לקוטי שיחות
הוספות - שיחות ומכתבים ד
268בא
די* תורה זאָגט „והי' כי ישאלך בנך מחר"א — און אַז דיין זון וועט דיר פרעגן מאָרגן — און אויף דעם קומט רש"י און איז מפרש; יש מחר שהוא עכשיו ויש מחר שהוא לאחר זמן. ד. ה. „מחר" פאַרמאָגט צוויי באַדייטן; ס'איז דאָ אַן איצטיקער „מאָרגן", אַ געוויינלעך־צייטלעכער; און ס'איז דאָ אַ „מאָרגן", וואָס ס'איז העטווייט פונעם איצט. אָבער ביידע סאָרטן „מחר" האַנדלט זיך דאָך וועגן „בנך" — דיין זון, דיינע קינדער. וואָס מיינט עס?
די תורה לערנט אונז און זאָגט פאָרויס אָן, אַז צווישן אָט־די קינדער, וואָס וועלן „מאָרגן" קומען און שטעלן די עלטערן פאַרשידענע פראַגעס וועגן אידישקייט, תורה און מצות, וועלן זיין צוויי סוגים. עס זיינען פאַראַן אַזעלכע קינדער וואָס געהערן צום „עכשיו", צו דער זעלבער עפּאָכע ווי דער טאַטע, ער פרעגט ביי דיר שאלות, קשיות, אָבער ער איז פון *) דיין וועלט — די וועלט פון אידישקייט; ער האָט מיט דיר איין שפּראַך — די יהדות־שפּראך. ער איז פון דיר אָפּגערוקט, ניט אָפּגעריסן. ער איז דער המשכ'דיקער מאָרגן פון דיין היינט. ער איז אָבער אַ קינד — פרעגט ער. זאָגט די תורה, אַז מען זאָל זיך פאַרנעמען מיט אים, ענטפערן און אויפקלערן.
עס איז אָבער דאָ אַ „בנך", דיינער אַ לייבלעכער זון, אָבער ער געהערט שוין צו אַ ווייט־ווייטן „מחר" — „לאחר זמן". ער איז דער אידישער יוגנטלעכער — וואָס זיין מוסטער איז היינט, ליידער, אַזוי אָפט און אַזוי שטאַרק בולט אין אידישן לעבן — וואָס „לעבט" שוין אין אַן אַנדער תקופה, מיט אַנעדערע באַגריפן און אַן אַנדער שפּראַך, און מ'קען זיך פאָרשטעלן אַז אויך זיינע קשיות און שאלות זיינען שוין פון גאָר אַן אַנדער כאַראַקטער. טאָ ווי זאָל זיין דער צוגאַנג צו אַזעלכע משונה'דיק דערווייטערטע און אָפּגעריסענע, פאַרשטויסענע און פאַרקריפּלטע פרעגער? אַז ס'איז אויסגעוואַקסן אַ צייט־תהום צווישן אַזעלכע קינדער און זייער אַלט־אידישן געשטאַלט פון פרומע טאַטע־מאַמע, אַז זייער שפּראַך איז שוין ניט קיין געמיינזאַמע און זייער גאַנצער לעבנס־קוק איז ווייט ווי מזרח פון מערב!
אָבער דאָ זעט מען באַלד, אַז תורה „שרעקט" זיך ניט פאַר קשיות — „כי ישאלך בנך מחר" — וואָס פאַר אַ „בנך" עס זאָל ניט קומען און אין וועלכן פאַרוואָרפענעם „מחר" ער זאָל ניט אויפטויכן. אדרבא, אין אַ געוויסער מאָס וויל תורה מ'זאָל פרעגן, מ'זאָל וועלן פאַרשטיין (און דאָס איז באַזונדערס דער דרך פון חב"ד). אַוו' דאי טאָרן די שאלות ניט זיין קיק שום באדינג און אָפּהאַלט ח"ו אין מקיים זיין תורה ומצות. דער „אַלטער" אידישער צוגאַנג פון „נעשה קודם269לנשמע"ב איז דער פונדאַמענט פון דער אייביקער אידישקייט. צום אַלעם ערשטן מוז זיין דאָס פאָלגן מיט קבלת עול מלכות שמיםג. אָבער נאָכן אָפּהיטן ווי געהעריק מעג און דאַרף אַ איד פרעגן און וועלן פאַרשטייןד. וואָרום תורה האָט אַן ענטפער אויף אַלע קשיות; אויף אַלע שאלות איז פאַראַן אין תורה אַ תשובהה — „הפך בה והפך בה דכולא בה"ו.
און אָט־דאָס לערנט אונז רש"י אַזוי ווי דו דאַרפסט זיך אָפּגעבן מיטן קינד פון „עכשיו", מיט דעם וואָס געהערט צו דיין צייט און דיין לעבנסשטייגער, פּונקט אַזוי ליגט אויף דיר די פליכט צו פאַרנעמען זיך מיטן „בנך" פון „לאחר זמן", וואָס געהערט צו אַן אַנדער צייט, אויך ער איז דאָך „בנך" — דיין זון.
