איז נאָר לפי שעה, און די תכלית בזה איז אַז יוסף זאָל אַרויס מבית האסורים באופן נעלה יותר (ווי קודם הירידה — „מבית האסורים יצא למלוך"**1), די יציאה פון202מדידה והגבלה (בית האסורים) אין למעלה ממדידה והגבלה (מלך), אמיתית ענינו ודרגתו של יוסף.
ח. דערפון איז אויך מובן דער לימוד פאַר יעדער איד:
יעדער איד ווערט אָנגערופן על שם יוסףיא. יוסף'ס פאַרשיקט ווערן אין בית האסורים, „מקום אשר אסירי המלך אסורים" איז מרמז אויך אויף דעם בית האסורים פון עולם הזה הגשמי וגוף הגשמי וואו עס געפינען זיך „אסירי המלך" — יעדער איד, וועמען'ס נשמה דער אויבערשטער, מלך מלכי המלכים הקב"ה האָט אַראָפּגעשיקט אין דעם בית האסורים פון דעם גוף המוגבל און עולם המוגבל, ביז — אַז דאָס לאָזט אַן אָרט אויף דעם ענין החלום פון גלות.
דאָס איז אָבער ניט דער אמת'ער אָרט פון אַ איד, וואָרום אַ נשמה איז למעלה מכל מדידה והגבלה, כנ"ל.
ויש לומר, אַז דער ענין איז אויך מרומז בשמו יוסף ע"ש „יוסף ה' לי בן אחר"קב: די ירידת הנשמה למטה אין אַ גוף מוגבל ועולם מוגבל איז פאַר דער נשמה אַן ענין פון „אחר" — אַן אַנדער, פרעמדע זאַך, אַ בית האסורים, ווייל די אמת'ע מציאות פון יוסף איז בל"ג. די כוונה אין ירידת הנשמה למטה בבחי' אחר איז, בכדי די נשמה זאָל זיך מתלבש זיין לפי שעה אין הגבלות הגוף והעולם, באופן פון „אזלית לקרתא הלך בנימוסא"קג, ובלשון ההלכה4*א — „דינא דמלכותא דינא", און דער פירוש בזה איז ניט ווייל ער ווערט בטל ח"ו לגבי דער קרתא און די נימוסי הקרתא, נאָר אדרבה: וויבאַלד אַז „מה' מצעדי גבר כוננו"קה, איז דאָס וואָס ער געפינט זיך בבית האסורים איז בהשגחה פרטית ובשליחותו של הקב"הקו, בכדי ער זאָל ממשיך זיין אלקות אין די מדידות והגבלות פון דעם אָרט, דורך דעם וואָס ער נוצט די נימוסי המקום והעיר (באופן המותר ע"פ שו"ע) למילוי שליחותו בעולם, ביז אַז ער ווערט בעה"ב ומלך אויף דעם אָרט — „יצא למלוך".
און דעמולט ווערט נתגלה ווי דאָס איז „ויהי מקץ" לשון עבר, און אַ קץ וגבול פאַרבונדן מיט אַ חלום — נאָר אַן ענין שבעבר וואָס איז מלכתחילה געווען אַן אמצעי צו מגלה זיין דעם כח הבלי גבול פון אַ אידן.
דערפון האָט מען אויך אַ לימוד מיוחד: וויבאַלד אַז תורה זאָגט אַז „דינא דמלכותא דינא", איז פאַרשטאַנדיק אַז דאָס איז ניט ווייל מ'איז בטל ח"ו פאַר דעם מלכות, נאָר ווייל דאָס גופא איז די וועג ווי צו אַריינברענגען תורה ומצוות אין דער מדינה ומלכות, דורך נוצן די חוקי המדינה אויף פאַרשפּרייטן צדק ויושר, די ז' מצוות בני נחקז, און די תרי"ג מצוות פאַר אידן, און באַווייזן בכל המדינה אַז „יוסף" — דער וואָס פירט זיך ע"פ הוראות התורה — איז דער מלך ובעה"ב בשליחותו של הקב"ה, דער בעה"ב אויף דער גאַנצער וועלט.
