Sefer HaSichos (the Rebbe)
משיחות ש"פ לך לך, י"א מר־חשון ה'תשנ"ב
0כיון שחשון וכסלו שניהם מלאים, ישנם שמקבלים פני שכינה — „יראה אל
שלשה חדשים שלמים (תשרי חשון אלקים בציון"*12, ויתירה מזה, „יראה גו'
כסלו) בהמשך אחד, שעי"ז נעשית אל פני האדון הוי'"קל, כולל גם היחוד
„חזקה" בהתחלת השנה על שלימות דשם הוי' ושם אלקים שמודגש בקידוש
החדשים, שרומזת על השלימות דבנ"י לבנה (כנ"ל סי"א), „הוי' הוא האלקים",
ש"עתידים להתחדש כמותה" — „יתקיים ובעילוי אחר עילוי, ז"פ „הוי' הוא
בנו מקרא שכתוב ובקשו את ה' אלקיהם האלקים" שאומרים בנעילת יוהכ"פ (ל־
ואת דוד מלכם אמן", ביאת דוד מלכא אחרי אמירת „שמע ישראל הוי' אלקינו
ובפשטות — שתיכף ומיד מתקיים הציווי שקורין תיכף בזמן המנחה: „לך לך גו' אל הארץ אשר אראך", לארצנו הקדושה, כיון ש"לזרעך נתתי את הארץ הזאת מנהר מצרים עד הנהר הגדול נהר פרת את הקיני ואת הקניזי ואת הקדמוני וגו'"קכג, ארץ עשר אומותקכד, ובארצנו הקדושה עצמה — „הלוך ונסוע הנגבה"קכה, „לצד ירושלים . . הר המורי'"קכו, הוי' אחד" פ"א, ו"ברוך שם כבוד מלכותו לעולם ועד" ג"פ) — (כ"ק אדמו"ר שליט"א הכריז בניגון המקובל:) הוי' הוא האלקים, הוי' הוא האלקים, הוי' הוא האלקים, הוי' הוא האלקים, הוי' הוא האלקים, הוי' הוא האלקים, הוי' הוא האלקים, לשנה הבאה בירושלים!0א. פרשת לך לך איז אַ פרשה כל־תורה) בעבודת אברהם אבינו, דער לית ועיקרית: מיט דער פרשה הויבט ערשטער איד וואָס פון אים שטאַמט זיך אָן די תקופה פון אברהם אבינו, גאַנץ עם ישראל — איז פאַרשטאַנדיק, דער ערשטער איד, אָנהויבנדיק פון דעם אַז זיי גיבן אַרויס דעם תוכן כללי פון ערשטן ציווי של הקב"ה צו אברהם'ן: גאַנץ תורה און אידישקייט.
עד עולם"ד, און דער ברית בין הבתרים ובמיוחד — האָט זיך דאָס אָנגעהויבן — „ביום ההוא כרת ה' את אברם ברית פון דעם ציווי ה' צו אברהם אבינו „לך לאמר לזרעך נתתי את הארץ הזאת גו'"ה. לך מארצך גו' אל הארץ אשר אראך"
ע"ה שנהי), כמבואר בארוכה בדרושי וויבאַלד אַז די ענינים אין דער חסידותיא).
הקכ"ה אף ארן שרראן בת דאָרר מוו ארשט"ו:
מילה — זיינען די ערשטע ענינים (אין
8) ע"ז ט, א.
9) ראה לקוטי תורה להאריז"ל ריש פרשתנו.
הובא ונת' באוה"ת חיי שרה קכו, א ואילך.
10) פרשתנו יב, ד.
11) ראה תו"א פרשתנו יא, סע"ג. תו"ח שם פג,
סע"ד ואילך. אוה"ת שם (כרך ו) תתרעה, ב ואילך.
לקו"ש חס"ו ע' 83 ואילך. ספר השיחות תש"נ ח"א
ע' 97 ואילך. ספר הערכים־חב"ד ערך אברהם ס"ד
(ע' עא ואילך). וש"נ.
0— אַן איין מאַליקע פּאַסירונג וואָס איז ענין פון „לך לך גו'" אַלס הכנה והתחלה
געווען אַ הכנה צו מתן תורה; ולכאורה פון מתן תורה, און מיט אַ הוספה (אין
איז „מאי דהוה הוה"יג?! ס'איז ניט גענוג דער הכנה) לגבי כל ה(הוספות ב)שנים
דער ענטפער, אַז דאָס איז בכדי מ'זאָל שלפני זה.
נאָכמער: יעדן יאָר ווען מ'לייענט אַ פרשה אין תורה דאַרף מען דערמיט לעבן מחדשטו (במכ"ש דערפון וואָס „בכל יום יהיו בעיניך חדשים"טז, עאכו"כ אין דעם זמן מיוחד בשנה ווען מ'לייענט די גאַנצע פרשה אין תורה, וברבים, מיט ברכות לפני' ולאחרי') — וואָרום דעמולט חזר'ן זיך איבער די ענינים וואָס רעדן זיך אין דער פרשה — בדוגמא ווי זיי האָבן פּאַסירט דעם ערשטן מאָליז. והתחלה פון מתן תורה, נאָר אויך נאָך דער גמר ושלימות פון מתן תורה??
