משיחות ש"פ חוקת, י' תמוז ה'תשמ"ח

א. היינט איז דער שבת צווישן ג' תמוז^א און י"ב־י"ג תמוז^ב — דער חג הגאולה פון כ"ק מו"ח אדמו"ר, ווען ער איז באַפרייט געוואָרן (אין שנת תרפ"ז) פון דעם מאסר און גלות^ג אין וועלכן מ'האָט אים איינגעזעצט צוליב זיין עבודה אין „הרבצת התורה וחיזוק הדת"^ד במדינה ההיא.

און דאָס איז געווען ניט קיין גאולה פרטית פאַר אים אַליין, נאָר ווי ער שרייבט אין זיין באַוואוסטן בריוו^ה (לחגיגת י"ב תמוז הראשונה)^ו, אַז „לא אותי בלבד גאל הקב"ה בי"ב תמוז, כי אם גם את כל מחבבי תורתנו הקדושה, שומרי מצוה, וגם את אשר בשם ישראל יכונה".

און דערפאַר שרייבט דער בעל הגאולה אַז ס'איז ראוי צו באַשטימען דעם טאָג, „יום חג גאולת ישראל העוסקים בהרבצת התורה", פאַר אַלע אידן „ליום התועדות והתעוררות לחיזוק התורה והיהדות בכל אתר ואתר לפי ענינו כו', להוסיף אומץ בהרבצת התורה והחזקת היהדות כו'".

והימים האלה נזכרים ונעשים^ז — ווען עס קומען די ימי הגאולה מדי שנה בשנה, ווערט נאָכאַמאָל באַנייט דער כח וואָס די גאולה האָט אַריינגעגעבן צו יעדער אידן אין זיין עבודה בהרבצת התורה והמצוות וחיזוק היהדות, יעדער איד באַקומט דעמולט נייע כחות צו אויסגעלייזט ווערן פון זיין „מאסר" פרטי און „גלות" פרטי וואָס שטערט אים צו מרביץ זיין תורה ויהדות באַ זיך און באַ די אַרום זיך. און דערפאַר דאַרף יעדער איד זיך דעמולט פון־דאָס־ניי דערמאַנען און אַריינטראַכטן אין פרשת הגאולה, על מנת אַז דורך דעם און דערפון זאָל זיין „ונעשים" — במעשה בפועל.

ואדרבה — בכל שנה ושנה דאַרף אין דעם צוקומען אַ הוספה ועלי' (מעלין בקודש^*), ביז באופן פון תוספתו מרובה על העיקר^ט.

ב. דאַרף מען פאַרשטיין:

דער בעל הגאולה שרייבט אַז די גאולה איז אויך פאַר אַזאַ וואָס „בשם513ישראל יכונה", ד.ה. אַזאַ איד וואָס מיינט אַז דער נאָמען „ישראל" איז פאַר אים בלויז אַ כינוי, וואָרום בגלוי האָט ער (דערוויילע) קיין שייכות ניט צו תורה ומצוות.

שטעלט זיך די שאלה: וואָס האָט די גאולה אין אים אויפגעטאָן^י?

באַ מרביצי תורה (בכל מקום^יא) — האָט די גאולה זיי געגעבן אַ נייעם כח צו מרביץ זיין תורה, כנ"ל, אָבער אַזאַ וואָס „בשם ישראל יכונה" האָט דאָך קיין שייכות ניט צו הרבצת התורה, איז וואָס האָט אין אים אויפגעטאָן^יב די גאולה^יג?

איז דערפון גופא פאַרשטאַנדיק, אַז די גאולה האָט אויפגעטאָן [נוסף צו דעם פרט פון חיזוק הרבצת התורה (די חוצאה פון, אָבער — נאָך דער גאולה), וואָס איז שייך נאָר צו מרביצי תורה — אויך] אַן ענין כללי אין אַלע אידן — סיי אין מרביצי תורה (בנוגע זייער עבודה פון הרבצת התורה) און סיי אין אַזאַ וואָס „בשם ישראל יכונה".

לאידך גיסא איז פאַרשטאַנדיק: וויבאַלד אַז די גאולה איז אין דעם ענין פון הרבצת התורה והיהדות (ווי דער לשון אין בריוו: „חג גאולת ישראל העוסקים בהרבצת התורה") האָט די פעולה כללית פון דער גאולה (אויך צו אַזאַ וואָס „בשם ישראל יכונה") צוגעגעבן במיוחד אין דער עבודה פון הרבצת התורה, ביז אַז דאָס האָט אויפגעטאָן און אַריינגעגעבן כח אַז די וואָס „בשם ישראל יכונה" זאָלן סו"ס ווערן מרביצי תורה.

ג. וועט מען דאָס פאַרשטיין לויט דעם וואָס דער בעל הגאולה שרייבט אין בריוו, אַז „כל איש ישראל, מבלי התחשב עם מצבו הפרטי בשמירת וקיום המצות, לבו תמים עם ה' ותורתו" (און דערפאַר איז די גאולה שייך צו יעדער איד)^יד:

דער עצם פן יעדער איד — דאָס פּינטעלע איד — איז אַלעמאָל פאַרבונדן מיט דעם אויבערשטן. אַ איד, ניט ער וויל און ניט ער קען זיין אָפּגעריסן פון אלקות^טו. ווי דער רמב"ם פסק'נט^טז,514אַז אַ איד בטבעו וויל מקיים זיין דעם אויבערשטן'ס רצון.

אָבער צוליב ירידת הנשמה בגוף גשמי^* , ובעולם הזה התחתון שאין תחתון למטה ממנו, ווערט אַמאָל באַהאַלטן (לפי שעה) די אמת'ע מציאות ורצון פון אַ אידן, זיין עצמיות'דיקער פאַרבונד מיטן אויבערשטן.

און כל זמן וואָס „עולם כמנהגו נוהג", קען דאָס בלייבן בהעלם. ביז אַז אויך בנוגע צו אַ שומר תומ"צ, קען דעמולט זיין אַ מצב אַז ער איז מקיים תומ"צ מיט זיינע כחות גלויים כו', אָבער ניט דוקא מיט זיין עצם הנפש.

בשעת עס ווערט אָבער אַ גזירה וכיו"ב וואָס קען אָנרירן ח"ו די אמונה פון אַ אידן, איז דער אַלטער רבי מבאר אין תניא^יז, אַז דעמולט איז אפילו אַ קל שבקלים זיך מוסר נפש, וואָרום דער נסיון פון קידוש השם איז מעורר זיין עצם הנפש.

ד. עד"ז איז אויך פאַרשטאַנדיק בנוגע צו דעם מאסר וגאולה פון י"ב תמוז:

די גזירה ומאסר וגלות בשנת תרפ"ז האָט געשטעלט אין סכנה דעם המשך פון אידישקייט ר"ל, וואָרום דאָס איז געווען אַ העלם אויף כללות קיום והפצת התורה והיהדות פון נשיא הדור ובמילא פון אַלע אידן (וואָרום הנשיא הוא הכל), וואָס אין דעם איז תלוי קיום עם ישראל^יח.

דערפון איז פאַרשטאַנדיק אַז דורך דער גאולה — וואָס האָט אַנטפּלעקט „נודע גלוי לעין כל"^ד דער נצחון פון דעם אמת פון אלקות, אידן און תורה ומצות^יט, ועד כדי כך אַז „מותרת היא על פי חוקי המדינה", ד.ה. אַז דאָס איז אמת (ניט נאָר מצד התגברות הקדושה, נאָר) אויך מצד גדרי וחוקי העולם — איז דורך דעם נתגלה געוואָרן דער עצם פון אידן, ווי זיי זיינען פאַרבונדן און זיינען איין זאַך מיטן אויבערשטן, און דורך דעם קשר עצמי זיינען אידן נצחיים בכל זמן ובכל מקום אַזוי כביכול ווי דער אויבערשטער איז נצחי, כמ"ש^כ „אני ה' לא שניתי ואתם בני יעקב לא כליתם".

