Addenda - sichos 13

ב. ויהי רצון; אַזוי ווי איר לערנט

דאָך אין אַ ישיבה וואָס איז געגרינ־

ב. אויף לעתיד לבוא שטייט^ח), כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות. ד. ה. אַז אויך דעמאָלט וועלן זיין די גילוים פון יציאת מצרים, און נאָך העכער. וואָרום בשעת יציאת מצרים שטייט איין מאָל זה, זה א־י ואנוהו, און אויף לעתיד שטייט)) צוויי מאָל זה, הנה אלקינו זה, זה הוי' קוינו לו וגו'.

איז אַזוי ווי ביציאת מצרים שטייט הם הכירוהו תחלה, די קינדער וועלכע זיינען געבאָרן געוואָרן בשיעבוד מצרים, כמו כן אין דעם גילוי דלעתיד, איז די קינדער וועלכע זיינען געבאָרן געוואָרן בקושי הגלות המר, אין דער סאַמע פינסטערניש, ווי עס איז ידוע אַז פאַרטאָג ווערט די פינסטערניש שטאַרקער און עס ווילט זיך שטאַרקער שלאָפן, איז ביי זיי דוקא וועט זיין הכירוהו תחלה, כמו שכתוב^ט) מפּי עוללים ויונקים יסדת עוז.

ג. בשעת דער רבי, כ"ק מו"ח אדמו"ר, איז געוועז אין רוסלאַנד בשנת תרפ"ז, דער יאָר פון זיין מאסר, האָט ער דעמאָלט גערעדט אין אַ מאמר) דעם תוכן ענין פון מפי עוללים ויונקים יסדת עוז — להשבית אויב ומתנקם, אַז דוקא מפּי עוללים ויונקים וועלכע לערנען תורה אין דער צייט וואָס מען לאָזט ניט לערנען, פון זיי דוקא איז דער להשבית אויב ומתנקם, דעם אויב מבית, וואָס במילא וועט בטל ווערן אויך דער אויב שמבחוץ.

און דערפאַר איז הם הכירוהו תחלה. און ווי במצרים, איז אויך ביי די קינדער דאַרף זיין ויניקהו דבש מסלע ושמן מחלמיש צור. וואָס דבש ושמן איז רזין דאורייתא. לערנען זיי גליא דתורה צוזאַמען מיט פּנימיות התורה. אין דער צייט וואָס איז פאַראַן אַ ריבוי העלמות והסתרים, ווערן זיי ניט נתפּעל און לערנען נגלה מיט חסידות און מען בינדט עס צוזאַמען, אָט פון די קינדער וועט אויסוואַקסן דער דור הגאולה, והם הכירוהו תחלה.

ד. און אויף דעם שטייט אַז ישיר משה, שר לא נאמר אלא ישיר לשון עתיד, מכאן רמז לתחית המתים מן התורה*), אַז משה גואל ראשון וגואל אחרון^י) וועט דעמאָלט אויך זינגען מיט אַלע אידן שירה.

משה וועט עס זינגען מיט אַלע אידן, אָבער ווער וועט זיין דער הם הכירוהו תחלה, — די קינדער וועלכע זיינען געווען אין חושך הגלות בעקבתא דמשיחא, און ניט נתפּעל געוואָרן און געלערנט תורה תמימה, גליא דתורה ופּנימיות התורה, מפי עוללים ויונקים — יסדת עוז.

521ה. היינטיקע סדרה (בשלח) ווערט אָנגערופן אויפן נאָמען פון דער שירה. די שירה הויבט זיך אָן — אַז די אידן האָבן נאָכגעזונגען משה'ן, אָנגעוויזן (מיט די פינגער) און געזאָגט זה א־לי ואנוהו — דאָס איז מיין ־ט און איך וועל זיך שיינען מיט אים.

שטייט אויף דעם אין גמרא, מדרש, און תרגום ירושלמי ברענגט דאָס אין חומש, אַז די ערשטע וואָס האָבן דערקענט דעם אויבערשטן זיינען דאָס געווען די קינדער. זיי האָבן דערקענט דעם אויבערשטן נאָך פריער פון זייערע עלטערן, און פון די אַלע אידן וואָס זיינען געווען מיט זיי.

