Made by a machine and not yet checked by a person - the segments nobody has checked are marked.
107שופטים ב
א.נאָך דעם ציווי (בפרשתנוא), אַז „כי יכרית ה"א את הגויים גו' וירשתם גו'" זאָל מען אויסטיילןב ג' ערי מקלט — „והי' לנוס שמה כל רוצח"ג — איז דער פסוק ממשיך ומוסיףד: „ואם ירחיב ה"א את גבולך כאשר נשבע לאבותיך ונתן לך את כל הארץ אשר דבר לתת לאבותיך . . ויספת לך עוד שלש ערים על השלש האלה". שטייט אין ספרי (וירושלמיה) געבראַכט אין רש"י על אתר, אַז דער ציווי באַציט זיך צום זמן דלעת"ל, ווען אידן וועלן באַקומען אויך „ארץ קני וקניזי וקדמוני"ו; און אַזוי פסק'נט אויך דער רמב"םז: „בימי המלך המשיח מוסיפין שלש אחרות על אלו השש . . והיכן מוסיפין אותן בערי הקני והקניזי והקדמוני שנכרת לאברהם אבינו ברית עליהן כו'".
איז ידוע אין דעם די שאלהח: צו וואָס וועט מען דאַרפן (נאָך) מוסיף זיין לעת"ל נאָך ערי מקלט? — לכאורה וועלן דאָך דעמאָלט ניט זיין קיין רוצחיםט אפילו ביי די אומות העולם — ווי דער נביא זאָגטי „לא ישא גוי אל גוי חרב"יא —
און אע"פ אַז ערי מקלט זיינען בעיקר צוליב אַ הורג נפש בשגגה — איז דאָך אָבער אויך די מציאות פון הריגת נפש בשגגה ניט שייך לעת"ל, הן מצד הנהרג והן מצד ההורג:
108דאָס גופא וואָס אַ מענטש ווערט גע'הרג'ט איז אַ באַווייז אַז אים קומט אַ חיוב מיתה, ווי די גמראיב זאָגט אויפן פסוקיג „ואשר לא צדה והאלקים אנה לידו — במה הכתוב מדבר בשני בני אדם שהרגו את הנפש אחד הרג בשוגג ואחד הרג במזיד (ואין עדות וכו') הקב"ה מזמינן לפונדק אחד זה שהרג במזיד יושב תחת הסולם, וזה שהרג בשוגג יורד בסולם ונופל עליו והורגו זה שהרג במזיד נהרג וזה שהרג בשוגג גולה" — און וויבאַלד אַז לעת"ל וועט ניט זיין קיין פאַל פון אַ הורג במזיד, וועט דאָך במילא ניט זיין אַזאַ איינער וואָס זאָל זיין מחוייב מיתה, אַז ער זאָל דאַרפן גע'הרג'ט ווערן בשוגג.
און אַזוי אויך מצד דעם הורג נפש בשגגה — וואָרום ס'איז דאָך ידועיד, אַז דאָס עובר זיין אויף אַן עבירה בשוגג קומט דערפון וואָס מ'האָט עפּעס אַ שייכות (מעין עכ"פ, ווי לעיל באַ „והאלקים אנה לידו") צו דעם (רע שבה)חטא (וואָס דערפאַר „כל השוגגין צריכים כפרה"טו) — און היות אַז לעת"ל וועט נתבטל ווערן דער רע אין וועלטטז, וועט דאָך במילא אויך ניט זיין קיין אָרט אויף צו באַגיין אַן עבירה אפילו בשוגג17).
ב. ס'זיינען דאָ מפרשים18) וואָס לערנען, אַז דאָס וואָס מ'וועט לעת"ל מפריש זיין נאָך דריי ערי מקלט איז — „למצוה", אָדער בלשון המנ"ח19) „והוא גזה"כ (כי מצד הסברא לא יצטרכו לערי מקלט לע"ל כי רק שלום ואמת וטוב יהי' בימי המלך המקוה ב"ב רק גזה"כ לעשות המצוה הזאת וגזה"כ שיהי' ס"ה תשעה)".