וואָס דאָס איז דער אמת'ער אינהאַלט פןו גאולה בכלל: גאולה מיינט אַז עס ווערט אויסגעלייזט און אַנטפּלעקט די אמת'ע מציאות פון דעם מענטשן וואָס איז געווען אין גלות. אין גלות געפינט זיך דער מענטש ניט אין זיין (געוויינלעכן) אָרט און מעמד ומצב, און במילא איז ער באַגרעניצט און ער קען זיך ניט מתפשט זיין און זיך אויפפירן אין זיין נאַטירלעכן שטייגער (מצד זיין פנימיות ועצם) ווי ער איז באַ זיך אין זיין אייגענער שטוב. גאולה איז דער טייטש אַז ער ווערט אויסגעלייזט פון די אַלע הגבלות, און קומט צוריק צו זיין אמת'ן און ריכטיקן מקום ומעמד ומצב, און במילא קען ער זיך אויסדריקן און אויפפירן בהתפשטות ובהרחבה, ווי ביי אים קומט אויס.

515ובשעת עס רעדט זיך וועגן גלות פון אַ אידן, ועאכו"כ פון אַ נשיא בישראל בנוגע צו זיין עבודה כללית אַלס מנהיג ישראל אין הרבצת התורה ויהדות, איז פאַרשטאַנדיק אַז דער גלות פאַרדעקט (לפי שעה) אויף דעם אמת פון אידן, תורה ומצוות און אלקות און אויף דעם קשר אמיתי צווישן אידן מיטן אויבערשטן (וואָרום מצד זייער אמת'קייט און נצחיות, האָבן זיי געדאַרפט שטיין בגלוי בכל זמן ומקום, בלי שינויים);

און דורך דער גאולה — איז נתגלה געוואָרן דער עצמיות'דיקער פאַרבונד צווישן אידן מיטן אויבערשטן, כנ"ל.

ה. עפ"ז איז אויך פאַרשטאַנדיק פאַרוואָס די גאולה איז אַ גאולה פון אַלע אידן, „לא אותי בלבד כו', כי אם את כל כו'", ביז אויך אַזאַ וואָס „בשם ישראל יכונה":

בשעת אידן זיינען עובד עבודתם ע"ד הרגיל זיינען דאָ חילוקים צווישן זיי אין דרגת העבודה שלהם: מרביצי תורה, מחבבי תורתנו הקדושה, שומרי מצוה, ביז אַזאַ וואָס „בשם ישראל יכונה";

בנוגע אָבער דעם עצם פון אַ איד, אין דעם זיינען אַלע אידן גלייך.

עד"ז איז אויך פאַרשטאַנדיק לאידך גיסא: אויב די גאולה לייזט ניט אויס אַלע אידן, און עס זיינען דאָ אידן (ווי אַזאַ וואָס „בשם ישראל יכונה") וואָס בלייבן אין גלות — איז אַ ראי' אַז דאָס איז ניט קיין גאולה אמיתית (באמת לאמיתתו) וואָס איז פאַרבונדן מיט דעם עצם התקשרות בין הקב"ה וישראל (וואָרום מצד דעם קשר איז „אני ה' לא שניתי ואתם בני יעקב (יעדער איד, אַז אויסנאָם) לא כליתם").

ע"ד כביכול ווי דאָס איז בנוגע צו דעם אמת פון דעם אויבערשטן אַליין — „אמיתת המצאו" (ובפרט אַז „כל הנמצאים לא נמצאו אלא מאמיתת המצאו"^כא):

כשם ווי דער אמת פון דעם אויבערשטער איז „לא שניתי", און שלימות גילוי האמת פון „אמיתת המצאו" בכל הנמצאים איז דוקא בשעת דאָס ווערט אַנטפּלעקט און נעמט דורך יעדער פרט ופרט פון יעדער נמצא (ובלשון הכתוב^כב — אין עוד מלבדו), ווייל אויב ס'איז דאָ נאָך אַ מציאות (אמיתית) אין וועלכע ס'איז ניט ניכר (דער אמת) אַז זי נעמט זיך פון „אמיתת המצאו", איז אפילו אויב זי איז אַ מציאות טפלה, ווייזט עס אויף אַ „שינוי" אין דעם אמת פון „אמיתת המצאו" (אַז דאָס איז ניט אמת בכל מקום (מקום אויך מלשון מעלה) וענין, ווייל ס'איז דאָ נאָך אַ זאַך וואָס איז כביכול „חוץ" פון „אמיתת המצאו" ח"ו),

עד"ז איז אויך מובן בנוגע צו דעם ענין הגאולה — וואָס ענינה איז גילוי ההתקשרות עצמית צווישן אידן מיטן אויבערשטן — אַז אויב אפילו איין איד בלייבט אין גלות באַווייזט עס אַז די גאולה איז ניט קיין גאולה אמיתית:

בחיי עם ישראל זיינען געווען גאולות פון אַן איש פרטי, פון אַ שבט אָדער פון אַ חלק פון אידן. וואָס זייענדיק אַ גאולה, האָט דאָס מגלה געווען דעם אמת פון דעם איש פרטי אָדער שבט, אָדער חלק — אַ גאולה אין זייער תפקיד מסויים, אַז זיי זאָלן קענען פרייערהייט ובמילא בשלימות מקיים זיין זייער שליחות בעולם.

516אעפ"כ רופט מען דאָס ניט אַ גאולה אמיתית, ווייל דאָס האָט ניט אָנגערירט, עכ"פ ניט אויסגעלייזט אַלע אידן. משא"כ די גאולה העתידה ווערט אָנגערופן „גאולה האמיתית והשלימה", ווייל דאָס וועט זיין אַ גאולה פון אַלע אידן (און — פון כל העולם כולו).

ויש לומר אַז מעין זה איז אויך געווען באַ דער גאולה פון י"ב תמוז^כג, וואָס איז אַ גאולה פאַר און פון אַלע אידן („לא אותי בלבד גאל כו' כי אם את כל כו'") — דאָס האָט מגלה געווען דעם אמת פון אלקות ותומ"צ באַ יעדער איד, ביז אויך ביי אַזאַ וואָס „בשם ישראל יכונה" — „כי כל איש ישראל, מבלי התחשב עם מצבו הפרטי בשמירת וקיום המצות, לבו תמים עם ה' ותורתו".

ויש לומר, אַז אַזוי איז אויך בנוגע צו יעדער איד בפרט — אַז די גאולה האָט אים דורכגענומען אינגאַנצן, אין אַלע דרגות שבו, ביז אויך די דרגא שבו וואָס „בשם ישראל יכונה", ובכללות — זיין גוף (וועלכע איז נדמה בחומריותו לגופי אוה"ע^כד) וואָס אין אים געפינט זיך די נשמה אין „גלות ממש"^כה — האָט די גאולה אויפגעטאָן, אַז אויך אין דער דרגא (דער גוף) זאָל נגאל ווערן און אַנספּלעקט ווערן אמיתית מציאותו, ווי ער איז אַ כלי צו זיין נפש אלקית, ועד"ז אויך בנוגע צו אַלע אַנדערע דרגות אין עם, אַזוי אַז עס בלייבט ניט איבער אַ

פרט ונקודה וואָס איז ניט דורכגענומען מיט דער קדושה פון דער ג־טלעכער נשמה דורך תומ"צ (ע"ד ווי גערעדט פריער בנוגע צו דער גאולה פון אַלע אידן אַן אויסנאַם, און בנוגע גילוי אמיתת המצאו אין כל הנמצאים).