ו. דער לימוד און הוראה פון דעם — איז פאַר אַלע דורות, אויך פאַר אונזער דור. דורך דעם וואָס איר וועָט נאָכגיין משה'ס אָנווייזונגען, איר וועט פאָלגן די עלטערן און די רבי'ס, טאָן אַלץ וואָס מען לערנט אייך אין די ישיבות און חדרים, וועט איר האָבן ליכטיקע אויגן צו זען ג־טלעכקייט, דערקענען דעם אויבערשטן אין אַלעם וואָס עס טוט זיך מיט אייך און מיט אייערע עלטערן און אין אַלץ וואָס עס פירט זיך אַרום אייך. דורך דעם לערנען און היטן די סדרים פון ישיבה מיט אַ פריילעכקייט און התמדה און שקידה, דורך מקיים זיין דעם אויבערשטנס מצוות, אין אַן אופן ווי דער אויבערשטער וויל אַז מען זאָל זיי מקיים זיין, וועט אייך זיין גוט זייענדיק אין ישיבה און אויך שפּעטער דעם גאַנצן לעבן, אַז איר וועט האָבן אַ גליקלעכן לעבן, און די עלטערן וועלן האָבן פון אייך נחת. איר וועט אויסוואַקסן גוטע מענטשן, גוטע אידן, יראי שמים און לומדים.

ז. פאָרט געזונטערהייט. געריסט אייערע חברים אין די כיתות, און איר זאָלט שרייבן גוטע בשורות, אַז איר זייט מצליח אין לערנען און אין גוטער אויפירונג. אייערע עלטערן זאָלן מצליח זיין אין זייערע ענינים. יעדערער פון אייך און פון די עלטערן — בגשמיות וברוחניות.

(משיחת י"א שבט, תש"כ, לצעירי

ח. ס'איז איצטער מוצאי שבת קודש פּרשת בשלח, שבת שירה. עס איז באַוואוסט די שיחה פון כ"ק מו"ח אדמו"ר בעל ההילולא, אין דעם ענין פון שבת שירה^כא).

דער רבי בעל ההילולא דערציילט אַז דער מהר"ל מפּראָג^יב) — וואָס פון אים שטאַמט דער אַלטער רבי (בעל התניא), דער רבי בעל ההילולא — האָט קובע געווען אַ מנהג אַז די וואָך פּרשת בשלח פלעגט ער הייסן אַלע מלמדי דרדקי און עלטערן וואָס האָבן קליינע קינדער פאַרזאַמלען די קינדער שבת שירה אויפן שול־הויף, און פלעגט הייסן די מלמדים דערציילן די קינדער דעם ספּור פון קריעת ים סוף, ווי די פייגעלעך^יא) האָבן געזונגען און געטאַנצט בשעת משה און אַלע אידן,522מענער און פרויען, האָבן געזונגען די שירה אַז ישיר, און די קליינע קינדערלעך האָבן געריסן פּירות פון די ים בוימער^יד) און געשפּייזט די זינגענדיקע און טאַנצנדיקע פייגעלעך.

דער מהר"ל פלעגט הייסן געבן די קליינע קינדער קאַשע זיי זאָלן וואַרפן פאַר די הינער און פייגעלעך^יח), אַ זכרון צו די ים פּירות מיט וואָס די קליינע קינדערלעך האָבן געשפּייזט די פייגעלעך. נאָך דעם פלעגט דער מהר"ל בענטשן אַלע קינדערלעך, אויך די עלטערן אַז זיי זאָלן דערציען זייערע קינדער לתורה, חופּה ומעשים טובים.

ט. ווי שוין גערעדט פיל מאָל — דערציילן סתם אַזוי אַ סיפּור, אָן קיין שום לימוד, איז ניט קיין סדר פון אַ אידן. ביי אַ אידן דאַרף זיין בכל דרכיך דעהו, אין אַלע זיינע זאַכן דאַרף ער ממשיך זיין ג־טעקייט, טוב און קדושה^י). במילא איז אויך אַ סיפּור וואָס אַ איד דערציילט, דאַרף זיין איינגעשלאָסן אין דעם אַן ענין און כוונה פון טוב און קדושה.

