הוספות - מאמרים ושיחות חורף תשל"ח ג

א. קומענדיק פון סיום חודש תשרי, חודש השביעי

— שביעי (אויך) מלשון שובע^א, ווי דער מדרש זאָגט^ב: „שהוא משובע בכל", אַז דער חודש איז אָנגעזעטיקט מיט אַלע ברכות און מיט אַלע גוטע זאַכן, סיי בגשמיות סיי ברוחניות.

און זייענדיק אַ חודש כללי^ג, ווערן נמשך, די אַלע ענינים מיט וועלכע ער איז „משובע", בכל השנה כולה^ד —

צוזאַמען דערמיט וואָס איצטער (במוצאי שבת) איז אויך דער סיום און אָפּשלוס פון אַ וואָך

— וואָס סיי דער אָפּשלוס פון דער וואָך, סיי דער אָפּשלוס פון חודש (השביעי) איז (ווי אין אַלע ענינים פון קדושה, וואָס עס דאַרף זיין „מעלין בקודש"^ה) אויך אַ התחלה פון אַן עלי', אַז עס זאָל זיין נאָך העכער און נאָך בעסער ווי ס'איז געווען ביז איצטער —

איז כאן המקום והזמן צו מאַכן אַ סךהכל פון דער נקודה העיקרית וואָס האָט זיך גערעדט אין די פריערדיקע שיחות^ו, אַז דער ענין כללי וואָס מען נעמט מיט פון חודש תשרי על כל השנה כולה איז — די עבודה פון „ויעקב הלך לדרכו"

[וואָס נוסף צום תוכן הכללי פון „ויעקב הלך לדרכו" (וואָס אין אַלע דריי ווערטער צוזאַמען), זיינען פאַראַן אויך ענינים און הוראות פּרטיות אין יעדן וואָרט באַזונדער (אין „ויעקב", אין „הלך" און אין „לדרכו"^ז). וואָס יעדער פּרט (פון די דריי ענינים) גיט אויך צו אין דעם תוכן הכללי פון „ויעקב הלך לדרכו"],

וואָס דאָס האָט אַ שייכות מיוחדת מיטן סיום און אָפּשלוס פון דער וואָך פון פּרשת נח — די וואָך וואָס נאָך שבת בראשית כדלקמן (סעיף ב' ואילך),

און דאָס האָט אויך אַ שייכות מיוחדת מיטן תוכן פון פּרשת נח [וואָס ס'איז דאָך ידוע דער וואָרט פון אַלטן רבי'ן^ח אַז מען דאַרף לעבן מיט דער פּרשה פון דער וואָך], כדלקמן (סעיף ז' ואילך).

ב. אע"פּ אַז דער „ויעקב הלך לדרכו" שבמוצאי שמחת תורה איז שוין אויך בנוגע צו עניני הרשות ועובדין דחול^ט („לדרכו" בפּשטות), ביז אַז דערנאָך במוצאי שבת בראשית הויבט זיך שוין אָן פילן דער חול פון די ימות החול^י

פונדעסטוועגן, איז בשעת עס קומט מוצאי שבת פּרשת נח — טוט זיך אויף אַ נייער ענין אין „ויעקב הלך לדרכו", וואָס איז ניטאָ במוצאי שבת בראשית.

282[נוסף אויף דעם וואָס לויט דעם מכתב הידוע^יא אַז בשבת בראשית דאַרף זיין ניט נאָר „כעין השלמה" נאָר אויך אַ „תוספת", ביז צו אַ „תוספת" אין „אור כי טוב", וואָס דאָס (דער לשון „אור כי טוב") שטייט^יב אויפן אור שנברא ביום הראשון — קומט דאָך אויס, אַז ביז (מוצאי) שבת בראשית איז דאָ (ובמילא — גובר) דער „ויעקב הלך לדרכו" לויטן פּירוש^יג אַז „לדרכו" איז „בחי' תורה ומצות, דתורה אקרי^יד דרך", וואָרום דעם אור שנברא ביום ראשון איז דאָך „גנזו בתורה"^טו].