17) בשער המצות שם מביא בהקושיא (נוסף על הכתוב „לא ישא גוי אל גוי חרב") „וכתיב לא ירעו ולא ישחיתו וגו' וכתיב בלע המות לנצח וגו' ואם כן איך ולמה נצטווינו לעתיד לבוא להוסיף ג' ערי מקלט אחרות כנראה שאז ירבו הרוצחים".
ולכאורה משמע שהקושיא היא גם על הריגה בשוגג ועל עצם ענין המיתה. אמנם מסיים שם בהתירוץ „אך לא במזיד שהרי אז לא ישא גוי אל גוי חרב גו' אלא יהי' בשוגג ועי"כ יתרבו הרוצחים בשוגג כו' אבל דע לך כי לא ישפך דם נקי כו' ר"ל שלא יהי' במזיד רק בשוגג כנז' כי הכי כתיב ואת רוח הטומאה אעביר מן הארץ" (ועד"ז הוא בל"ת וספר הליקוטים שם בקיצור).
אבל בשל"ה שם משמע דהקושיא היא גם על הורג נפש בשגגה (כנ"ל הערה 16 [ושם בסוף העמוד מקשה על מה שביחזקאל מזכיר טומאת מת לאביו ולאמו יטמאו הלא כתיב בלע המות לנצח]. ולכאורה כן צריך לפרש גם בהאריז"ל שם שמחלק שם בהתירוץ שתלוי אם הקץ יהי' „בעתה" או „אחישנה" ודוקא אז (אחישנה) יהי' שייך הורג נפש בשגגה. וראה ספר המאמרים תקס"ה ס"ע תשצט שמביא הקושיא מל"ת להאריז"ל „איך יתכן שיצטרך ערי מקלט לרוצחים בשוגג לע"ל".
ואולי בכהאריז"ל אין הכוונה הריגת נפש בשוגג כפשוטו, כ"א רק להענין ברוחניות (ע"ד הקבלה, ראה שם התיקון לזרעו של הבל כו'). ודוחק. ואכ"מ. וראה תו"ח שמות ד"ה ענין קין והבל. אוה"ת מסעי ע' א'תטו.
18) זית רענן בתירוץ הב'.
19) מצוה תקכ.
109עס איז אָבער לכאורה שווער אַזוי זאָגן, וואָרום אין דער פרשה גופא, בהמשך צום ציווי „אם ירחיב ה"א את גבולך גו' ויספת לך עוד שלש ערים" פירט אויס דער פסוק און זאָגט דעם טעם: „ולא ישפך דם נקי בקרב ארצך אשר ה"א נותן לך נחלה"כ. אַז אויך דעמאַלט וועלן די ערי מקלט זיין פאַרבונדן מיט אַ הורג נפש.
ג. עס זיינען פאַראַן מפרשיםכא וואָס זאָגן, אַז דער צורך פון די ערי מקלט לעת"ל וועט זיין נאָר אין דעם זמן פון תחילת ימות המשיח, וואָס דאַמאָלט איז „אין בין העוה"ז לימות המשיח אלא שעבוד מלכיות בלבד"כב; משא"כ אין דער שפּעטערדיקער תקופה פון ימות המשיחכג — „בהמשך זמן שתתרבה הדעה בישראל" — „אז לא יצטרכו לערי מקלט"כד.
ועפ"* ז קומט אויס, אַז פון דעם ציווי „ואם ירחיב ה"א את גבולך" — צו מוסיף זיין ג' ערי מקלט לעת"ל — איז אַ ראי' צו דער דיעה הנ"ל און שיטת הרמב"םכה, אַז „אין בין העוה"ז לימות המשיח אלא שיעבוד מלכיות בלבד", (בתחלת זמן המשיח עכ"פכג), ווי דער רמב"ם איז מאריך בספרוכו: „ואל יעלה על הלב שבימות המשיח יבטל דבר ממנהגו של עולם או יהי' שם חידוש במעשה בראשית אלא עולם כמנהגו נוהג"כז. און במילא וועט אויך זיין שייך די מציאות פון הורג נפש (בשגגהכח).
