משיחות ש"פ אמור, כ' אייר ה'תנש"א

א. בהמשך צו דעם וואָס עס האָט זיך גערעדט^א וועגן דעם ענין פון גאולה

— אַז דער וואָרט „גאולה", אותיות „גולה" בתוספת אל"ף^ב, גיט אַרויס דעם תוכן פון דער גאולה (מער ווי די אַנדערע ד' — ה' לשונות של גאולה^ג): (א) דאָס אויסלייזונג פון אַלע עניני הגלות (גולה); גאולה איז ניט שולל די עבודה אין גלות, נאָר זי איז כולל און הויבט אויף גלות — דורך אַרויפשטעלן און מגלה זיין דעם אל"ף פון „אלופו של עולם"^ד אין „גולה", ווי דער אויבערשטער איז בעה"ב און פירט אָן מיט אַלע עניני העולם אויך אין גלות, (ב) די גאולה ווערט „אויפגעמאַכט" דורך דער עבודה אין גלות (אַזוי ווי דער וואָרט „גאולה" ווערט אויפגעמאַכט — און רוב אירע אותיות זיינען — אותיות „גולה", נאָר מ'איז מוסיף אַן אל"ף) —

וועט מען זיך אָפּשטעלן אויף נאָך אייניקע נקודות אין דעם, וואָס דאָס וועט צוגעבן נאָכמער הסברה אין דער עבודה וואָס אידן דאַרפן טאָן שטייענדיק „ערב הגאולה".

ב. דער אויפטו פון גאולה (די הוספה וגילוי האל"ף אין גולה, און אין ביידע אויבנדערמאָנטע ענינים) זעט מען גלייך אין דער ערשטער גאולה (און מקור אויף אַלע גאולות^ה) — גאולת מצרים:

די גאולה איז באַשטאַנען אין דעם, אַז נוסף דערצו וואָס אַלע אידן זיינען אַרויס פון מצרים („בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו"^ו) ובשלימות און מיט אַלע זייערע זאַכן (ע"ד מ"ש^ז „כספם וזהבם אתם"), האָבן זיי מיט זיך אויך מיטגענומען און אויסגעלייזט די ענינים פון „גולה" (גלות מצרים) — „וישאלו^ח ממצרים כלי כסף וכלי זהב ושמלות גו' וינצלו (ורוקינו^ט) את מצרים", „שעשאוה^י כמצודה שאין בה דגן . . כמצולה שאין בה דגים"^יא [און — „וגם^יב ערב רב עלה אתם"^יג].

521ד.ה. — די גאולה איז געווען ניט נאָר אַ יציאה אָן אַרויס פון מצרים, נאָר אַ גאולה אויך פון מצרים (גולה) עצמו, דורך אַריינשטעלן און מגלה זיין דעם אל"ף (אלופו של עולם) אין די עניני הגלות — זייער תכלית צוליב וועלכע דער אויבערשטער האָט זיי באַשאַפן און געגעבן צו מצרים, בכדי אידן זאָלן זיי מברר זיין דורך „וינצלו את מצרים" (און דורך דעם זאָל נתקיים ווערן דער „ואחרי כן יצאו ברכוש גדול"^יד).

ביז אַז „וה' נתן את חן העם בעיני מצרים וישאילום"^טו, „אף מה שלא היו שואלים מהם היו נותנים להם"^טז די מצריים אַליין, און נאָכמער: „מלמד שהשאילום בעל כרחם . . בעל כרחם דישראל"^יז — וואָס לכאורה: (א) צוליב וואָס האָבן זיך די מצריים „געיאָגט" אָפּגעבן פון זייערע כלים כו' (היפך טבע האדם)?! (ב) דער ציווי („וישאלו איש מאת רעהו גו'"^יח) איז געזאָגט געוואָרן צו די אידן, ניט צו די מצריים? (ג) לאחרי וואָס דער אויבערשטער האָט געבראָכן מצרים דורך ברענגען אויף זיי די עשר מכות, פאַרוואָס דאָ „מיטאַמאָל" איז דער צוגאַנג פון די מצריים אַז „וישאלו ממצרים גו'", „וה' נתן את חן העם בעיני מצרים וישאילום" (און ניט דורך שבירתם)?

נאָר וויבאַלד אַז גאולה איז דער טייטש (אויך) די גאולה ועלי' פון מצרים („גולה") עצמו דורך אַנערקענען אַז דער אויבערשטער איז אלופו של עולם און פירט אָן מיט דער וועלט, און די מצריים (זייענדיק (כמה מהם) חכמים^יט) האָבן דאָס (סו"ס) פאַרשטאַנען און מרגיש געווען (און די וואָס לא חזו — איז „מזלייהו חזו"^כ), „וידעו מצרים כי אני ה'"^כא — דעריבער האָט עס געדאַרפט געטאָן ווערן, און ס'איז בפועל געטאָן געוואָרן, ניט בעל כרחם פון די מצריים, נאָר ברצונם (נוסף אויף דער פעולה פון אידן אין דעם), באופן פון „וישאילום" (און „וה' נתן את חן העם בעיני מצרים"), ביז אַז „אף מה שלא היו שואלים מהם היו נותנים להם", ביז „בעל כרחם" פון די אידן.