ג. לכאורה קען מען פרעגן אויף דעם: דער טעם (בפּשטות) פון „אל יתהלל חוגר כמפתח" איז^יט מצד דעם וואָס אפילו בשעת ער (דער חוגר) איז אַ גבור וכו', איז מען נאָך ניט זיכער בבירור גמור, ס'איז נאָך דאָ אַ מקום לספק, צי ער וועט מנצח זיין. ולפי זה:

וויבאַלד אַז כל ישראל זיינען בחזקת כשרות^כ [וואָס אויף חזקה פאַרלאָזט מען זיך בנוגע צו די גרעסטע ענינים^כא], איז דאָך במילא זיכער אַז די החלטות283וואָס אידן האָבן מחליט געווען במוצאי שבת בראשית, וועלן זיי דורכפירן בפּועל — טאָ וואָס איז דער אויפטו פון דעם „ויעקב הלך לדרכו" (בנוגע צו יעקב'ן) ווי ער איז שוין בפּועל (במוצאי ש"פּ נח) אויף דער החלטה בזה (שבמוצאי שבת בראשית) ?

איז דער ביאור אין דעם: דער תכלית העילוי והשלימות פון יעדער ענין איז, אַז ער זאָל זיין ניט בלויז „בכח" נאָר ער זאָל קומען „בפּועל" (אפילו ווען דער „בכח" איז אין אַזאַ אופן אַז ס'איז זיכער אַז ביכלתו לבוא לידי פּועל), כדלקמן (סעיף ד' ואילך). איז דעריבער, וויבאַלד אַז במוצאי שבת בראשית איז נאָך ניטאָ דער בפּועל פון „ויעקב הלך לדרכו" (אע"פּ אַז מען איז שוין זיכער אַז דערנאָך וועט זיין דער בפּועל), איז עס נאָך ניט דער תכלית השלימות.

ד. אַ הוכחה אויף דעם (אַז דער תכלית השלימות פון יעדער ענין איז דוקא ווען ער קומט בפּועל) איז פון כללות ענין הבריאה

[וואָס דאָס (ענין הבריאה) האָט אַ שייכות מיוחדת מיט חודש תשרי (אותיות רשית *^כא וראש שלו — ראש השנה), ובפרט מיט (שמח"ת און) שבת בראשית ווען מען לייענט „בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ", אַז די שמים וארץ וכל צבאיהם ווערן באַשאַפן מחדש. וואָרום וויבאַלד אַז תורת אמת זאָגט „בכל יום יהיו (בעיניך) חדשים"^כב — איז דאָך דער אמת אַזוי, אַז בכל שנה ווען מען לייענט אין תורה בראשית ברא וגו' ווערט באַשאַפן די גאַנצע וועלט מחדש.

און אע"פּ אַז אַ איד האָט בחירה חפשית צי ער זאָל מקיים זיין דעם ציווי „בכל יום יהיו בעיניך חדשים" — איז דאָך די בחירה בלויז בנוגע צו אים, אַז באַ אים זאָלן זיי זיין „חדשים": דאָס וואָס דברי תורה זיינען אַלע מאָל „חדשים" (און אַז בכל שנה, ווען מען לייענט בראשית ברא וגו', ווערן באַשאַפן שמים וארץ וכל צבאיהם מחדש) — איז ניט אָפּהענגיק בבחירתו; און דאָס וואָס עס פאָדערט זיך פון אים אַז ער זאָל בוחר זיין, איז אַז אויך ער זאָל אַנערקענען דעם אמת, לעבן מיט אים, און איבערלעבן פון דאָסניי דעם ענין אין תורה וועלכן ער לערנט],

וואָס איינער פון די טעמים אויף דער בריאה איז (ווי ער זאָגט אין זהר^כג) „בגין דישתמודעון לי'", און בלשון הע"ח^כד — „שיתגלו שלימות כחותיו וכו'", אַז די „כחות" פון אויבערשטן זאָלן אַרויסקומען בגילוי, ובפּועל.

ולכאורה איז ניט מובן: בשעת עס רעדט זיך וועגן אַ כח מוגבל, וואָס איז שייך אַז ער זאָל (מצד איזה טעם) ניט קענען קומען לפּועל — איז פאַרשטאַנדיק, אַז ס'איז דאָ אַ מעלה אין דעם וואָס ער ווערט נתגלה בפּועל; וויבאַלד אָבער אַז „כחותיו" ית' זיינען אָן קיינע הגבלות, און ס'איז ניט שייך אַז עס זאָל זיין אַן ענין וואָס זאָל זיי מונע זיין פון קומען לפּועל — איז וואָס פאַר אַ עילוי קומט צו דורכן „שיתגלו כו'" (דורך זייער קומען לפּועל) ?