דערמיט וואָלט מען אויך געקענט מסביר זיין אַ דיוק אין רמב"ם: נאָך דעם ווי דער רמב"םכט רעדט וועגן דער אמונה בביאת המשיח, אַז „כל מי שאינו מאמין בו כו' לא בשאר הנביאים בלבד הוא כופר אלא בתורה ובמשה רבינו שהרי התורה העידה עליו שנאמר כו' אף בפרשת בלעם נאמר כו'", איז ער ממשיך און ברענגט נאָך אַ ראי' אין אַ באַזונדערע הלכהל: „אף בערי מקלט הוא אומר ואםלא ירחיב ה"א את גבולך ויספת לך עוד שלש ערים כו' ומעולם לא הי' דבר זה ולא צוה הקב"ה לתוהו" — ולכאורה איז ניט מובן: פאַרוואָס טיילט אויס דער רמב"ם די ראי' אין אַ הלכה בפ"ע?
וע"פ הנ"ל י"ל, אַז דערמיט וויל דער רמב"ם מרמז זייןלב, אַז די ראי' פון ערי מקלט באַציט זיך ניט נאָר צו דעם וואָס ער זאָגט אין דער הלכה שלפנ"ז (וועגן ביאת המשיח בכלל), נאָר אויך צום תוכן המדובר אין דער הלכה שלאח"זלג —110„ואללד יעלה על דעתך שהמלך המשיח צריך לעשות אותות ומופתים ומחדש דברים בעולם או מחי' מתים וכיוצא בדברים אלו אין הדבר כך שהרי רבי עקיבא כו'" (און ברענגט די ראי' פון בן כוזיבא) —
אויב דער רמב"ם מיינט צו זאָגן אַז פון דער הוספת ערי מקלט איז אַ ראי' מוכחת אַז מלך המשיח דאַרף ניט מאַכן קיין „אותות ומופתים ומחדש דברים בעולם", וואָלט ער דאָס געזאָגט בפירוש (ובפרט אַז דאָס איז אַ ראי' פון אַ פסוק וציווי בתורה, און די ראי' וואָס ער ברענגט פון בן כוזיבא איז פון דברי ודרשת רז"ל).
נאָך מער: פון דעם סגנון הלשון, מיט וועלכן דער רמב"ם הויבט אָן די הלכה (ג) שלאח"ז: „ואל יעלה על דעתך שהמלך המשיח צריך לעשות אותות ומופתים ומחדש דברים בעולם" (און ניט „ואין המלך המשיח צריך לעשות כו'") איז משמע, אַז אויך נאָך דער הלכה (ב) וועגן ערי מקלט לעת"ל קען זיין אַ קס"ד („יעלה על דעתך") אַז משיח „צריך לעשות אותות כו'" נאָר מען איז עס שולל ווייל ר' עקיבא כו'.
ד. ה. אַז פון דעם ציווי להוסיף ערי מקלט לעת"ל איז קיין ראי' ניט אַז משיח וועט ניט דאַרפן ווייזן קיין אותות ומופתים כו'.
ועפ"ז איז מובן, אַז ס'איז אויך קיין ראי' ניט פון דעם אַז עס וועט ניט זיין שינוי מנהגו של עולםלו.
ה. וי"ל דעם ביאור אין דעם:
פון הוספת ערי מקלט לעת"ל איז קיין ראי' ניט אַז דעמאָלט וועט זיין עולם כמנהגו נוהג, ווייל די ערי מקלט וועלן זיין צוליב אַ הורג נפש בשגגה לפני זה — בזמן הזהלז. און זייענדיק דעמאָלט אין די ארצות קני קניזי וקדמונילח וועט ער דאַרפן גולה זיין אין אַן עיר מקלטלט.
ווי מען געפינט ביי חיוב חטאת, אַז ר' ישמעאלמ כתב על פנקסו אַז „כשיבנה ביהמ"ק אביא חטאת שמינה"מא.
111און אע"פ אַז דער טעם פון הבדלת ערי מקלט — „להכין לך הדרך וערי מקלט רביםמב — איז: „פן ירדוף גואל הדם אחרי הרוצח כי יחם לבבו והשיגו כי ירבה הדרך והכהו נפש"מג — כדי קענען אַנטלויפן פון דעם גואל הדםמד, און דערפאַר „אם ירחיב ה"א את גבולך גו' ויספת לך עוד שלש ערים", אַז אויך דעמאָלט זיינען די ערי מקלט אַ מקום הצלה פון גואל הדם —
ולכאורה איז יחם לבבו גו' ניט שייך לעת"ל,
זאָגט מען דאָך אָבער בספרי בפרשתנו — „מצוה ביד גואל הדם לרדוף"מה; און וויבאַלד ס'איז אַ מצוהמו, איז מובן, אַז דאָס איז שייך אויך לעת"ל. ובמילא דאַרפן זיין די ערי מקלט כדי צו אַנטלויפן פון דעם גואל הדםמז.
