Addenda - sichos and letters 17

679ע"י הקב"ה לנסות את האדם, הנקרא) מלך (דעיר קטנה הוא הגוף וגוזר עליו גזירות) שגזירותיו קשות (כהר גבוה וקשה) כהמן (שביקש להשמיד ולהרוג בגו"ר כי הוא יצה"ר הוא מלאך המות) וישראל עושין תשובה בשעתא חדא וברגעא חדא ומתוך שמחה ומחזירן למוטב (מקור הטוב) ומיד נגאלין, גאולה שאין אחרי' גלות, כי אמיתית ושלימה תהי', שיר לשון זכר.

בברכה לבשו"ט בכל הענינים אודותם

כותב הכללים והפרטים גם יחד

680ולכן הזהירה התורה שאל נאמר נואש, וכל אחד מישראל, יהי' מי שיהי', מוזהרים עליו להשתדל ככל האפשרי להעמידו על האמת ולעורר נקודת היהדות אשר בו.

ובפרט קטנים ממש, אשר הם כחומר ביד המחנך אותם.

בברכת לאלתר לתשובה לאלתר לגאולה

ב"ה יום ג' ג' לחדש אייר תש"ד

ברוקלין, נ. י.

שלום וברכה!

. . . ואמרתי מכבר) שי"ל שזהו הרמז בדרז"ל (יבמות קיד, א) אשר ג"פ נאמר החיוב דלהזהיר גדולים על הקטנים: שקצים דם טומאה.

דהנה מצד המחונך והמודרך (שהוא הקטן לגבי המחנך והמדריך אותו הגדול בדעה) ישנם נמנעים ומתיאשים משתפעול ההשפעה עליהם מפני כמה טעמים הנכללים בשלשה;

א) אומרים שהמצב עתה ובפרט במקום פלוני הוא כזה שטבע האנשים גס וחומרי ביותר ומותר האדם מן הבהמה אין ואיך יכנס באזנם ענין של תורה ויר"ש וכו', וע"ז בא הציווי שאפי' האוכל שקצים שזהו מורה שאינו בגדר אנושי כלל, כי הרי שקצים נפשו של אדם קצה בהם (הוריות יא, א) בכ"ז מצווה אתה לחנכו ולהזהירו, וכמו שהעידו חז"ל (במ"ר רפי"ב) שאין הקב"ה מבקש אלא לפי כח המצווה, עכצ"ל שיש בכח המחנך לעשות ולפעול.

ב) אומרים שבד"א שאפשר שתהי' תועלת בתעמולה וחנוך — בנוגע לענינים שלא הורגל בהם כל ימיו, אבל אם כבר עבר ושנה ושלש כו' ונתיישן בהנהגתו ופעולותיו אין תקוה שיחזור בו, ושלילת דעה זו מבוארת באזהרת גדולים על הקטנים בענין הדם שארז"ל (ספרי) עה"פ רק חזק לבלתי אכול הדם אתה למד שהיו שטופים בדם לאכלו, הרי שגם בענינים אלו מוכרח ומועיל חנוך.

ג) אומרים שבד"א שצריך להתעסק בהשתדלות וחנוך דוקא במה שאפשר לבאר להמחונך ע"פ השכל וטעם ודעת אבל במה שתלוי באמונה וקבלת עול והלזה טוען שאינו מאמין הרי אין גם פתח להכנס עמו בדברים,681ולזה בא הציווי לגדולים על הקטנים בענין הטומאה אף שאין לזה מבוא בשכל ואינה אלא גזרת הכתוב וכמ"ש הרמב"ם (סוף הל' מקואות) דבר ברור וגלוי שהטומאות והטהרות גזה"כ הן ואינן מדברים שדעתו של אדם מכרעתו וה"ה מכלל החוקים עיי"ש.

והציווי גופא נותן כח לפעול בהמחונך והמודרך ועדמ"ש לענין אם בחוקותי תלכו (בקצור בהיום יום ע' נו).

ואיך יועיל חנוך בענינים כאלו יש להסביר עפמ"ש הרמב"ם בהל' גרושין ספ"ב.

החותם בברכת לאלתר לתשובה לאלתר לגאולה

*

א א

ב"ה, עש"ק פ' אמור ה'תשי"ט

ברוקלין, נ. י.

לאחינו בני ישראל

ה' עליהם יחיו

שלום וברכה!

