Made by a machine and not yet checked by a person - the segments nobody has checked are marked.
146תצא ג
א.בשייכות צום פסוקא „לא תחרוש בשור ובחמור יחדיו", שטייט אין משנה (מס' בבא קמאב): „אחד שור ואחד כל בהמה . . א"כ למה נאמר שור או חמור אלא שדבר הכתוב בהוה", און די גמראג איז מסביר אַז „כלאים דחרישה יליף שור שור משבת"ד (דכתיבה שורך וחמורך וכל בהמתך, רש"י).
בפרטי הדין געפינט מען אַ מחלוקת הראשונים:
דער רמב"ם פסק'נטו „אחד שור וחמור ואחד כל שני מינין שאחד טמא ואחד טהור . . לוקה מן התורה" (און פירט אויס, „אבל מדברי סופרים. שני מינין שהן כלאים בהרבעה (ד. ה. יעדע צוויי מינים (טהורים אָדער טמאים)) אסורים לחרוש בהם כאחד ולמשכן ולהנהיגם");
דער רא"ש שרייבט אויף דעםז „ואין דבריו נראין", און ער פסק'נט, אַז אפילו אויב שניהם טהורים אָדער שניהם טמאים, איז מען אויך עובר מן התורה.
און יסוד המחלוקת איז אין דעם פירוש פון דער משנה אין כלאיםח:
די משנה זאָגטט „כלאי בהמה מותרים לגדל ולקיים ואינם אסורים אלא מלהרביע . . (און די משנה שלאח"ז איז ממשיך) בהמה עם בהמה וחי' עם חי' . . טמאהי עם טמאה וטהורה עם טהורה טמאה עם טהורה וטהורה עם טמאה אסורין לחרוש כו'".
לערנט דער רא"ש, אַז „מתניתין (די צווייטע משנה) כוללת יחד טמאה עם טמאה טהורה עם טהורה טהורה עם טמאה וטמאה עם טהורה", ד. ה. אַז דער איסור פון „כלאים דחרישה"יא איז אויך דאָ ביי טמאה עם טמאה און טהורה עם טהורה.
דער רמב"ם אָבער לערנט (אין פירוש המשניות), אַז די ערשטע עטלעכע פאַלן (פון דער צווייטער משנה) קומען בהמשך צו איסור הרבעה פון דער ערשטער משנה, און בלויז די פאַלן „טמאה עם טהורה וטהורה עם טמאה" באַציען זיך צום אויספיר פון „אסורין לחרוש כו'".
און דער פשט לויטן רמב"ם איז — ובפרט לויט זיין גירסא במשנה זויב אַז זי הייבט זיך אָן „במה דברים אמורים" (אַז זיי זיינען אסורים נאָר „מלהרביע") „בהמה עם בהמה כו', אבל טמאה עם טהורה . . אסורין (אויך) לחרוש כו'".
147ויש לומר, אַז אויך סברא ישנה בדבר און די סיבת המחלוקת איז ניט (נאָר) מצד פירוש המשנה, נאָר מצד הסברא, ואדרבה — מצד זייער מחלוקת בסברא קומט אַרויס די מחלוקת אין פירוש המשנה (וקביעות הגירסא במשנה).
ב. לכאורה וואָלט מען געקענט לערנען, אַז די מחלוקת באַשטייט אין דעם פירוש פון דעם כלל „דבר הכתוב בהוה" וואָס די משנה זאָגט אין ב"ק (אויך) בנוגע צו כלאי בהמה:
ונוסף על זה: דער רמב"ם איז מפרש די משנה אין ב"ק, בנוגע צו כלאים דחרישהיז אַז דאָס מיינט כל שני מיני בהמות (אויך טהור וטהור און טמא וטמא), נאָר ער לייגט צו „וזה מדרבנן אבל מן התורה אינו אסור . . אלא בהמה טהורה וטמאה בלבד דומיא דשור וחמור"; במילא איז מובן, אַז אויך לדעת הרמב"ם גייט דער כלל „דבר הכתוב בהוה" אין משנה אויף אַלע מיניםיח. קען148מען ניט תולה זיין די הסברה פון שיטת הרמב"ם אין דעם פירוש פון „דבר הכתוב בהוה"יט.