נאָכמער: דער ענין פון מתן תורה איז דאָ בכל יום ויום — „נותן התורה"יא לשון הוה*2), וכמאחז"ל „בכל יום יהיו בעיניך (כחדשיםכא, און נאָכמער) חדשים"טז. וע"פ ציווי הנ"ל פון „מעלין בקודש", איז מובן אַז בכל יום דאַרף דער חידוש זיין בדרגא נעלית יותר ווי ס'איז געווען פריער. איז לאחרי די אַלע עליות אין דעם ענין פון מתן תורה בכל יום ויום, און דערצו אויך באופן מיוחד0פון ימים, שנים ודורות — וואָס איז דער פרחה נשמתן, ולאחרי כל דיבור „הוריד ענין פון „לך לך", אַלס הכנה צו מתן טל שעתיד להחיות בו מתים והחי'
אותם"כד, „והוא טל תורה"כז: לאחרי דער מ'קען ניט זאָגען, אַז די עבודה פון „פרחה נשמתן" בדיבור ראשון, צוליב „לך לך" אַלס הכנה צו מ"ת איז נאָר דעם וואָס מ'האָט דערגרייכט צו שליפאַר אַזאַ וואָס ביי אים פעלט אין זיין מות העבודה (אַלס נשמה בגוף), כנ"ל — עבודה פאַרבונדן מיט מתן תורה — איז דורך טל של תחי' (תורה), צוגעגעבן וואָרום דער גילוי ופעולה פון די עשרת געוואָרן צו דער נשמה אַ נייע, העכערע הדברות במתן תורה (בפעם הראשונה, שליחות, און דעריבער „החי' אותם" אַלס ועד"ז מובן בכל שנה ושנה) איז ניט נשמה בגוף, ועד"ז נאָך דעם דיבור שני, (געווען) תלוי אין דרגת העבודה פון א.א.וו. דרגא למעלה מדרגא. ולהוסיף, אידן; דער גילוי באַ מ"ת האָט מצ"ע אַז דער החזירן איז דוקא דורך טל של גע'פועל'ט בכל העולם כולו („צפור לא תחי' (שעתיד להחיות בו מתים), די דרגא צווח עוף לא פרח כו'"כב), ועאכו"כ אין פון „תורה חדשה"כ לע"ל, כדלקמן]. ג. ויש לומר נקודת הביאור אין „מתן תורה" (כנ"ל), נאָר ווייל „לך לך" דעם, אַז היא הנותנת: וויבאַלד אַז מתן איז נוגע צו דעם עצם ענין פון שלימות תורה איז דאָ בכל יום ובכל שנה באופן מתן תורה (און אין יעדער דרגא שבזה). נעלה יותר, ביז „חדשים" ממש לגבי וועט מען עס פאַרשטיין בהקדים אַז דעם „מתן תורה" שלפנ"ז [און ווי ס'איז ענלעכע שאלה בנוגע צו המסופר באונטערשטראָכן במיוחד אין דעם ענין פרשתנו וועגן הליכת וכניסת אברהם פון „לך לך" (די הכנה צו מ"ת), אַז עס לארץ ישראל („הארץ אשר אראך"), און דאַרף זיין אַ הליכה אמיתית, היינו שלא די הבטחה ונתינה פון ארץ ישראל פון בערך למצבו הקודם, כדלקמון] — דערי־ דעם אויבערשטן צו אברהם וזרעו: בער דאַרף ביום זה ושנה זו ז"ז אַז עבו־וויבאַלד אַז דער ענין בפרשתנו פוןכב שמו"ר ספכ"ט.
23) ראה סה"ש תש"נ ח"ב ע' 520 הערה 56.
24) ראה שבת פח, ב. שמ"ר פכ"ט, ד. שהש"רכז תניא פל"ו (מו, ב). — ועפ"ז מובן מה
שבשמו"ר ובשהש"ר שם מבואר, שחזרה נשמתן ע"י
25) ומה שהחזיר נשמתן ע" טל תחי' (שבת שם) התורה.
28) ישעי' נא, ד. ויק"ר ס"ג, ג.
1ארץ ישראל צו אידן, „לזרעך נתתי את [די קשיא ווערט נאָך שטאַרקער
הארץ הזאת גו'"ה, „נתתי" לשון עבר, בדורות האחרונים פון גלות: בדורות
„כבר נתתי" („והרי היא שלהם")כז, „ירו־ הראשונים פון גלות וואָלט מען געקענט
שה היא לכם מאבותינו"ל, ביז אַז דאָס ענטפערן אַז דער ענין פון „לך לך
איז נוגע להלכה אַז „ארץ ישראל מוח־מארצך גו' אל הארץ אשר אראך" איז
זקת היא"לא (נאָך איידער אידן האָבן איר נוגע צו די עבודה רוחנית פון „מאַך דאָ
כובש געווען), ובפרט ע"פ המפרשיםלב ארץ ישראל"לד (פאַרוואַנדלען חוץ לארץ
אַז דורך דעם וואָס אברהם האָט מקיים און איר איבערמאַכן צו „ארץ ישראל");
געווען דעם „קום התהלך בארץ לארכה אָבער לאחרי ריבוי העבודה במשך ה־
ולרחבה"לג („עבד בה חזקתא"כד) האָט ער דורות איז גלות פון און אין „מאַך דאָ
קונה געווען ארץ ישראל לזרעו עד ארץ ישראל" — איז הגם מ'האָט נאָך ניט
עולםלה,
ועאכו"כ לאחרי זה וואָס עם ישראל איז בפועל אַריין און כובש געווען ארץ ישראל בכיבוש ראשון (כיבוש יהושע) און דערנאָך בכיבוש שני (כיבוש עזרא) —
וואָס איז איצטער שייך לפועל דער געענדיקט אינגאַנצן די עבודה (והראי' — משיח איז נאָך ניט געקומען), האַלט מען אָבער אַ סך, גאָר אַ סך ווייטער פון התחלת העבודה פון כיבוש חוץ לארץ און מאַכן דערפון „ארץ ישראל", ועאכו"כ אַז מ'האַלט שוין גאָר ווייט פון התחלת הענין, אַז מ'דאַרף אַרויסגיין פון „ארצך" און ערשט אָנהויבן גיין אין (דה. טאָן די עבודה פון „מאַך דאָ) ארץ ישראל"!].
