Made by a machine and not yet checked by a person - the segments nobody has checked are marked.
140ראה ב
א.אין היינטיקער סדרהא שטייט „והי' המקום אשר יבחר ה' גו' (דעם „בית הבחירה בירושלים"ב) שמה תביאו גו' עולותיכם וזבחיכם גו'". איז פון דעם לשון „אשר יבחר ה'"ג — משמע, אַז די מעלה פון דעם מקום (וואָס איז די סיבה אויף „שמה תביאו גו'"), איז נאָר בחירת הקב"ה אין אָט דעם מקום אָבער פאַר דער בחירת הקב"ה — האָט מען געקאָנט בוחר זיין אַן אַנדער מקום, דער מקום האָט ניט געהאַט קיין מעלה מיוחדת לגבי אַנדערע ערטער.
וכמאמר חז"לד „עד שלא נבחרה ירושלים היתה כל א"י כשרהה למזבחות כו' עד שלא נבחר בית עולמים היתה ירושלים ראוי' לשכינה כו'", ד.ה. אַז „עד שלא נבחרה ירושלים כו' למזבחות" איז ניט געווען אין איר קיין מעלה מיוחדת בענין המזבח (וביהמ"ק) לגבי שאר א"י. ועד"ז איז „בית עולמים" לגבי שאר ירושלים.
זאָגט אָבער דער רמב"ם אין הלכות בית הבחירהו: „המזבח מקומו מכוון ביותר ואין משנין אותו ממקומו לעולם שנאמרז זה מזבח לעולה לישראל", און רעכנט דערנאָךח אויס כו"כ מעלות פון דעם מקום קודם שנבחר — „הוא המקום שבנה בו אברהם המזבח כו' שבנה בו נח כו' שהקריב עליו קין והבל. ובו הקריב אדה"ר כו' ומשם נברא". וואָס בפשטות מיינט עס, אַז דאָס וואָס „מקומו מכוון ביותר ואין משנין אותו ממקומו לעולם" איז (ניט (נאָר) מצד בחירת הקב"ה, נאָר) וויילט דאָס איז דער אָרט וואו אברהם נח וכו' האָבן מקריב געווען זייערע קרבנותי (וואָס דאָס אַלעס איז געווען פריער, פאַר בחירת הקב"ה).
און ווי אחרוניםיא זאָגן, אַז דאָס איז אַ פלוגתא צווישן דעם רמב"ם און דעם ספר החינוךיב: לויטן חינוך איז „אין המקום סגוליי להשראת השכינה"יג (די מעלת המקום איז בלויז מצד דעם וואָס דער אויבערשטער האָט בוחר געווען אין אים), משא"כ לויטן רמב"ם איז דאָס וואָס דער אויבערשטער האָט בוחר געווען דעם מקום איז עס ווייל עס איז אַ מקום סגוליי (פון פריער).
דאַרף מען פאַרשטייןיד: פון פסוק „המקום אשר יבחר ה' גו' שמה תביאו גו'" איז משמע, אַז די מעלה אין דעם141מקום איז (בלויז) מחמת דעם וואָס „יבחר ה'" — בחירת הקב"ה אין דעם מקום; און פון דברי הרמב"ם איז משמע, אַז די מעלה פון דעם מקוםטו איז (ניט מצד בחירת הקב"ה, נאָר) ווייל אדה"ר וכו' אברהםטז האָבן דאָרט מקריב געווען קרבנות, אַ מעלה וואָס איז געווען מימות אדם הראשון, און דעריבער איז „מקומו מכוון ביותר ואין משנין אותו כו'"?
ב. דער צ"צ אין אוה"תיז ברענגט אַראָפּ די פלוגתת הראשונים בנוגע דעם מקום המקדש לאחרי שנבחר, צי דאָס ווערט אַ מקום נבחר להשראת השכינה (בלי שינוים אין דעם מקום בפני עצמו), אָדער די שכינה איז „מאיר ושורה בבחי' מקום" — און ער גיט אַ דוגמא אויף די צוויי אופנים:
לויט דער ערשטער דיעה — דעת הרמב"ם (אין מורה נבוכיםיח) — איז די השראת השכינה במקדש בדוגמא צו אַ דבר שכל וואָס ווערט געשריבן דורך די אצבעות היד, וואָס דער שכל איז ניט מאיר ושורה אין יד — וואָרום אַ יד האָט קיין שייכות ניט צו שכל — אָבער פונדעסטוועגן, קען מען שרייבן אַ דבר שכל דורך אצבעות הידיט, און ניט דורך אצבעות הרגל. און אַזוי איז השראת השכינה דוקא אין מקום המקדש, אע"פ אַז דער מקום האָט ניט קיין שייכות צו השראת השכינה.