ג. אין דעם טעם האיסור פון כלאים דחרישה געפינט מען דעות שונות:
יש אומריםכ, אַז דער איסור איז „משורש איסור הרבעת הבהמה כלאים"כא, ווייל „דרך כל עובד אדמתו להביא צמדו ברפת אחת וירכיב אותן"כב.
ויש אומריםכג, אַז „מטעמי מצוה זו ענין צער בעלי חיים".
ועפ"ז אפשר לומר, אַז אין דעם באַשטייט די מחלוקת פון רמב"ם מיטן רא"ש:
לדעת הרא"ש איז דאָס „משורש איסור הרבעת בהמה", ווייל סו"ס ברענגט די חרישה יחדיו צו הרבעה; ובמילא איז דער איסור גילטיק ביי אַלע צוויי מינים צוזאַמען, פּונקט ווי ביי כלאים דהרבעה.
אָבער לדעת הרמב"ם איז דאָס מצד צער בע"ח —
און דעריבער איז דער איסור (מה"ת) נאָר ביי טהורה עם טמאה, בדוגמת שור וחמור, ווייל דוקא דעמולט איז דאָ דערביי דער טעם „שזה מעלה גרה וזה לא יגר וחושב שהלה אוכל ויש לו צער בע"ח"כד. אָדער, ווי דער חינוך איז מסביר, אַז דער טעם פון דעם צער איז „שיש למיני הבהמה והעופות דאגה גדולה לשכון עם שאינן מינן וכל שכן לעשות עמהם מלאכה", און דער עיקר צער איז „בשני מינין שהם כגון שור וחמור שהאחד טהור והשני טמא שטבעם רחוק מאד זה מזה".
עס איז אָבער שווער צו לערנען אַז דער גאַנצער איסור פון כלאים דחרישה איז נאָר משום צעב"ח, וויבאַלד אַז אין תורה שטייט דער פסוק „לא תחרוש גו'" צווישן די פסוקים פון כלאיםכה (כלאי הכרם און כלאי בגדים)כו, און אויך אין משנהכז זיינען די דינים (פון כלאים דחרישה) אין מס' כלאים און בחדא מחתא מיט „כלאים דהרבעה"יא.
ובפרט אַז דער רמב"ם אַליין איז מבאר אין מו"נכח, אַז דער טעם פון כלאים דחרישה איז „כי אם יקבץ בין149שניהם פעמים ירכיב אחד מהם על חבירו"כט.
ד. ויש לומר, אַז זייער מחלוקת איז צי דער ענין פון כלאים דחרישה איז אַ חלק פון כלאים דהרבעה, אָדער דאָס איז אַ דין בפ"ע*29:
לדעת הרמב"ם איז דער איסור כלאים דהרבעה פאַרבונדן מיט אַ תערובת וועלכע איז ניכר וגלוי — אַלס תוצאה פון פעולת ההרבעה ווערט נוצר אַ ולד מיט אַ מראה מיוחד ותכונות גופו וכו' אַ מין חדש וועלכער קומט פון הרכבת שני מינין דוקאלב; משא"כ ביי כלאים דחרישה איז דער ענין התערובת ניט משפיע וניכר אין דער חרישה וכו'.
און דערפאַר איז לדעת הרמב"ם — זייענדיק כל אחד אַן ענין בפ"ע — אַ חילוק צווישן כלאים דהרבעה (אַז זיי זיינען ביי אַלע שני מינין), און כלאים דחרישה (דוקא מין טהור ומין טמא).
אָבער דער רא"ש האַלט, אַז ביי ביידן, סיי ביי כלאים דהרבעה סיי ביי כלאים דחרישה, איז דער איסור די פעולה פון מחבר זיין צוויי מינים — ובמילא איז ביי ביידן דער זעלבער דין.
150פון דעם וואָס דער רמב"ם פסק'נט אַז א) „מותר להכניס שני מינין לסהר אחד ואם ראה אותם רובעים זה את זה אינו זקוק להפרישן"לג, ב) „מי שעבר והרכיב בהמתו הרי הנולד מהם מותר בהנאה"לד, ג) דער איסור מה"ת איז דוקא ווען ער טוט די מעשה בידיולה — איז משמע, אַז באַ כלאים דהרבעה איז דער גדר האיסור ניט פאַרבונדן דערמיט וואָס דערפון ווערן נולד תולדות אין וועלכע ס'איז ניכר וגלוי דער ענין ההרכבה, נאָר די עצם מעשה ההרכבה (ההרבעה) איז אסורלו.