ווען דער אויבערשטער האָט אָפגעגעבן ארץ ישראל צו אברהם'ן אין דעם ברית בין הבתרים („לזרעך נתתי את הארץ הזאת" „כבר נתתי" בפועל), האָט ער אָפּגעגעבן בפועללז (אין דעם זעלבן2בבת אחת (נאָר אין קיום הענין בפועל „בימי מלך המשיח מוסיפין שלש אחרות זיינען פאַראַן שלבים. ע"ד ווי אויך על אלו השש . . היכן מוסיפין אותן בנוגע צו כיבוש ז' ארצות, איז דאָס ניט בערי הקיני קניזי וקדמוני"מ — פעלט געווען גלייך בזמן אברהם, נאָר לאחר אין דער שלימות פון קנין ארץ ישראל זמן, און ניט בבת אחת, נאָר בכמה (אפילו אין די ז' ארצות)מג.
וע"ד ווי דאָס איז בנוגע צו ארץ [אפילו אַז מ'זאָל לערנען, אַז בנוגע ישראל עצמה, עד"ז איז דאָס אויך בנוגע צו די ג' ארצות איז דאָס נאָר געווען אַ צו די אידן אין ארץ ישראל: אפילו הבטחה (על העתיד), און בשעת מעשה לאחרי כיבוש הארץ איז ניט געווען „לא נתן להם אלא שבעה גוים והשלשה בכל הזמנים אַ מצב פון „כל יושבי' כו' עתידים להיות ירושה לעתיד" — איז עלי'" (אין וועלכען ס'איז תלוי קיום דיני פאַרשטאַנדיק אַז ירושת ג' ארצות איז יובל)מד. נאָכמער: אפילו אין „כל יושבי' נוגע צו שלימות כיבוש כל ארץ ישראל עלי'" גופא — זיינען פאַראַן דרגותמה. (אויך פון די ז' ארצות); דעמולט וועט ס'איז פאַרשטאַנדיק בפשטות, אַז אע"פ צוקומען אַ שלימות אויך אין די ז'
ארצות (ובפרט אַז זיי זיינען רובא ד־
מינכרמא פון די עשר)].
„קנין"). וראה לקמן סי"ג.
אומות יש כאן ולא נתן להם אלא שבעה גויםמד ערכין לב, סע"ב. רמב"ם הל' שמיטה ויובל והשלשה . . קיני קניזי וקדמוני עתידים להיות פ"י ה"ח.
ירושה לעתיד" — י"ל דזהו בנוגע לנתינתןמה ולהעיד מדעת ר"ת (תוד"ה בזמן — גיטיז לו, שתיעשנה ארץ ישראל (וקדושתה), לא רק שינוי א ואילך) דבבית שני נהג יובל, דאע"נ שלא עלו הבעלות אלא גם שינוי האיכות. וראה הנסמן כולם חשיב כל יושבי', כיון דהי' שם מכל שבט
ושבט. וגם לדעת רוב הראשונים (כפשטות כוונת
הגמ' בערכין שם, דבב"ש „מנו יובלות לקדש
שמיסין"), הגדר ד"כל יושבי' עלי'" הוא גם כאשרמ ל' הרמב"ם הל' רוצח ושמירת נפש פ"ח ישנו רק רובו של כל שבט ושבט בא"י (ולא כולו),
דאלתה"כ, נמצא שאם היו הולכים כמה מבנ"י
41) משא"כ ששה כההלכה בזה (ברכות מח, א. למדה"י בזמן שהיו שם בל יושבי' עלי' — הי' רמב"ם הל' ברכות פ"ה ה"ח. סוש"ע ודאדה"ז או"ח מתבטל אז כל הענין ד"כל יושבי' עלי'" (ראה
רמב"ן, רשב"א, ריטב"א ועוד לגיטין שם).
3עלי' — אַלע אידן פון יענעם דור [ווי מער בדורנו זה ובזמננו זה — כמדובר
ס'איז געווען בזמן יהושע וכו', ורוב זמן כמ"פ, אַז ס'איז שוין „כלו כל הקיצין"מא,
בית ראשון] — איז אָבער לעתיד לבוא, און כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו האָט
ווען עס וועט זיין „כל יושבי' עלי'" — מודיע געווען אַז מ'האָט שוין תשובה
נוסף אויף די עשרת השבטים (שגלו געטאָן, און מ'האָט שוין אויך „צוגעפּוצט
לפנים מנהר סמבטיוןמד), אויך אַלע אידן די קנעפּ", און לויט אַלע סימנים איז
פון כל הדורות, און אויך שלימות אין דורנו דער דור האחרון פון גלות
„עלי" (אַלע עשר ארצות) — וועט ובמילא דער דור הראשון פון גאולה.
דעמולט זיין מער שלימות אין דעם „כל ועפ"ז איז מובן, אַז ס'איז אַן ענין שהזמן
ו. עפ"ז איז פאַרשטאַנדיק ווי דער ענין בפרשתנו פון „לך לך מארצך גו' אל הארץ אשר אראך", און דער ענין פון קנין הארץ (דורך דער הליכה „לארכה ולרחבה") — איז נוגע בפועל אויך בזמן הזה, וואָרום כל זמן וואָס מ'האָט נאָך ניט בפועל די ג' ארצות קיני קניזי וקדמוני (און צוזאַמען דערמיט תכלית השלימות פון „כל יושבי' עלי'", אַלע אידן פון אַלע דורות), בגאולה האמיתית והשלימה — האַלט מען נאָך אינמיטן קנין הארץ (וואָרום אויך קנין ז' ארצות איז דעמולט נאָך ניט בתכלית השלימות), און עס פאָדערט זיך נאָך אַז עס זאָל זייז „לך לך מארצך גו'", אידן בכל המקומות (ושל כל הדורות) זאָלן גיין פון חוץ לארץ „אל הארץ אשר אראך", און קונה זיין ארץ ישראל בשלימותה — אַלע עשר ארצות.
