Addenda - sichos and letters 19

261ב ח ו ק ו ת י

. . . במענה על מכתבו, בו מודיע שלומד הוא סופרות ובישיבת תורת אמת ומבקש חוות דעתי מה לעשות בכדי להצליח במעשיו;

והנה ידוע הכתוב בתורתנו הקדושה, אם בחוקותי תלכו ואת מצותי תשמרו וגו' ונתנה הארץ יבולה וגו'. ופירש רש"י אם בחוקותי תלכו שתהיו עמלים בתורה ואם כי ברורה דרכו, אשר כיון שזיכהו השי"ת להעמידו בקרן אורה זו תורה, הנה עליו להיות עמל בתורה, היינו יותר מרגילותו וטבעו, שלכן זהו נקרא בשם עמל, ואף אם לומד הוא — כמו שכותב במכתבו — סופרות נקרא בשם זה בודאי נשאר די זמן פנוי להיות עמל בתורה, ובודאי הנה בכל הבטחתו ונתתי גשמיכם בעתו וגו' מובן אשר דבר הכרחי הוא, ובפרט לאלו שזכו ללמוד בישיבה מיסודם והנהגתם של נשיאינו צדיקי יסודי עולם הוא כ"ק אדמו"ר (מהורש"ב) וכ"ק מו"ח אדמו"ר זצוקללה"ה נבג"מ זי"ע, הרי מוכרח שילמוד תורתם זוהי תורת החסידות דברי אלקים חיים אשר על ידי זה מתקשרים בתוספת קישור באילנא דחיי ובמילא נמשך לו תוספת ברכה והצלחה גם בחיי עולם, היינו גם בחיים בעולם הזה הגשמי . . .

(ממכתב כ"ד אדר, תשי"נ)

*) כאן חסר בההעתקה. המו"ל.

. . . באַשטעטיג די ערהאַלטונג פון אייער בריף, אין וועלכן איר שרייבט ראשי פּרקים וועגען דעם בית הכנסת* . . און די שוועריקייטען בנוגע דעם מנין וכו', און אַז מען דאַרף רחמים רבים.

והנה ברור, אַז דער ענין פון רחמים רבים איז פראַן, און ווי מיר זאָגען דאָס אין דאַוונען אַלע טאָג, ברחמיך הרבים רחם עלינו, מען דאַרף נאָר פאַרשטאַרקען דעם צנור וכלים אויף צו אויפנעמען זיי אין ענינים של פּועל דאָ למטה. און וואָס איז נאָך אַ בעסערע כלי ווי אַ שול וואו מען לערנט תורה, וואָס פאַראיינציקט תורה און תפלה. נמצא אַז דאָס ווענדעט זיך נאָר אין די עסקנים פון בית הכנסת ומדרש, אַז זיי פון זייער זייט זאָלען טאָן אַביסעל, און דענסטמאָל וועט די זאַך זיין בסדר. ועל דרך ווי עס ווערט דערציילט אין אָנהויב פון מדרש שיר השירים וקהלת, בנוגע דעם אַרויפבריינגען אַ גרויסען שטיין צום בית המקדש, וועלכעס איז ניט געווען בערך אַז איין מענטש זאָל262עס בריינגען, און דאָך האָט זיך געפאָדערט פון דעם מענשן ער זאָל העלפען מיט איין פינגער, און דאָס איבעריגע איז שוין געטאָן געוואָרען מלמעלה דורך מלאכיו עושי דברו. ועל דרך זה איז דאָס בכל מקום ובכל זמן, אויב אַפילו דאָס ווערט געטאָן דורך אַ אַנדער לבוש. און ווי באַוואוסט אַז אַ מלאך מוז דאָס ניט זיין דוקא אַזאַך וואָס קומט מיט צוויי ווייסע פליגלעך, נאָר עס קען אויך זיין אַ מלאך כמשמעו, אַ שליח, והרבה שלוחים למקום. און בפרט אין אַ ענין טוב וואָס זכות הרבים תלוי בו. און וויבאַלד איר האָט זוכה געווען צו זיין פון די ראשי עסקנים אין דעם ביהכ"נ והמדרש — איז דאָך זיכער אַז ניט נאָר וועט איר אַליין טאָן אין דעם, נאָר וועט אויך זעהען אַז אַלע וואָס קענען טאָן אין דעם, זאָלען טאָן. והשם יתברך יצליחו . . .