נאָך אַן ענין איז מובן: וויבאַלד תורה זאָגט אַז „דינא דמלכותא דינא", קען ניט זיין אַ מציאות אַז דורך פירן זיך לויט די הוראות התורה והשו"ע זאָל דאָס שאַטן203דער מדינה, נאָר אדרבה: דורך דעם וועט צוקומען אין טובת ותועלת המדינה. אע"פ וואָס אַמאָל זעט מען דאָס ניט גלייך בגלוי, דאַרף מען מעיין זיין און מ'וועט זען ווי דער דרך התורה איז די אמת'ע טובת המדינה.
ביז אַז מ'איז מגלה בכל העולם אַז „והי' ה' למלך על כל הארץ ביום ההוא יהי' ה' אחד ושמו אחד"קפח, „והיתה לה' המלוכה"*10), די גאַנצע וועלט מיט אַלע נימוסי המדינה והמקום (ע"פ השו"ע) זיינען אַ מיטל — אַן אמצעי — אויף מגלה זיין מלכותו ית' בכל העולם.
ט. ויש לקשר זה אויך מיט דער קריאה בתורה בימי חנוכה פון הקרבת הנשיאים לחנוכת המזבח. ובזה גופא — איז היינט דער יום ונר רביעי פון חנוכה, וואָס זיין נשיא איז „נשיא לבני ראובן"קי, דער בכור השבטים:
נשיאים בכלל, ובמיוחד — דער בכור השבטים, וואָס אַ בכור („ראשית אוני"קיא) איז דער וועמען אַלע ברידער דאַרפן מכבד זיין און אַרויפקוקן אַלס ביישפיל — דערמאָנט אַ אידן, אַז ער — זיין נשמה, וועלכע איז אַ חלק אלוקה ממעל ממש, איז דער אמת'ער נשיא ובעה"ב ובכור פון כל העולם, „אתה בחרתנו מכל העמים"קיב.
ולהוסיף, אַז דער נר רביעי פון חנוכה איז מרמז אויף די ד' רוחות העולם וועלכע „זיינען אויף די פּלייצעס" פון יעדער איד: זייענדיק דער בעה"ב ומלך טראָגט ער די אחריות פאַר דער גאַנצער וועלט, צו אויפמאַכן פון די ד' רוחות העולם אַ מ"ם סתומה (בדוגמא ווי צורת חניית הד' דגלים פון מחנה ישראל), דורך מתקן ומשלים זיין אויך דעם רוח צפונית שאינה מסובבתקיג, און ניט אַריינלאָזן קיין ענין בלתי רצוי בתוך המ"ם סתומה.
י. אין דעם אַלעם קומט צו אַן ענין הכי עיקרי. ובהקדים: בשעת אַ מענטש ליגט שטאַרק אין אַ געוויסע זאַך, איז דער טבע בן אדם, אַז בשעת עס קומען נאָך זאַכן זוכט ער און געפינט — צום אַלעם ערשטן — די נקודה משותפת מיט דער זאַך אין וועלכער ער ליגט (אע"פ וואָס אין דעם קענען זיין נאָך ענינים, און ענינים עיקריים).
בנוגע צו אידן, ובפרט בסוף זמן הגלות (לאחרי וואָס כלו כל הקיציןקיד, און כ"ק מו"ח אדמו"ר האָט מעיד געווען אַז מ'האָט שוין תשובה געטאָן און מ'האָט אַלץ פאַרענדיקט) — „ליגט מען" אין „אחכה לו בכל יום שיבוא"קטו, אַז במשך כל היום (בכל יום) וואָרט מען און מ'בענקט נאָך דער גאולה האמיתית והשלימה.
און וויבאַלד אַז אידן קאָכן זיך אין ביאת המשיח — איז פאַרשטאַנדיק, אַז אין יעדער זאַך זוכט מען לכל לראש די שייכות מיט אחכה לו בכל יום שיבוא.
ובנדו"ד: שטייענדיק בימי החנוכה — איז הגם אַז חנוכה האָט אין זיך כו"כ ענינים — אונטערשטרייכט מען צום אַלעם ערשטן איר שייכות מיט דער גאולה*11): דער יו"ט קומט צוליב דעם נס פון פך204השמן וואָס האָט פּאַסירט בקשר מיט הדלקת המנורה אין ביהמ"קקיז, און דערנאָך איז געווען די חנוכת המקדש ע"י החשמונאיםקיח (פינו את היכלך וטהרו את מקדשךכב). דערמאָנט דאָס גלייך אַ אידן, און דאָס גיט ביי אים צו נאָכמער אין זיין אחכה לו בכל יום שיבוא און בנין וחנוכת ביהמ"ק השלישי, און הדלקת המנורה ע"י אהרן כהן גדול, בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו.