284בשלמא להטעם^כה, אַז די כוונה איז מצד דעם וואָס „נתאוה הקב"ה להיות לו ית' דירה בתחתונים"^כו — איז פאַרשטאַנדיק, אַז ס'איז ניט מספּיק דאָס וואָס מצד כחו ית' קען זיין „דירה בתחתונים", וויבאַלד אַז מען וויל האָבן (ניט דעם גילוי פון כחו ית' (אַז ער קען זיך געפינען אויך „בתחתונים"), נאָר די מציאות פון) „דירה בתחתונים"^כז, דאַרף זיין אַ פעולה בתחתונים;

משא"כ לטעם הבריאה אַז דאָס איז „שיתגלו שלימות כחותיו כו'" (אַרויסבאַקומען די שלימות כחותיו של הקב"ה), איז ניט מובן (כנ"ל): וואָס פאַר אַ עילוי קומט צו דורכן „שיתגלו כו' "^כח ?

ה. עד"ז געפינט מען אויך בנוגע צו ירידת הנשמה בגוף (שהי' בר"ה — ויפח באפיו נשמת חיים — נשמת אדה"ר שכוללת כל הנשמות^כט — ושקורין עד"ז בשמח"ת ובפ' בראשית), אַז איינער פון די טעמים אויף דעם איז^ל, בכדי אַז די כחות פון דער נשמה [צו זיין פאַרבונדן מיטן אויבערשטן, אפילו ווען זי איז אין אַ גוף גשמי וכו'] זאָלן אַרויסקומען בפּועל ובגילוי.

וכידוע^לא המשל פון אַ מלך וואָס האָט געהאַט אַ בן יחיד מושלם בכל המעלות, און האָט אים אַוועקגעשיקט למקום רחוק, בכדי אַרויסצובריינגען זיינע כשרונות מן הכח אל הפּועל, ווי ער קען זיך מפרנס זיין מיגיע כפּיו און דאַרף ניט אָנקומען צו נכסי אביו.

ולכאורה: וויבאַלד אַז דער מלך ווייס די כשרונות הנעלים פון בנו יחידו — ובפרט ווי דאָס איז אין נמשל, וואָס דער מלך איז יודע עתידות און ווייס בודאות אַז יעדע נשמה וועט אַרויסבריינגען285אירע כחות בגילוי וכמ"ש^לב לבלתי ידח ממנו נדח — איז צוליב וואָס דאַרף ער אים שיקן למקום רחוק, מאיגרא רמה לבירא עמיקתא^לג, ובפרט נאָך אַז דאָס (ירידת הנשמה בגוף) איז אַן ענין של הכרח פאַר דער נשמה (כמרז"ל^לד על כרחך אתה חי), היפך ענין התענוג והרצון וכו'?

ו. זעט מען דערפון, אַז אפילו ווען אויך פריער איז ניטאָ קיין ספק און ספק ספיקא אַז די כחות פון דעם בן מלך קענען און וועלן אַרויסקומען בפּועל — איז ניט מספּיק דער „בכח", און מען דאַרף האָבן אַז דער בכח זאָל קומען לידי פּועל.

ועד"ז אפילו בנוגע לכחותיו ית' (וואָס אין זיי איז דאָך אַודאי ניט שייך קיין שום ספק ח"ו אַז זיי קענען קומען בפּועל), אַז דער רצון העליון איז אַז זיי זאָלן קומען בפּועל, כנ"ל סעיף ד'.

וואָס דערפון איז מובן אויך בעניננו: אע"פּ אַז אויך במוצאי שבת בראשית איז מען זיכער אַז די החלטה פון אַ אידן (צו טאָן אין דער עבודה פון „ויעקב הלך לדרכו") וועט קומען בפּועל — און נאָך מער: אַז ער וועט אָפּטאָן די עבודה הנ"ל בתכלית השלימות, בשמחה ובטוב לבב — פונדעסטוועגן, קומט עס ניט צו דער שלימות שבמוצאי שבת פּרשת נח, ווען די עבודה פון „ויעקב הלך לדרכו" איז שוין דאָ (במשך פון אַ גאַנצע וואָך, שבעת ימי ההיקף) בפּועל^לה.