מיר געפינען זיך אין די טעג פון ספירה, וואָס אין זייער טיפערער באדייטונג זיינען זיי טעג פון צוגרייטונג צו קבלת־התורה. לויט רז"ל, ברענגען אונז די טעג פון ספירה צו דער צייט פון יציאת־מצרים, ווען אידן האָבן מיט גרויס אינערלעכער בענקשאפט געציילט די טעג און די וואכן, באַלד נאָך זייער קערפערלעכער באפרייאונג, ביז צו דעם מאמענט פון זייער גייסטיקער באפרייאונג באם בארג סיני. זיי האָבן נאָך ניט געוואוסט גענוי וואָס תורה איז און וואָס תורה באַדייט פאַר דעם יחיד און פאַר דעם כלל. ס'איז גענוג געווען צו וויסן, אַז דער גאַנצער צוועק פון יציאת מצרים איז געווען צוליב קבלת־התורה, וואָרום טיף אין האַרצן האָט שוין געשפּראָצט באַ זיי דער געדאַנק פון אהבת השם, אהבת התורה און אהבת ישראל, וואָס אונזערע אבות אברהם, יצחק און יעקב האָבן פאַרזייט אין יעדער אידישער האַרץ. און די גרויסע אינערלעכע בענקשאַפט, וועלכע האָט זיך אויסגעדריקט אין טאָגטעגלעכן לעבן, האָט געבראַכט דערצו אַז אין פאַרלויף פון אַ גאָר קורצער צייט האָבן די אידן דערגרייכט די מדרגה פון ממלכת כהנים וגוי קדוש.

פאַר דער צייט פון 3271 יארן זינט יציאת מצרים און מעמד הר סיני, וואס די גרעסטע טייל דערפון האבן אידן דורכגעמאכט אין איין גלות נאך א צווייטן, האָבן זיך אידן טיף איבערצייגט, אַז די תורה איז תורת־חיים — אין פּשוטן זין פון דעם אויסדרוק — אונזער לעבן, סיי אַלס יחידים, סיי אַלס אַ פאָלק. איז זעלבסטפארשטענדלעך ווי גרויס אונזער בענקשאפט צו דער682תורה דאַרף זיין. מער ניט וואָס פאַרשידענע אומשטענדן פארטונקלען אַמאָל די אינערלעכע אויפגעבונדנקייט פון אַ אידן מיט דער תורה ומצותי'. דעריבער איז נויטיק, פון צייט צו צייט, צו וועקן דאָס אידיש הארץ, וואָס איז באמת שטענדיק וואכזאם (לב ישראל ער הוא).

זאָגט די תורה (אין דער סדרה פון היינטיקער וואָך) אמור אל הכהנים גו' ואמרת — זאָג איינמאָל און אַ צווייטן מאָל — להזהיר גדולים על הקטנים — אנצוזאגען די גרעסערע צו משפיע זיין אויף די קלענערע.

אַלע אידן זיינען דאָך ווי כהנים (ממלכת כהנים), און כאָטש כהנים זיינען זריזים, ניט פאַרשלאָפן, דאַרף מען אָבער אויך זיי אָפט וועקן, און דער עיקר, אַז זיי זאָלן געדיינקען ניט נאָר זייער אייגענע פליכט, נאָר זאָלן אויך באוועגן אנדערע צו טאן זייער פליכט.

עס זיינען פאַראַן אַזעלכע וועמענס גרעסערקייט איז אין דעם געביט פון כשרון, מי און השפעה, און אַזעלכע וועמענס גרעסערקייט איז אין דעם געביט פון געלט. יעדער איינער דאַרף טאָן אויף דעם געביט וואו די השגחה עליונה האָט אים געשטעלט. פאַרשטייט זיך, אַז דער וואָס איז גרויס אין די אַלע זאַכן, איז זיין פליכט פראפארציאנעל, און די פאדערונג אַז ער זאָל דערפילן זיין פליכט — נאָך גרעסער און שטאַרקער . . .

בכבוד ובברכה

ב ח ו ק ו ת י

ב"ה, י"ז כסלו, ה'תשי"א

ברוקלין, נ. י.

שלום וברכה!

. . . ידוע המקרא אם בחוקותי תלכו ואת מצותי תשמרו ועשיתם אותם ונתתי גשמיכם בעתם וגו', פירש"י ואת מצותי תשמרו — הוו עמלים בתורה, וביאר כ"ק מו"ח אדמו"ר הכ"מ אשר העיקר הוא העמל בתורה, היינו שמקדיש מזמנו ומייגע את שכלו לעמול בתורת ה', ואף אם מפני עניניו — מפני דוחק הפרנסה וכו' — על פי דינה של תורה אין בידו ללמוד רוב שעות היום, בכל זאת בראות השם יתברך ויתעלה אשר עמל הוא בתורה, אזי נותן לו ברכתו ונתתי גשמיכם בעתם וכו', ומזמן לזמן הולכת פרנסתו הלוך וטוב, ובמילא מזמן לזמן יש בידו להוסיף בלימוד התורה וקיום המצות והולך הוא מחיל אל חיל, הן בגשמיות הן ברוחניות.