ועד"ז זעט מען אין דעם — דעם צווייטן ענין הנ"ל אין „גאולה" (אַז דאָס ווערט אויפגעמאַכט פון (דעם וואָרט) „גולה" (בתוספת אל"ף): דוקא דורך דער ירידה אין גלות מצרים („ועבדום וענו522אותם"^כב) — איז געוואָרן די עלית (גדלות) וגאולת מצרים, באופן פון „ואחרי כן יצאו ברכוש גדול"^יד (וואָרום אילו לא ירדו אבותינו למצרים וואָלטן זיי ניט (באַקומען און) אויפגעהייבן די „כלי כסף וכלי זהב ושמלות" פון מצרים).

דערפון איז אויך פאַרשטאַנדיק בנוגע צו אַלע גאולות (וועלכע זיינען געגליכן און נעמען זיך פון גאולת מצרים^ה), ביז דער גאולה האמיתית והשלימה, אויף וועלכע עס שטייט^כג „כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות" — אַז זי הייסט „גאולה" דערפאַר וואָס איר תוכן איז: (א) (אויסלייזן) אויפהייבן די עניני גולה (דורך מגלה זיין אין זיי דעם אלופו של עולם), און (ב) דוקא דורך דער עבודה אין גולה קומט די גאולה.

ג. מ'דאַרף אָבער פאַרשטיין:

נוסף אויף דעם וואָס דורך גאולת מצרים האָט זיך אויפגעטאָן דער גילוי פון אלופו של עולם אין מצרים — „וידעו מצרים כי אני ה'" [וואָס דאָס איז געווען איינער פון די טעמים אויף די מכות^כד], אַז דער אויבערשטער איז בעה"ב און פירט אָן מיט דער וועלט^כה — האָט זיך אויך אויפגעטאָן נאָך העכערע ענינים (פאַר אידן), אַז „נגלה עליהם מלך מלכי המלכים הקב"ה וגאלם"^כו, און „בכבודו ובעצמו"^כז — עצמות א"ס ב"ה^כח,

ביז אַז די כוונה^כט (אין יציאת מצרים) איז מתן תורה, „בהוציאך את העם ממצרים תעבדון את האלקים על ההר הזה"^ל, דער גילוי פון „אנכי ה' אלקיך אשר הוצאתיך מארץ מצרים"^לא, ובאופן פון „פנים בפנים דבר ה' עמכם"^לב, שלמעלה פון דעם גילוי פון אלופו של עולם, ווי דער אויבערשטער איז דער בורא העולם ומנהיגו („בראשית^לג ברא אלקים את השמים ואת הארץ")^לד, כידוע אַז תורה איז „קדמה לעולם"^לה, קדמה גם במעלה (למעלה) מעולם.

ועאכו"כ ווען עס רעדט זיך וועגן דער גאולה האמיתית והשלימה — וואָס דעמולט וועט זיין, נוסף אויף דעם גילוי פון אלופו של עולם (בכל הבריאה), גילוי אלקות שלמעלה מהבריאה — „אלה^לו תולדות פרץ" מלא^לז וואָס איז העכער פאַר דעם „מלא"^לז פון „אלה^לח תולדות השמים והארץ בהבראם" (עולם על מילואו נברא^לט), ביז אַז עס וועט זיין אַ חידוש שלא בערך לגבי דעם מצב523בגאולת בבל ומדי וכו', סיי אין עולם — אַ חידוש אין מעשה בראשית („הנני בורא שמים חדשים וארץ חדשה"^מ, „השמים החדשים והארץ החדשה"^מא), און סיי אין גילוי אלקות — דער גילוי פון פנימיות עתיק^מב, ביז דער גילוי פון עצמותו ית' למטה, אין דער „דירה לו יתברך בתחתונים"^מג,

ביז אַז „לא יהי' עסק כל העולם אלא לדעת את ה' בלבד ולפיכך יהיו ישראל חכמים גדולים ויודעים דברים הסתומים וישיגו דעת בוראם כפי כח האדם שנאמר^מד כי מלאה הארץ דעה את ה' כמים לים מכסים"^מה; און עס וועט דעמולט זיין אַ חידוש אין תורה: כשם וע"ד ווי גלות וגאולת מצרים איז געווען אַ הכנה צו מתן תורה, אַזוי וועט די גאולה האמיתית והשלימה ברענגען אַ חידוש אין תורה — דער גילוי פון פנימיות התורה^מו, „סוד טעמי' ומסתר צפונותי'"^מז, ביז „תורה חדשה מאתי תצא"^מח.

און וויבאַלד אַז די אַלע ענינים — וועלכע זיינען שלא בערך העכער פאַר דעם גילוי איצטער פון אלופו של עולם — ווערן נכלל אין (שם) גאולה, דאַרף מען זאָגן אַז דאָס אַלץ איז אויך מרומז אין „גאולה" אותיות „גולה" בתוספת אל"ף.

ד. דער ביאור אין דעם:

אין^מט דעם אות אל"ף — וואָס קומט צו אין (וואָרט) „גאולה" (לגבי „גולה") — זיינען פאַראַן כמה פירושים: (א) אל"ף פון לשון אלוף, אלופו של עולם. (ב) אל"ף פון לשון אולפנא ולימוד, אאלפך חכמה^נ אאלפך בינה. (ג) אל"ף אותיות פלא.