ז. כאמור לעיל (סוף סעיף א') איז דער ענין פון „ויעקב הלך לדרכו" האָט אַ שייכות מיוחדת מיט די ענינים פון פרשת נח. ובהקדים:

שוין גערעדט כמה פּעמים^לו בנוגע צו די שמות הסדרות, אַז (אע"פּ וואָס בפּשטות איז דער נאָמען פון יעדער סדרה על שם ההתחלה) וויבאַלד זיי זיינען נעמען ע"פּ תורה [ובפרט ע"פ תורת הבעש"ט^לז אַז שמו אשר יקראו לו בלה"ק איז מהוה מחי' ומקיים דעם דבר הנקרא בהשם], איז דער נאָמען פון יעדער סדרה בריינגט אַרויס דעם תוכן פון דער גאַנצער סדרה.

אַ ראי' מוכחת אויף דעם איז^לח פון דעם נאָמען פון אונזער סדרה — נח: אויב די שמות הסדרות וואָלטן געווען נאָר מצד התחלתם — וואָלט מען געדאַרפט רופן די סדרה (ניט מיטן נאָמען „נח", נאָר) „תולדות" (וואָרום דער וואָרט „תולדות" איז נעענטער צו תחלת הסדרה ווי דער וואָרט „נח"), און פ' „תולדות" שלאחרי' — אויף מבדיל זיין איר פון אונזער פרשה — „יצחק".

דערפון וואָס די סדרה הייסט מיטן נאָמען נח איז מוכח, אַז דאָס איז מצד דערויף וואָס דער וואָרט „נח" בריינגט אַרויס דעם תוכן פון דער סדרה.

ח. ולכאורה איז ניט מובן: „נח" איז (ע"ש זה ינחמנו) פון לשון מנוחה^לט און „נייחא"^מ; היינט ווי קען מען זאָגן אַז דער נאָמען „נח" בריינגט אַרויס דעם תוכן פון דער סדרה, בשעת אַז כמה286ורוב הענינים שבפרשתנו — והתחלתה וסופה, מבול און הפלגה^מא — זיינען היפּך ענין המנוחה און נייחא?

איז דער ביאור אין דעם: די כוונה פּנימית פון מבול און הפלגה איז אַז דורך זיי זאָל ווערן „נייחא דרוחא". אע"פּ וואָס זיי זיינען ענינים בלתי רצויים — איז אָבער דורך דעם וואָס אַ איד איז זיך מתגבר אויף די העלמות והסתרים, קומט אים צו אַ תוספת בעבודתו, דורך דעם וואָס ער איז מברר און נעמט אַרויס די ניצוצות הקדושה וועלכע געפינען זיך אין די העלמות והסתרים פון מבול און הפלגה

[וע"ד מאמר רז"ל^מב „עשרה דורות מנח ועד אברהם כו' עד שבא אברהם אבינו וקבל שכר כולם", אַז אברהם אבינו [וואָס „אחד הי' אברהם"^מג] האָט מקבל געווען דעם שכר פון די אַלע עשרה דורות, כולל אויך דעם דור הפלגה]

וואָס דאָס איז אויך דער טעם פון דעם וואָס די מי המבול ווערן אָנגערופן מיטן נאָמען „מי נח"^מד, וויילע דער מבול איז געקומען „לטהר את הארץ", וואָס דורך דעם איז געוואָרן „נייחא דרוחא"^מה [וואָס נביאים (און הפטורה) — איז דאָך גלה סודו אל עבדיו הנביאים^מו — בריינגען אַרויס בגלוי די כוונה פון דער זאַך, איז אין נביא (הפטורה) ווערן זיי אָנגערופן (ניט „מי המבול", נאָר) „מי נח" על שם התכלית, צו שאַפן „נייחא דרוחא"],

ביז ווי מען זעט בפּשטות, אַז דורך דעם וואָס נח איז „צדיק תמים הי' בדורותיו" איז ניט נאָר וואָס דער מבול האָט אים ניט אָנגערירט לרעה ח"ו, נאָר אדרבה — „ראה עולם חדש"^מז, ס'איז באַ עם צוגעקומען אַ חידוש בעולם,