און היות אַז „אחכה לו בכל יום שיבוא"מז (אחכה שיבוא בכל יום) — דעריבער האָבן אידן בכל הדורות משתוקק געווען צו דעם אַז עס זאָל שוין זיין „לך לך מארצך כו' אל הארץ אשר אראך", און צו דעם קנין פון כל עשר ארצות. גרמא — אַז מ'זאָל זיך גרייטן בפועל צו „לך לך מארצך גו' אל הארץ אשר אראך", תיכף ומיד ממש, און מ'וועט קונה זיין ארץ ישראל בשלימותה, אַלע עשר ארצות, וועלכע איז אַ נחלת עולם פון אידן ירושה לנו מאבותינו זינט ברית בין הבתרים; און דער חידוש וועט איצטער זיין — אַז מ'וועט באַקומען די ג' ארצות בדרכי נועם ובדרכי שלום, וואָרום באותו הזמן (בימות המשיח) לא יהי' שם כו' מלחמה כו'*4), נאָר די אוה"ע וועלן דאָס אַליין אָפּגעבן אידן ברצונם הטוב.
ז. עד"ז יש לומר אויך דעם ביאור בנוגע צו „לך לך" אַלס הכנה והתחלה פון מ"ת — אַז היות די שלימות פון מתן תורה וועט זיין בגאולה האמיתית והשלימה*5) (ווען מ'וועט האָבן שלימות ארץ ישראל, כל עשר ארצות, כדלקמן), בגילוי „תורה חדשה מאתי תצא"*2) — איז לפי ערך שלימות „מתן תורה" דלע"ל (וואָס „תורה שאדם לומד בעוה"ז הבל היא לפני תורתו של משיח"נא, ועאכו"כ לגבי תורה חדשה מאתי תצא), האַלט מען איצטער נאָך באַ דער הכנה לזה, הכנה פון „לך לך".4תורה" וואָס איז דאָ בכל יום באופןאויך" פאַר „לך לך מארצך גו'" (ווען נעלה יותר מיום הקודמו, כנ"ל, נאָר אברהם איז געווען בן ע"ה שנים) האָט א א ד א א א א א מזא מא
געדינט דעם אויבערשטן און האָט מח. די שייכות פון קנין עשר ארצות פרסם געווען אלקות אין וועלט, ומתוך מיט מתן תורה (און די הכנה לזה פון מסירת נפש (ווי דאָס האָט זיך אויסגע„לך לך") וועט מען פאַרשטיין בהקדים דריקט אויך דורך דעם נסיון פון כבשן דעם ביאור אין דעם וואָס „לך לך האש באור כשדיםמא), ווי דער רמב"ם מארצך גו'" איז די התחלה פון דער איז מאריךמב (וועגן גודל מעלתו ועבו־
דתו פון אברהם נאָך פאַר דעם ציווי פון די נבראים תחתונים זאָלן קענען נתאחד
ווערן מיט „עליונים", אַז דורך קיום
המצוות בדברים גשמיים זאָלן דער דברנז ראה יק"ת לג' פרשות עז, א7ב (ראה גם
58) ראה תרח שם 0), 1 ואילך: אה"ח שם (כרך דער ענין האָט זיך אָנגעהויבן מיט 1 תתרעב, ב איל — שיר לך גו" חא (התזלת) דעם ציווי און פעולה פון אברהם'ן „לך הזי עי ענז הלה (נצסוה עתה על העתיד"). לך מארצך וממולדתך ומבית אביך אל מנו א תש עלם אר ב "
59) בהבא להלן, ראה גם לק"ש חכ"ה ע' 47נב בהבא לקמן, ראה הדרושים שבהערה 11. ואילך. ס' השיחות תשמ"ש ח"א ע' 40 ואילך. וראה
גם מאפר' אדה"ז פרשיות ח"א ע' פ ואילך.
54) ראה בארוכה לק"ש ח"ג ע' 887 ואילך.ס לכל הדיעות — נסמנט בסה"ש שם הערה 22
(וראה לק"ש ח"כ ע' 14 ואילך).
55) ראה תנחומא נשא טז. שם בחוקותי ג.סא פסחים קיח, א. ב"ר פל"ח, יג. הובא
ברש"" נח יא, כח. וראה רמב"ם שבהערה הבאה.נו המשך תרס"ו ס"ע ג. ובכ"ם — נסמנוסב הל' ע"ז פ"א ה"ג.
בסה"ם מלוקס ח"ב ע' רמא הערה 32.
5„אברם", און נאָך ניט „אברהם", „אב — אין די ענינים וואָס ער האָט אויפ־
המון גויים"מה, כדלקמן),
ביז אין אַן אופן אַז אברהם האָט גע'פועל'ט אויף מקומו, אַז הגם אַז דאָס איז געווען „חרן" מלשון „חרון אף של מקום"מד, האָט ער דאָס איבערגעמאַכט (דורך „הנפש אשר עשו בחרן"מז) ביז אַז דאָס זאָל זיין נקרא על שמו (ווי אָנגערופן אין תורת אמת) — „ארצך", און „מולדתך" און „בית אביך", דורך דעם וואָס ער האָט גע'פועל'ט אויף „אביו" און „בית אביו" (כמ"שמח „ואתה תבוא אל אבותיך בשלום", „למדך שעשה תרח תשובה"מט).