אין דער עבודה פון איבערמאַכן גלות („גולה") צו גאולה זיינען פאַראַן בכללות דריי ענינים, דריי דרגות ושלבים: גילוי אלקות אין ובערך לעולם (אלופו של עולם). גילוי אלקות שלמעלה מעולם אָבער עס האָט נאָך עפּעס אַן ערך ויחס צו עולם, ובמיוחד — דורך תורה שקדמה לעולם (אולפנא). און גילוי אלקות שלמעלה לגמרי מעולם, באופן מופלא ומובדל, ובמיוחד — דורך די נפלאות שבתורה^נא וואָס וועלן נתגלה ווערן בגאולה האמיתית והשלימה^נב (פלא).

די ערשטע זאַך^נג באַשטייט פון מגלה524זיין אין כל עניני העולם (— בגלות) דעם אל"ף פון אלופו של עולם, ווי דער אויבערשטער איז דער אלוף און בעה"ב פון וועלט און אין וועלט: דער עולם — עולם מלשון העלם והסתר^נד — איז באַשאַפן געוואָרן אין אַן אופן אַז ער (מצ"ע) פאַרדעקט אויף אלקות, דעם דבר ה' וואָס איז עם שטענדיק מהוה, מחי' ומקיים^נה. און די עבודה פון אַ אידן באַשטייט אין מגלה זיין בעולם ווי דער אויבערשטער איז אלופו של עולם, הן בכללות, העולם און הן בפרטי העולם — „כי אראה שמיך מעשה אצבעותיך ירח וכוכבים אשר כוננת"^נו, און אַזוי אויך בכל פרטי הנבראים — דער גילוי פון דעם כח הפועל בנפעל^נז.

וואָס דורך דעם גילוי פון אלופו של עולם אין „גולה" — ווערט אויפגעטאָן די גאולה, ווען עס וועט זיין „וידע כל פעול כי אתה פעלתו"^נח.

אַ העכערער ענין אין דעם גילוי האל"ף איז — דער ענין פון אל"ף מלשון אולפנא ולימוד, אאלפך חכמה אאלפך בינה: דער גילוי אלקות בגאולה האמיתית והשלימה וועט זיין — נוסף צו בחי' אלקות אין דער בריאה (אלופו של עולם), כח הפועל בנפעל — אויך, אלקות וואָס איז העכער פאַר דער וועלט (כנ"ל), וואָס דאָס קומט פון אל"ף שבבחי' מוחין (חכמה ובינה), וואָס איז העכער פאַר די מדות פון וועלכע עס נעמט זיך עולם^נט (עולם חסד יבנה^ס); ובמיוחד — איז דאָס דורך דער גילוי התורה (וואָס ווערט נתגלה נאָך דער גאולה), וואָס „אלפיים שנה קדמה תורה לעולם"^לה, „אלפיים" אויך מלשון אאלפך, אאלפך חכמה אאלפך בינה^סא.

און דערנאָך קומט מען צו נאָך אַ העכערן ענין אין דעם אל"ף — אותיות פלא — גילוי הנפלאות אין דער גאולה, כמ"ש^כג „כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות" (נפלאות אפילו בערך די נפלאות בגאולת מצרים^ב), כולל ובמיוחד — די נפלאות שבתורה^נא („גל עיני ואביטה נפלאות מתורתך"^מג), גילוי פנימיות התורה, „סוד טעמי' ומסתר צפונותי'", וועלכע זיינען מצ"ע מופלא ומובדל (ביז — בתכלית ההעלם^מד), און אויך דאָס ווערט נתגלה, ביז באופן פון אולפנא ולימוד, ביז אין (אלופו של) עולם^סה.

525ובלשון החסידות — אין די ספירות למעלה: (א) אלופו של עולם איז כנגד ספירת המלכות, גילוי מלכותו ית' בעולם — „אחד"^סו, „אמליכתי' למעלה ולמטה ולארבע רוחות"^סז. ובכללות יותר — ענין המדות, וואָס פון זיי איז דער מקור אויף הנהגת העולם. (ב) אולפנא ולימוד (אאלפך חכמה אאלפך בינה) איז בחי' המוחין (חכמה ובינה), מוחין השייכים למדות, וואָס דאָס איז למעלה מעולם, אָבער פאָרט די התחלה ומקור אויף עולם^סח. (ג) פלא איז בחי' מוחין (חכמה) מצ"ע, עצם המוחין^סט, ביז ווי דאָס איז פאַרבונדן מיט כתר (ביז מיט פנימיות הכתר), שמופלא ונבדל לגמרי מעולם^ע.

וידוע^עא אַז איצטער איז דער עיקר העבודה אין בירור השבע מדות (כיבוש שבע ארצות), און אין מוחין השייכים למדות; משא"כ בגאולה האמיתית והשלימה וועט זיין (אויך) די עבודה פון מוחין מצ"ע (כיבוש שלש ארצות, קיני^עב קניזי וקדמוני^עג).

ועד"ז אויך אין גילוי אלקות בגאולה האמיתית והשלימה: נוסף צו דעם גילוי פון כח הפועל בנפעל, און גילוי אלקות שלמעלה מהבריאה, וועט אויך זיין דער גילוי פון עצמותו ית' למטה, ואדרבה — כח העצמות ווערט נתגלה דוקא אין דעם יש הנברא^עד.