און דאָס איז דער ענטפער אויף זיין טענה: פאַרוואָס זאָל איך זיך אָפּגעבן מיט אַזאַ איינעם? ווי קען איך זיך צוזאַמענריידן מיט אים, אַז ער רעדט און פרעגט אויף אַ שפּראַך וואָס איז קוים צו באַנעמען מיטן אידישן מוח? ער איז דאָך אָבער „בנך", דיין זון, אַ אידיש קינד, איז עס דיין אחריות; ער איז „בנך" — זועסטו דאַרפן קענען מיט אים צוזאַמענריידן זיך. וואָרום, ערשטנס, איז גאָר מעגלעך, אַז דו ביזט דער שולדיקער וואָס אָט־דער „בן" איז פאַרוואָגלט געוואָרן אין דער צייט־פאַרשטויסנקייט פון „לאחר זמן". פירט דאָך אויס די תורה; „ואמרת אליו, כי בחוזק יד הוציאנו ה' ממצרים" — מיט אַ שטאַרקער האַנט האָט דער אויבערשטער אונז אַרויסגעצויגן פון מצרים. איז מעגלעך, אַז אויב מען וואָלט דיך אַליין ניט געמוזט אַרויסשלעפּן פון דיין „מצרים" מיט שטאַרקייט בגעוואַלד — און מצרים איז דער קוואַל פון אומווירדיקייט און קעגנערשאַפט צו קדושה — וואָלט יענער „בנך" ניט געווען אַוועק פון דיר און דיין לעבנס־וועג.
און, צווייטנס, אַפילו ווען דו ביסט אַבסאָלוט ניט שולדיק, זאָגט די תורה און באַפעלט; עס ליגט אויף דיר אַ חוב צו באַשעפטיקן זיך מיטן אידיש קינד פון „לאחר זמן". און זען זעט מען דאָך, אַז די תורה אונטערשטרייכט אַזוי פיל דאָס פאַרנעמען זיך מיט „בנך" — אַז דער עיקר איז גאָר „בנך"; ד. ה. אַז באַלד נאָך יציאת מצרים, ווען עס דאַרף זיך אָנהויבן דער אייביקער תור־וועג פאַר אידן, ליגט די הויפּטגעוויכט דערביי אויף — „בנך"; דו אַליין ביזט ניט אַזוי וויכטיק ווי „בנךז.
נאָך מער: צווישן די צוויי פּירושים אין רש"י — אַז „מחר" מיינט „עכשיו" און „מחר" מיינט אויך „לאחר זמן" — ברענגט רש"י אַ ראי' צום צווייטן טייטש. דאָס מיינט, אַז רש"י לייגט270דעם דגש דווקא אויפן צווייטן סוג פון „בנך", אויף דעם יוגנטלעכן וואָס איז נעבעך און ליידער אַזוי ווייט פאַרשליידערט פון זיין הייליקן ירושהקוואַל; וואָס מ'דאַרף אים ערשט אַרויסשלעפּן פון מצרים־זומפּ. און ווען נאָך ווי היינט איז דער „מחר" פון אַזויפיל אידישע קינדער אַזוי פאַרשאָטנט! ווען נאָך ווי איצט ווערן אַזויפיל יוגנטלעכע פאַרזונקען אין אַזעלכע משונה'דיקע, אומבאַגרייפלעכע מצרים'ס און יאָגן זיך מיט מאוים'דיקער גיכקייט צו אַ וויט־ווייטן שרעקעוודיקן „מחר"! און אַז איצט קומט אַזאַ אידיש קינד און פרעגט ביי דיר וועגן אידישקייט — ווי און וואָס ער זאָל ניט פרעגן, אַפילו אין טעמפּן און ביטערן נוסח פון „לאחר זמן" — איז ער „בנך"! ס'איז דיין קינד און מיט דיין האַרץ און נשמה, לייב און לעבן מוזטו זיך פאַרנעמען מיט אים, ווי מיט אַ לייבלעך קינד; אים ענטפערן, אויפקלערן און באַלייכטן דעם צוריקוועג צום הייליק־אידישן מקור
דורך דעם וועט מען אויפשטעלן די „צבאות ה' ", די ג־טלעכע אַרמייען און אַרויסמאַרשירן פון אונזער לאַנגן און שווערן גלות (מצרים) דורך משיח צדקנו בקרוב ממש.
271. . . בהיות שהגיעו אלי כמה שאלות ו"טענות" בנוגע לההתעוררות דמבצע תפלין, ובהיות אשר טענות אלו יכולים לפעול ח"ו חלישות באלו העוסקים בזה, לכן אף שאין דרכי להכנס בויכוחים, הנני בזה להשיב על השאלות.
מדוע נבחרה מכל התרי"ג מצות — מצות תפלין דוקא?
א) בתחילת ההתעוררות עד"ז, הדגשתי בפירוש שהטעם לההתעוררות במיוחד ע"ד מצות הנחת תפלין מיוסד הוא על דברי רז"ל (ברכות ו, א. וש"נ) „וראו כל עמי הארץ כי שם ה' נקרא עליך ויראו ממך כו' אלו תפלין שבראש". ומכיון, אשר דרישת השעה אז (בתחילת הזמן דמבצע תפלין) הייתה במיוחד שתפול עליהם אימתה ופחד כו', יראת עמי הארץ מפני בנ"י, שלא ירעו ח"ו לישראל, לכן עוררתי אודות מצוה זו. וכאמור, נימוק זה הדגשתי בפירוש מיד בתחילת ההתעוררות, ובמילא, לפלא, השאלה עד"ז.