פונדעסטוועגן, זעט מען אַז וועגן דער עבודה פון אברהם ביז פ' לך לך ווערט בכלל ניט דערציילט אין תורה (שבכתב), און אפילו דאָס וואָס ווערט דערציילט (בס"פ נח) איז בקיצור נמרץ (לידתו און נאָך איינציקע פרטים)ע. וואָרום — כמבואר בכ"מנב — ביז דעמולט איז זיין עבודה געווען באופן אַז ער און די וועלט אַרום אים זיינען געבליבן צוויי באַזונדערע זאַכן (עליונים געטאָן אין וועלט — איז דאָס געווען באופן אַז די תחתונים זיינען געבליבן בדרגתם (און ניט פאַרבונדן מיט עליונים);
דורך דעם וואָס אברהם האָט מקיים געווען ציווי ה' „לך לך מארצך וממולדתך ומבית אביך אל הארץ אשר אראך" — אַז ער איז אַוועק און אַרויס פון אַלע מדידות והגבלות ורגילותו בעבודתו ביז דעמולט, כולל אויך פון דער עבודה פון זיין פעולה בעולם (עס זאָל ווערן „ארצך גו'"), און אפילו פון מדידות והגבלות דקדושה — האָט ער מבטל געווען אויך די מדידה והגבלה — די מחיצה וגזירה — צווישן עליונים און תחתונים, און האָט אָנגעהויבן דעם חיבור פון עליון ותחתוןנז, דורך דעם וואָס ער האָט געטאָן דעם אויבערשטן'ס ציווי און איז אַוועקגעגאַנגען „מארצך וממולדתך ומבית אביך", און געגאַנגען „אל הארץ אשר אראך" — „אראה ואגלה אותך בעצמך"עב („במהותך ועצמותך"עג), עס ווערט נתגלה איז ארץ (תחתונים) זייז אמת'ע מציאות ומהות ועצמות (עליונים). ט. און דאָס איז דער חידוש פון „לך לך מארצך גו' אל הארץ אשר אראך" אַז אברהם האָט זיך ניט באַגנוגנט מיט זיין עבודה במשך שבעים שנה וחמש6עבודה נעלית ביותר — לויטן ציווי פון דער בעה"ב אויף זיי (אע"פ וואָס ער איז דעם אויבערשטן איז ער אַוועק ממקומו איינער און זיי זיינען „המון") — נאָכמער ומרגילותו כו' און האָט זיך געלאָזט אין ווי דער תוקף פון „איתן" (זייענדיק וועג. דעמולט איז נתחדש געוואָרן די „אברם", כנ"ל).
עבודה באופן של הליכה („לך"), וואָסוהא בהא תליא: וויבאַלד אַז ביי אים הליכה אמיתית איז דער פירוש — הלי־איז געווען אַ הליכה שלא בערך אין כה שלא בערך, מ'גייט אינגאַנצו אַוועק אויפטאָן דעם בירור למטה מטה יותר פון דעם פריערדיקן מקום ומצב (אפילו („כל העולם"), דעריבער האָט דאָס אויך דקדושה), אַ הליכה שלמעלה ממדידה געבראַכט אַ הליכה למעלה מעלה יותר והגבלה, און אין דעם גופא — איז ביי — „אראך", „אגלה אותך בעצמך". און אים געווען אַ המשך פון הליכות ו־אַזוי אויך פאַרקערט: דוקא בכח פון נסיעות דרגא אחר דרגא, „ויסע אברם דער הליכה למעלה מעלה יותר, קען
מען מברר זיין אויך דעם תחתון תחתון און אין ביידע כיווניםעה — סיי מל־ ביותר. ביז אַז תחתונים און עליונים מטה למעלה, אַז פון ארץ חרן האָט ער ווערן פאַראיינציקט — ווי דאָס האָט זיך עולה געווען „אל הארץ אשר אראך", אויפגעטאָן בשלימות באַ מתן תורה ארץ ישראל, און „אראך" בפירושו (וואָס פ' לך לך איז די הכנה לזה).
„אותך בעצמך" (כנ"ל); און סי מלמעלה ויש לומר, אַז דאָס איז אויך דער למטה — אַז ער האָט אַנגעהויבן טאָן די ביאור וואָס פרשת לך לך איז די דריטע עבודה פון חיבור עליונים ותחתונים, סדרה אין תורה (שלישי אין „אוריאן ממשיך זיז אלקות איז עוה"ז הגשמי וה־ תליתאי"יי עצמה) — וואָרום דער תוכן חומרי, תחתון שאין תחתון למטה ממנו, פון „לך לך" איז די הכנה והתחלה פון באופן נעלה יותר (שלא בערך) ווי ס'איז מ"ת, וואָס איז פאַרבונדן מיט דעם קו געווען לפני זה. ווי אונטערשטראָכן השלישי (האמצעי) וואָס איז מחבר אויך דערנאָך (לאחרי קיום מצות מילה) „עליונים" און „תחתונים": פ' בראשית — אין דעם שינוי השם פון „אברם" צו די ערשטע סדרה [וכמרומז בשמה „ברא„אברהם", „כי אב המון גוים נתתיך"מח: שית"] — איז תוכנה729) וועגן בריאת האב אא אר אוז ער אב ר דעט זרט דר העולם724). ד.ה. אַז ביי אים איז געוואָרן תוכן פון פ' נח — די צווייטע סדרה [וכאַ „הליכה" אין זיין עבודה בעולם, אַז מרומז בהתחלתה — „נח נח" ב' פעמים], ער סוט אויף דעם בירור (ניט נאָר פון איז פאַרבונדן מיט זיכוך המטהעד (דורך מקומו, ארם), נאָר פון „כל העולם", דער עבודה פון נח איש צדיק, ובפרט
דורכן מבולעח) — „תחתונים"; און פ' לך
74) פרשתנו יב, ט.
75) ראה תו"ח שם סט, ב ואילך. אוה"ת שםעז שבת פח, א.
תתרעט, ב. וראה ד"ה לך לך תשל"ח (לקו"ש ח"כעח ראה בארוכה לקר"ש חט"ז ע' 51 ואילך.
79) ש"בא בכדי לסהר את הארץ" (ת"א נח ח,
76) פרש"י עה"פ.