ה. עפ"ז איז פאַרשטאַנדיק אַז דער אויפטו פון גאולה — „גולה" בתוספת אל"ף — איז כולל אַלע דריי ענינים פון דעם גילוי האל"ף (אין דער עבודה בגלות): אלופו של עולם, אולפנא, פלא;

און דוקא דורך דער עבודה אין גלות, דורך אַריינשטעלן דעם אל"ף (די דריי ענינים שבו) אין „גולה" — ווערט אויפגעמאַכט די גאולה, און אַלע דריי ענינים ודרגות שבה (אויך די ענינים הכי נעלים שבה): גילוי כח הפועל בנפעל, „וידע כל פעול כי אתה פעלתו" (מלכות), גילוי שלימות האולפנא ולימוד התורה, גילוי אלקות שלמעלה מהבריאה (מוחין), ביז גילוי הנפלאות (מוחין בעצם, כתר)^עה.

526ד.ה. — מ'באַנוגנט זיך ניט דערמיט וואָס מ'איז מגלה אין „גולה" בחי' אלופו של עולם (אלקות בערך הבריאה), דורך אויסנוצן די עניני העולם „לשם שמים"^עו און אויף „דעהו"^עז, נאָר מ'איז דאָרט אויך מגלה וממשיך בחי' אולפנא (מוחין השייכים למדות), דורך לימוד התורה, ביז אויך — בחי' פלא, דורך לימוד פנימיות התורה (נפלאות שבתורה), כדלקמן (ס"ח ואילך).

ויש לומר, אַז נוסף צו דער עבודה (פון לימוד פנימיות התורה) אין גלות, ווערט דאָס אויפגעטאָן אויך דורך דעם עצם ענין (ירידה) פון „גולה" (דורך מגלה זיין אין גולה דעם אל"ף, די כוונה עליונה אין דער ירידה) — כמ"ש^עח „ואמרת ביום ההוא אודך ה' כי אנפת בי", דלכאורה: אין וואָס באַשטייט די הודאה אויף דעם וואָס „אנפת בי"?! מ'קען ניט ענטפערן אַז די הודאה איז אויף דעם וואָס שטייט בהמשך הכתוב „ישוב אפך ותנחמני", ווייל דעמולט איז דאָס ניט קיין הודאה בשלימות: אויב די הודאה איז אויף דעם וואָס „ישוב אפך" (דער ביטול ושלילה פון „אנפת בי") וואָלט געווען נאָך בעסער — און נאָך אַ גרעסערע הודאה — אַז עס וואָלט לכתחילה ניט געווען „אנפת בי"! דערפון איז מוכח, אַז די הודאה איז דוקא אויף דעם וואָס „אנפת בי".

איז דער ביאור אין דעם, ווייל דוקא דורך דער ירידה אין גלות באופן פון „אנפת בי" קומט די עלי' פון דער גאולה, ביז די העכסטע ענינים שבה — גילוי בחי' אל"ף אותיות פלא; און בשעת מ'איז מגלה אין „גולה" דעם אל"ף (פון פלא) — די כוונה עליונה שבזה — ווערט נתגלה דער „אודך ה'" אין דעם „אנפת בי", בחי' הודאה דוקא אויף אַ דבר פלא שלמעלה משכל וחכמה (של האדם), ע"ד מ"ש^עט „אודה שמך כי עשית פלא", וואָס דאָס גייט אויף אריכות הגלות וואָס איז אַ דבר פלא, ו"אינו מושג בשכל כלל, זהו מכלל במופלא^פ ממך אל תדרוש"^פא, און דאָס גופא ווערט דערנאָך נמשך בגילוי בבחי' „כי עשית — אלף"^פב, ב־527שכל וחכמה (אאלפך חכמה)^פא. און דוקא דורך דער עבודה בהתגברות אויף דעם חושך הגלות קומט מען צו דער שלימות הגילוי פון פנימיות התורה בגאולה האמיתית והשלימה^פג.

ו. וויבאַלד די גאולה האמיתית והשלימה קומט דורך משיח צדקנו, איז פאַרשטאַנדיק, אַז אויך אין משיח זיינען פאַראַן די דריי ענינים (אין דעם אל"ף) פון גאולה.

ובהקדים דעם דיוק בדברי הרמב"ם^פד אַז מלך המשיח איז „מבית דוד ומזרע שלמה"^פה, דלכאורה אינו מובן: דאָס וואָס ער שרייבט „מבית דוד" [ווי ער שרייבט אויך אין ספר היד^פו] איז דערפאַר וואָס באַ בית דוד איז „עיקר המלכות"^פז, „כיון שנמשח דוד זכה בכתר מלכות והרי המלכות לו ולבניו כו' עד עולם"^פח, „מלכי בית דוד הם העומדים לעולם"^פט; אָבער וואָס איז דער רמז אין „ומזרע שלמה"^צ?