אויב דאָס איז אַזוי ביי יעדער אידן, איז דאָך במכל שכן אַ סיפּור וואָס עס דערציילט אַ נשיא בישראל, אַ פירער פון אידן. ובפרט נאָך אַז דעם סיפּור האָט ער פאַרשריבן און געגעבן צום דרוקן, איז דאָך ידוע דער פּתגם (וואָרט) פון אדמו"ר הצמח צדק, איבערגעגעבן דורך דעם רבי'ן בעל ההילולא: מלה הבאה בדיבור היא לפני רבים, שבכתב — לפני העולם, שבדפוס — לדורי דורות (דיבור איז דאָס ניט נאָר פאַר די וועלכע זיינען דערביי, נאָר פאַר רבים. שרייבן — פאַר דער גאַנצער וועלט. דרוקן, איז דאָס פאַר דורי דורות).

וואָס פון דעם אַלץ איז דאָך פאַרשטאַנדיק, אַז דעם אויבנדערמאָנטן סיפּור פון דעם מהר"ל וואָס דער רבי האָט דערציילט, איז דאָס ניט סתם אַ דערציילונג ווי אַ גרויסער איד האָט זיך געפירט מיט פיר הונדערט יאָר צוריק, נאָר אין דעם סיפּור איז דאָ אַ הוראה לכל הדורות. צוליב דעם האָט דער רבי געדרוקט דעם סיפּור, בכדי אַז מיר זאָלן אים לייענען און לערנען פון אים.

י. די כללות ההוראה פון דעם סיפּור איז;

ווי גרויס אַ איד זאָל ניט זיין, און ווי גרויס עס זאָלן ניט זיין די ענינים מיט וועלכע ער פאַרנעמט זיך,

און ווי דער רבי האָט דערציילט אין דער זעלבער שיחה וועגן דער גרויסקייט פון דעם מהר"ל, אַז דער רמ"א,

— וואָס כנראה איז ער אַ צייט געווען פון תלמידי המהר"ל^יח), און האָט זוכה געווען צו זיין אַ פּוסק פאַר אידן לדורי דורות, וכידוע דער צחות אויפן פּסוק ובני ישראל יוצאים ביד רמה — ביד רמ"א, אַז523אידן פירן זיך אַזוי ווי דער רמ"א האָט אָנגעשריבן בידו אין מפּת השלחן, —

האָט געקושט דעם מהר"ל'ס פינגער, וואָס האָבן נאָך אין דער יוגנט געשריבן די הייליקע ספרים, וועלכע האָבן דערוועקט טויזנטער צו תשובה און געוויזן אַ דרך אין לימוד התורה ביראת שמים און עבודת השי"ת.

דאָס האָט אָבער דער רבי דאַן דערציילט דרך אַגב. דער עיקר הסיפּור איז געווען, אַז דער מהר"ל איז אַוועק פון די טיפסטע עניני התורה וועלכע ער האָט געשריבן, און אָפּגעגעבן זיך מיט אויפהאַלטן אַ מנהג ישראל, מעורר זיין אידישע קינדער זיי זאָלן טאָן דעם מנהג, און דערקלערן זיי דעם טעם המנהג וועלכן זיי זאָלן טאָן מיט טויזנטער יאָרן שפּעטער נאָך קריעת ים סוף מיט די זעלבע שמחה און לעבעדיקייט ווי ס'איז געווען דאַן. און דערמיט האָט זיך דער מהר"ל ניט באַנוגנט, נאָר דערנאָך איז ער נאָך אַרויס צו בענטשן די קינדער.

וואָס די הוראה פון דעם איז; לכאורה זיינען דאָך פאַראַן העכערע ענינים און טייערערע, דער תכלית הכל איז אָבער — ושננתם (זאָלסט עס לערנען) לבניך — כפּשוטו, און לבניך אלו התלמידים ווי ער זאָגט אין ספרי. און וואָס דאַרף מען לערנען מיט זיי — ניט נאָר די ענינים עיקרים פון תורה און מצוות, ניט נאָר דאָס וואָס עס שטייט בפירוש אין תורה שבכתב און אין תורה שבעל פּה, נאָר לערנען מיט זיי ביז אויך אַ מנהג, אויך אַזאַ מנהג וואָס איז גאָר פאַרבונדן מיט אַ פייגעלע, ניט מיט נאָך אַ אידן נאָר מיט אַ בעל חי, און אַפילו בשבת, וואָס דעמאָלט דאַרף מען דאָך זיין כולו קודש, דאַרף מען זיך אָפּגעבן אויף דעם אַז אַ קינד זאָל געבן קאַשע צו פייגעלעך, און קאָכן זיך אין דעם מנהג. מנהג ישראל — תורה. ובשעת אַז מען טוט אַזוי, באַקומט מען דורך דעם די ברכות מלמעלה, אַז די קינדער זאָלן אויסוואַקסן ווי אידישע קינדער דאַרפן אויסוואַקסן.