וליותר ביאור;
כל מצוה ומצוה, נוסף על עיקר ענינה שהיא ציווי הקב"ה (וצריך לקיימה מצד קבלת עול מלכות שמים, וכנוסח ברכת המצות ברוך כו' מלך העולם כו' וציוונו כו'), יש בה גם סגולה מיוחדת. וכאשר אדם זקוק לאיזה ענין במיוחד, מחפש הוא ומשתדל הוא ביותר באותה המצוה שיש בה סגולה זו הזקוקה לו.
ואת"ל, הרי מפורש הוא בחז"ל (פסחים ח, סע"א. וש"נ); האומר סלע זו לצדקה בשביל שיחי' בני כו' הרי זה צדיק גמור. ולכאורה למה פרט במחז"ל זה — המצוה והול"ל האומר אקיים מצוה זו בשביל כו', ולמה נקט מצות צדקה דוקא? — [אין לומר שרק במצות צדקה האומר בשביל כו' ה"ז צד"ג (כיון שלהעני אין נפק"מ) — כדמוכח ברש"י ותוס' שמשווה זה לכל המצות].
אלא מכיון שרוצה הוא „שיחי' בני", משתדל הוא באותה המצוה שיש בה סגולה זו, שבמצות צדקה אמרו רז"ל (תנחומא משפטים טו) ; אמר הקב"ה, נפשו של עני היתה מפרכסת לצאת מן הרעב ונתת לו פרנסה והחיית אותו כו' למחר בנך או בתך באין לידי חולי ולידי מיתה כו' ומציל אני אותם מן המיתה כו', ולכן כשרוצה שיחי' בנו, בחר בקיום מצות הצדקה.
וכ"ה בנדו"ד, מכיון שהוזקקו במיוחד לפעול על עמי הארץ שייראו מישראל, לכן בקשתי ועוררתי ועוררתי עוה"פ ועוה"פ על ההשתדלות לזכות את ישראל במצות תפלין, כי הובטחנו שע"י קיום מצוה זו יהי' „ויראו ממך".
ומכיון שכל ישראל ערבים זה בזה (בנוגע לעונש, ומכ"ש — בנוגע לשכר, כי מרובה מדה טובה ממדת פורעניות. וראה לקמן שאלה ב'), לכן הכרזתי על ההשתדלות לקיום מצוה זו, לא רק בין בנ"י הנמצאים באה"ק תובב"א הזקוקים במיוחד ל"ויראו ממך", אלא גם בין בנ"י הנמצאים272בחו"ל, כי קיום מצות תפלין של כל אחד מישראל, בכל מקום שהוא, בכחה לפעול „ויראו ממך" בנוגע לכל ישראל.
ובפרט בנדו"ד — שיראת או"ה שהתנכלו לאה"ק — תלוי' הייתה בהיראה מפני בנ"י של או"ה שבמדינות אחרות. וק"ל.
ב) זמנה של המלחמה, שאז הייתה ההתעוררות דמבצע תפלין, היתה ימים אחדים לפני זמן מ"ת. ובהיות אשר בכל שנה ושנה, כל הענינים חוזרים וניעורים מעין שהיו בפעם הראשונה, הרי מובן אשר גם בשנה זו, בהימים הסמוכים לזמן מ"ת, צ"ל מתעורר במיוחד הענין והחיוב דלימוד התורה. ובמצות תפלין אמרו רז"ל (מדרש תהלים בתחלתו) „קיימו מצות תפלין ומעלה אני עליכם כאילו אתם יגעים בתורה יומם ולילה".
ג) בזמן מ"ת — נצטוו בכל המצות וקבלום עליהם בהקדמת נעשה לנשמע — ובמצות תפלין אמרו רז"ל (קדושין לה, א) „הוקשה כל התורה כולה לתפלין" (שהכוונה הוא למצות התורה, עיי"ש), ועד שילפינן מהיקש זה הלכות ודינים בכמה וכמה מצות. (ואף שגם בעוד מצות מצינו עד"ז וכמו במצות ציצית, שאמרו רז"ל (מנחות מג, ב) שקולה היא כנגד כל המצות כולן, וכן בצדקה, שבת וכו' — הרי אינו דומה שקולה להוקשה. ואינו דומה, כשכנ"ל, מההיקש למדין הלכה למעשה כבמצות תפלין).
מהו גודל התועלת כשיצליח המשתדל ויהודי אחד יניח תפלין פעם אחת, והכי בשביל הנחת תפלין פעם אחת, כדאי להשתדל בהשתדלות גדולה? מענה:
א) אדרבא — ישתדל עם רבים מבנ"י ורבות פעמים.
ב) פסק דין מפורש ברמב"ם (הל' תשובה פ"ג ה"ד) צריך כל אדם שיראה עצמו כו' כאילו חציו זכאי וחציו חייב, וכן כל העולם חציו זכאי וחציו חייב כו', עשה מצוה אחת הרי הכריע את עצמו ואת כל העולם כולו לכף זכות וגרם לו ולהם תשועה והצלה כו'. ומי שמקבל עליו פס"ד הרמב"ם בזה — בטח ישתדל באופן המתאים לפעולה המכריעה את כל העולם כולו לכף זכות וגורמת תשועה והצלה כו'.