ויש לומר (בפנימיות הענינים): בימי^צא שלמה איז געווען מעין דעם מצב פון דער גאולה האמיתית והשלימה. בזמן דוד זיינען געווען מלחמות, ביז אַז „דם לרוב שפכת"^צב (און דערפאַר האָט ער ניט געקענט אויפבויבן דעם בית המקדש^צג), משא"כ בזמן שלמה האָט געהערשט שלום, וואָס דערפאַר ווערט ער אָנגערופן בשם שלמה, ווייל שלום הי' בימיו^צד — מעין שלימות השלום לעתיד לבוא.

ויש לומר אַז דער טעם אויף דעם, ווייל באַ שלמה איז געווען שלימות החכמה — „ויחכם מכל האדם"^צה, ד.ה. אַז נוסף צו דעם ענין המלכות איז ביי אים געווען אויך שלימות בחכמה^צו. און נאָכ־528מער: „ותרב חכמת שלמה . . מכל חכמת מצרים"^צז — דער יתרון פון אל"ף (אאלפך חכמה) וואָס קומט אַרויס דורך „גולה" (חכמת מצרים),

וואָס בכח זה „כל חכמי הגוים נתבטלו בעצם לגבי חכמת שלמה שלא ע"י מלחמה ע"כ נק' שלמה כי שלום הי' בימיו"^צח, ביז אַז די אומות האָבן געבראַכט צו שלמה'ן די ניצוצי קדושה (כידוע בנוגע צו מלכת שבא^צט) — מעין שלימות השלום לע"ל, וואָס „לא ירעו ולא ישחיתו גו' כי מלאה הארץ דעה גו'"^מד, ע"ד ווי דער בירור דורך „עסק התורה דבחכמה אתברירו בביטול הרע בעצם כמו לע"ל דכתיב^ק וראו כל בשר בחי' ראי' דחכמה כו' וידע^נח כל פעול כו'"^צח.

וי"ל אַז דאָס איז נוגע צו שלימות ענין המלכות, וואָס דערפאַר איז באַ שלמה געווען אַ מלכות בשלימות, „וישב שלמה על כסא ה'"^קא במצב של מנוחה ושלום (בכללות), בערך צו מלכות דוד אויף וועלכע עס זיינען געווען קטרוגים וערעורים כו'.

ואילו זכו וואָלט מלכות שלמה געווען שלימות ענין המלכות און בית ראשון וואָלט געווען דער בית נצחי, בגאולה נצחית; אָבער צוליב דעם וואָס עס האָבן זיך אין דעם אַריינגעמישט דברים בלתי רצויים, איז דערנאָך געווען „קרוע אקרע את הממלכה"^קב (למלכות יהודה ומלכות ישראל), און ס'איז דערנאָך געווען דער חורבן, און דערנאָך — חורבן בית שני, און גלות זה האחרון — ביז עס וועט זיך אומקערן שלימות ענין המלכות ע"י מלך המשיח, למעלה ממלכות שלמה, ווען „מלך^קג אחד יהי' לכולם למלך גו' ולא יחצו עוד לשתי ממלכות עוד", „ודוד^קד עבדי נשיא להם לעולם"^קה.

עפ"ז י"ל די הדגשה אַז משיח איז „מבית דוד ומזרע שלמה" — ווייל דער אויפטו פון משיח וועט באַשטיין פון מעלת דוד (מלכות) ומעלת שלמה (שלום), דורך דעם וואָס משיח וועט האָבן שלימות ענין המלכות, כולל חכמה שבמלכות (ווי דאָס קומט אַרויס דורך „גולה", חכמת מצרים), ביז אַז „אותו המלך שיעמוד מזרע דוד בעל חכמה יהי' יותר משלמה"^קו, ביז שלימות ענין המוחין (בבחי' פלא), נוסף אויף מוחין ומדות ומלכות — כמ"ש^קז „ונחה עליו רוח ה' רוח חכמה ובינה רוח עצה וגבורה רוח דעת ויראת ה'". וכידוע^קח אַז529משיח וועט זיין סיי אַ מלך און סיי אַ רב, „וילמד כל העם" תורה^קט, כולל — די נפלאות פון פנימיות התורה^קי.

ז. בכדי אַז באַ יעדער איד'ן זאָל זיין דער כח צו אויפנעמען דעם גילוי פון משיח, דאַרף ביי אים זיין מעין פון די דרגות הנ"ל אין דעם אל"ף [כידוע אַז יעדער איד האָט אין זיך אַ ניצוץ פון משיח^קיא, און דעריבער זאָגט יעדערער^קיב „ויתקיים בנו מקרא שכתוב ונחה עליו גו'"]: מלכות, מדות, מוחין השייך למדות, און מוחין בעצם.

ויש לומר, אַז דאָס איז דער תוכן המשנה אין אָנהויבס פון היינטיקן פרק (רביעי), וואו ער רעכנט אויס פיר זאַכן: „איזהו חכם כו', איזהו גבור כו', איזהו עשיר כו', איזהו מכובד", וידוע אַז זיי זיינען כנגד די פיר דרגות אין וועלכע עס טיילן זיך די (עשר ספירות וואָס זיי ווערן נשתלשל^קיג די) עשר כחות הנפש, כנגד די ד' אותיות פון שם הוי'^קיד: איזהו חכם — חכמה, איזהו גבור — בינה, איזהו עשיר — תפארת (כללות המדות)^קטו, איזהו מכובד — מלכות (שענינו כבוד).