יא. אַזוי האָט מען געזען אויך די הנהגה פון רבי'ן בעל ההילולא^יח). ענינו איז דאָך געווען תורת החסידות — רזין און רזין דרזין. וואָס לערנען דאָס איז שייך נאָר מיט אַזוינע וואָס האָבן שוין געלערנט און האָבן אַ דערוואַקסענעם שכל, האָט אָבער דער רבי גענומען פון זיין צייט, פון זיין מרץ (ענערגיע) און פון זיינע יאָרן, און אָפּגעגעבן זיך אויף דעם ענין פון לערנען מיט קינדער, און לערנען מיט זיי באופן — אַז ניט נאָר זאָלן זיי זיין שומרי שבת ואוכלי כשר, נאָר זיי זאָלן זיך אויך קאָכן אין מנהגי ישראל תורה.

וואָס דאָס איז אויך איינער פון די טעמים וואָס ער האָט געדרוקט דעם סיפּור הנ"ל, בכדי אַז די אַלע וועלכע ווילן זיין הולכים בעקבותיו, זאָלן אַרויסנעמען די אויבנדערמאָנטע הוראה פון דעם סיפּור, און פירן זיך אין דעם אויבנדערמאָנטן וועג.

יב. וועגן די קינדער פון גלות מצרים, וועלכע זיינען געווען בשעת524קריעת ים סוף, דערציילן די רז"ל, הם הכירוהו תחילה^יח). אין ים זיינען דאָך געגאַנגען משה רבינו, יהושע, און אַלע גדולי ונשיאי ישראל, ווער האָבן אָבער דערקענט דעם אויבערשטן די ערשטע — דוקא די אידישע קינדער וועלכע האָבן זיך אויפגעהאָדעוועט אין קושי שעבוד הגלות פון מצרים, און נתחנך געוואָרן ווי עס דאַרף צו זיין. זיי זיינען געווען די ערשטע וועלכע האָבן געזען אלקות מיט די פליישיקע אויגן און אָנגעוויזן מיטן פינגער — זה א־לי ואנוהו.

און בשעת מען גייט מיט אַזעלכע קינדער — שפּאַלט זיך דער ים, ביז אַז דאָס פּועל'ט אויך אויף דער וועלט אַרום אַז אַלע דערזעען ג־טלעכקייט. אויך די פייגעלעך וועלכע געפינען זיך דאָרטן, דערפילן אַז זיי דאַרפן זינגען שירה, אויך זיי דערפילן אַז אין וועלט איז געשען אַן ענין וואָס העכער פון טבע.

יג. בשעת אַז זייענדיק אין גלות מצרים, האָדעוועט מען אויף קינדער וואָס ניט קוקנדיק אויף דעם וואָס אַתם המעט מכל העמים, ניט אידישע קינדער זיינען דאָך דאָ אַ סך מערער, און זייער אויפפירונג איז דאָך אַנטקעגן דער אידישער אויפפירונג, און פונדעסטוועגן זיינען די קינדער גרייט אַרויסגיין פון מצרים, וואו טוב הארץ תאכלו, און אַוועקגיין אין אַ מדבר, און אַפילו צידה לא עשו להם, נאָר מען פאַרלאָזט זיך אינגאַנצן אויפן אויבערשטן, אַז ער וועט זיי דורכפירן דעם מדבר הגדול והנורא נחש שרף ועקרב וצמאון אשר אין מים,

— וואָס דורך וואָס האָדעוועט מען אויף אַזעלכע קינדער — דורך דעם וואָס מען לערנט מיט זיי ניט נאָר תורה שבכתב און תורה שבעל פּה, נאָר מען איז זיי מחנך אויך אין מנהגי ישראל, אַז זייער טאָג טעגלעכער לעבן זאָל זיין דורכגעדרונגען אויך מיט מנהגי ישראל —