ג) קרקפתא דלא מנח תפלין, יש לו דין מיוחד (ר"ה יז, א) ופס"ד ברור ברמב"ם (הל' תשובה פ"ג ה"ה), דהיינו שלא הניח מעולם. ז.א. שע"י שמניח תפלין פעם אחת, יוצא הוא מסוג זה. ואף שבכמה ראשונים הלשון קרקפתא דלא מנח תפלין (סתם — בלי תיבת מעולם) ומפרשים באופן אחר, הרי כנ"ל — בנוגע לדינא — פס"ד ברור הוא ברמב"ם — „מעולם". (וכנראה שכן הוא גירסתו בש"ס). וכן הוא בר"ח, רי"ף (אבל ראה שם ברא"ש), בעיטור בשם תשובות הגאונים, ועוד.
ד) דבר משנה הוא (אבות פ"ד מ"ב) מצוה גוררת מצוה. וע"י שפועלים שיהודי יניח תפלין פעם אחת, הרי מצוה זו גוררת עוד מצוה וכו'. וכל הטועה בדבר משנה אין כאן דין כלל (ואפילו הם רבים ומומחים — טושו"ע חו"מ רסכ"ה).
לכאורה אסור להשתדל עם החפשים להניח תפלין כיון שתפלין צ"ל גוף273נקי ויזהר מהרהורים כו' (שו"ע או"ח סל"ח) ואמרו רז"ל (ב"ב קסד, ב) שלש עבירות אין אדם ניצול מהם בכל יום הרהורי עבירה כו'?
א) אין שום יסוד לומר ולחשוש אשר אלו הרחוקים לע"ע מקיום התומ"צ, וכשמציעים להם ומבקשים אותם מניחים תפלין — הנה דוקא ברגעים אלו יהרהרו כו'.
ב) אפילו באם הי' איזה מקום לחשוש עד"ז, הרי פירש המג"א, ואדמוה"ז הביאו לפסק הלכה (שם סעיף ד') „והוא שידוע לו בודאי שא"א שלא יהרהר, אבל מספק לא ימנע ממצות תפלין".
ג) אמרו חז"ל אשר מטבע האדם שדבר חדש הכל רצין לקראתו (ספרי ואתחנן ו, ו) ופוק מאי עמא דבר. שמזה מובן שכשרואה אדם חידוש, ובפרט כשבעצמו עושה דבר אשר חידוש הוא אצלו — בעת מעשה עכ"פ כל מחשבתו הוא בהחידוש. ואלו שאין רגילים במצות תפלין, פשוט הוא אשר מחשבתם בעת מעשה היא ע"ד התפלין.
ד) כתב הסמ"ג (מ"ע ג') „אין לך רשע שלא יהא ראוי לתפלין, ק"ו מס"ת שהוא מקודש יותר כו' והכל אוחזין בס"ת בשעת תפלה שהכל יכולין להתנהג בטהרה בשעת תפלה". ואין לפרש שהסמ"ג מדבר בנוגע לרשע בענינים מיוחדים, שהרי מפרש ש"אין לך רשע שלא כו'". וכן מוכח בלשונו שם לקמן עיי"ש. כן ברורה כוונתו מהראי' שמביא ק"ו מס"ת כו' שהכל אוחזין בה כו' — והאומנם ימצא מי שיאסור למי שהוא מבנ"י — הרוצה בזה — לאחוז בס"ת ?!
נוגע במיוחד לעניננו מש"כ הסמ"ג — עפ"י הכלל בדין ובהלכה למעשה — אשר מעשה רב, מעשה הסמ"ג בעצמו אשר דרש והוכיח ודיבר „בגליות ישראל" „בספרד ובשאר ארצות" ולפני כאלו שרק ע"י דבריו קבלו מצות תפלין מזוזות וציצית.
בעת שהכרזתי ע"ד מבצע תפלין, לא רציתי להביא דברי הסמ"ג בכלל, וכן לא מש"כ שם „יותר חפץ הקב"ה באדם רשע שיניח תפלין מאדם צדיק. ועיקר תפלין נצטוו להיות זכרון לרשעים וליישרם דרך טובה כו'" — כי אין זה שייך כ"כ לנדו"ד. כי בזמננו, רובם ככולם של אלו הרחוקים לע"ע מתומ"צ הם בסוג וגדר תינוק שנשבה כו'.
ה) כתב החינוך מצוה תכא; המחמירים בקדושת המצוה (דתפלין) ומניאין לב ההמון בדבריהם מהתעסק בה אולי כוונתם לטובה אבל כו' היא רעה רבה ואם ידעת כי יסמכו כו' על מעשה שנזכר בירושלמי כו' לא כן ביתי כו' מצוה גוררת מצוה כו', עיי"ש.
כתב העט"ז (או"ח ר"ס כה) לאחר שביאר כוונת מצות תפלין כמש"כ בשו"ע שם ובזהר „אם אינו יודע הכוונה, נמצא התפלין במוח ובזרוע כמו אבנים ח"ו". וא"כ מה תועלת להשתדל בהנחת תפלין ע"י אלה שאין יודעים הכוונה?
א) מפורש בשו"ע (או"ח ס"ס ס"ד. וראה שם ס"ה. וסס"ג ס"ה. ושו"ע אדמו"ר הזקן שם. ועוד) דהא דמצות צריכות כוונה ואם לאו לא יצא היינו כוונה לצאת ידי חובתו בעשיית אותה274מצוה. ותו לא. ופשיטא שאין העט"ז חולק על כהנ"ל (והרי מוכרח הוא בסוגיות הש"ס ומפורש ברש"י וכו') וח"ו לומר דאשתמיטתי' כ"ז.