ביז אַז (דורך עבודתו של נח לאחרי המבול, איז) „וירח הוי' את ריח הניחח"^מח („ניחח" איז נח"ר לפני, „נייחא דרוחא"), וואָס דאָס האָט געבראַכט אַ תוקף (עילוי^מט) אין עולם, אַז ס'איז ניט שייך קיין הפסק וביטול אין סדרי העולם^נ,

ביז אַז דער אויבערשטער האָט כורת ברית געווען אויף דעם^נא, און האָט געמאַכט אַן אות ברית אויף דעם (קשת) „לדורות עולם"^נב,

ביז (עקבתא דמשיחא) די צייט ווען דער קשת וועט זיין „בגווני נהירין", וואָס „כדין צפי לי' למשיח"^נג.

ט. און דאָס איז אויך די שייכות פון פּרשת נח מיטן ענין פון „ויעקב הלך לדרכו":

בשעת אַ איד גייט פון חודש תשרי און גייט אַריין אין די עובדין דחול במשך דעם גאַנצן וואָכעדיקן יאָר, קען ער דאָך זיך דערשרעקן פאַר די „מים רבים" פון287וועלט, די „טרדות הפּרנסה והמחשבות שבעניני עוה"ז"^נד — אויף דעם איז די הוראה פון פּרשת נח, אַז די „מים רבים" ווערן גאָר אָנגערופן „מי נח", ווייל דורך זיי ווערט דער „נייחא דרוחא".

און די וועג דערצו איז „בא אל התיבה גו'", כפּירוש הבעש"ט^נה — אַריינגיין אין די ווערטער (תיבה) פון תפלה און תורה: בשעת אַ איד שטעלט זיך אַוועק מיט אַ תוקף אויף (ניט נתפּעל ווערן פון די „מים רבים", און) „להכניס את עצמו בהתיבות דתפלה ותורה ולהדבק בהם"^נה — איז ניט נאָר וואָס ער ווערט געראַטעוועט פון די מי המבול, נאָר נאָך מער: די „מים רבים" גופא ווערן „מי נח" „נייחא דרוחא", דורך זיי קומט צו אַן עילוי^נו אין די תיבות התפלה והתורה,

ביז אַז דער „נייחא דרוחא" איז ניט בלויז אין די תיבות התפלה והתורה (וואָס קומט דורך די מים רבים), נאָר אויך אין זיינע עניני הרשות,

ווי עס שטייט אין מדרש^נז (בנוגע צו דעם וואָס עס שטייט „נח נח" צוויי מאָל) „נייחא לעליונים נייחא לתחתונים", אַז דער „נייחא" איז ניט בלויז אין עניני התורה ומצוותי' („עליונים") נאָר אויך אין זיינע עניני רשות („תחתונים"),

ביז אַז ער דערזעהט אַן „עולם חדש", אַז ער טוט אויף אַ חידוש אין דער בריאה, בדוגמת „השמים החדשים והארץ החדשה"^נח וואָס וועלן זיין לעתיד לבוא.

יא. ווי גערעדט כמה פּעמים, אַז בשעת ס'איז דאָ אַ (געוויסע) התעוררות — דאַרף מען איר פאַרבינדן מיט אַן ענין פּרטי^נט. וואָס דורך דעם וואָס זי האָט אַן „אחיזה" אין אַן ענין פּרטי, איז בנקל (ובודאות) יותר אַז זי זאָל אַראָפּקומען אין אַ מעשה בפּועל.

ובנוגע לעניננו: בכדי צו מאַכן לייכטער אַז די התעוררות הנ"ל אין דעם ענין פון „ויעקב הלך לדרכו" זאָל קומען אין אַ מעשה בפּועל (ובאופן של זריזות) — איז כדאי צו פאַרבינדן איר מיט אַ הוראה פּרטית וועלכע איז שייך צו דעם יאָר ביחוד [וואָס „את הכל עשה יפה בעתו"^ס],

ובפרט נאָך, אַז כשם ווי כללות הענין פון „ויעקב הלך לדרכו" האָט אַ שייכות מיוחדת מיט פּרשת נח (כנ"ל סעיף ט'), אַזוי אויך די הוראה פּרטית דשנה זו ביחוד — האָט אויך אַ שייכות מיוחדת מיט (אַן ענין אין) פּרשת נח (כדלקמן סעיף טו).