ו. ע"פ הנ"ל איז פאַרשטאַנדיק דער אויפטו פון דער גאולה אין אַלע אידן, סיי מרביצי תורה, און סיי ביז אַזאַ וואָס „בשם ישראל יכונה":

נוסף צו דעם וואָס יעדער איד ווערט נגאל אין דער גאולה צוזאַמען מיט נשיא הדור, האָט די גאולה אויך אויפגעטאָן אין יעדער איד בפרט (ניט נאָר אין מרביצי תורה בנוגע צו חיזוק בעבודתם, נאָר אויך אין אַזאַ וואָס „בשם ישראל יכונה"):

די גאולה האָט אויסגעלייזט און אַנטפּלעקט די אמת'ע מציאות פוז יעדער איד — זיין עצם הנשמה, וואָס מצד דעם איז „לבו תמים לה' ולתורתו"; און אין אַזאַ אופן אַז ער זאָל האָבן דעם כח צו נוצן און אַראָפּברענגען גילוי פנימיות נפשו ולצבו לה' ולתורתו אין אַלע זיינע כחות ולבושים ביז אין מעשה בפועל און הרבצת התורה והיהדות (ווי דער בעל הגאולה איז מדגיש במכתבו

ווי די גאולה איז פאַרבונדן מיט הרבצת

התורה והיהדות) — וואָרום גילוי העצם

באמיתית איז דוקא בשעת דאָס נעמט

דורך כל פרט ופרט פון דעם מענטשן

ז. לויט דעם ביאור הנ"ל (סעיף ה) וועט מען פאַרשטיין אַ סיפור בקשר מיט דער גאולה^כו: בשעת ס'איז אָנגעקומען די בשורה וועגן דער גאולה בי"ב תמוז, איז געווען אַ חסיד וועלכע איז אַרומגעגאַנגען און געזונגען אַ ניגון אויף רוסיש וואָס תוכנו איז „אין עוד מלבדו" („ניעט ניעט ניקאַוואָ קראָמע יעוואָ אָדנאַוואָ"), און דאָס איז נתפרסם געוואַרען. יעדער זאַך איז דאָך בהשגחה פרטית. דאַרף מען פאַרשטיין: וואָס איז די שייכות פון דער גאולה בפרט מיט „אין עוד מלבדו"?

ח. דערפון קומט צו אויך בנוגע פעולת הגאולה אין דער עבודה פון יעדער איד:

כשם ווי די גאולה האָט מגלה געווען דעם אמת ועצם הנפש אין יעדער איד בפרט (כנ"ל ס"ו) — האָט זי אויך מגלה געווען גלוי לעין כל דעם אמת פון תורה און אלקות אין וועלט, אַז ניט קוקנדיק אויף די גזירות און מאסר וגלות, איז אפילו מצד חוקי המדינה פון אוה"ע האָט מען אַנערקענט אַז הרבצת התורה איז מותר.

519וואָס דאָס גיט יעדן אידן אַ נייעם כח צו אויסגעלייזט ווערן פון דעם גלות וואו ער געפינט זיך, צי דער גלות פון אַזאַ וואָס „בשם ישראל יכונה", אָדער דער גלות פון אַ מרביץ תורה, וואָס אויך ער געפינט זיך אין גלות בכלל, ובפרט מצד דעם גלות הנשמה בגוף, ובכללות — דער גלות אין עוה"ז בכלל (וואָס איז מעלים אויף אלקות), ונוסף צו דעם אַלעם — האָט יעדער איד זיין גלות פרטי בענינים מסויימים וועלכע איז מעלים ומסתיר אויף זיין אמת'ע מציאות — זיין פאַרבונד מיט דעם אויבערשטן דורך תורה ומצוות.

ט. דער ענין הנ"ל איז נאָכמער פאַרשטאַנדיק לויט דעם ביאור אין דרושי חסידות דפרשתנו („די חסיד'ישע פרשה") אויף „זאת חוקת התורה" (וועלכע מ'לייענט דעם שבת^לז, שבת שמיני' מתברך דער חג הגאולה):

„חוקה" איז פון לשון חקיקה („חוקה חקקתי"^לח). וואָס דאָס באַדייט אַז עבודת ה' בתומ"צ דאַרף זיין אין אַן אופן פון חקיקה — אַז דאָס איז חקוק אין זיין מציאות, מיני' ובי' ביז מעבר לעבר^לט:

דער אונטערשייד צווישן אותיות הכתיבה און אותיות החקיקה איז: בשעת מ'שרייבט אותיות אויף קלף, זיינען די אותיות של דיו אַ באַזונדער זאַך (דבר זר) פון דעם פּאַרמעט, און אויך לאחרי ווי מ'שרייבט אָן די אותיות בלייבן זיי באַזונדער, מ'קען אָפּמעקן די אותיות וכו'. משא"כ בשעת מ'קריצט אויס אותיות אין אַ שטיין, זיינען זיי מיני' ובי' פון דעם אבן אַליין, זיי זיינען איין זאַך ממש מיט דעם שטיין, ועאכו"כ ווען עס איז ווי באַ די לוחות הברית אַז די אותיות זיינען מעבר לעבר.

אַזוי איז דאָס אויך אין נמשל אין עבודה און נפש האדם: מצד זיין עצם איז אַ איד איין זאַך מיט דעם אויבערשטן („לבו תמים עם ה' ותורתו", כנ"ל), באופן של חקיקה מיני' ובי' ומעבר לעבר. בשעת זיין נשמה איז יורד למטה אין אַ גוף גשמי וועלכע איז מעלים אויף דער נשמה, זעט זיך אָן (בחיצוניות) ווי דער גוף (און די נידעריקערע דרגות אין נשמה) זיינען אַ באַזונדער זאַך פון דער נשמה; די נשמה ווערט נתלבש אין גוף, אָבער זיי בלייבן צוויי באַזונדערע ענינים: די נשמה ציט זיך למעלה, צו רוחניות און עבודת ה', און דער גוף בטבעו ציט זיך למטה, צו ארציות וגשמיות.

די כוונה אין דער ירידה איז, אַז די „חקיקה" אין פנימיות ועצם שלו („לבו תמים לה' ולתורתו") זאָל ניט בלייבן אין זיין עצם, נאָר ער זאָל דאָס מגלה זיין אין זיינע כחות הנפש, ביז אין זיין מחשבה דיבור ומעשה שלו, ביז אין זיין גוף ונה"ב, אין זיין ווייטסטע חיצוניות — אין אַן אופן פון חקיקה, אַז דאָס נעמט אים דורך אינגאַנצן, אַזוי אַז זיין קיום התומ"צ איז ניט ווי אַ צוגעגעבענע זאַך צו אים, נאָר דאָס איז איינגעקריצט אין זיין מציאות, און עס בלייבט ניט איבשר קייז פרט פון זייו מציאות520וואָס איז ניט דורכגענומען מיט דער קדושה פון תומ"צ („אין עוד מלבדו"), ביז אַז דאָס ווערט אויסגעקריצט פון אים.

און דורך דעם — טוט אויף אַ איד אויך אין חלקו בעולם ביז בכל העולם כולו, אַז כאָטש אַז מצד טבע הבריאה איז די וועלט מעלים אויף אלקות, איז ער דאָרט מגלה אלקות, ביז — באופן של חקיקה, אַז מ'זעט ווי יעדער פרט פון דער בריאה איז ניט אַ דבר נוסף, מ'זעט ווי די אמת'ע מציאות פון דער וועלט גופא, מיני' ובי', איז „אמתת המצאו" — „אין עוד מלבדו".

י. ויש להוסיף בכל זה — נאָך אַן ענין עיקרי:

נוסף צו דעם וואָס דער ענין הגאולה (וואָס קומט לאחרי הגלות וההעלם) איז מגלה אין וועלט דעם אמת פון אלקות און תורה (וואָס איז ביז דעמולט געווען בהעלם אין וועלט), קומט דורך דעם אויך צו אַ חידוש, אַז עס טוט זיך אויף אַ נייע זאַך וואָס איז פריער ניט געווען (אויך ניט בהעלם). כפשטות הפירוש אין גאולה — אַ חידוש לגבי דעם מעמד ומצב שלפני זה.

כמבואר בכ"מ^מ, אַז דורך דער ירידה און עבודה אין עולם הזה התחתון שאין תחתון למטה ממנו, מלא קליפות וסט"א, וואו אלקות איז בבחי' גלות (כנ"ל ס"ז) — ווערט אויפגעטאָן אַ חידוש, אַז עס ווערט נמשך אַן אור אלקי וואָס איז העכער ווי דער אור וועלכע איז געווען לפני זה, ביז אַז די וועלט ווערט אַ דירה לו יתברך בתחתונים, אַ דירה לעצמותו ים'

ועד"ז בנוגע צו ירידת וגלות הנשמה בגוף, איז ירידה צורך עלי', ביז צו אַ דרגא חדשה לגמרי, און נאָכמער — דורך דעם ווערט נתגלה מעלת הגוף, דער כח העצמות וואָס געפינט זיך אין גוף, ובלשון הידוע^מא — דער יש הנברא איז איין זאַך כביכול מיט דעם יש האמיתי^מב, ביז אַז אויך די נשמה איז דערפון מקבל איר חיות^מג, ווי ס'וועט521זיין בגלוי לע"ל, אַז הנשמה ניזונית מן הגוף^מד.