[במשנהמח איתא אַז מצוה ביד גואל הדם צו הרג'נען דעם רוצח, נאָר אין פאַל פון אַ רוצח שיצא חוץ לתחום (ערי מקלט) ומצאו גואל הדם, אָבער ניט ווען ער האַלט ערשט ביים אַנטלויפן אין עיר מקלט,
אָבער כדי שלא לאפושי במחלוקת יש לומרמט, אַז אויך לויט דער דיעה, מיינט עס ניט אַז דוקא דעמאַָלט (לאחר ווי ער איז אַריין אין עיר מקלטו און פון דאָרט אַרויס חוץ לתחום) ווערט דאַן נתחדש די מצוה פון גואל הדםנ, אָבער איידער דער רוצח קומט לעיר מקלטו איז אַן איסור אויפן גואל הדם צו הרג'נען דעם
נאָר אַז אויך לדעה זו איז מלכתחילה, נאָך פאַר דער ניסה לערי מקלט איז שוין דאָ אַ מצוה (ע"ד ווי שיטת הספרינב) אויפן גואל הדם צו נוקם זיין מיתת קרובו; נאָר היות אַז תורה גיט דעם הורג נפש בשגגה די הגנה פון עיר מקלט, ווערט מיט דעם באַוואַרנט, אַז כל זמן דער רוצח איז נאָך ניט אָנגעקומען לעיר מקלטונג איז ארי' הוא דרביע עלי' אויף דעם גואל הדם און ער קען ניט מקיים זיין מצותונד].
ו. מען דאַרף נאָך אָבער פאַרשטיין (בשיטת הרמב"ם):
דער רמב"ם פסק'נט דאָךנה אַז ס'איז נאָר אַ רשות ביד גואל הדם להרגו (ווען יצא חוץ לתחומה בזדון). ולכאורה, אפילו לדעתו אַז לעת"ל איז עולם כמנהגו נוהג, איז אין הכי נמי אַז עס קען זיין אַ הורג נפש בשגגה, ווי קומט אָבער דעמאָלט — יחם לבבו (ובמילא) אַ מציאות פון גואל הדם. וויבאַלד (דער רמב"ם אַליין פסק'נט)נו אַז „באותו הזמן לא יהי' שם רעב ולא מלחמה ולא קנאה ותחרות כו' ולא יהי' עסק כל העולם אלא לדעת את ה' בלבד"; אין אַ מצב, פון „לא קנאה ותחרות" און זיין עסוק „לדעת את ה' בלבד", איז ווי קען זיין אַז איינער זאָל הרג'נען אַ צווייטן וואָס „לו אין משפט מות", נאָר מצד דעם וואָס „יחם לבבו".
און מען קען ניט ענטפערן אַז דאָס וואָס מ'וועט לעת"ל דאַרפן האָבן ערי מקלט וועט זיין — ניט אויף צו מציל זיין דעם הורג נפש בשגגה פון דעם גואל הדם, נאָר — אַלס אַ כפרה פאַר דעם חטא (ווייל ענינן פון ערי מקלט איז ניט בלויז הגנה והצלה, נאָר אויך כפרהנז על החטא) — וואָרום דער פסוק זאָגט בפירוש „ולא ישפך דם גו'", אַז זיי וועלן זיין (אויך לעת"ל) צוליב הגנה והצלה.
נוסף לזה: אויב די ערי מקלט לעת"ל וועלן זיין נאָר צוליב דעם אַז אַ הורג נפש בשגגה זאָל האָבן אַ כפרה, איז דאָך ניטאָ דער חשש אַז „כי ירבה הדרך והכהו נפש", איז ניטאָ קיין הכרח אויף ערי מקלט אין ארץ קני קניזי וקדמוני דוקא — עס זיינען דאָך שוין דאָ ערי מקלט אין א"י ועבר הירדןנח;
משא"כ ווען דער טעם איז (אויך ובעיקר) בכדי צו מציל זיין דעם הורג נפש בשגגה פון דעם גואל הדם, אין113מובן פאַרוואָס מ'דאַרף האָבן די הוספת הערים אין ארץ קני קניזי וקדמוני, היות אַז ביי „לנוס שמה" איז נוגע עס זאָל ניט זיין „ירבה הדרך".