(ממכתב אדר"ח אלול, תשי"ז)

מיט פאַרגעניגען האָב איך באַקומען אייער בריף פון א' וירא אין וועלכען איר שרייבט לפי ערך בפּרטיות וועגען דעם מצב פון בית הכנסת . . און חאָטש אין אייניגע פּרטים דאַרפמען נאָך תיקון לויט ווי איר שרייבט, אָבער מיר ווייסין די הבטחת השם יתברך פתחי לי כחודה של מחט ואני אפתח לך כפתחו של אולם, און אַז דער גבאי און די מתפללים וועלען פון זייער זייט משתדל זיין זיך, וועט השם יתברך זיכער געבען הצלחה, און בפרט אַז אויף יעדער אידן איז געזאָגט געוואָרען; ונפש השנית בישראל היא חלק אלקה ממעל ממש וואָס דער לשון הכתוב איז חלק אלקה ממעל און רבנו הזקן איז מוסיף דעם וואָרט ממש, אַז דאָס זאָל אַראָפּקומען אין פּועל ממש, ניט נאָר אין מחשבה ודבור נאָר במעשה אין טאָג טעגליכען לעבען, און אין אַלע ענינים וועגען וועלכע איר שרייבט אין ראשי תיבות. און ווי עס שטייט אין ספרים און רבנו הזקן האָט דאָס אַריינגעשטעלט אין סידור, אַז די הקדמה צו תפלה איז ואהבת לרעך כמוך, איז אַז דער גבאי קוקט אויף די מתפללים מיט דער הקדמה און די מתפללים קוקען אויפן גבאי לויט דער הקדמה הנ"ל, איז דאָס אַ זיכערע וועג אַז עס וועט זיין ברכנו אָבינו (וואָרום) כולנו כאחד, און ווי עס איז מרומז אין תניא פּרק ל"ב, און עס זאָל זיין, דוקא ווי ער איז מסיים דאָרטען באור פּניך. וואָס די כוונה אין דעם איז אויך אַז מען מאָנט הארת פּנים פון איינעם צו דעם אַנדערן, שהרי כמים הפּנים לפּנים כן לב האָדם לאָדם.

ולהוסיף עכ"פ בתור הערה אין די ענינים פון בית הכנסת חב"ד, האָב איך געבעטען צו געבען זיי בתור מתנה פון קה"ת, אייניגע ספרי חסידות, און תהלים וועלכע זיינען אָפּגעדרוקט געוואָרען בשם אהל יוסף יצחק על שם כ"ק מו"ח אדמו"ר זצוקללה"ה נבג"מ זי"ע.

263ולחדש כסלו הוא חדש הגאולה הבע"ל ועל כל ישראל לטובה ולברכה, הצה בתור גבאי ימסור לכל המתפללים וב"ב וכל אשר להם, יה"ר שיהי' פדה בשלום נפשי, וכמ"ש הטעם כי ברבים היו עמדי, שאַפילו גם כשמתקוטטים בחיצוניות הנה בפנימיות ובאמת היו עמדי (וכמרומז בירושלמי סוטה פ"ק ח') כולם שלמים בדיעה אחת לתורה אחת ולד' אחד. וכמבואר בתורת החסידות בכו"כ מקומות . . .

(ממכתב כ' מ"ח, תשט"ו)

. . . לצערי מוכרח הנני עוה"פ לתמי' במחילה בהנוגע להמעשה שקרה . . והוא:

במענה לשאלתי לתכנית ואופן סידור כנוס תלמידים־ות הרשת ביום ההילולא . . ענו לי, לתמהוני הכי גדול, שאף שהתלמידים הנה תיכף לבואם הכניסום למחסן והתועדו אתם וכו', הנה התלמידות הסתובבו ממקום למקום משך כמה שעות, ובמילא הרי לא לבד שלא ניצלו הזמן לפעול עליהן ולקרבן יותר ליהדות לתורה ומצותי', אלא אדרבה נשאר רושם בלתי רצוי, וד"ל.

ולשאלתי איך לא הכינו מקום מתאים בשבילן מראש, ענו לי שהקס"ד הי' שיתאספו בבית הכנסת, אלא שלפתע פתאום קמו אחדים בקול צעקה ותרועה שבשום אופן לא יניחו להתלמידות להתאסף שם מטעמי . . . יראת שמים ! ומטובו לברר . . אצל הנ"ל: א) איפוא נמצא מקור בנגלה או בחסידות להנהגה מבהילה זו. ב) מאין יש להם „כתפים רחבים" — ברייטע פּלייצעס — לבטל מאה תלמידות מלשמוע דברי התעוררות ויראת שמים, כיון שאין הם רבנים מורי הוראה בישראל. ואין להם אלא להציע טענותיהם ולהניח הפס"ד להרב שבמקום. ג) הרי ידע אינש בנפשי' מצבו ביראת שמים, שלא תמיד בשוה הוא, והאומנם כשמרגישים בעצמם לפעמים ירידה, האם גם אז נזהרים מלהכנס במקום קדוש עד שיחזור בתשובה שלימה וכלשון הרמב"ם שיעיד עליו יודע תעלומות שלא ישוב לכסלה עוד, או כמבואר בתניא באגה"ת לרבנו הזקן. ד) גמרא מפורשת, סוכה נא' ב', שנשים היו נכנסות לעזרה, ולא עוד אלא שבראשונה היו נשים מבפנים ואנשים מבחוץ. ומה שתקנו גזוזטרא בשבילן הי' מפני שלא יבואו לידי קלות ראש, כיון שהשתתפו אנשים ונשים בעזרה זו עצמה, אבל לא מפני שבנות ישראל פוגעות בקדושת העזרה, ח"ו. וממ"נ; אם ידעו הנ"ל מגמרא זו איך עשו ההיפך. ואם לא ידעו מזה, הרי אנשים שחוסר ידיעה זו בהם, אין להם להורות הנהגה בפרסום ובתוקף, והנהגה שנוגעת למאה מבנות ישראל.