ועד"ז איז אויך פאַרשטאַנדיק בנוגע צו דער גאולה פון י"ב תמוז (וואָס איז געקומען לאחרי המאסר והגלות צוליב דער עבודה פון הרבצת התורה וחיזוק הדת): נוסף לזה וואָס דאָס האָט מגלה געווען דעם אמת דאָ למטה, איז דורך דעם צוגעקומען אַ חידוש גדול, אַז אויך אין כל העולם כולו זאָל נתקבל ווערן הרבצת התורה וחיזוק הדת, אַלס הכנה צו דער גאולה האמיתית והשלימה, ווען כל העולם וועט זיין בגלוי אַ דירה לו יתברך.

און די גאולה האָט אויך געבראַכט אַ חידוש אין דער עבודה גופא פון הרבצת התורה וחיזוק הדת — ווי מ'האָט געזען בפועל, וואָס — מעשה רב: נאָך דער גאולה איז שלא בערך מער פאַרשטאַרקט געוואָרן די אַרבעט פון הרבצת התורה וחיזוק היהדות והפצת המעינות חוצה, ביז אַז דער מאסר וגאולה האָט געבראַכט אַז דער בעל הגאולה זאָל אַרויסגיין פון מדינה ההיא, און דערנאָך — קומען אין חצי כדור התחתון, וואָס דאָס האָט דערמעגלעכט אַז זיין אַרבעט אין הפצת היהדות והפצת המעינות חוצה איז געוואָרן שלא בערך מער פאַרשטאַרקט און פאַרברייטערט, ביז בכל קצוי תבל, ובאופן פון פעולה נמשכת — הולך ומתפשט^מה.

יא. ויש לקשר זה מיט דעם זהר בפרשתנו^מו (פון דעם שבת שמיני' מתברך דער חג הגאולה)^מז, וואו עס שטייט אַז רבי פינחס בן יאיר האָט געבעטן באַ רשב"י ער זאָל זאָגן אַ „מלה חדתא", און ער האָט אָנגעהויבן „זאת חוקת התורה", און ווי דער טאַטע איז מבאר אין זיינע הערות^מח די שייכות פון פרה אדומה צו רפב"י און צו רשב"י וכו'.

522עס פאָדערט זיך נאָך אָבער ביאור: אפילו אַז רפב"י האָט אַ שייכות מיט פרה אדומה, פאַרוואָס האָט ער געבעטן אין דעם דוקא אַ „מלה חדתא"?

ויש לומר, ווייל דער גאַנצער ענין פון פרה אדומה איז אַן ענין של חידוש, „מלה חדתא":

דער ענין פון פרה אדומה (זאת חוקת התורה) גייט אויף עבודת התשובה, וואָס איז אַן עבודה בדרך חידוש (ווייל לולא הירידה למטה וואָלט ניט געווען מעלת התשובה פון זדונות נעשו לו כזכיות^מט, און במקום שבעלי תשובה עומדים אין צדיקים יכולים לעמוד שם^נ) — הן מצד תוכן המצוה, אַז פרה אדומה איז מטהר פון טומאת מת, וואָס אין עבודה — איז דאָס די טהרה פון דעם פירוד פון מקור החיים, „אתם הדבקים בה' אלקיכם (וואָס דעמולט איז) חיים כולכם היום"^נא, און הן מצד סיבת המצוה, וואָס פרה אדומה איז געקומען מכפר זיין אויף מעשה העגל^נב, וואָס דאָס האָט געבראַכט מיתה בעולם^נג.

און אויך מצד תוצאת המצוה, איז דוקא דורך דער ירידה פון חטא העגל און טומאת מת, געקומען דער ציווי חדש פון „זאת חוקת התורה", ובעבודה — די עבודה בדרך חקיקה, כנ"ל.

יב. בהמשך לכל הנ"ל איז פאַרשטאַנדיק דער לימוד לפועל צו יעדער איד — „והחי יתן אל לבו"^נד:

די גאולה פון י"ב תמוז, ובהוספה בזה בכל שנה ושנה, גיט אַ אידן נייע כחות צו אויסגעלייזט ווערן פון אַלע ענינינים המבלבלים והעלמות והסתרים וואָס קענען אים שטערן צו תורה ומצוות, סיי מצד דעם גלות הכללי, און סיי מצד די פאַרשידענע מניעות ועיכובים וואָס יעדערער קען האָבן באַ זיך בפרטיות,

און די גאולה גיט אים כח צו מגלה זיין ווער און וואָס ער איז באמת — אַז ער איז אַ איד וואָס „לבו תמים לה' ולתורתו" — און איז דאָס מגלה אין זיינע כחות און לבושים פון מחשבה דיבור ומעשה, ביז אין זיין גוף ונה"ב, אין אַן אופן פון חקיקה מיני' ובי' מעבר לעבר — אַז בשעת מ'גיט אויף אים אַ קוק (אפילו בחיצוניות), זעט מען אַז עס גייט אַ „תורה־איד", אַ „קדושה־איד", און אויך גופא דילהון קדישא^נה, זיין גאַנצער חיות און קאָך איז אין לימוד התורה און קיום המצוות, און אויך בעניני רשות — איז „כל מעשיך יהיו לשם שמים"^נו און „בכל דרכיך דעהו"^נז, און דאָס איז ניכר אין אַלע זיינע ענינים — במאכלו ובמשקהו ובטיולו ובמשאו ומתנו וכו'^נח.

און נאָכמער: אויב ס'איז דאָ אַ בלבול מצד דעם חושך הגלות — איז דאָס אים מעורר צו זיך מתגבר זיין מיט אַ הת־523גברות חדשה אין זיין עבודה, ביז אַז דורך דעם זאָל צוקומען אַ חידוש („מלה חדתא") פון עבודת התשובה וכיו"ב, וואָס איז ניט געווען ביז דעמולט.

יג. ס'איז זעלבסטפארשטענדלעך, אַז דער לימוד פון דעם חג הגאולה דאַרף זיין לכל לראש בנוגע צו קיום הוראת בעל הגאולה במכתבו הנ"ל — אַז דער חג הגאולה „ראוי הוא לקובעו ליום התועדות והתעוררות לחיזוק התורה והיהדות בכל אתר ואתר לפי ענינו",

אַז בכל אתר ואתר לפי ענינו (בכל קצוי תבל) ובכל זמן האפשרי זאָל מען מאַכן אַ התוועדות, באופן פון הקהל את האנשים והנשים והטף, און דאָרטן מאַכן אַ חשבון הנפש בנוגע צו דער עבודה בשנה שעברה זינט ימי הגאולה שלפני זה, און אָננעמען החלטות טובות על להבא, בנוגע צו כללות העבודה פון חיזוק התורה והיהדות, לימוד התורה וקיום המצוות, כולל אויך — הרבצת התורה והמצוות והפצת המעינות חוצה, ביי אַנדערע אידן, מיט אַלע פרטים המדוברים לעיל.

ומצוה לפרסם זה בכל מקום ומקום, און ס'איז זיכער אַז דברים היוצאים מן הלב (ועאכו"כ אַז דאָס קומט פון דעם עצם, כנ"ל בארוכה) נכנסים אל הלב^נט ופועלים פעולתם.

וע"פ הנ"ל, אַז דורך דער גאולה איז צוגעקומען אַ „מלה חדתא" (נוסף צו דעם וואָס די גאולה האָט מגלה געווען דעם אמת פון תורה) — יש להוסיף בתור הצעה, אַז די חגיגת חג הגאולה בשנה זו (די התוועדויות וכיו"ב) זאָל מען פאַרבינדן מיט אַ „מלה חדתא" בפשטות, אַ חידוש אין די דברי תורה ודברי התעוררות בשעת ההתוועדות, ובעיקר — אַ חידוש אין מעשה בפועל, אַז יעדערער זאָל מוסיף זיין אַ ענין חדש אין זיינע פעולות בהרבצת התורה והיהדות והפצת המעינות חוצה.