והיות אַז יעדער איד האָט אַ חלק אלוקה ממעל ממש^קטז, און נאָכמער „חלק הוי' עמו"^קיז — וואָס העצם כשאתה תופס בחלקו אתה תופס בכולו^קיח — דעריבער איז ער אין זיך כולל אַלע פיר אותיות פון „אלה" (בחי' אלופו של עולם), און פון הוי' (אלקות שלמעלה מעולם).

און זיין עבודה באַשטייט פון מגלה זיין די פיר ענינים אין זיך, ביז אין אַן אופן פון לפנים משורת הדין, „מילי דחסידותא"^קיט, בחי' נפלאות (שבתורה).

און דורך דעם וואָס ער האָט בגלוי אַלע פיר ענינים ווערט די שלימות המלכות, שלימות כסא המלכות של ד' רגלים דוקא — „וישב שלמה על כסא הוי'", ומעין זה באַ יעדער איד, וואָרום אידן זיינען „בני מלכים"^קכ און נאָכמער — „מלכים"^קכא, ביז אַז דורך דעם באַקומט ער אַ שייכות צו „מכובד", וואָס נעמט זיך פון כבודו של הקב"ה [במכ"ש פון אַ מלך באוה"ע אויף וועמען מ'זאָגט „שנתן מכבודו לבשר ודם"^קכב]. ועאכו"כ דורך זייער שייכות צו תורה (ביז אַז יעדער איד האָט זיין אות^קכג און חלק בתורה), „כל^קכד בניך לימודי ה'"^קכה, און530„מאן מלכי — רבנן"^קכו — וואָס דורך דעם קומט צו אויך חכמה שבמלכות (בחי' שלמה), ביז שלימות המלכות, ווי דאָס איז כולל אַלע פיר ענינים הנ"ל: חכם, גבור, עשיר, מכובד.

אַזוי אַז מ'האָט שלימות הכסא של ד' רגלים, אויף וועלכע ס'איז שייך שלימות ענין הישיבה („וישב שלמה על כסא ה'"). ולהוסיף, אַז דורך דעם ווערט אויך נמשך ראשו של מלך למטה, אַזוי אַז מען באַקומט מער שייכות צום מלך, און רגליו ווערן אויפגעהויבן על „הדום רגלי"^קכז — וואָס דורך המשכה מלמעלה למטה און העלאה מלמטה למעלה ווערט די שלימות החיבור פון אלקות שלמעלה מעולם ביז בבחי' נפלאות מיט עולם, פון גילוי בחי' אל"ף אין מציאות העולם והגלות („גולה").

ובהדגשה יתירה — שטייענדיק ביום השבת, וואָס איז כנגד ספירת המלכות, ובפרט בימי הספירה בשנה זו (ווען די ספירה האָט זיך אָנגעהויבן „ממחרת השבת"^קכח (אויך) כפשוטה), וואָס דעמולט איז יעדער שבת פון די „שבע שבתות תמימות"^קכח כנגד מלכות פון דער ספירה דשבוע ההוא: מלכות שבחסד, מלכות שבגבורה, מלכות שבתפארת, מלכות שבנצח, מלכות שבהוד, מלכות שביסוד, מלכות שבמלכות, און דעם שבת — מלכות שבהוד (וואָס דאָס איז שוין כולל כל הספירות, ביז מלכות שבמלכות, כדלקמן ס"ח), מלכות ווי ס'איז פאַרבונדן מיט דער שלימות פון הודאה (בחי' פלא), כנ"ל.

ח. אין דעם אַלעם קומט צו נאָכמער שטייענדיק אין דעם שבת נאָך ל"ג בעומר (ובתוך השלשה ימים פון ל"ג בעומר^קכט), יום ההילולא ויום שמחתו של רשב"י^קל:

דורך רשב"י איז געווען דער גילוי פון פנימיות התורה (בחי' נפלאות שבתורה), און דער עיקר גילוי איז געווען ביום הסתלקותו, נשמתא דנשמתא דאורייתא (די פנימיות פון די סודות וואָס ער האָט מגלה געווען כל ימי חייו)^*130, ביז אַז דורך כתיבת דברים אלו (בספר הזהר), איז דאָס דערנאָך נתגלה געוואָרן צו אַלע אידן, ביז באופן פון יתפרנסון^קלא בהבנה והשגה — גילוי בחי' נפלאות שבתורה אין חכמה בינה ודעת. די התחלה — ומעין ובדוגמא — פון דעם גילוי פנימיות התורה לע"ל.

531דערצו האָט רשב"י אויך מחבר געווען פנימיות התורה און נגלה דתורה^קלב. וי"ל אַז אין תורה עצמה איז נגלה דתורה און פנימיות התורה ע"ד דער חילוק צווישן אל"ף מלשון אולפנא ולימוד (מוחין השייך למדות), און אל"ף אותיות פלא (מוחין בעצם). און רשב"י האָט מחבר געווען שניהם.

וי"ל אַז בכח זה האָט ער אויך אויפגעטאָן דעם כח אויף גילוי אלקות (אויך די דרגות שלמעלה מעולם) אין (אלופו של) עולם — כמאמר הידוע שלו^קלג: „תניא ר"ש בן יוחאי^קלד אומר כו' כל מקום שגלו (ישראל) שכינה עמהן כו' גלו לבבל שכינה עמהן כו' גלו לאדום שכינה עמהן", ד.ה. אַז אויך זייענדיק אין (בבל כו') „גולה" האָט מען דאָרט דעם גילוי פון אלופו של עולם, „שכינה עמהם".