דעמאָלט האָט מען ניט וואָס צו שרעקן זיך פון דעם וואָס מצרים מאחוריהם, פון ביידע זייטן דער מדבר און פון פאָרנט דער ים, בטעת מען האָט מיט זיך די קינדער, קען מען גיין אין ים און דער ים שפּאַלט זכד

1

און דאָס איז אַ הוראה לכל הדורות; בשעת מען דאַרף אָנקומען צו ענינים שלמעלה מהטבע,

וואָס צו דעם דאַרף מען דאָך אָנקומען שטענדיק, ווייל אידן זיינען דאָך כבשה אַחת בין ע' זאבים^יט), איז דאָך דער קיום פון אידן אין אַן אופן פון למעלה מהטבע, בדוגמת קריעת ים סוף, איז דורך וועמען באַקומט מען דעם נס, דורך די קינדער וועלכע שרייען אויס זה אואנוהו, נאָך איידער עס דערקענען עס זייערע טאַטעס און זייערע זיידעס.

יד. וועגן קריעת ים סוף, דערציילט אונז די תורה, אַז ניט נאָר איז דער ים — דער העלם והסתר — געשפּאָלטן געוואָרן, נאָר נאָך מערער — והמים להם חומה, פון דעם ים אַליין איז געוואָרן אַ חומה וועלכע האָט באַשיצט די אידן.

און די זעלבע זאַך איז בכל הדורות; בשעת מען האָדעוועט אויף525קינדער וועלכע שרייען אויס די ערשטע זה א־לי ואנוהו, דעמאָלט איז ניט נאָר וואָס דער ים (שטערונגען) שפּאַלט זיך, עס גייען אַראָפּ אַלע העלמות והסתרים, נאָר נאָך מערער, די שטערונגען אַליין ווערן אַ חומה אויף באַשיצן אידן.

טו. וועגן דער חומה וועלכע איז געוואָרן פון דעם ים אויף באַשיצן די אידן, זאָגט די תורה, אַז ס'איז געווען אַ חומה מימינם ומשמאלם. עס האָט באַשיצט אידן פון זייער רעכטער זייט און פון זייער לינקער זייט.

וואָס לערנט אונז מימינם ומשמאלם?

בשעת דער יצר הרע קומט צו אַ אידן איינ'טענה'ן מיט אים ער זאָל אָפּטרעטן חס־ושלום פון דרך התורה, טרעפט עס אויף צוויי וועגן; אַמאָל קומט ער צו אַ אידן פון זיין רעכטער זייט און אַמאָל פון זיין לינקער זייט^כא).

נסיון פון דער רעכטער זייט; איינער האָט געלט, כבוד, און עשירות אין אַלץ. טענה'ט דער יצר הרע; כחי ועוצם ידי עשה לי את החיל הזה^כב), זעסט דאָך אַז מצד דיין שכל האָסטו געלט, מצד דיין חכמה האָסטו כבוד, נאָך וואָס דאַרפסטו אָנקומען צום אויבערשטן? דאָס איז געווען נויטיק פאַר אידן אין מדבר וואו זיי האָבן גאָרנישט געהאַט, געמוזט אָנקומען צום מן, בארה של מרים א. אַ. וו.

נסיון פון דער לינקער זייט; דעם מענטשן פעלט אין כבוד אָדער אין עשירות א. אַ. וו. ער איז אַן אָרעמאַן אין דעם. טענה'ט דער יצר הרע, איצטער איז ניט די צייט אויף אָפּשוואַכן זיך — היטן שבת, זיין אָפּגעהיט פון גניבה וגזילה. די ערשטע זאַך וואָס דו דאַרפסט טאָן, איז אַרויפאַרבעטן זיך, באַקומען וואָס עס פעלט דיר; געלט, כבוד. דערנאָך, לכשירחיב, דאַן וועסטו האָבן צייט אויף אָפּגעבן זיך מיט דינען דעם אויבערשטן.

דורך דערציען די קינדער אַז זיי זאָלן פון זיך אַליין, די ערשטע שרייען זה א־לי ואנוהו, ווערט אַ חומה אויף באַשיצן אידן מימינם ומשמאלם — פון אַלע נסיונות פון דעם יצר הרע.

טז. די תורה דערציילט אונז ווייטער אַז גדולה ביזת הים מביזת מצרים^כג).