משא"כ לויט דער צווייטער דיעה — דעת הרמב"ןכ — איז השראת השכינה אין מקום בדוגמא צו „התלבשות השכל במוח", וואָס כאָטש אַז אויך דער מוח איז אַ גשמי, האָט ער אָבער אַ שייכות מיט שכל און דער שכל איז מלובש אין מוח „בדרך התלבשות והשראה ממש".
לכאורה זיינען די צוויי פלוגתות הנ"ל תלוי זו בזו: לויט דער שיטה אַז דער מקום המקדש (ומזבח) איז אַ מקום סגוליי (מצד עצמו) — איז די השראת השכינה אין אים בדוגמא ווי „התלבשות השכל במוח"; און לויט דער שיטה אַז ער איז (ניט אַ מקום סגוליי) בלויז „המקום אשר יבחר ה'" (נאָר — שבו בחירת הקב"ה) — איז די השראת השכינה בהמקוםכא בדוגמא ווי שכל גייט דורך די אצבעות היד.
עפ"ז דאַרף מען פאַרשטיין: ווי שטימט די שיטת הרמב"ם אין הלכות בית הבחירה מיט זיין שיטה אין מורה נבוכים?
ג) עפ"ז יומתק וואָס די אַלע מעלות הנ"ל רעכנט אויס דער רמב"ם אין אַ באַזונדער הלכה (די צווייטע הלכה פון פרק בכב), און אין דער ערשטער הלכה, וואו ער זאָגט דעם דין „המזבח מקומו מכוון ביותר ואין משנין כו'", ברענגט ער דערויף דעם פסוק „זה מזבח לעולה לישראל" — וואָס איז געזאָגט געוואָרן לאחרי הבחירה.
— דעם זעלבן פסוקכג וואָס ער ברענגטכד אין אָנהויב הל' בית הבחירהכה: „כיון שנבנה המקדש בירושלים נאסרו כל המקומות כו' ואין שם בית לדורי הדורותכו אלא בירושלים בלבד ובהר המורי' שבה נאמר ויאמר דויד זה הוא בית ה' האלקים וזה מזבח לעולה לישראל" —
און דעם פסוקכז אין דברי הימיםכח „ויחל שלמה לבנות את בית ה' בירושלים בהר המורי' אשר נראה לדויד אביהו אשר הכין במקום דויד בגרן ארנן היבוסי".
ד. ה. דער טעם אויף „מקומו מכוון ביותר ואין משנין כו'" איז (ניט מצד די מעלות וואָס ער וועט אויסרעכענען אין דער הלכה שלאח"ז, נאָר) מצד דעם וואָס „זה מזבח לעולה לישראל" און „ויחל שלמה גו'" — וועלכע רעדן וועגן לאחרי בחירת הקב"ה.
[ועפ"ז יובן וואָס דער רמב"ם ברענגט אויך דעם סיום הכתוב „(ויחל שלמה גו') אשר נראה לדויד אביהו אשר הכין במקום דויד בגרן ארנן היבוסי" — דלכאורה, ער קומט דאָך ברענגען אַ ראי' אַז דאָס איז „בירושלים בהר המורי'", וואָלט געווען גענוג צו ברענגען „ויחל שלמה לבנות את בית ה' בירושלים בהר המורי'". וואָס איז דאָ שייך דער סיום הכתוב „אשר נראה143לדויד אביהו אשר הכין במקום דויד בגרן ארנן היבוסי"?
וע"פ הנ"ל יש לומרכט: דערמיט איז דער רמב"ם מרמז, אַז דאָס וואָס „אין משנין אותו ממקומו" — „ויחל שלמה לבנות את בית ה' בירושלים גו'" — איז מצד „אשר נראה לדוידל אביהו" — בחירת הקב"ה. פאַר דער בחירה איז ניטאָ קיין מעלה מיוחדתלא אין דעם מקום לגבי אַנדערע מקומות, ער איז „בגרן ארנן היבוסי"].
ועפ"ז יומתק וואָס דער רמב"ם רופט אָן די הלכות — „הלכות בית הבחירה"לב, אע"פ וואָס לשון הכתוב וועלכן ער בריינגט גלייך לראי' איז „ועשו לי מקדש"לג, פאַר דעם שרייבט ערלד „יש בכללן שש מצות כו' א) לבנות בית המקדש"לה און אויך די הלכות שלאח"ז תיכף רופט ער אָן הל' כלי המקדש כו' ביאת המקדש.
ווייל שיטת הרמב"ם איז, אַז מעלת המקדש איז נאָר מצד בחירת הקב"ה אין דעם אָרט.