וע"פ דער ביאור פון דעם מיטעלן רבי'ן^ס, אַז יעדע התבוננות כללית דאַרף אַראָפּקומען אין פרטים ופרטי פרטים — איז מען מציע אַ „מלה חדתא" בפרטיות:

כל אחד ואחת מישראל (און אויך טף — השייכים לזה) זאָלן מאַכן אַ חשבון הנפש וועגן די פעולות טובות וואָס ער (זי) האָט געטאָן במעשה בפועל במשך פון שנה שעברה (פון י"ב תמוז תשמ"ז ביז י"ב תמוז שנה זו), און בכדי דאָס זאָל זיין אַ חשבון אמיתי בכל התוקף — זאָל ער אַראָפּשרייבן בכתב עכ"פ דריי נייע פעולות, דריי דברים חדשים, וואָס ער האָט געטאָן במשך דעם יאָר במעשה בפועל (ניט נאָר במחשבה והחלטה, אָדער בדיבור בתור הצעה צו אַ צווייטן וכיו"ב) — פעולות טובות ברוחו פון דעם בעל הגאולה, די ענינים אויף וועלכע ער האָט זיך מוסר נפש געווען און האָט געמאָנט אַז מ'זאָל אין זיי טאָן, ובכללות — הפצת התורה והיהדות והפצת המעינות חוצה, ובמיוחד — בקשר מיט דעם חג הגאולה, וואָס איז פאַרבונדן ספּעציעל מיט הרבצת התורה והיהדות צווישן אַלע אידן, אויך אַזוינע וואָס „בשם ישראל יכונה".

ובכדי צו צוגעבן נאָכמער תוקף בזה — קען יעדערער וואָס וויל אַריינשיקן בכתב די דריי מעשים חדשים וואָס ער האָט געטאָן, בצירוף שמו ושם אמו. ובכדי עס זאָל זיין מיט אַ סדר און מ'זאָל524קענען לייכטער אויסשטעלן די נעמען על הסדר וכו' — זאָל מען אַנשרייבן אויף דער פאַרמאַכטער מעטפה (ענוועלאָפּ) שם המשפחה שלו (צוזאַמען מיט אַן אות חי"ת ר"ת חדש, אַלס סימן אַז די מעטפה איז פאַרבונדן מיט דעם דבר חדש).

ולהוסיף, אַז ס'איז כדאי לפרסם כל זה.

וואָס נוסף אויף דער תועלת שבזה אַז מ'וועט קענען זען פאַר זיך וואָס מ'האָט אויפגעטאָן, וועט דאָס אויך מזרז זיין, אַז בשנה הבאה זאָל מען נאָכמער מוסיף זיין אין אויפטאָן דברים חדשים אין די אַלע פעולות הנ"ל.

יד. ויה"ר אַז דער חג הגאולה זאָל זיין דער שלב האחרון אין דער עבודה פון דעם דור האחרון בגלות זה האחרון, וועלכע וועט שוין פאַרענדיקן די לעצטע שיריים פון בירורי הגלות,

און דורך דעם (וואָס מ'וועט פאַרענדיקן די עבודה וואָס צוליב דעם איז מען איצטער אין גלות) — וועט בדרך ממילא בטל ווערן דער גלות, און נאָכמער — גולה וועט נהפך ווערן צו גאולה (דורך אַריינשטעלן, ע"י מעשינו ועבודתינו, בגלות דעם אל"ף פון אלופו של עולם)^סא,

און דעמולט וועט מקויים ווערן בדרך ממילא בנוגע דעם קומענדיקן „צום הרביעי" — אַז „כל הצומות האלו עתידים ליבטל לימות המשיח, ולא עוד אלא שהם עתידים להיות יום טוב וימי ששון ושמחה^סב, יהפכו^סג ימים אלו לששון ולשמחה ולמועדים טובים^סד,

און עס וועט בטל ווערן דער ענין פון טומאת מת און מיתה בכלל, און נאָכמער — עס וועט נתהפך ווערן לטוב מאד^סה — נאָר זען די מעלה ועילוי וואָס איז אין דעם פאַראַן — די עליות מדרגא לדרגא עד אין קץ^סו (וואָס בין כל עלי' ועלי' גייט מען דורך אַן עמוד וכו'^סז), והקיצו ורננו שוכני עפר^סח,

און מ'וועט אַלע צוזאַמען גיין אין ארץ הקודש, וועלכע איז „מקודשת מכל הארצות"^סט, ויש לומר דער פירוש פנימי בזה, אַז איר קדושה יתירה נעמט זיך פון „כל הארצות", פון דער עבודת הבירורים אין חוץ לארץ^ע [וי"ל אַז דערפאַר איז עתידה ארץ ישראל שתתפשט בכל הארצות^עא],

און דאָרטן גופא — אין ירושלים עיר הקודש, אין קדש הקדשים, און דאָרט וועט נתגלה ווערן דער ארון ולוחות

א. אודות שבעה עשר בתמוז שחל בשבת, שהתענית נדחה — ידוע^א פתגם כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו בשם זקנו אדמו"ר מהר"ש: הלואי שיהי' נדחה באמת ויהפך לששון ולשמחה.

פתגם זה הוא לא רק ברכה ותפלה, אלא גם תורה־הוראה בעבודת כאו"א מישראל — במכ"ש וק"ו מתורת הבעש"ט הידועה^ב שמכל דבר שיהודי רואה או שומע צריך ללמוד הוראה בעבודתו לקונו, ועאכו"כ פתגם של נשיא בישראל^ג, „הנשיא הוא הכל"^ד, שבודאי יש בו הוראה לכאו"א מישראל.

ונקודת ההוראה — שבקביעות כזו צריך כאו"א להשתדל ביותר (מכיון שישנה נתינת־כח יתירה כו') שע"י עבודתו ידחה התענית באמת ויהפך לששון ולשמחה, כדלקמן (ס"ט ואילך).

ב. ויש לבאר תחילה מעלת הקביעות די"ז תמוז ביום השבת — דלכאורה אינו מובן:

דחיית התענית היא מפני שאי־אפשר להתענות בשבת, כלומר, דחי' מפני סיבה צדדית, לכאורה לא דחי' אמיתית^ה, גדחה ויהפך לשמחה — ה'תשמ"ח והראי', שביום ראשון שלאחרי השבת ישנם עניני התענית בתקפם^ו (באם משיח צדקנו לא יבוא ח"ו). ולא עוד, אלא, שמבחינה מסויימת מודגש בו יותר חומר התענית — שהוא בתקפו (לא רק בזמנו, אלא) אפילו לאחרי זמנו^ז.

ועפ"ז נחלשת השייכות דדחיית התענית מפני השבת — לדחייתו באמת, ועאכו"כ להפיכתו לששון ולשמחה?

ועכצ"ל, שדחיית התענית היא לא רק מפני שאי־אפשר להתענות בשבת, אלא יש בה גם מעין דחי' באמת, ויתירה מזה, מעין הפיכה לשמחה, שלכן, ה"ז נתינתכח לדחייתו באמת, ועד להפיכתו לששון ולשמחה.

ג. והביאור בזה:

בתענית — ישנם ב' ענינים־אופנים: (א) חיצוניותו — תענית מלשון עינוי, ענין בלתי־רצוי, בגלל מאורע בלתירצוי, (ב) פנימיותו — „יום רצון לה'"^ח, „התגלות רצון העליון ב"ה"^ט, וגם פנימיותו של המאורע הבלתי־רצוי שבגללו מתענים הו"ע טוב, התגלות פנימיות527האהבה דהקב"ה לבנ"י כמשל המלך שרוחץ בעצמו בנו יחידו מרוב אהבתו^י.