ז. וי"ל הביאור בזה:
די הלכה פון גואל הדם מיט אַלע פרטים איז ניט אַן ענין פון „דברה תורה . . כנגד יצה"ר"נט וועלכער וועט מסית זיין און מאַכן אַז „יחם לבבו" דערפאַר האָט תורה בלית ברירה געגעבן רשות (אָדער אַ ציווי) צו הרג'נען דעם רוצח
— וואָרום אויב אַ הורג נפש בשגגה איז ניט חייב מיתה, איז ווי איז שייך צו זאָגן אַז דער גואל הדם האָט רשות אים צו הרג'נען, וכש"כ — אַז עס איז אַ מצוה אויפן גואל הדם? —
נאָר דאָס איז אַ הנהגה מעיקרא ע"פ תורה או מצוהס: עס זיינען דאָ אופנים ווען די תורה הייסט ב"ד זאָל אויספירן דעם חיוב מיתה — ווען עס זיינען דאָ עדים והתראה; פאַראַן אופנים ווען עס קומט מיתה בידי שמים; און ביי אַ הורג נפש בשגגה, וויבאַלד אַז דורך אים איז געהרג'עט געוואָרן אַ נפש מישראלסא, האָט תורה דאָס איבערגעגעבןסב צו דעם וואָס „ראוי ליורשו"סג (אַ שייכות צו עם — ובמילא איז (ע"פ תורה) „יחם לבבו"סד) צו הרג'נען דעם רוצחסה, אויף אַראָפּנעמען דעם „ורצח גואל הדם את הרוצח גו' ולא תקחו כופר לנוס גו' ולא תחניפו את הארץ גו' ולארץ לא יכופר לדם גו' כ"א בדם שופכו"סו [ובפרשתנו „והי' עליך דמים"סז] — די מעשה החטא.
און דעריבער איז אויך לדעת הרמב"ם וואָס פסק'נט אַז „רשות לגואל הדם להרגו", דאַרף מען האָבן ערי מקלט לעת"ל אויף אַנטלויפן פון דעם גואל הדם, וויבאַלד אַז דער גואל הדם איז אַן ענין ע"פ תורהסח (ניט (נאָר) מצד אַ טבע (יצה"ר) געפיל פון נקמה) — יחם לבבו,
ובמילא איז דאָס אויך בהזמן (לעת"ל)סט ווען עס איז „לא קנאה ותחרות" נאָר „עסק כל העולם לדעת את ה' בלבד".
114ח. ויהי רצון אַז דורך דער עבודה פון ערי מקלט בזמן הזה ברוחניות — לימוד התורה, וואָס „דברי תורה . . קולטין"70),
ובפרט אין דעם זמן וואָס איז געגעבן געוואָרן אַלס אַ „מקלט" — דער חודש אלול וואָס ר"ת שלו איז71) „אנה לידו ושמתי לך", „לרמוז כי הקב"ה בחסדו אנה וזמן חדש אלול לכל מי שחטא בתוך השנה שישוב אז בתשובה ויקבלוהו"72),
70) מכות י, א. וראה אוה"ת מסעי ע' א'תיד ואילך.
71) ל"ת ושער הפסוקים להאריז"ל פ' משפטים. פרי עץ חיים שער ר"ה פ"א.
72) שה"פ שם. ועד"ז בל"ת ופע"ח שם.
זאָל מען זוכה זיין בקרוב צו דעם „ירחיב ה"א את גבולך" וכפשוטו, און עס וועט זיין דער „ויספת לך עוד שלש ערים" — די הוספת ג' ערי מקלט,
און אויך ברוחניות, די התגלות טעמי תורה לע"לעג דורך משיח צדקנועד
במהרה בימינו ממש.
(משיחות מוצש"ק פ' בלק ופנחס תשל"ח)
Suggest a fixSent for reviewReport a problemNo account neededEmbed on another site