ד. ואת"ל, איז דער רמב"ם דאָס מרמז אויך אין דער צווייטער הלכה גופא, וואו ער רעכנט אויס די מעלות פון דעם מקום:
נאָך דעם ווי דער רמב"ם איז מאריך אַז „ומסורת ביד הכללו שהמקום שבנה בו דוד כו' הוא המקום שבנה בו אברהם כו' נח כו' קין והבל. ובו הקריב אדה"ר קרבן כשנברא ומשם נברא", איז ער מוסיף — „אמרו חכמיםלז אדם ממקום כפרתו נברא".
איז ניט מובן: פאַרוואָס ברענגט דער רמב"ם אַ מקור אויף דעם ענין פון „משם נברא", ניט ווי באַ די פריערדיקע ענינים וואָס ער רעכנט דאָרט אויס, וואָס ער ברענגט ניט זייער מקור בדברי חז"ללח?
ויש לומר, אַז דער רמב"ם איז ניט אויסן צו ברענגען אַ מקור (אויף „ומשם נברא"לט) נאָר דערמיט מרמז זיין אַז די אַלע (מעלות) מאורעות במקום המזבח וואָס ער רעכנט אין דער הלכה זיינען144ניט בסתירה צו דעם ענין פון „המקום אשר יבחר (ל' עתיד) ה'" — אַז מעלתו איז בלויז מצד בחירת הקב"ה וואָס איז געווען ערשט נאָכדעם, כדלקמן.
ה. וואָס אדה"ר וכו' האָבן געבראַכט די קרבנות במקום זה דוקא, זיי האָבן אויסגעקליבן דעם אָרט, איז ווייל זיי האָבן געוואוסט בנבואה אַז דאָס איז דער „מקום אשר יבחר ה'" (בעתיד)מ. בסגנון אחר ניט בחירת הקב"ה במקום זה איז אַ מסובב פון דעם וואָס מ'האָט שוין פריער מקריב געווען דאָרט קרבנות (און געמאַכט דעם אָרט אַ „מקום סגוליי"), נאָר פאַרקערט: דאָס וואָס מ'האָט מקריב געווען קרבנות אין דעם מקום דוקא, איז אַ מסובב פון דעם וואָס (זיי האָבן געוואוסט בנבואה אַז) דער אויבערשטער וועט בוחר זיין אין דעם מקוםמא.
דאָס קען מען אָבער זאָגן בלויז בנוגע די קרבנות וואָס זיי האָבן מקריב געווען. משא"כ בנוגע צו „ומשם נברא" — איז דאָך דאָס אַ פעולה פון דעם אויבערשטןמב; איז אויב אפילו מ'וועט זאָגן אַז „ומשם נברא" איז מצד ידיעתו ית' אַז בעתיד וועט ער בוחר זיין אין דעם מקום, איז דאָך אָבער שוין געווען אַ פעולה (נברא) פון בחירה ובמילא קען שוין ניט זיין באופן אחר,
[ובמכל־שכן פון דעם ביאור הידועמג אין „צדיק ורשע לא קאמר"מד, אַז אויב די ידיעה שלמעלה וואָלט אַרויסגעקומען אין אַ דיבור, וואָלט עס מכריח געווען דעם מענטשן צו פירן זיך לויט ידיעתו ית'; ועל אחת כו"כ בנדו"ד וואָס די ידיעה וואָלט געווען אַ פעולה מלמעלה].
דערפאַר איז דער רמב"ם מוסיף „אמרו חכמים אדם ממקום כפרתו נברא" — אַז דאָס וואָס „ומשם נברא", איז עס (ניט ווי די פריערדיקע זאַכן, די קרבנות שהקריבו כו' במקום זה, וואָס איז געווען ווייל בעתיד וועט דאָס זיין דער „מקום אשר יבחר ה'", נאָר) ווייל דאָס איז „מקום כפרתו" — דער אָרט וואָס אדם הראשון האָט בוחר געווען בריינגען זייןמה קרבןמו.
ו. עס בלייבט אָבער ניט פאַרשטאַנדיק: וויבאַלד אַז אויך לדעת הרמב"ם איז דער טעם וואָס „מקומו מכוון145ביותר" (ניט מצד די קרבנות שהקריבו כו' אין דעם מקום, נאָר) מצד בחירת הקב"ה — היינט וואָס איז נוגע צו ברענגען אין הל' בית הבחירה דעם גאַנצן ענין (אין דער צווייטער הלכה), אַז „הוא המקום שבנה בו אברהם כו' נח כו' ממקום כפרתו נברא"?
הן אמת אַז דאָס איז דער „מקום אשר יבחר ה'", איז דאָס אָבער נאָך ניט קיין ראי'מז (גמורה) אַז דורך דעם איז נשלל געוואָרן די אפשריות צו משנה זיין למקום אחרמח.