והנה, ענינו של יום השבת — שבו מתגלה הפנימיות שבכל דבר, כמ"ש^יא „ויכל אלקים", „פי' שכלתה בחי' ומדרגת מדת הצמצום וההסתר דשם אלקים, ונמשך התגלות שם הוי', שבת להוי'"^יב, היינו, שמתגלה הפנימיות דכל עניני הבריאה — שהתהוותם (לא רק משם אלקים, אלא גם, ובעיקר) משם הוי', לשון מהוה^יג. וכידוע^יד שביום השבת נעשית עליית העולם מבחי' החיצוניות, בחי' המעשה והדיבור, לבחי' הפנימיות, בחי' המחשבה.

ומזה מובן שכאשר יום התענית חל בשבת — אזי מתגלה הפנימיות דיום התענית („יום רצון לה'"), ועפ"ז י"ל, שדחיית התענית ביום השבת היא כתוצאה מזה שנתגלה הפנימיות דיום התענית.

וכיון שדחיית התענית ביום השבת היא מפני התגלות הפנימיות דיום התענית — הרי זה הכנה והקדמה ונתינת־כח לדחייתו באמת^טו (לא רק דחי' למשך זמן, אלא דחי' באמת, ביטול לגמרי^טז), ב"יום שכולו שבת ומנוחה לחיי העולמים"^יז, שאז יתבטל לגמרי הענין החיצוני (הבלתי־רצוי) שבו, ולא ישאר אלא פנימיותו בלבד — כפס"ד הרמב"ם^יח „כל הצומות האלו עתידים ליבטל לימות המשיח".

ויתירה מזה: כיון שביום השבת התענית (לא רק נדחה, אלא גם) נהפך לשמחה — „וביום שמחתכם אלו השבתות"^יט, ועד לתענוג — „וקראת לשבת עונג"^כ, „לענגו בעונג אכילה ושתי'"^כא, בשר שמן ויין ישן^כב, הרי זה הכנה והקדמה ונתינת־כח לשלב הבא לאחרי ביטול הצומות — כהמשך פס"ד הרמב"ם^כג „ולא עוד אלא שהם עתידים להיות ימים טובים וימי ששון ושמחה, שנאמר^כד כה אמר ה' צבאות צום הרביעי גו' יהי' לבית יהודה לששון ולשמחה ולמועדים טובים והאמת והשלום אהבו"^כה.

528ד. והנה, נוסף על גילוי הפנימיות דכללות יום התענית (בכל ימי התעניות בשוה) — יש להוסיף ולבאר גם בנוגע לגילוי הפנימיות דענינו המיוחד של שבעה עשר בתמוז.

ובהקדמה — שמכיון שנקרא בכתוב^כד בשם „צום הרביעי", להיותו בחודש הרביעי (ולא נזכר היום בחודש), מובן, שענינו של צום זה קשור עם תוכנו של חודש הרביעי.

ה. עפ"ז יש לבאר גם ענינו הסנימי ד"צוס הרביעי":

„צום הרביעי" נקבע בגלל ה"חמשה דברים (ש)אירעו את אבותינו בשבעה עשר בתמוז", שהראשון בהם הוא — „נשתברו הלוחות"^לה, שבירת הלוחות שניתנו בחודש השלישי, שממנו נשתלשלו כל המאורעות שלאח"ז כו', עד לכללות ענין החורבן והגלות.

אמנם, כל זה אינו אלא מצד החיצוניות, אבל מצד הפנימיות, הרי אדרבה — ירידה זו, עם היותה ירידה גדולה ועצומה, ה"ה צורך עלי', שעי"ז באים לעילוי גדול יותר, החל מהעילוי דלוחות אחרונות, „כפלים לתושי'"^לו, ועד להעילוי שנעשה ע"י כללות „מעשינו ועבודתינו כל זמן משך הגלות"^לז — „תכלית השלימות של ימות המשיח"^לא, כמבואר בתניא^לח ש"כבר הי' לעולמים מעין זה בשעת מתן תורה", היינו, שהגילוי דמתן תורה אינו אלא „מעין" הגילוי דימות המשיח.

ונמצא, שתוכנו של חודש הרביעי (הירידה לעולם העשי', „אף עשיתיו", שעי"ז נשלמת הכוונה דמ"ת בחודש השלישי) מודגש ביותר ב"צום הרביעי" — כי, „צום הרביעי" מורה על הירידה למטה מטה ביותר^לט, עד לענינים בלתירצויים דלעו"ז כו', אשר, על ידי בירורם והפיכתם לקדושה, אתהפכא חשוכא לנהורא ומרירו למיתקא, באים לעילוי דימות המשיח^מ, תכלית השלימות דמתן תורה.

בסגנון אחר קצת: שבירת הלוחות בחודש הרביעי מדגישה יותר שלא מספיק הגילוי דמ"ת כפי שהוא בחודש השלישי, גילוי מלמעלה למטה, אלא צ"ל גם הפעולה בעולם בכח עצמו, מלמטה למעלה, שלכן, הלוחות שניתנו בחודש השלישי לא נתקיימו, כי אם, הלוחות שבאו לאחרי תשובת התחתונים (לוחות אחרונות שניתנו ביוהכ"פ^מא), ועד לכללות מעשינו ועבודתינו במשך זמן הגלות (שעיקרה הו"ע התשובה), שאז נעשה הגילוי דמתן תורה בתוקף^מב וקיום נצחי (גאולה שאין אחרי' גלות), ובתכלית השלימות.

ו. והנה, הפנימיות ד"צום הרביעי' מרומזת גם ביום המיוחד בחודש הרביעי שבו נקבע „צום הרביעי" — יום השבעה עשר בו:

שבעה עשר — בגימטריא טוב. ונמצא, שקביעות הצום ביום שבעה עשר מדגישה את הפנימיות שבו — יום טוב, כפי שיתגלה לעתיד לבוא — „צום530הרביעי גו' יהי' לבית יהודה לששון ולשמחה ולמועדים טובים", יום טוב כפשוטו (ואדרבה — באופן נעלה יותר מימים טובים ע"ד הרגיל), ומעין זה גם עכשיו — בשבעה עשר בתמוז שחל בשבת (כנ"ל ס"ג).

ובעומק יותר: שבעה עשר אינו אלא הגימטריא ד"טוב", אשר, ה"חשבון (גימטריא) מורה על מיעוט האור והחיות והגילוי עד שלא נשאר ממנו כ"א בחי' אחרונה שהוא בחי' החשבון ומספר"^מג, היינו, שענין ה"טוב" הוא בהעלם, כי בגלוי (בחיצוניות) נראה דבר בלתי־רצוי, אלא, שבפנימיותו הוא טוב^מד.

ויש לקשר זה עם מ"ש^מה „יוסף בן שבע עשרה שנה גו'"^מו, בגימטריא „טוב"^מז (וכידוע^מח שיוסף הוא בחי' היסוד^מט שנקרא טוב)^נ, אשר, בגלוי ובחיצוניות התחיל אז ענין בלתי־רצוי, הירידה למצרים, „לעבד נמכר יוסף"^נא, אלא שבפנימיותו הי' זה דבר טוב^נב, שמעבד דשר פרעה נעשה משנה למלך פרעה, ובכללות הירידה למצרים, גלות מצרים, בא הבירור והזיכוך — גאולה ויציאה ממצרים ומ"ת — על ידו זכו לגילוי דמתן תורה^נג.

ויש להוסיף גם בנוגע להפנימיות דשבעה עשר בתמוז^נד — כידוע^נה שתוקף האור^נו והחום דהשמש בתקופת תמוז נשתלשל מתוקף הגילוי ד"שמש הוי'" („שמש ומגן הוי' אלקים"^נז), ובזה531גופא טו"ב תמוז — „טוב הוי'"^נח, כי, הירידה דשבעה עשר בתמוז (החל משבירת הלוחות, עד לכללות ענין החורבן והגלות) היא לצורך העלי' דימות המשיח, שאז יהי' הגילוי ד"שמש הוי'" בתכלית השלימות, כמבואר בתניא^לח שלעתיד לבוא „לא^נט יכנף עוד מוריך והיו עיניך רואות את מוריך"^ס, „לא יהי' לך עוד השמש לאור יומם וגו' כי הוי' יהי' לך לאור עולם"^סא.