וכוונתו — דכיון שאינו יודע הכוונה (שהיא תוכן הכתוב בפרשיות תפלין והרמזים שבהם וכו'), הרי זה (בנוגע אליו) כאילו היתה מצות תפלין כאבנים ח"ו. [ועד"ז במש"כ בבאר מים חיים פ' שופטים דמי שאינו מכוון במחשבתו ה"ה כמונחים על הכותל והגג — כי אז (בלי מחשבת האדם) היד והראש הם בדוגמת כותל וגג. ולא הוה קיום מצוה בשלימות]. אבל, כנ"ל, פשיטא שאין כוונתם לומר שמי שאינו יודע הכוונה אינו מחוייב במצות תפלין. ובודאי ובודאי ששכרו גדול, כי מצווה הוא עושה.
ואל תתמה על הלשון דעט"ז וכו' כי גדולה מזה מצינו בכ"מ, מלשון המשנה (פסחים פ"י מ"ה) לא יצא יד"ח (עיי"ש בר"ן), ועד ללשון אדמו"ר האמצעי „ולא די במעשה הטבילה (במקוה) עצמה בלתי כוונה בביטול רוחני דהיינו במסנ"פ" (דרוש כוונת המקוה — השני — בסופו), אף שמשנה מפורשת היא דנדה שאנסה חברתה וטבלה טהורה ובתרומה נמי אכלה (נדה יג, ב. חולין לב, סע"ב).
ב) מדייק המג"א (סתפ"ט סק"ח) בדברי השו"ע שם והביאו אדמו"ר הזקן לפס"ד דלחומרא אמרינן מצות אין צריכות כוונה. ועפי"ז, אפילו באם הייתה מציאות שידעו ברור שגם הכוונה כללית לעשיית מצוה לא יתכוון, מחוייבים להשתדל שיניח תפלין. ומכש"כ וק"ו מצוה שבמעשה מספה"ע (דבי' קעסיק המג"א) שהיא בדיבור.
ג) באו"ח (סצ"ח סעיף א) ישנו פס"ד הלכה למעשה בנוגע לתפלה, שצריך לחשוב „כאילו שכינה כנגדו כו' ויחשוב קודם התפלה מרוממות ל יתעלה ובשפלות האדם, ויסיר כל תענוגי האדם מלבו". [ובעוה"ר אין איש מרעיש ואפילו לא מעורר עד"ז, ורק אנשים מעטים עושים כן ג"פ בכל יום קודם תפלת שחרית מנחה וערבית]. והכי יעלה על לב מי שהוא למנוע בשביל כך מהשתדלות במצות התפלה ח"ו ? !! אף שפס"ד הנ"ל מקורו המשנה ולשונה אין עומדין להתפלל אלא מתוך כובד ראש (דלאו לכתחילה משמע — ראה תוד"ה מתני' מנחות פג, ב).
*
עד כאן התשובות על הטענות שקבלתי. ובנוגע לעצם הענין, הרי כל טענות הנ"ל הרי הם בגדר חשש, וא"א לדחות משום חשש מצות עשה של תורה (הוכח תוכיח את עמיתך) שספקה לחומרא. ומצוה זו הרי כל אחד מישראל מחוייב בה, ואפילו מאה פעמים באיש אחד, להשתדל אשר גם הוא ילמוד תורה ויקיים מצות. ואמרו רז"ל כל ישראל ערבים זה בזה.
ואלו הטוענים ומתנצלים על העדר הפעולה בהנ"ל, כי לדעתם ספק אם תועיל השתדלותם — כמה תשובות בדבר;
א) המצוה דהוכח תוכיח את עמיתך ענינה הוא — עצם ההוכחה וההשתדלות שיקיים תומ"צ. וגם אם לא תפעול ההשתדלות שלו, הרי בעצם מעשה ההוכחה קיים את המצוה. (וע"ד בדיקת חמץ, אשר גם כשאינו מוצא חמץ, יצא מצות הבדיקה). וכשאינו משתדל — ביטל מ"ע של תורה. ולא275עוד אלא שהמצוה היא אפילו כשבודאי
יודע שלא ישמע לו (שו"ע או"ח את עמיתך, הענין דערבות, מצות
ואהבת לרעך כמוך (שאינו דוקא במ
ב) אפילו באם ענינה של ההוכחה שאתך בתומ"צ — עיין תניא פל"ב), היתה רק כשמצליח ע"י הוכחתו (ראה הענין דיראה ** את העולם כולו שקול הגמי"י הל' דעות פ"ו ה"ז), מ"מ, ומצוה אחת תכריע לכף זכות ותביא הרי אינו ודאי שלא יצליח, ואפשר תשועה והצלה כנ"ל פס"ד הרמב"ם, שע"י השתדלותו יצליח, ומכיון שהוכח הרי כמאמר רז"ל יותר ממה שבעה"ב תוכיח את עמיתך היא מ"ע מדאו־ עושה עם העני העני עושה עם בעה"ב, רייתא, הרי ספיקא דאורייתא לחומרא. ראו במוחש אשר ההשתדלות לזכות
ג) כל טענה זו היתה לה מקום ואור באלו שהשתדלו בחביבות מצוה רק עד תחלת ההשתדלות במצות וטרחתה בכלל ובמצות תפלין בפרט. תפלין. אבל כשעבר יום הראשון ד־
אנשים שדברו אתם שיניחו תפלין, יעשו רבים וגם שלמים, אשר כאו"א נענו כולם למצוה זו, ורק מתי מעט ישתתף במבצע תפלין, ובכל פעם
שעוד אחד מבנ"י יניח תפלין יכריע דא רר ב גע "ע תך מאתר במר וקרב ז תו חז אררור ולא רק בנוגע לאונאתו תנאי הוא
(וצע"ג בזה — וראה רמב"ם הל' זח"ג רלח, א. רפג, א] עה"פ ננתקה דעות פ"ו. שו"ע או"ח סתר"ח. חו"מ את מוסרותימו ונשליכה ממנו עבוסרכ"ח. שו"ע אדה"ז או"ח שם והל' תימו, שקאי על תפלין ש"י ותפלין אונאה. הגהות הצ"צ לתניא פל"ב. ועוד. ש"ר — כי כאשר רגשו גוים ולאומים
יהגו ריק — צריכים התחזקות יתירה
הרי מפורש בשבת (נה א), דאפילו במצות תפלין),
צדיקים גמורים מחוייבים למחות (תו־
כחה — פירש"י) ברשעים גמורים. משיח צדקנו, בקרוב ממש.