ועד"ז איז רשב"י ממשיך בכל העולם כולו — כמאמר שלו^קלה: „יכול אני לפטור את כל העולם כולו מן הדין", אַז ער קען אויסלייזן כל העולם מלשון העלם והסתר מן הדין, כולל דעם דין הגלות.

ויש לקשר זה אויך מיט דעם וואָס ל"ג בעומר איז דער טאָג פון „הוד שבהוד", וואָס באַדייט דעם ענין פון (הוד מלשון) הודאה, און הודאה שבהודאה — בחי' פלא (שלמעלה מהשגה), און דערפון ווערט עס דערנאָך נמשך אין אל"ף (הבנה והשגה). ולהוסיף, אַז הוד שבהוד איז אויך „סוף ותשלום הספירות בעיקר המדות"^קלו — ד.ה. אַז דאָס איז כולל אַלע מדות (עשיר), ביז מלכות שבמלכות (מכובד), נוסף אויף די המשכה פון מוחין ע"י (חכם, וגבור). און הוד איז אויך די ספירה החמישית, וואָס איז מרמז אויף בחי' חמישית לפרעה^קלז, דאתפרעו ואתגליין מיני' כל נהורין^קלח, בבחי' פרוע, שלמעלה מסדר והשתלשלות (בחי' פלא), און דאָס גופא ווערט דער סדר קבוע (בחי' אל"ף) לע"ל.

ט. און פון רשב"י ווערט דערנאָך נמשך דער גילוי פנימיות התורה בדורות שלאחרי זה, ביז דור האריז"ל, ווען ס'איז געוואָרן „מצוה לגלות זאת החכמה"י^יג, און דערנאָך — איז אין דעם צוגעקומען דורך גילוי תורת החסידות ע"י הבעש"ט והמגיד (מייסדי תורת החסידות הכללית), און נאָכמער — דורך דעם אַלטן רבי'ן (מייסד תורת חסידות חב"ד) און רבותינו נשיאינו ממלאי מקומו — לימוד פנימיות התורה באופן פון חכמה בינה ודעת, און הפצת המעינות חוצה, אָנהויבנדיק פון דעם חוצה שבאדם — זיינע כחות הנפש, ביז אויך פון נפש הבהמית, ביז חוצה שבעולם — מעין וטועמי' פון גילוי פנימיות התורה בגאולה האמיתית והשלימה.

און אַזוי קומט אין דעם צו — דורך רבותינו נשיאינו ממלאי מקומו מדור לדור, ביז כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו. צו די גילויים פון פנימיות התורה בדורנו זה, ובזה גופא — קומט צו משנה532לשנה, ביז די גילויים בימים אלו ע"י כת"י דמאמרי דא"ח שנדפסו ונדפסים עתה.

ובאופן, כאמור, אַז מ'איז ממשיך די נפלאות שבתורה (בבחי' פלא) אין הבנה והשגה, ביז אין אַלע כחות הנפש (חכמה, בינה, מדות ומלכות), ובלשון פון תורת אדה"ז הידועה^קמ עה"פ „משכיל לאיתן האזרחי" (תחלת מזמור פ"ט) — אַז איתן שבנשמה (עצם הנשמה, בחי' פלא) „יש לו משכיל, מה שע"י כח המשכיל הוא האזרחי, מזריח לכל הכחות והחושים", וואָס דער כח המשכיל (שלמעלה משכל וביחד עם זה איז ער מקור השכל) איז ממשיך פון למעלה משכל אין שכל^קמא; און הגם אַז שלימות זריחה זו וועט זיין לע"ל, ווערט דאָס שוין אויך אויפגעטאָן איצטער^קמב.

און דערפון ווערט נמשך דער כח צו ממשיך ומגלה זיין אלקות אויך אין עולם (אלופו של עולם) — כסיום המזמור פ"ט: ברוך ה' לעולם אמן ואמן.

און דערנאָך קומט מען צו מזמור צדי"ק, „תפלה למשה איש האלקים", ביז סיומו — „ויהי נועם ה' אלקינו עלינו גו'", דער גילוי עלינו פון נועם ה', שלימות התענוג (עתיק^קמג), ביז „ומעשה ידינו כוננה עלינו ומעשה ידינו כוננהו", אין דעם („נועם" אותיות) „מעון" האמיתי, ביהמ"ק השלישי.

ובפשטות — אַז דורך לימוד התורה בכלל, ובפרט פנימיות התורה, כפי שנתגלתה בתורת החסידות,

— כולל — דורך המסתכל בפני הרב, במאור פניו (חכמת אדם תאיר פניו^קמד), וואָס דאָס גיט צו אין הבנת הלימוד [כמאחז"ל^קמה „אמר רבי האי דמחדדנא מחבראי דחזיתי' לר' מאיר מאחורי', ואילו חזיתי' מקמי' הוה מחדדנא טפי, דכתיב^קמו והיו עיניך רואות את מוריך" —

ווערט ער אַ כלי צו גילוי אלקות בעולם, כולל גילוי כח הפועל בנפעל באופן של ראי' (חכמה), און נאָכמער — דער גילוי פון כח העצמות אין יש הנברא, וואָס „הוא לבדו בכחו ויכלתו לברוא יש מאין ואפס המוחלט כו'" (כמבואר באגה"ק^קמז בספר תניא קדישא).