ועפי"ז איז כלאים דחרישה אין גדר פון כלאים דהרבעה, ס'איז „משם אחד", ווי ס'איז משמע אויך דערפון וואָס דער רמב"ם איז זיי כולל אין איין פרק (אין הלכות כלאיםלז) — וואָרום ביי ביידן איז דער זעלבער גדר האיסור — די פעולת החיבור.
ויש לומר טעם החילוק ביניהם:
דער תוכן פון איסור כלאים איז, וואָס מ'איז מחבר צוויי זאַכען וועלכע זיינען בניגוד זה לזה, דורך דער פעולת האדם ווערט עס אַ חפצא פון כלאיםלח;
אָבער דער אופן העירוב שלהם, איז ניט גלייך אין אַלע פאַלן, ס'איז תלוי אין אופן החיבור:
ביי הרבעה, וואו דער חיבור איז בתכלית ובלשון הכתובלט והיו לבשר אחד, ווערט באַ יעדערע צוויי מינים אַ חפצא של כלאים — תערובות, ווייל דער חיבור פון יעדן מין האָט דער אויבערשטער איינגעשטעלט דוקא „למינהו"; אָבער ביי כלאים דחרישה, וויבאַלד אַז זייער חיבור איז נאָר אין אַן ענין וואָס איז מחוץ להם, זיינען זיי ניט כלאים, סיידן די מלאכה וכו' ווערט געטאָן מיט צוויי סוגיםמ פון טהור וטמא, וועלכע זיינען הפכים אויך בענינים שמחוץ להם (בנוגע לאכילת האדם וכו')מא — דעמולט ווערט עס אַ תערובותמב — כלאיםמג.
ו. דער ביאור הפלוגתא בפנימיות הענינים:
מ'געפינט אין חסידותמד צוויי ביאורי האיסור פון „לא תחרוש בשור ובחמור יחדיו":
א) „ענין הלאו דלא תחרוש בשור151ובחמור יחדיו היינו להרחיק קליפת החמור שלא תקבל מבחי' הקדושה"מה.
ואלו ואלו דברי אלקים חייםמז, ויש לומר, אַז די צוויי ביאורים זיינען בהתאם צו דער פלוגתא פון רמב"ם מיטן רא"ש:
לויט שיטת הרמב"ם, אַז דער לאו פון „לא תחרוש" איז דוקא ביי מין טהור עם מין טמא, איז דער טעם האיסור אַז „קליפה" זאָל ניט מקבל זיין פון קדושה [וואָרום אַ מין טהור איז שרשו פון ק"נ וואָס קען נתעלה ווערן לקדושה, און אַ מין טמא איז שרשו פון גקה"טמח; איז בשעת מען טוט אַ מלאכה מיט אַ מין טהור צוזאַמען מיט אַ מין טמא — קען דער מין טמא „מקבל זיין" פון דעם מין טהור].
לויט שיטת הרא"ש, אַז דער איסור איז גילטיק ביי אַלע מינים, אפילו טהור עם טהור און טמא עם טמא, איז דער טעם האיסור ווייל עס טאָר ניט זיין דער עירוב פון מדות וואָס דער אויבערשטער האָט זיי באַשאַפן — הפכיות.
ז. ע"פ הנ"ל יומתק נאָך אַן ענין: מובן אַז אַ מצוה, קדושה, תוספת אור — קען מאַכן שלום צווישן הפכים, ע"ד מש"נ עושה שלום במרומיו מיכאל שר של מים וגבריאל שר של אש ואין מכבין זה את זהמט, אָבער — ניט ח"ו (תוספת יניקה) קבלה בקליפה, וואָס דערפאַר איז ציצית, בגדי כהונה וכו' — מתיר נאָר כלאי שעטנז — וואָס צמר ופשתים זיינען היפך זמ"ז, אָבער ביידע היתר,