276. . . להערתו בנוגע ל"מבצע תפילין" ממש"כ הרמב"ם ע"ד השמירה דמזוזה (פ"ה ה"ד) — הנה פנייתי בזה לכל מי שיש בידו לעשות בזה (ואפילו בגדר ספק (ראה שבת נה, א)) וכללות ענין זה — מיוסדים הם על המבואר בכ"מ ומהם;
פס"ד מפורש ברמב"ם גופא בהל' ע"ז (פי"א הי"ב בסופה) דמותר. ובנדו"ד מפורש שם הל' תשובה (פ"י ה"ה בסופה) — שזהו חיוב. ולא עוד אלא — דמי שאינו מנצל אפשריות זו ככל הדרוש — עובר על מ"ע מה"ת דהוכח תוכיח גו', ונתפש בעון אלו שלא הביאם להמעשה דהנחת תפילין (הל' דעות פ"ו ה"ז). וראה באריכות בפהמ"ש ר"פ חלק. ושם ד"מזרזין אותם (שלא השיגו האמת עד שיהיו כמו אברהם אבינו ע"ה) ע"ז (שיעשו המצוה מפני שכרה) ומחזקים כוונתם". ועוד וג"ז עיקר: בכל יום ופעם שמניח תפלין מברך עליהן עובר לעשייתן אשר קדשנו במצותיו וצוונו כו' ועי"ז הרי ברור (ולא רק דאמרינן כן) דעושה לשמה, אלא שמתכוון אף להנאת עצמו, והרי זה צדיק גמור בדבר זה (פסחים ח, ב וברש"י ותוס' שם).
וממש"כ הרמב"ם במזוזה, הרי שם „בטלו המצוה" (ומש"כ והוסיף „אלא שעשו כו'" — עכצ"ל שזה בא לשופרי דמילתא. ומש"כ בכס"מ שם — הוא לתרץ מש"כ הרמב"ם כאילו הוא כו'). ועוד להעיר; ברמב"ם במזוזה — המדובר בעושה המצוה ובנדו"ד — ע"ד המשתדל שאחר יניח תפלין. ואכמ"ל בכ"
ולההערה בהנאמר דגדולה מצות תפלין מפני כו' מהי השייכות דגדלות מצוה לזה — הוא ע"פ מרז"ל גדולה תשובה שמארכת כו' (יומא פו, ב).
(ממכתב סיון תשכ"ז)277ב"ה, ועש"ק ואתחנן, ה'תשכ"ט
. . . ועל של עתה באתי, אשר שאלוני חוות דעתי בקשר עם „מבצע תפלין",
האם גם עתה צ"ל השתדלות מיוחדת בזה ובכל התוקף ובכל החוגים,
השתדלות — ובכל הדרכים המתאימות — לחזק קיום מצות תפלין והפצתה בכל מקום שיד אדם, אתם קרוים אדם, מגעת,
אף כי כמובן, בכל חוג וחוג ע"פ דרכו הוא, אבל כל הדרכים והגישות יסודתן בהררי קודש, הוא צד השווה שבכל החוגים, בלשון חכמינו ז"ל „אני ישנה (אבל) ולבי ער לעשותם (המצות) כו' להקב"ה שיגאלני (מן הגלות)", ובפרט מצות תפלין שהוקשה כל התורה כולה לתפלין,
וכאשר ידבר המשתדל בדברים היוצאים מן הלב הנה הובטח „כי כל דבר שיצא מן הלב יכנס בלב", וכיון שכל האברים תלוין בלב, הרי סוף סוף יפעול פעולתו —
278ודעתי ברורה אשר ההתעוררות והבקשה והדרישה ע"ד „מבצע תפלין", שמדובר בהן זה שנתים ימים ויותר — בתקפן עומדות גם עתה, ואדרבה ביתר שאת וביתר עז, כי המצב בהוה הוא שזקוקים כעת לא רק לזה אשר „כל עמי הארץ . . יראו ממך" — יראה הבאה ע"י מצות תפלין — אלא גם — לתוכן ההלכה הידועה — כמ"ש הרא"ש (הל' קטנות — הל' תפלין סט"ו) וז"ל:
. . מפני קיום מצות תפלין ותיקונן יתקיים באנשי המלחמה וטרף זרוע אף קרקד.