און ווי מען געפינט בנוגע צו דוד המלך, אַז דער אויבערשטער האָט בוחר געוועןמט אין דוד ובניו אחריו — „המלכות לו ולבניו הזכרים עד עולם"נ — ואעפ"כ איז דער דין (כפסק הרמב"םנא), אַז „הנביא שהעמיד מלך משאר שבטי ישראל כו' ה"ז מלך וכל מצות המלכות נוהגות בו" (ס'איז נאָר וואָס „תפסק המלכות מביתו"נב).
ועפ"ז ווערט דאָך די שאלה בנוגע מקום ביהמ"ק — מנ"ל שלילת כל מקום, ובפרט השאלה בנוגע לשילה וואָס איז אויך געווען אַ מקום אשר „יבחר ה'"נג, וואו דער משכן איז געשטאַנען שס"ט שנהנד, איז דאָס מכריח, לכאורה צו זאָגן אַז „זה הוא בית ה' גו' וזה מזבח גו'" איז לאו דוקא? ועד"ז — ביים הר סינינה, וואו משה רבינו האָט אויפגעשטעלט דעם משכן בפעם הראשונה? — באַוואָרענט עס דער רמב"ם במקומו בפ"אנו
ועד"ז דאָ: דעריבער ברענגט דער146רמב"ם אַ ראי', אַז אין דעם פאַל איז די בחירה אין אַן אופן וואָס האָט שולל געווען אַנדערע מקומותנז, וואָס דערפאַר האָבן אדה"ר וכו' געבויט זייערע מזבחות דוקא אין דעם מקום: אויב בחירת הקב"ה האָט ניט שולל געווען אַנדערע מקומות, פאַרוואָס האָבן זיי אַלע מדייק געווען צו ברענגען זייערע קרבנות נאָר אין דעם מקום מכוון אין הר המורי' עצמו?
איז דערפון משמע, אַז מצד בחירת הקב"ה זיינען אַנדערע מקומות נשלל געוואָרן, ובמילא, אויב מקריב זיין אַ קרבן אין אַ געוויסן מקום (ע"ש העתיד), איז דאָס נאָר אין דעם „מקומו מכוון ביותר" אין הר המורי' גופא*57.
ז. בפנימיות הענינים יש לבאר, ובהקדים וואָס ס'האָט זיך אַמאָל גערעדטנח וועגן די צוויי ענינים פון „בחירה" און „קדושה" [וואָס בנוגע דעם מקדש נוצט דער רמב"ם כנ"ל ביידע תוארים: „הלכות בית הבחירה", און „הלכות כלי המקדש", „הלכות ביאת המקדש". ועוד] — אַז אין יעדערן איז דאָ אַ מעלה לגבי דעם צווייטן:
ווען מען זאָגט אויף אַ געוויסער זאַך אַז זי איז „קדוש", ווייזט עס, אַז די קדושה האָט דורכגענומען די זאַך — די זאַך איז הייליק, אָבער לאידך, וויבאַלד אַז די קדושה איז פאַרבונדן מיט דער זאַך, וואָס איז מוגבל, איז אויך די קדושה אַ באַגרענעצטע (לויט די הגבלות הדבר). און אַזוי איז עס אויך בנוגע מקום.
משא"כ „בחירה" איז (ניט מצד הנבחר, נאָר) מצד דעם בוחר, וואָס ער האָט אַזוי אויסגעקליבן. ובעניננו — „המקום אשר יבחר ה'": בשעת דער אויבערשטער איז בוחר אַ מקום, באַקומט ער אַ מעלה (וקדושה) בלתי מוגבלת (ווייל דער אויבערשטער איז בלי גבול); אָבער לאידך, וויבאַלד אַז די מעלה וקדושה איז מצד דעם בוחר, איז עס ניט „קב שלו", עס דאַרף דערנאָך קומען עבודת עצמו בכדי עס זאָל דורכנעמען אינגאַנצן.
און דאָס איז דער רמב"ם מבאר אין די צוויי הלכות הנ"ל בנוגע מקום המזבח:
אין דער ערשטער הלכה, וואו ער זאָגט „המזבח מקומו מכוון ביותר ואין משנין אותו ממקומו לעולם" — וואָס ווייזט אויף דער נצחיות (— בלי הגבלה) פון דעם מקום — איז דאָך דאָס אַן ענין וואָס קען זיך ניט אויפטאָן מצד בני אדם (אָדער מצד דעם מקום), נאָר בלויז מצד בחירת הקב"ה שלמעלה ממדידה והגבלהנט; און אויף דעם ברענגט ער דעם פסוק שלאחרי הבחירה „זה מזבח לעולה לישראל".
און אין דער הלכה שלאח"ז איז ער מוסיף, אַז (אויך פאַר בחירת הקב"ה) איז אין דעם מקום דאָ קדושה (מוגבלת) — מצד דעם וואָס אין דעם אָרט האָבן147אדה"ר וכו' געבראַכט קרבנות ומשם נברא אדם.