7לך — די דריטע סדרה — איז ענינה והיות אַז מצות מילה איז געווען
חיבור עליונים ותחתונים (אַלס הכנה בדוגמת המצוות שלאחרי מ"ת, דערפאַר
י. דער ענין החיבור פון עליונים ותחתונים אין „לך לך" (אַלס הכנה צו מ"ת) איז אַרויסגעקומען בגלוי ובפשטות איז קיום מצות מילה פון אברהם אבינו,
ווי גערעדט מערערע מאָלמא אַז דער כח וואָס אידן האָבן אויף קיום המצוות לאחרי מתן תורה, אַז דאָס זאָל דורכנעמען און קובע זיין קדושה אין די דברים גשמיים מיט וועלכע די מצוות ווערן געסאָן, נעמט זיך פון די מצוות וואָס די אבות האָבן מקיים געווען פאַר מ"ת („מעשה אבות סימן לבנים"מב), ובמיוחד דורך מצות מילה (פון אברהם אבינו), וואָס די קדושה פון דער מצוה (אויך פאַר מתן תורה) איז פאַרבליבן אין דעם (אבר ו)דבר הגשמי אויך לאחרי קיום המצוה [ניס ווי די אַנדערע מצוות וואָס די אבות האָבן מקיים געווען, וועלכע „ריחות היו"יג. און דערסאַר האָט אברהם געזאָגט „שים נא ידך תחת ירכי"פד בכדי עס זאָל זיין אַ שבועה בנקיטת חפץכה, ווייל פאַר מ"ת איז ניט געווען קיין אַנדער מצוה אין וועלכע ס'איז געבליבן קדושה אויך לאחרי קיום המצוה*4)]. האָט זי פאַרבונדן אַלע אַנדערע מצוות של האבות מיט די מצוות שלאחרי מ"ת, אַז די „מעשה אבות" זאָלן זיין „סימן לבנים".
איינער פון די טעמים פאַרוואָס דער אויבערשטער האָט אויסגעקליבן דוקא מצות מילה אַלס נתינת כח אויף קיום המצוות לאחרי מ"ת (זייענדיק דוגמתם) — ווייל אין דער מצוה איז דאָ אַ חידוש לגבי אַלע אַנדערע מצוות, אַז דורך קיום מצוה זו ווערט נקבע בגלוי אין דעם גוף הגשמי והחומרי פון אַ אידן אַן אות וברית מיטן אויבערשטן — „בריתי בבשרכם לברית עולם"ז.
נאָכמער: איינער פון די טעמים אויף דער מצוה איזיז — צוליב מחליש זיין די חומריות פון דעם אבר, וואָס צוליב דעם פאָדערט זיך אַ זהירות מיוחדת. ואעפ"כ איז דער חידוש בדבר, אַז ניט בלויז וואָס די מצוה באַשטייט פון „סור מרע", נאָר די מצוה מאַכט איבער דעם אבר גשמי וחומרי ער זאָל זיין אַ חרצא של קדושה! ביז אַז דאָס ווערט אַ „ברית עולם", באופן נצחי לעולם, וי"ל אויך עולם בפירושו — אַז דאָס איז בגלוי לכל (אומות) העולם.
ויש לומר, אַז וויבאַלד די קדושה ונצחיות פון דער מצות השם ווערט נמשך אפילו איז אַ דבר גשמי וחומרי — ברענגט עס נאָכמער אַרויס דער כח הנצחי פון אלקות, אַז דאָס ווערט נמשך און נעמט דורך אפילו מקום זה. און דעריבער גיט דאָס דעם כח (אין אַלע מצוות פון די אבות, אַז זיי זאָלן זיין „מעשה אבות סימן לבנים") אויף דעם8מצות מילה האָט דער אויבערשטער ועפ"ז איז פאַרשטאַנדיק, אַז נתינת משנה געווען שמו של אברהם, אַז אַנ־ארץ ישראל בפרשתנו „לזרעך לעולם" שטאָט „אברם" זאָל ער הייסן „אברהם", — גיט דעם כח אויף שלימות קיום ה„כי אב המון גוים נתתיך" — ווייל מצות מצוות מעשיות לאחרי מ"ת, אַז זיי זאָלן מילה גיט אויך דעם כח אויף מברר זיין אויפטאָן דעם בירור וזיכוך פון די כל אומות העולם, אויך בגשמיותם וחומ־דברים גשמיים.
ריותם, ביז איז תחתון שאין תחתון למטהוואָס דאָס איז די שייכות פון „לך לך ממנו, אַז דאָרט זאָל אויך מאיר זיין גו' אל הארץ אשר אראך" (און שלימותה גילוי אלקות, דער כח הפועל בנפעל, — במצות מילה) מיט הליכת אברהם ביז — די שלימות בזה פון „והיתה לה' בארץ ישראל ונתינת ארץ ישראל צו המלוכה"") בגאולה האמיתית והשלימה. אברהם — זיי זיינען ביידע איין המשך יא. עפ"ז וועט מען אויך פאַרשטיין און איין ענין: די נתינת כח און התחלה די שייכות פון דעם חיבור עליונים ותח־ פון דעם חיבור עליונים ותחתונים וואָס תונים במ"ת (און די הכנה לזה פון „לך טוט זיך אויף באַ מ"ת. [ויש לומר, אַז לך" און מצות מילה) מיט המשך הענין, ע"ד ווי מצות מילה דריקט אויס די אַז נאָך „לך לך גו' אל הארץ אשר שלימות פון דירה בתחתונים אין גוף אראך", האָט דער אויבערשטער מבטיח האדם, עד"ז י"ל דריקט אויס ארץ געווען און אָפּגעגעבן ארץ ישראל צו ישראל די שלימות פון דירה בתחתונים אברהם וזרעו „עד עולם", ביז אין דעם אין חלקו בעולם*.
ברית בין הבתרים — „לזרעך נתתי את יב. עפ"ז איז אויך פאַרשטאַנדיק
דער ביאור אין דעם לימוד לפועל פון די נתינה פון ארץ ישראל צו אברהם פרשת „לך לך" אַלס הכנה צו מתן אבינו — איז בכדי אַז אברהם און זרעו תורה:
אחריו זאָלן איבערמאַכן און פאַרוואַנד־וויבאַלד אַז עבודה דאַרף שטענדיק לען די גשמיות'דיקע לאַנד און מאַכן זיין באופן של הליכה, ביז הליכה שלא פון איר „ארץ ישראל", אַ דירה לו בערך [ווי אונטערשטראָכן אין דעם ענין
פון „לך לך" עצמו], כולל אויך — אין אין דעם כיבוש ועבודה פון אידן אין דעם ענין פון „מתן תורה", איז מובן אַז ארץ ישראל דריקט זיך אויס די שלי־מ'דאַרף דערצו אַלעמאָל האָבן דעם „לך מות'דיקע עבודה פון חיבור עליונים לך" אַלס הקדמה והכנה צו דעם גילוי ותחתונים (ענינו של מ"ת), אַז מ'איז פון מ"ת.