אָנהויבנדיק ווי דאָס איז אין דער עבודה פון אַ אידן (כמבואר בתחלת ספר התניא), אַז ביי אים איז די עבודה ניט נאָר אין סור מרע — „אל תהי רשע", נאָר אויך „תהי צדיק"^קמח, דאע"פ וואָס „אין כל אדם זוכה להיות צדיק ואין לאדם משפט הבחירה בזה כל כך כו'"^קמט מצד דעם וואָס מ'געפינט זיך למטה אַ נשמה בגוף ונה"ב אין עוה"ז הגשמי והחומרי — איז אָבער דורך דעם וואָס ס'איז דאָ דער כח העצמות אין דעם גוף הגשמי (פון אַ אידן), כנ"ל, גיט דאָס דעם כח אַז אויך למטה זאָל מען דערגרייכן די העכסטע דרגות, ביז „תהי צדיק"533(עכ"פ דורך דעם וואָס „יעשה את שלו לקיים את השבועה שמשביעים תהי צדיק כו', ועוד שההרגל כו' נעשה טבע שני", „וכשירגיל כו' הרי באתערותא דלתתא אתערותא דלעילא וכולי האי ואולי יערה כו' ויזכה לבחי' רוח משרש איזה צדיק כו'"^קמט), וי"ל אַז לאחרי די אַלע ענינים — של בירור וזיכוך כו' — וואָס אידן זיינען דורכגעגאַנגען במשך דורות, קען איצטער יעדער איד זיכער דערגרייכן די העכסטע דרגות, ביז „תהי צדיק" בגלוי (דער גילוי פון „ועמך כולם צדיקים"^קנ), ווי ס'וועט זיין בשלימות הגילוי בגאולה האמיתית והשלימה^קנא.

ביז אַז דורך דעם — די עבודה פון הפצת המעינות חוצה — האָט מען דעם כח צו מגלה וממשיך זיין אלקות אין וועלט, ביז אין חוצה שאין חוצה ממנה.

און דאָס אַלץ ווערט אַ הכנה וכלי — צו „ונגלה כבוד הוי' גו'"^ק בגאולה האמיתית והשלימה, „ולא יהי' עסק כל העולם אלא לדעת את ה' בלבד", און צו דעם גילוי פנימיות התורה, ביז באופן פון „והיו עיניך רואות את מוריך".

י. די הוראה דערפון בפשטות — בנוגע צו די פעולות וואָס אידן דאַרפן טאָן צו נאָכמער ממהר זיין די גאולה:

אין צוגאָב צו די פעולות אין חלקו בעולם, ביז בכל העולם, צו מגלה זיין ווי דער אויבערשטער איז אלופו של עולם אין דער וועלט און אין יעדער זאַך אין וועלט, ובפרט דורך דעם וואָס מ'נוצט אויס אַלע עניני העולם „לשם שמים" און אויף „דעהו", אַזוי אַז יעדע זאַך בעולם איז מגלה „כבודו" של הקב"ה —

דאַרף אויך זיין אַ הוספה מיוחדת אין אולפנא ולימוד התורה, ובמיוחד — אין פנימיות התורה כפי שנתגלתה בתורת החסידות, באופן של הבנה והשגה, בחכמה בינה ודעת,

און אויך — משפיע זיין אויף אַנדערע אַרום, דורך הפצת התורה והיהדות, והפצת המעינות.

ויה"ר אַז דורך דער עבודה פון פאַרענדיקן „אַריינשטעלן" און מגלה זיין דעם אל"ף אין „גולה" — וועט דאָס גלייך ברענגען די גאולה, תיכף ומיד ממש, אַזוי אַז נאָך ווי אידן שטייען במעמדם ומצבם איצטער ממש, אין זייערע לבושים ובגדים, אפילו אויב זיי זיינען נאָך „בגדים צואים"^קנב, וואָרום די גאולה קומט באופן פון לא עכבן אפילו כהרף עין^קנג, און ערשט לאחרי הגאולה „ויאמר^קנב גו' הסירו הבגדים גו' מעליו"^קנד, ועאכו"כ ווען עס רעדט זיך וועגן „ועמך כולם צדיקים".

און אַלע אידן, „בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו", גייען צוזאַמען מיט אַלע זייערע ענינים, „כספם וזהבם אתם"^ז, ועאכו"כ מיט אַלע בתי כנסיות ובתי מדרשות^קנה און די ספרי תורה שבהם

534— כולל דעם ספר תורה וואָס די וואָך מסיים געווען, ע"י הש של נשי ובנות ישראל, צוזאַמען סיום וסדר הכנסת ספר תורה, גדולה בריקודים וכו', און פאַ מיט איר הוספה בנתינת הצד מקרבת את הגאולה^קנו —

אין ארץ הקודש, אין ירושלים עיר

הקודש, בהר הקודש, בביהמ"ק השלישי, ן מיט אַ „מקדש אד' כוננו ידיך"^קנז.

בשמחה

אַרבונדן

רקה, ה־