יב. פון די ענינים המיוחדים שבשנה זו איז — אַז דער יאָר איז אַ עיבור־יאָר, וואָס דער ענין פון אַ עיבור־יאָר איז צו אויסגלייכן שנת הלבנה מיט שנת החמה. און נאָך מער: היינטיקער יאָר איז אַ ספּעציעלער עיבור־יאָר — דער לעצטער יאָר פון אַ מחזור קטן, וואָס דאַן איז די אויסגלייכונג (פון שנת הלבנה מיט שנת החמה) בתכלית השלימות, ווי288דערקלערט בארוכה (בצירוף המראי מקומות) אין דעם מכתב כללי61).

די הוראה דערפון אין עבודת האדם, איז (ווי דערקלערט במכתב הנ"ל):

באַ יעדער אידן דאַרפן זיין די צוויי אופני עבודה, שבדוגמת השמש ודהירח: פאַראַן ענינים און צייטן, וואָס ער דאַרף זיין אַ משפּיע — בדוגמת השמש וואָס איז משפּיע בכח עצמו; און פאַראַן ענינים און צייטן, וואָס פריער דאַרף ער זיין אַ מקבל און ערשט לאחרי זה דאַרף ער משפּיע זיין דאָס וואָס ער האָט מקבל געווען — בדוגמת הלבנה וואָס (זי האָט ניט קיין אייגענע ליכטיקייט, נאָר) נאָך דעם ווי זי איז מקבל און באַקומט די ליכטיקייט פון שמש איז זי משפּיע און לייכט (דעם אור וואָס זי איז מקבל) לארץ ולדרים עלי'.

[וואָס די צוויי אופני עבודה, ווי זיי זיינען בכללות — איז עס אויך די עבודה פון לימוד התורה וקיום המצוות, און די עבודה פון „כל מעשיך לשם שמים"^סב און „בכל^סג דרכיך דעהו"^סד: לימוד התורה וקיום המצוות — „שמש", וואָרום תורה און מצוות זיינען ליכטיק מצד עצמם כמ"ש^סה כי נר מצוה ותורה אור; משא"כ די עניני רשות („מעשיך" און „דרכיך") — וויבאַלד אַז מצד עצמם זיינען זיי ניט ליכטיק, און אַ איד טראָגט אַריין אין זיי אור (דורך דעם וואָס ער טוט זיי „לשם שמים" און אין אַן אופן פון „דעהו") — זיינען זיי בדוגמת לבנה *^סה].

און אע"פּ אַז יעדער איינער פון די צוויי אופני עבודה (אויך ווי ער איז פאַרזיך) איז אַן ענין נעלה ביותר, ביז אַן ענין בשלימותו — בדוגמת שנת החמה און שנת הלבנה, וואָס יעדע פון זיי (שנת החמה אַליין, און שנת הלבנה אַליין) ווערט גערעכנט (בכו"כ עניני תורת אמת) אַלס אַ שנה שלימה^סו —

איז אָבער דאָ די ספּעציעלע הוראה פון שנת העיבור, ובפרט פון שנת העיבור שבסיום מחזור קטן, אַז מען

289יג. די שייכות פון דער הוראה (הנ"ל) המיוחדת לשנה זו (אַלס שנת העיבור, און סיום מחזור קטן) אַלס פּרט פון דער הוראה כללית פון „ויעקב הלך לדרכו" (שבכל שנה ושנה):

ווי גערעדט פריער, איז בחודש תשרי אַ איד פאַרנומען (בעיקר) מיט ענינים רוחניים פון תורה ומצוותי', וואָס זיינען בדוגמת השמש. און דערנאָך (נאָך שמחת תורה, ובפרט במוצאי שבת בראשית, ועאכו"כ לאחרי סיום חודש תשרי^סט) הויבט זיך אָן דער „ויעקב הלך לדרכו" אין עניני הרשות ועובדין דחול, וואָס זיינען בדוגמת לבנה *^סט.

און ווי גערעדט פריער^ע, אַז אע"פּ אַז דער „ויעקב הלך לדרכו" איז — בחיצוניות — אַ ירידה, איז אָבער דאָ אין דעם אַ מעלה אויף דער עבודה דחודש תשרי, וואָס דורך דעם דוקא פירט זיך אויס די כוונה פון „דירה בתחתונים".