גשמיות וחומריות העולם, און ממאַכטפט (פ"ז זמחק זה שבח המלה נכרת לו
9דעם גילוי נעלה ושלא בערך פון דער עבודה פון בירור השבע מדות, און די ג'
גאולה האמיתית והשלימה — איז ווי־ ארצות קיני קניזי וקדמוני — די עבודה
באַלד אַז „לך לך נו'" און קנין ארץ מיט די ג' מוחין (חכמה בינה דעת).
ישראל איז די הכנה והתחלה פון מ"ת, בזמן הזה האָט מען אָפּגעגעבן אידן
און אין דעם איז תלוי די שלימות פון נאָר די שבע ארצות, ואָרום איצטער
מתן תורה (חיבור עליונים ותחתונים) — באַשטייט די (עיקר) עבודה איז בירור
איז סאַרשטאַנדיק, אַז כל זמן וואָס עס המדות; און די עבודה פון ג' מוחיז איז
פעלט אין שלימות קנין הארז (ווי דאָס בעיקר צוליב פועל זייז אויף די מדות.
איז בזמן הזה ווען מ'האָט ניט די אַלע אָבער לעתיד לבוא, ווען יעדער ענין
עשר ארצות), פעלט אויך אין שלימות אין עבודת ה' וועט זיין מיט דער
פון פעולת מתן תורה (שלימות קיום פולסטער שלימות, וועט די עבודה מיט
התומ"צ); דוקאַ דורך דעם וואָס עס וועט די ג' מוחין זיין אויך (ובעיקר) אַן
זיין די שלימות פון „לך לך מארצך גו' עבודה פאַר זיך — צו פאַראיינציקן זיך
אל ארץ אשר אראך" אוז קניז ארץ מיט אלקות דורך דער פולשטענדיקער
ישראל בשלימותה (אַלע עשר ארצות), פאַראייניקונג (יחוד נפלא)) פון זיין
דעמולט וועט זיין אויך די שלימות פון שכל מיט תורה (חכמתו ית', וואָס הוא
קיום התומ"צ, „כמצות רצונך""), ווי וחכמתו אחדד, וואָס דורך דעם (וואָס
ס'וועט זיין בגאולה האמיתית והשלימה. אורייתא וקוב"ה כולא חדה ווערט
און דעריבער: כל זמן וואָס מ'האָלט נתגלה ווי ישראל אוריתא וטב"ה כולא
נאָך פאַר דער גאולה — איז דעמולט נגע בפועל ממש דער ציווי פון „לך לך מארצך גו' אל הארץ אשר אראך", און דער קנין בארץ ישראל השלימה (אַלע עשר ארצות), אויך אַלס הכנה צו שלימות התומ"צ, „תורה חדשה מאתי תצא" [נוסף אויף דעם וואָס דאָס איז נוגע צו מ תורה" בכל יום באופן חדש (נותן התורה לשון הווה), ואָס דאָס וועט זי"ן אויך נאָך דער גאולה, דעריכער וועט דעסלט אויך זיין נוגע די עבודה פון „לך לך גו'"1י].
יג. דער ביאור בזה — איז אויך מתאים לויט פנימיות הענינים1י: חד6י.
דערפון איז פאַרשטאַנדיק, אַז שלימות העבודה (אויך פון די ז' מדות) איז דוקא בשעת מ'האָט אַלע עשר כחות (ג' מוחין וז' מדות, ציך ווי זיי זיינען כשלעצמם), ובלשון הכתוב7י — „ואהבת את ה' אלקיך בכל לבבך (ז' מדות) ובכל נפשך (אַלע עשר כחות) ובכל מאדך" — עבודה למעלה ממדידה והגבלה ע"ד „לך לך"), אויך פון די עשר כחות
10כיסוי הטפל — צו דעם „ים" התורה און די הכנה ונתינת כח לזה והתחלה (שער הנו"ו), „מים שאיז להם סוף"קמד — בזה איז פון דעם ציווי בפרשתנו „לך למעלה ממדוה"ג.
לך מארצך גו' אל הארץ אשר אראך"יד. איינע פון די הוראות לפועל מהאון נתינת ארץ ישראל, אַלע עשר אמור לעיל:
אעבר אז א"ד ד ר מת מז מ וד ד אמאה דדע. תורה — אַז נוסף צו דעם גילוי פון די בתורה.
גילוי פון די מ"ט שערי בינה שניתנו וויפל תורה אַ איד האָט שוין געבעולם בזמן הזהקמ, ווי דאָס איז געווען לערנט, איז אַלעמאָל שייך אין דעם באַ מתן תורה (בפעם הראשונה), וועט צוגעבן, ביז באופן של חידוש — וואָרום מען אויך האָבן דער גילוי פון די ג' תורה איז בלי גבול, „ארוכה מארץ מדה מוחין בעצם (גילוי שער הנו"ןקא, ביז ווי ורחבה מני ים"קד. און נאָכמער: זייענער איז שלא בערך העכער פאַר די מ"ט דיק חכמתו של הקב"ה, איז יעדער ענין שעריםקב), אין דער „תורה חדשה מאתי אין תורה אליין גיט דעם כח צו „מוליד" תצא", בגאולה האמיתית והשלימה.
וביחד מיט דעם גילוי נעלה ביותר אין דער הליכה וחידוש גופא קען (מוחין בעצם), וועט דאָס אויך נמשך זיין כמה אופנים: אַ הליכה וחידוש ווערן בכל העולם כולו, ביז אויך אין שבערך, ובזה גופא — כמה דרגות.