וע"פ האמור מובן גודל המצוה והזכות לפרסם הלכה זו בין כל אנשי המלחמה וקרוביהם וידידיהם וכל בנ"י — שליט"א — בכל מקום שהם.
ויהי רצון אשר בקרוב ממש נזכה — בתוככי כל אחב"י — לאמר אשר מצב זה הי' ביום אתמול, כי ישלוט השלום בעולם ובפרט בארץ הקודש עלי' נאמר; ונתתי שלום בארץ,
ויוסיפו כאו"א מבנ"י בתורה ומצותי' מתוך שלום השקט ובטח.279ב"ה, יום ה' א' תמוז ה'תש"ד
. איינע פון די הויפּט געדאַנקען פון אידעשקייט, ניט נאָר אמונה אין ד' אחד ותורה אחד, נאָר אויך אחדות באַ יעדען מענטשען אין זיין אינערלעכין לעבען.
אין געגענזאַץ צו שיטות וואָס זאָגען אַז מ'דאַרף נאָכגעבען דעם גוף ניט רעכענענדיק זיך מיט דער נשמה, אויך אפילו אין געגענזאַץ צו דער שיטה וואָס זאָגט אַז מ'דאַרף שטענדיג פּייניגען און מאַטערען דעם גוף כדי די נשמה זאָל זיין אַלעמאָל גענצליך און געבונדען דורך דעם גוף, זאָגט שיטת התורה אַז אָבוואָהל די נשמה דאַרף און מוז אָנפירען מיט דעם מענטשען, אָבער איר אויפגאַבע איז ניט — פּייניגען דעם גוף, נאָר זעהן אַז ער — דער גוף — זאָל אויך פיהרען, געזונטערהייט, לויט ווי די תורה, וואָס ווערט אָנגערופן תורת חיים, האָט עם אָנגעוויזען.
אחדות אין נשמה לעבען בפרט; עס איז דאָ דריי מיינונגען וועגען דער ריכטליניע פון מענטשליכע לעבן;
א) איין שיטה האַלט אַז מען דאַרף זיך רעכענען אויסשליסליך נאָכן קאַלטן שכל קאָפּ, לאָגיק.
ב) אַ צווייטע שיטה זאָגט, אַז מ'זאָל זיך רעכענען נאָר מיט דער האַרץ און וואַרעמען געפיל.
ג) דריטע זיינען, אַז וואָס מ'טראַכט אָדער פילט אין האַרצן איז ניט אַזוי נוגע, די הויפּט זאַך איז אַז אין מעשה — טהאַטען — זאָל מען זיך פירען ווי עס דאַרף זיין.
זאָגט די תורה און פּסק'נט אָפּ, אַז אַ מענטש דאַרף זיין אַ שלם, ער דאַרף שטרעבען צו זיין פּערפעקט. און אדם השלם קען מען זיין נאָר דאַמאָלסט, אויב מען באַמיט זיך אַז די קאָפּ, די האַרץ און די האַנד (סימבאָל פון גוף) זאָלען אַלע זיין באחדות און האַרמאָניערען אין זייערע אויפפירונגען לויט דעם אויבערשטענ'ס אָנווייזונגען.
און אַזוי וויכטיג איז די ריכטליניע, אַז רז"ל ערקלערן אונז אַז דאָס איז איינע פון די געדאַנקען פון דער מצוה פון תפילין; אַז אַ איד וואָס לייגט תפילין זאָל ער זיך דערמאָנען אַז די האַנט (תפלה של יד) און די קאָפּ (תפלה של ראש) מוזען אַלע איינשטימען צווישען זיך און לעבען אַ אידישען תורה לעבען.
נאָך טיפער; דער מקיים זיין די מצוה פון תפלין, די מעשה אַליין פון לייגען תפלין, וועט שטאַרקען דעם אידען און אונגעהויער פאַרגרעסערען זיינע נשמה כחות אויף דורכפירען אין זיין לעבען די האַרמאָניע פון האַנד, האַרץ און קאָפּ אין דעם תורה וועג.
280כאָטש מיר פאַרשטייען ניט ווי קען די מעשה פון הנחת תפלין ווירקען אויף די כחות הנשמה, פּונקט ווי אַ קינד באַגרייפט ניט די שייכות צווישען דעם ברויט וואָס ער עסט, מיט דעם וואָס די נשמה זאָל באַלעבען זיין גוף.
אויף ווי וויכטיג די מצוה פון תפלין איז קען מען זעהן פון פאַרשידענע ערצעהלונגען און ערקלערונגען פון חז"ל, איך וועל דאָ בריינגען נאָר אַ פאַר:
א) (קידושין ל"ה א) הוקשה כל התורה כולה לתפלין — די גאַנצע תורה מיט אַלע מצוות זיינען געגליכען — און פאַרשידענע פרטים פון זיי קענען אָפּגעלערנט ווערען — פון דער מצוה פון תפלין.