ולהעיר, אשר בדורנו זה, נתגלה ענין טוב בחודש תמוז, חודש גאולת כ"ק מו"ח אדמו"ר^סב נשיא דורנו בי"ב תמוז^סג, אשר, בגאולה זו נגאלו גם „כל מחבבי תורתנו הק', שומרי מצוה, וגם את אשר בשם ישראל יכונה"^סד, גאולה של כל ישראל, שהיא מעין והכנה לגאולה האמיתית והשלימה^סה, שאז „צום הרביעי גו' יהי' גו' לששון ולשמחה ולמועדים טובים"^סו.

ועאכו"כ כאשר שבעה עשר בתמוז חל ביום השבת^סז — שאז נתגלה הפנימיות שבו^סח, הפנימיות ד"צום הרביעי"^סט, כנ"ל בארוכה.

532ז. והנה, גילוי הפנימיות דשבעה עשר בתמוז מצד קביעותו ביום השבת (שידחה באמת ויהפך לששון ולשמחה) — מודגש גם בפרשת השבוע, פ' בלק:

בפ' בלק (בחלק הפרשה השייך במיוחד ליום השבת) מדובר אודות הגאולה ע"י משיח צדקנו — כמבואר בפירוש רש"י (פשוטו של מקרא^ע) „וירד מיעקב^עא, ועוד יהי' מושל אחר מיעקב (נוסף על דוד שאודותיו מדובר בפסוקים שלפנ"ז) . . ועל מלך המשיח אומר כן".

ומבואר גם (באופן אחר קצת^עב) ב"משנה תורה" להרמב"ם^עג (שבו נתבארו כל הלכות התורה, גם ההלכות דביהמ"ק, הלכות דמלך המשיח וכו') — פס"ד להלכה:

„המלך המשיח . . התורה העידה עליו שנאמר כו', אף בפרשת בלעם נאמר ושם נבא בשני המשיחים, במשיח הראשון שהוא דוד שהושיע את ישראל מיד צריהם, ובמשיח האחרון שעומד מבניו שמושיע את ישראל [באחרונה]^עד. ושם הוא אומר^עה אראנו ולא עתה זה דוד, אשורנו ולא קרוב זה מלך המשיח. דרך כוכב מיעקב זה דוד, וקם שבט מישראל זה מלך המשיח. ומחץ פאתי מואב זה דוד, וכן הוא אומר^עו ויך את מואב וימדדם בחבל, וקרקר כל בני שת זה המלך המשיח, שנאמר בו^עז ומשלו מים עד ים. והי' אדום ירשה זה דוד, שנאמר^עח ותהי אדום לדוד לעבדים וגו', והי' ירשה וגו' זה המלך המשיח, שנאמר^עט ועלו מושיעים בהר ציון וגו'".

זאת ועוד: במנחת שבת^פ מתחילין לקרוא פ' פינחס — „פינחס זה אליהו"^מא, מבשר הגאולה^פב.

ומובן, שכאשר קורין פ' בלק והתחלת פ' פינחס בשבת שבו חל י"ז תמוז, אזי מודגשת יותר דחיית התענית, והתגלות הפנימיות שבו — שיהפך לשמחה בימות המשיח.

ח. ויש להוסיף ולקשר זה עם פרק ששי דאבות שלומדים בשבת זו — שגם בו מודגש ענין הגאולה:

א) „כל האומר דבר בשם אומרו מביא גאולה לעולם"^פג. ויש לומר הפירוש (הפנימי) בזה — שעי"ז שמרגיל את533עצמו לומר עניני התורה בשם אומרם, עד להאומר הראשון, הקב"ה, אזי פועל כן גם בעניני העולם, שבכל „דבר" שבעולם יהי' ניכר בגלוי „שם אומרו" — „ברוך שאמר והי' העולם", ועי"ז „מביא גאולה לעולם" — „ונגלה כבוד ה' וראו כל בשר יחדיו כי פי ה' דיבר"^ד.

ב) ובהמשך לזה — בסיום וחותם הפרק — „כל מה שברא הקב"ה בעולמו לא בראו אלא לכבודו, שנאמר ולכבודי בראתיו יצרתיו אף עשיתיו", היינו, שתפקידו ועבודתו של יהודי לגלות את מציאותו האמיתית של כל נברא^ה — לכבודו של הקב"ה, ומסיים, „ואומר^פו ה' ימלוך לעולם ועד", שעי"ז מגלים מלכותו של הקב"ה בכל העולם, עד לתכלית השלימות — „לעתיד לבוא שכל המלוכה שלו"^מז.

ובזה נכלל גם גילוי „שם אומרו", ותכלית בריאתו („לא בראו אלא לכבודו"^פח) ד"צום הרביעי" — ע"י הפיכתו לששון ולשמחה.

ט. ע"פ כל האמור לעיל, מובן, שבשבת זו יש נתינת־כח מיוחדת לעבודת כאו"א מישראל לדחות התענית (ע"י גילוי הפנימיות שלו), עד לדחייתו באמת (ביטולו לגמרי), והפיכתו לששון ולשמחה — ע"י ההוספה ביתר שאת וביתר עוז בענינים המיוחדים שממהרים ומזרזים את הגאולה

והשלימה.

ולכל לראש — הצפי' לגאולה, כלשון חז"ל^פט „צפית לישועה", כמבואר בכו"כ מקומות בדברי חז"ל שהצפי' לגאולה, והבקשה והדרישה על הגאולה, ממהרת ומזרזת את הגאולה בפועל ממש^צ.

ויש להדגיש בענין זה דבר שלא כאו"א שם לב אליו, ולא עוד, אלא, שיש כאלו שרוצים להתעלם ח"ו מזה:

בדברי הרמב"ם שביאת המלך המשיח מפורשת בפרשתנו (כנ"ל ס"ז) — כתב פס"ד ברור: „כל מי שאינו מאמין בו (במלך המשיח), או מי שאינו מחכה לביאתו, לא בשאר נביאים בלבד הוא כופר, אלא בתורה ובמשה רבינו, שהרי התורה העידה עליו וכו'".

י. ונוסף על כללות הענין דצפי' לגאולה — יש להוסיף בלימוד עניני התורה השייכים לגאולה.

ולכל לראש — לימוד הלכות בית הבחירה, בספרו של הרמב"ם, הלכות פסוקות, ולפנ"ז — במשנה ובגמרא, מסכת מדות ותמיד, ולפנ"ז — בתושב"כ (דברי קבלה), הפרקים ביחזקאל^קו המדברים אודות „בנין העתיד להבנות"^קז.

וכמדובר כמ"פ בשנים שלפנ"ז, אשר, בימי „בין המצרים" (החל משבעה עשר בתמוז^קח) יש להוסיף במיוחד בלימוד הענינים השייכים לבנין ביהמ"ק, על יסוד מאמר המדרש^קט „א"ל הקב"ה (ליחזקאל) גדול קרייתה בתורה כבניינה, לך אמור להם ויתעסקו לקרות צורת הבית בתורה, ובשכר קרייתה . . אני מעלה עליהם כאילו הם עוסקין בבנין הבית", ויתירה מזה — שעי"ז „בנין ביתי" אינו „בטל"^קי.

יא. וכן צריך להוסיף בהענין ד"ציון במשפט (הלכות התורה^קיא) תפדה ושבי' בצדקה"^קיב, ובלשון הכתוב^קיג — שהובא ונתבאר בזהר דפרשת השבוע^קיד: „רבי חזקי' פתח" — „כה אמר ה' שמרו משפט ועשו צדקה כי קרובה ישועתי וגו'" (ובפרט ע"פ ביאור אאמו"ר בהערותיו על הזהר^קטו הקשר והשייכות לפרשתנו ע"ד הקבלה וכו')^קטז.

ויש להוסיף, שבמ"ש „שמרו משפט ועשו צדקה" נכללים כל המצוות:

„שמרו" — קאי על השמירה דמצוות לא תעשה, „כל מקום שנאמר השמר פן ואל אינו אלא בלא תעשה"^קיז, וזהו מש"נ „שמרו משפט", „כי משפט הוא דינים כו'"^קיח, דוגמת השופטים שעיקר ענינם בשלילת הנהגה בלתי־צוי'. „ועשו צדקה" — הקיום והעשי' דמצוות עשה, כי צדקה היא כללות כל המצוות^קיט.