ארץ הלזו התחתונה (כמרומז אין דעם דער לימוד פון „לך לך גו' אל הארץ אות ק' פון „קיני קניזי וקדמוני", היורדת אשר אראך" איז — עס זאָל זיין ניט סתם למטה מן השורה, וג' פעמים ק' — באופן אַ הליכה וחידוש, נאָר אַ הליכה אמיתית, של חזקה), אַז עס וועט זיין „מלאה וואָס דאָס איז דוקא שלא בערך, אַז ער הארץ דיעה את ה' כמים לים מכסים"קג, גייט אינגאַנצן אַוועק פון זיין פריערויש לפרש: „ים" איז בגימטריא נ' כנגד דיקן מצב און רגילות, אפילו רגילות גילוי שער הנו"ן, און די „מים" לשון דקדושה, כולל די חידושים וואָס ער רבים — וואָס ווייזט אויף רשות הרבים האָט פריער מחדש געווען, און אויך — פון ארץ (עלמא דפרודא), וועט זיין פון דעם מהלך המחשבה ווי ער האָט „מכסים" (לשון רבים) — ס'וועט שטיין פריער געטראַכט וכיו"ב, ביז ער דער־
גרייכט „אל הארץ אשר אראך", ער איז
מגלה „אותך בעצמך", „במהותך ועצ־
9) בררף אדם אא משה בירר' מאר מותך" — זיז גאגצע כולת, אויך פון (ראה המשך וככה תרל"ז פ"כ).
100) ראה ר"ה כא, ב. וש"נ. וראה פתיחתקד יבמות קכא, א. רמב"ם הל' גירושיז פי"ב) הרמב"ז לפירושו עה"ת.
ה"ב. תניא אגה"ק סכ"ו (קמה, א).
103) ישעי' א, ס. רמב"ם בסיום וחותם ספרו.
11מוחין השייכים למדות, נאָר אויך מוחין הרבה — איז כל זמן וואָס ער האָט די
בעצם, וואָס דוקא אין דעם באַשטייט מעגלעכקייט צו דערגרייכן נאָך אַ איד
דער חידוש פון „לך לך גו' אראך": די עבודה פון אַ מענטשן ע"ד הרגיל איז דורך אויסנוצן זיינע כחות הגלויים. אין דעם איז קיין חידוש ניטאָ — וואָרום דאָס זיינען די כחות וואָס ער פאַרמאָגט און וואָס ער ווייסט דערפון, במילא איז מובן ופשוט אַז ער דאַרף זיי אויסנוצן במילואם. עד"ז די כחות נעלמים, אָבער אַ העלם השייך וקרוב אל הגילוי — איז ניט אַזאַ חידוש; דער אמת'ער חידוש איז — ווען ער איז מגלה אין זיך („אותך בעצמך") כחות נעלמים, וואָס קיינער (כולל — ער אַליין) האָט ניט געוואוסס און ניט משער געווען אַז ער פאַרמאָגט אַזוינע כחות, ביז אַז מ'וואונדערט זיך גאָר פון וואַנעס קומט עס גאָר צו אים — און בשעת ער נוצט די כחות אויף מחדש זיין אין תורה, איז דאָס די אמת'ע „לך לך גו' אל הארץ אשר אראך".
וכשם ווי דאָס דאַרף זיין בנוגע צו דעם אייגענעם לימוד התורה, אַזוי דאַרף אויך זיין בנוגע צו דער עבודה פון „והעמידו תלמידים הרבה"קז, כולל — להקהיל קהילות בשבת ללמוד בהם תורה*11) — אַז דאָס דאַרף זיין באופן פון הליכה אמיתית, באופן של חידוש אמיתי.
דאָס הייסט, אַז נוסף אויף המובן ופשוט, אַז ער דאַרף שטענדיק מוסיף זיין אין מספר וכמות התלמידים, און זיך ניט באַנוגענען מיט וויפל ער האָט ביז און נאָך אַ איד, ביז פון אַלע חוגים בישראל, אַז זיי זאָלן זיך משתתף זיין אין אַ שיעור תורה — דאַרף ער דאָס סאָן כפשוט, ומאי קמ"ל,
ובפרט אַז עס קומען צו שטענדיק נייע ברי־מצוה ובנות־מצוה אויף וועלכע מ'קען משפיע זיין זיי זאָלן זיך משתתף זיין אין אַ שיעור תורה;
ועד"ז בנוגע צו מוסיף זיין באיכות הלימוד, מיס מער הבנה והשגה און מער עומק, און ביז אַ לימוד בדרך חדשה, און פועל'ן אַז דער תלמיד זאָל ווערן אַ „תלמיד ותיק" לחדש בתורה*10) — איז דאָס אויך ניט קיין אויפטו, וואָרום יעדערער האָט דעם חיוב פון „לאפשה לה" כנ"ל;
הליכה אמיתית — איז בשעת דער חידוש פון דעם תלמיד איז פון זיינע כחות הנעלמים, כחות וואָס ביז רגע זה האָט מען ניט געוואיסט אַז ער פאַרמאָגט זיי
וכמובן, אַז דער אבן הבוחן בכל ענינים אלו — איז ניט ער אַליין (ווייל צוליב הטרדא מיט נאָך אַ מצוה, אָדער צוליב אהבת עצמו קען מען אַמאָל מאַכן אַ טעות אין דעם חשבון), נאָר דוקא אַ צווייטער וואָס איז ניס קיין נוגע בדבר. ובכל זה — קומט צו אַ הדגשה מיוחדת בדורנו זה:
ע"פ המדובר לעיל, אַז בדורנו זה במיוחד (דער דור האחרון אין גלות און12דור הראשון פון גאולה) שטייט בהדגשה ביז באופן אַז דאָס ווערט נתפשט יתירה די עבודה פון „לך לך מארצך גו' בכל העולם כולו, „מלאה הארץ דיעה אל הארץ אשר אראך", וקנין כל העשר את ה' כמים לים מכסים",