דורך דער אויבנדערמאָנטער הנהגה, איז ניט נאָר וואָס מען האָט דעם שכר לעולם הבא, נאָך הונדערט מיט צוואַנציק יאָר, בנוגע ענינים רוחניים, נאָר מען באַקומט אויך ביזה, ד. ה. מען איז גליקלעך אויך אין גשמיות, מען האָט ביזה גדולה און מען נוצט עס אויס נאָר אויף געזונטע זאַכן און אין אַ פריילעכן אופן.

דער יסוד און התחלה צו דעם אַלעם איז — דער דערציען די קינדער אין אַן אופן אַז זיי זיינען די ערשטע צו זאָגן זה א־לי ואנוהו, ביז אַז זיי רופן דאָס אַרויס אויך ביי526זייערע עלטערן. אלקי אָבי — וארוממנהו^כד).

יז. די הוראה — בקצרה — מכל הנ"ל איז;

אויב מען וויל זיין גליקלעך באמת סיי ברוחניות סיי בגשמיות, ולכל לראש — האָבן אמת'ן נחת פון קינדער, איז דער וועג צו דעם, דורך דערציען די קינדער אין אמת'ן תורהחינוך ביז אַז זיי זאָלן לעבן און קאָכן זיך אויך אין אַ מנהג ישראל.

און דורך דעם באַקומט מען די ברכות פון מהר"ל, וואָס דברי צדיקים קיימים לעד. עס ווערט אויפגעשטעלט אַ דור וואָס כל רואיהם יכירום כי הם זרע ברך הוי'. און פון דעם בהוציאך את העם ממצרים — גייט מען בזכות פון די קינדער^יח) צו קבלת התורה, צום תעבדון את האלקים על ההר הזה, פון פּרשת בשלח צו פּרשת יתרו, און מען איז מקבל די תורה בשמחה ובפּנימיות על כל השנה כולה.

יח. צו י' שבט (שבת שירה) האָט זיך אָפּגעדרוקט אַ שיחה^כ) פון רבי'ן דער בעל ההילולא, וואָס די שיחה איז פאַרבונדן מיט שבת שירה.

אין דער שיחה ווערט דערציילט אַ מעשה פון אַ אידישער פרוי און וואָס זי האָט אויפגעטאָן, און מיט דער מעשה האָט דער רבי דער צמח צדק פאַרענטפערט אין נאָמען פון דעם אַלטן רבי'ן, פאַרוואָס איז די הפטורה פון שבת שירה דוקא ותשר דבורה, אַ שירה פון אַ פרוי, און ניט די שירה פון דוד ווי דאָס איז אין דער הפטורה פון שביעי של פּסח. אין פּרשת בשלח איז דאָך דאָ די שירה פון מאַנסבילן אַז ישיר משה גו' און עס איז דאָ די שירה פון פרויען ותקח מרים הנביאה גו' ותצאן כל הנשים אחרי' בתופּים ובמחולות, איז פאַרוואָס עפּעס די הפטורה איז דוקא די שירה פון אַ פרוי, ותשר דבורה?

האָט דער צמח צדק דערקלערט אין נאָמען פון דעם אַלטן רבי'ן נ"ע, ווייל די שירה פון די פרויען איז געווען מיט גרויס שמחה, „בתופּים ובמחולות", דערפאַר איז דאָס מער נוגע, און אַלץ איז אָפּהענגיק אין זיי (וואָרום הכל הי' מן העפר, ספירת המלכות), און אַזוי אויך אין דער פירונג פון דער שטוב איז די גאַנצע פירונג פון דער הויז אָפּהענגיק אין דער אידישער פרוי, די עקרת הבית.

יט. מען האָט פריער גערעדט אין נאָמען פון רבי'ן מהר"ש נ"ע וועגן דעם ענין פון אולת אדם תסלף דרכו^יז) (די נאַרעשקייט פון אַ מענטש פאַרקרימט זיין וועג), בשעת דער מענטש גיט זיך אָפּ און זוכט לוקסוס — מותרות — זאַכן וואָס ער מוז דאָס ניט האָבן, דאַן ווערט ער אָן ביידע זאַכן, ווייל דורך דעם וואָס ער גיט זיך אָפּ צו זוכן לוקסוס ווערט ער צעמישט און ניט בלויז וואָס ער האָט ניט די לוקסוס נאָר ער פאַרלירט אויך די נויטווענדיקסטע.