ב) כאָטש די מצוה פון תפילין קען מען יוצא זיין מיט לייגען זיי איינמאָל במשך פון טאָג און נאָר אין שול אָדער באַ זיך אין דער היים, פלעגט מען אָבער, ווען מענשען זיינען געווען ריינער און מעהר צוגעטראָגען צו רוחניות'דיגע זאַכען, טראָגן תפילין אַ גאנצען טאָג און סיי אין דער שול און היים סיי אין סטריט.
אויף ווי פיל אַלע האָבען געהאַלטען און אָפּגעהיט די מצוה — איז צו זעהן פון דעם וואָס די גמרא (שבת ק"ל א) באַקלאָגט זיך, דערציילענדיג וועגען דער בעציהונג אין אַ בעשטימטער צייט צו תפלין.
עס איז דאַמאָלס געווען אַ גזרה, אַז דער וואָס וועט טראָגען תפלין וועט מען עם האַרגענען.
קען מען מיינען אַז מ'האָט אויפגעהערט לייגען תפילין? — ניין, אויף דעם האָט די גמרא ניט וואָס צו באַקלאָגען זיך, מ'האָט ווייטער געלייגט תפילין.
מיינט מען אַז מ'איז באַגיינגען מיט דעם מוז פון מצות תפילין אַליין, מיט לייגען אַיינמאָל אַ טאָג, וואָס דערמיט איז מען יוצא די מצוה פון תפילין? ניין, דאָס אויך ניט דערציילט די גמרא, מ'האָט געטראָגען תפילין אין גאָס גייענדיג אויך ניט געקוקט אויף דעם לעבענס געפאַר, אַזוי וויכטיג און טייער איז אפילו דאַמאָלסט געווען תפילין באַ אידען.
איז ווי אָבער איינצעלנע מענשען האָבען דאָס לעצטע געטאָן צום ביישפּיל אלישע בעל כנפים, באַטראַכט עס די גמרא פאַר ניט גענוג מסירות נפש לויט ווי מצות תפלין פאַרדינט.
תוספת ערקלערט נאָך מעהר, אַז אויף דעם איז אויך ניט געווען וואָס צו באַקלאָגען זיך, אין וואָס זשע פאָרט האָט זיך אויסגעדריקט דאָס וואָס די מצוה פון תפילין איז געווען ניט אַזוי שטאַרק באַ אידען ווי זי האָט געדאַרפט זיין, און וואָס די גמרא באַקלאָגט זיך אויף דעם און וואונדערט זיך אויף דעם?
בריינגט די גמרא אַ ביישפּיל; אין דער צייט פון דער גזירה איז אלישע געגאַנגען אין גאַס, און זעלבסטפאַרשטנדליך אין תפילין, אַ ממונה281האָט עם דערזעהן האָט ער אָנגעיאָגט אלישע'ן און געפרעגט וואָס טראָגט ער, האָט אלישע געענטפערט; כנפי יונה.
און דאָס וואָס ער האָט ניט געהאַט די שטאַרקייט זאָגען אַז עס איז תפילין (חאָטש דאָס וואָלט געמיינט זיכערען טויט פאַר עם) באַווייזט אַז די באַציהונג צו תפילין איז געווען ניט אַזוי הייס, ווי מצות תפילין פאַרדינט און דאַרף האָבען.
פון אַלע מצות קאָן מען זייער פיל לערנען און אַלע מצות שטאַרקען דעם מענשען אין זיינע נשמה כחות (חאָטש מיר קענען עס ניט אַלעמאָל באַגרייפען, ווי אויבענגעזאָגט).
ובפרט די מצות וואָס מען האָט אָנגעזאָגט אַז מ'דאַרף זיי טאָן טעגליך ווי תפילין, (שחיובם בכל יום אַחוץ שבת און יום טוב) און וואָס ווערען אָנגערופען אות — אַ צייכען אַז אידען און דער אויבערשטער זיינען איינס . . *)282ב"ה, ר"ח תמוז, חדש הגאולה, ה'תשכ"א
האברכים הנעלים מקבלי עול מלכות שמים ועול תומ"צ, ולכל
לראש — הנחת תפילין, שהוקשה כל התורה כולה לתפלין
. . . בעונג רב קבלתי הידיעה על דבר החגיגה בקשר עם התחלתם להניח תפלין,
אשר הודיעונו חז"ל; תא חזי כל מאן דאנח תפלין על רישי' ועל דרועי' קלא סליק בכל יומא לכל חיוון מרכבות ואופנים ושרפים ומלאכים דממנן על צלותין הבו יקר לדיוקנא דמלכא דאיהו מאן דאנח תפלין.
ויהי רצון שתקבלו עליכם עול התורה ועול המצות בשמחה ובטוב לבב.
כי אף שקיום התומ"צ צריך להיות בקבלת עול דוקא, וכמו שהי' בעת שהגיע כללות עמנו בני ישראל לעול תורה ומצות, במעמד הר סיני, שהקדימו נעשה לנשמע, אבל יחד עם זה עול נעים וטוב הוא, כי אין טוב אלא תורה, ולימוד התורה הרי מביא לידי מעשה, קיום המצות, מעשים טובים.
ומתאים למה שנאמר בחוקותי תלכו ואת מצותי תשמרו גו' ונתתי גו' ככל הברכות המנויות בפרשה, יהי רצון שתתנהגו בהתאם להאמור ככל הדרוש, וימלא השי"ת הבטחתו שתתברכו בכל המצטרך בגשם וברוח גם יחד . . .