264בבית הכנסת שבו התפלל כ"ק מו"ח אדמו"ר זצוקללה"ה נבג"מ זי"ע נשיא ישראל, ערכו איזה פעמים כנוס של תלמידות, וגם בחיי כ"ק מו"ח אדמו"ר בעלמא דין. וכנ"ל בסעיף שלפני זה, שאם אין הנ"ל יודעים מנהגי החסידים, עליהם לשאול, ולא להורות, ואם יודעים איך הורו לעשות ההיפך . . .

(ממכתב ב' אדר, תשט"ז)

. . . עס איז באַוואוסט דער וואָרט פון כ"ק אדמו"ר הצמח צדק; קרא לשמש ויזרח אור — קרא לשמש ויזרח אור. וביאר כ"ק מו"ח אדמו"ר; אַ שמש דאַרף מאַכן ליכטיג — געמיינט רוחניות'דיקע ליכט — די גאַנצע שול. און אַז מען טוט איז סוף סוף טוט מען אויף . . .

(ממכתב כ"ד טבת, תשט"ז)

. . . די גמרא זאָגט (שבועות לט, א) כל ישראל ערבין זה בזה8). האָט דער רבי (שליט"א) אויף דערויף געזאָגט**) „ערב" האָט דריי טייטשן — זיס, צוזאַמענגעמישט, ערב. אַ איד אַ אידן איז זיס, אַ איד מיט אַ אידן איז אויסגעמישט, און אַ איד איז ערב פאַרן צווייטן אידן, עכ"ל.

דורך תורה אחת ווערן אידן אַ גוי אחד, וואָס איז פאַראיינציקט מיט ד' אלקינו ד' אחד.

מיר האָפן, אַז איר וועט זיך ניט באַגענוגענען מיט עינו טובה בשלו, און וועט זיין פון די מזכי הרבים, און איר וועט אַנטייל נעמען מיט אַלעס מעגליכעס אין דער ברייט פאַרצווייגטער אַרבעט פון מחנה ישראל.

ווי כ"ק אדמו"ר (שליט"א) האָט שוין מער מאָל געוואָרנט, געפינען מיר זיך יעצט אין די לעצטע צייט פון גלות, און תורה און תשובה זיינען דער איינציקער מיטל צו פאַרלייכטערן די חבלי משיח.

די אהבה וועלכע יעדער איד דאַרף פילן צו אַ צווייטן אידן, רופט אַרויס אין זיין האַרצן דעם גרעסטן רחמנות אויף דעם וועלכער טוט ניט קיין תשובה אין היינטיקער צייט.

265פון דעם צייטונגס אויסשניט וועלכן מיר לייגן דאָ ביי, וועט איר זען אויף וועלכן געביט, לויט די אומשטענדן, ס'איז אייך לייכטער אָנצופאַנגען צו אַרבעטן. בעפאָר מען הויבט אָן די אַרבעט דוכט זיך אפשר אַז ס'איז שווער, אָבער אַז מען טרעט שוין צו צו דער אַרבעט זעט מען, אַז מיט דעם אויבערשטנס הילף טוט מען אויף . . .

(ממכתב ד' דחנוכה, תש"ג)

. . . נצטערתי להשמועה אשר מצב בריאות כת"ר אינו כדבעי, ויהי רצון שתהי' רפואתו קרובה וגם שלימה ויבשר טוב בזה.

מצו"ב העתק רשימת אדמו"ר הצ"צ (על תנ"ך) על הפסוק רפאני ה' וארפא — סיום וחותם הפטרת שבת זו בחוקותי תלכו גו' ונתתי גשמיכם בעתם גו' וכל הברכות המנויות בפרשה, בכלל ובפרט; וישבתם לבטח בארצכם ונתתי שלום בארץ גו' והייתי לכם לאלוקים ואתם תהיו לי לעם, מעתה ועד עולם, וכנאמר ביום סגולה זה; הילולא דרשב"י (זוהר ח"ג רצו, ב) כי שם ציוה ה' את הברכה חיים עד העולם, אורך ימים ושנות חיים (וגו' — היינו) ושלום יוסיפו לך . . .

(ממכתב ל"ג בעומר, תשכ"ז)