דאַקעגן בשעת ביי אים איז אָפּגעלייגט אַז וברכך ה' אלקיך בכל527אשר תעשה^כח), און ער זוכט ניט קיין לוקסוס נאָר ער גיט זיך איבער אין לימוד התורה און קיום המצוות ווייל ער ווייס אַז דאָס איז דער עיקר, עס איז מער ניט נאָר וואָס ער מאַכט אַ כלי אויף פּרנסה בכדי צו פאַרדינען אויף וויפל ער מוז האָבן בכדי ער זאָל זיך קענען אָפּגעבן מיט תורה און מצוות,

דאַן איז אויסער דעם וואָס די פּרנסה וואָס דער אויבערשטער שיקט אים צו גייט עס אַוועק אויף געזונטע זאַכן און פריילעכע זאַכן, די געלט גייט ניט אַוועק רחמנא לצלן אויף רפואות און דאָקטוירים אָדער אויף אַראָפּנעמען אַנדערע שטערונגען, וואָרום ער האָט זיי לכתחילה ניט, כל המחלה גו' לא אָשים עליך כי אני ה' רופאך, דער אויבערשטער העלפט אויף אַזאַ אופן אַז מען איז לכתחלה ניט קראַנק, ובמילא האָט ער טאַקע ווינציקער מיט צען דאָלער וואָס מען דאַרף אויפן דאָקטאָר, פאַרוואָס? — ווייל ער דאַרף דעם דאָקטאָר ניט.

כ. אויסער דעם איז בשעת מען זוכט ניט קיין לוקסוס, מען ווייס אַז די ברכה קומט פון אויבערשטן און מען דאַרף בלויז מאַכן אַ כלי און פאַרלאָזן זיך אויפן אויבערשטן וואָס ער איז אַ כל יכול, דאַן איז אַפילו מען מאַכט אַ קליינע כלי גיט דער אויבערשטער אין דעם אומגעהויערע הצלחה מיט אַ גרויסער עשירות, פּשוט רייכטום אין גשמיות.

מען דאַרף זיך ניט יאָגן נאָך עשירות און לוקסוס, אָבער בשעת מען יאָגט זיך ניט נאָך דעם ווייל מען ווייס אַז דער עיקר איז רוחניות, און מען דאַרף האָבן גשמיות מער ניט נאָר אויף אַזוי פיל מען זאָל קענען מקיים זיין תורה און מצוות, דאַן גיט דער אויבערשטער פון זיין פולער און ברייטער האַנט אומגעהויערן רייכטום אויך בגשמיות.

כא. און אויך דער ענין אַז מען זאָל זיך ניט יאָגן נאָך לוקסוס און מותרות, איז דאָס אָפּהענגיק אין דער עקרת הבית.

בשעת זי גיט צו פאַרשטיין דעם מאַן אַז דער עיקר איז די רוחניות פון דער שטוב, ניט די גשמיות, און ממילא דאַרף ער ניט זיין פאַריאָגט טאָג און נאַכט אין פּרנסה אין אַן אופן וואָס ער זאָל ניט האָבן קיין צייט אויף לערנען תורה און זיך אָפּגעבן מיט כלל זאַכן, און יאָגן זיך פאַרדינען נאָך אַ דאָלער און נאָך אַ דאָלער צוליב ענינים פון מותרות;

אויך איז זי אים מסביר אַז דער יאָגן זיך אין פּרנסה קאָן אים גאָרניט העלפן, ווייל מזונותיו של אָדם קצובין לו מראש השנה ועד יום הכפּורים וכו'^כח) (דעם מענטשנס פּרנסה איז אָפּגעשטעלט פון ראש השנה) און עס איז באַשטימט וויפל ער זאָל פאַרדינען, און מערער וויפל מען האָט אים באַשטימט וועט ער סיי ווי ניט האָבן, און אויף האָבן דאָס וואָס מען האָט אים יאָ באַשטימט, קען ער דאָס האָבן דורך מאַכן אַ קליינע כלי אָן פיל טרדות און תחבולות,

איז צוליב וואָס זיך יאָגן מיט פיל יגיעה נאָך פּרנסה, וואָס דאַן

כב. און די זעלבע זאַך איז אויך וואָס אָנבאַלאַנגט דעם חינוך פון קינדער, זין און טעכטער, אַז דער עיקר אויף וואָס מען דאַרף זיך אָפּגעבן איז מחנך צו זיין די קינדער אין וועג פון תורה און מצוות, זען אַז די קינדער זאָלן אויסוואַקסן חסידים יראי שמים און לומדים, וואָס דורך דעם ברענגט מען אַן אייביקן גליק צו די קינדער, ווי אויך צו די עלטערן.