יא. וע"פ המבואר לעיל, יש להוסיף ביאור בזה:
די גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו דריקט אויס די שלימות וגילוי פון כל מעשינו ועבודתינוקיט בתורה ומצוות. דעמולט וועט זיין די שלימות פון קיום המצוות — „ושםקכ נעשה לפניך כמצות רצונך"קכא.
ובסגנון אחר: בימות המשיח וועט זיין דער גילוי האמיתי פון כל התומ"צ — דער ענין פון גילוי אלקות, וגילוי הבלי גבול שבתומ"צ, כנ"ל (ס"ד).
וואָס דאָס איז דער טעם אויף דעם אחכה לו בכל יום שיבוא, בלשון הרמב"םקכב: „מפני זה נתאוו כל ישראל כו' לימות המשיח כדי שיניחו ממלכיות שאינן מניחות להן לעסוק בתורה ובמצות כהוגן" פון דער עבודה פון אידן בזמן הזה בתורה ומצוות.
ועפ"ז איז אויך מובן אַז דער אחכה לו איז אַן ענין תמידי, ווייל אין דעם באַשטייט די נקודה פנימית און די שלימות פון גאַנץ עבודת ה' [והגם אַז מ'זאָגט עס בתפלה בדיבור נאָר איזה פעמים ביום, איז דאָס ע"ד הנ"ל אַז אַן ענין פאַרבונדן מיט אַ זמן קבוע האָט אַ פעולה תמידית בכל המעת־לעת, ובכל השנה ובכל הזמנים].
ויש לומר אַז דאָס איז דער טעם אויף דעם וואָס אידן (וועלכע ליגן אין דעם אחכה לו בכל יום שיבוא) זוכן אין יעדער מצוה ויו"ט די שייכות מיט ביאת המשיח — ווייל בימות המשיח וועט זיין די שלימות הגילוי פון אמיתית הענין אין דער מצוה ויו"ט.
וע"פ הנ"ל, אַז חנוכה איז אויך פאַרבונדן מיט דעם גילוי ושלימות פון „נר מצוה ותורה אור", איז נאָכמער יומתק די שייכות פון ימי חנוכה מיט ביאת המשיח.
יב. ועד"ז איז אויך מובן בנוגע צו דער פרשה וועלכע מ'לייענט דעם שבת חנוכה: גלייך בשעת אַ איד הערט און דערהערט בקריאת התורה דעם וואָרט „מקץ" — כאַפּט ער זיך: אַהאַ! דאָס איז מרמז אויף דעם קץ הגלות, און קץ הימים און קץ הימיןקכג, דער קץ הגאולה!
דערנאָך בשעת ער לייענט און הערט די הפטורה — „ראיתי והנה מנורת זהב כולה גו'"קכד — דערהערט ער גלייך אַז דאָס רעדט זיך וועגן די גאולה העתידהקכה!
די קריאה וועגן די נשיאים בכלל און וועגן נשיא לשבט ראובן בפרט — דער־205מאָנט אים גלייך אַז מ'וועט האָבן די אַלע
נשיאים בגאולה האמיתית והשלימה, און
נר רביעי דחנוכה — דערמאָנט גלייך
אויף דער גאולה הרביעית. ווען עס וועטמג זיין שלימות גילוי אלקות בכל ד' רוחות" העולם, כנ"ל.
ויה"ר אַז פון דעם דיבור בכל זה און פון דעם אחכה לו בכלל — זאָל דאָס קומען בפועל ממש: ביאת משיח צדקנו, בגאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו, און מ'וועט זען ווי אהרן צינדט די מנורה אין ביהמ"ק השלישי, און אויך — והדליקו נרות בחצרות קדשך"כב, ותיכף מיד ממש.
Suggest a fixSent for review
Report a problemNo account needed
Embed on another site
About this page
Details
- Volume
- ה'תשנ"א, חלק א
- Id
- rh-y0a9knjq