וי"ל שבהענין ד"עשו צדקה" גופא536ישנו גם הענין ד"שמרו משפט" — כי, נוסף על קיום המצוה נעשה גם בירור הדבר הגשמי שבו מקיימים המצוה, היינו, שהדבר הגשמי, מציאות העולם (מלשון העלם^קכ), מתברר ומתהפך לקדושה^קכא. ובלשון הידוע^לז „מעשינו ועבודתינו", „מעשינו" קאי על עשיית המצוה עצמה, ו"עבודתינו", מלשון עורות עבודים^קכב, קאי על בירור והפיכת הדבר הגשמי — „שמרו משפט"^קכג.

וזהו מאמר הנביא לכנס"י — „כה אמר ה' שמרו משפט ועשו צדקה כי קרובה ישועתי גו'" — השייך ומודגש ביותר בדורנו זה, דור האחרון:

שמעו יהודים — מכריז הנביא בשם הקב"ה — מכיון ש"קרובה ישועתי", שהרי תיכף ומיד בא משיח צדקנו, לכן, „שמרו משפט ועשו צדקה", חיטפו (כדיוק חז"ל^קכד אשר ב"האי עלמא" צ"ל „חטוף") וקיימו עוד מצות־עשה אחת („צדקה" לשון יחיד) ושמירת עוד מצות לא תעשה אחת („משפט" לשון יחיד), מצוה אחת ואחרונה שתכריע את כל העולם כולו לכף זכות ותביא תשועה והצלה האמיתית^קכה, „ישועתי", גאולה האמיתית והשלימה!

יב. ועוד ענין שיש לעורר אודותיו — ענין שהזמן גרמא, בקשר לתקופת תמוז בכללותה:

בתקופת תמוז מתגבר אור וחום השמש^קכו, תקופת הקיץ, אשר, ענין זה „נשתלשל" מהתגברות תוקף הגילוי ד"שמש הוי'" (כנ"ל ס"ו).

ומכיון שבתקופה זו נהוג (במדינה זו וכיו"ב) לשלוח את הילדים והילדות ל"מחנות קיץ" — יש להשתדל ביותר וביותר שכל ילדי ישראל^קכז יהיו ב"מחנות קיץ" שבהם מאיר הגילוי537ד"שמש הוי", כלומר, מחנות קיץ הכשרים, עד לטהרת הקודש*12).

ומובן בפשטות — ואין צורך להאריך ולבאר — גודל ההשפעה דמחנות קיץ אלו,

הן בנוגע לילדים שבמשך השנה אינם מקבלים, לדאבוננו, חינוך הכשר (ועאכו"כ חינוך על טהרת הקודש), שזוהי ההזדמנות הטובה ביותר להחדיר בהם תורה ויהדות,

והן בנוגע לילדים שגם במשך השנה זוכים לקבל חינוך על טהרת הקודש — שגם אצלם ניתוסף בתורה ויהדות עי"ז שנמצאים במשך תקופה ארוכה (לפיערך) ב"מחנה קיץ", אשר, במשך כל המעת־לעת, ביום ובלילה, מנותקים הם מ"המונה של רומי"^קכ, ואינם צריכים להשתדל בעצמם ד"לא יתבייש מפני בני אדם המלעיגים"^קל, שפוגשים בהם במשך השנה, בהיותם בעיר, ועד"ז בשאר ענינים דוגמתם,

ולאחרי שמתרגלים בזה במשך זמן — הרי „הרגל נעשה טבע"^קלא, שהולך ונמשך בכל הימים שלאח"ז (ועד — „גם כי יזקין לא יסור ממנה"^קלב).

יג. ובהמשך לזה, יש לעורר עוה"פ ועוה"פ ע"ד גודל ההכרח והנחיצות לפעול בחינוך בני ובנות ישראל:

בשבועות האחרונים מדברים פעם אחר פעם אודות המצב המבהיל שמאות אלפי ילדי ישראל, בחוץ לארץ ובארץ הקודש, מסתובבים ללא ידיעה באל"ףבי"ת של יהדות, ולכן, חוב קדוש על כאו"א להשתדל ביותר וביותר לפעול בחינוך ילדי ישראל (כולל גם „ילדים" ביהדות) בדרך התורה והיהדות, כמדובר בארוכה בהתוועדויות האחרונות.

ועל כן — ההצעה והבקשה, כפולה ומכופלת^קלג:

בכל מקום ומקום יקבעו שנה זו ל"שנת הילד והילדה", שנה שבה יקדישו שימת־לב מיוחדת ויתירה, מתוך מסירה ונתינה, לנושא חינוך בני ובנות ישראל בדרך התורה והיהדות, עי"ז שכאו"א יתמסר לעסוק בענין החינוך, כולל ובמיוחד — לעורר את הורי הילדים לחנך את הילדים בבתי־ספר, חדרים וישיבות כו', שבהם יקבלו חינוך יהודי בדרך התורה והיהדות, חינוך הכשר, עד לחינוך על טהרת הקודש.

ויש להוסיף ולהדגיש שענין זה שייך לכל אחד ואחת, הן האנשים, הן הנשים (כולל גם בנוגע להורים — הן האב, והן — ועאכו"כ — האם^קלד), והן הטף, שגם הם יכולים וצריכים להשפיע בחינוך חבריהם וחברות שלהן, ובפרט שמצד טבעם של ילדים רוצים הם „לשלוט" על ילדים אחרים, להורות להם כיצד538להתנהג כו', החל ע"י שהילד „המחנך" מראה עצמו דוגמא־חי', ולכן, עליהם לנצל טבע זה להשפיע על חבריהם וחברותיהן בעניני יהדות,

ומצוותי'.

ופשיטא — שהפעולה בכל הענינים האמורים צריכה להיות מתוך אהבת ישראל עד לאחדות ישראל,

ומענינא דיומא — דחיית התענית: ע"י אהבת ישראל מבטלים סיבת הגלות, ובהבטל הסיבה בטל בדרך ממילא המסובב, הגלות^קלה.

יד. ויה"ר שע"י מעשינו ועבודתינו בכל הנ"ל,

— ובאופן המודגש בשנה זו, שנת הקהל, „הקהל את העם האנשים והנשים והטף"^קלו,

ותשמח —

נזכה — במהרה בימינו ממש, תיכף ומיד — לקיום היעוד „ואתם תלוקטו לאחד אחד בני ישראל"^קלז, „קהל גדול"^קלח, שלימות האחדות דכל בנ"י,

כולל גם „הקיצו ורננו שוכני עפר"^קלט, ומשה („גואל ראשון"^קמ) ודוד („משיח הראשון") עמהם, וכ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו עמהם, כולל ובמיוחד — אלו שהלכו לעולמם לפני משך זמן קצר (שאצלם השינוי ד"הקיצו ורננו" קל יותר),

וכולם יחדיו — „ישובו הנה"^קלח, לארצנו הקדושה, לירושלים עיר הקודש ולבית המקדש, עד לקדש הקדשים, המרכז והיסוד דכל העולם כולו, „אבן שתי' שממנה הושתת העולם"^קמא, ומשם נמשכת הקדושה בכל ארץ ישראל, ובכל העולם כולו, שהרי, „עתידה ארץ ישראל שתתפשט בכל הארצות"^קמב.

וכל זה — באופן של זריזות, הן בנוגע לעבודתם של ישראל, „ממלכת כהנים"^קמג, ש"זריזין הן"^קמד, והן (ועאכו"כ) בנוגע לפעולתו של הקב"ה בהבאת הגאולה ש"אלקיכם כהן הוא"^קמה,

ויתירה מזה — שתיכף כבר אין מקום לדבר על ביאת הגאולה (בעתיד), כי הגאולה כבר בהווה^קמו, ו"צום הרביעי" הוא כבר עכשיו בהוה „יום טוב ויום ששון ושמחה", עד לשלימות השמחה — „שמחת עולם על ראשם"^קמז.