אָבער בשעת מען גיט זיך אָפּ צו פאַרפּוצן דעם קינד מיט טייערע מלבושים, בכדי אַז זיין קינד זאָל גיין מיט שענערע קליידער ווי דער קינד פון די שכנים, איז דער גליק קאָן אָנהאַלטן אַ טאָג, אַ וואָך, אַ חודש, אַ יאָר און דערנאָך בשעת דער קינד ווערט דערוואַקסן כאַפּט מען זיך אַז מען האָט פאַרפעלט צו געבן אים דעם אמת'ן גליק דורך וועלכן ער וואָלט געווען גליקלעך דעם גאַנצן לעבן.

און אויך דאָס איז אָפּהענגיק אין דער אידישער פרוי, ווייל זי איז די עקרת הבית, במילא איז זי דוקא קאָן אַוועקשטעלן די פירונג פון חינוך הבנים ווי אויך די פירונג פון דער גאַנצער הויז, עס זאָל זיין אַ גליקלעכע ברוחניות און במילא אַ גליקלעכע אין גשמיות.

529כג, און דאָס איז וואָס מען לייענט יעדער צייט און אָרט, אַז „בית יעקב", אין דער סדרה וואָס מען גייט איצ־וואָס דאָס זיינען פרויען, נעמען זיך טער אַריין, פּרשת יתרו; בשעת דער מיט דער גאַנצער שטאַרקייט אויף אויבערשטער האָט געגעבן אידן די איינשטעלן זייער הויז צו מאַכן פון תורה, האָט ער געזאָגט צו משה דעם אַ מקדש פאַר דעם אויבערשטן, רבנו, כה תאמר לבית יעקב, אלו ווי עס שטייט4)), ועשו לי מקדש הנשים1)), אַז די ערשטע זאַך זאָל ושכנתי בתוכם, דאַן גיט דער אויער גיין צו אידישע פרויען און ריידן בערשטער אַ גליק אין הויז, אַ גליק מיט זיי ווי אַ אידישע פרוי דאַרף אין גשמיות און אַ גליק אין רוחניות, זיך פירן על פּי תורה, און דורך און מען איז מחנך די קינדער לתורה, דעם וועט מען זיין פאַרוואָרנט און חופּה ומעשים טובים מתוך הרחבה, געזיכערט אויך מיט דער אויפפירונג סיי הרחבה אין גשמיות און סיי

א. אין היינטיקער סדרה שטייט ענינים: ורפּא ירפּא שניתן רשות ורפּא ירפּא. זאָגן אויף דעם רז"ל1)), און והשבותו לו אַז עס איז אַ חובה. מכאן שניתן רשות לרופא לרפּאות.

מען זאָל ניט זאָגן, רחמנא מחי ואנא ראַן דער ענין החולי. און אין דעם מסי?)) איז אויף דעם לערנט מען זיינען פאַראַן כמה סוגים; חולה שיש אָפּ פון דעם פּסוק, אַז ניתן רשות בו סכנה, חולה שאין בו סכנה, ביז

עס איז פאַראַן אַ מדריגה פון חולה

נאָך אַ לימוד איז פאַראַן, אַז ניט בגימטריא מ"ט, וואָס דאָס מיינט, נאָר וואָס עס איז אַ רשות לרפּאות, אַז ער האָט שוין דערגרייכט צו נאָר עס איז אויך אַ חובה. מען אַלע מ"ט שערי בינה, נאָר ער איז לערנט עס אָפּ פון פּסוק והשבותו אַ חולה, וואָרום עס פעלט אים דער לו)), וואָס עס שטייט בהשבת אבידה. שער הנו"ן.

אמ אר אר אראר או אם ר עמאר אז ר ר 33) מכילחא געבראַכט אין רש"י (שמות

זיין חולי איז נוגע אין קיום המצ־

וות, וואָס רמ"ח מצוות עשה זיינען

די רמ"ח אברים און שס"ה ל"ת