איז אין דעם קומט צו די הוראה פּרטית (הנ"ל) פון שנת העיבור און סיום מחזור קטן: אע"פּ אַז יעדע איינע פון די צוויי עבודות — סיי די עבודה פון התעסקות אין עניני קדושה (שמש) שבחודש תשרי (ודוגמתה בכל השנה), סיי די עבודה פון בירור עניני הרשות (לבנה) שבמשך כל השנה — איז אַן עבודה שלימה ונעלית,

פונדעסטוועגן, פאָדערט זיך פון אַ אידן, אַז באַ אים זאָלן זיין פאַרבונדן ביידע עבודות צוזאַמען: אויך גייענדיק „לדרכו" בעניני הרשות — זאָל ער זיך ניט באַגנוגענען דערמיט וואָס ער טוט עס אין אַן אופן פון „כל מעשיך לשם שמים" ביז צו „בכל דרכיך דעהו" (אע"פּ אַז דאָס איז אַן ענין נעלה ביותר, ביז אַז אין דעם איז דאָ אַ מעלה (כנ"ל) אפילו אויף דער עבודה פון חודש תשרי), נאָר ער זאָל זיין (בעת מעשה) דורכגענומען אויך^*70 מיטן ענין פון חודש תשרי, ווען ער איז געווען אינגאַנצן פאַרנומען מיט עניני קדושה.

יד. די הוראה הנ"ל המיוחדת לשנה זו — אַז דער „ויעקב הלך לדרכו" דאַרף זיין אין אַזאַ אופן אַז די ענינים רוחניים מיט די ענינים גשמיים (באופן ד"לשם שמים" און „דעהו") זאָלן זיין פאַרבונדן צוזאַמען — איז אויך אָנגעוויזן אין דעם, וואָס דער ראש־השנה פון דעם יאָר [און אויך דער טאָג פון י"ט כסלו, וואָס ער איז דער ראש־השנה לחסידות^עא] איז ביום השלישי — יום שהוכפּל בו כי טוב^עב, טוב לשמים וטוב לבריות^עג.

און ווי גערעדט פריער^עד, אַז דער אויפטו פון „יום שהוכפּל בו כי טוב" איז [ניט בלויז אַז אין אים זיינען דאָ סיי דער „טוב לשמים" סיי דער „טוב לבריות", נאָר אויך] אַז די ביידע טוב'ס (וואָס אין290אים) זיינען פאַרבונדן און פאַראייניקט צוזאַמען.

ביז אַז יעדער רגע און יעדער פּעולה שביום זה — איז אַ רגע און אַ פּעולה פון אַ טאָג וואָס ער איז טוב לשמים ולבריות גם יחד.

און וויבאַלד אַז ראש השנה איז דער קאָפּ פון דעם יאָר, וואָס ער (איז כולל, און) פירט אָן מיט'ן גאַנצן יאָר^עה — איז דאָך פאַרשטאַנדיק, אַז כל יום און כל ענין שבשנה זו, דאַרף זיין דורכגענומען פון ביידע ענינים: פון „טוב לשמים" (שבדוגמת ענין שנת החמה), און פון „טוב לבריות" (שבדוגמת ענין שנת הלבנה),

און אין אַן אופן אַז פון ביידע צוזאַמען ווערט איין זאַך (יאָר) — „שנה תמימה".

טו. ענין הנ"ל איז מרומז אויך אין פּירוש רש"י בפּרשתנו:

אין פּסוק „ובחודש השני בשבעה ועשרים יום לחודש יבשה הארץ"^עו, זאָגט רש"י, אַז דאָס וואָס דער מבול האָט אויפגעהערט („יבשה הארץ") „בשבעה ועשרים" — און ער האָט זיך אָנגעפאַנגען „בחודש השני בשבעה עשר יום לחודש"^עז — זיינען עס די „י"א ימים שהחמה יתירה על הלבנה, שמשפּט דור המבול שנה תמימה הי'".

ולכאורה: דער מבול וואָס האָט אויפגעהערט „בשבעה ועשרים" באַווייזט אַז דער משפּט פון דור המבול איז געווען אַ יאָר פון שנת החמה — האָט דאָך רש"י געדאַרפט זאָגן „שמשפּט דור המבול שנת החמה הי'", פאַרוואָס זאָגט ער דעם לשון „שנה תמימה" *^עז?

נאָר דערמיט איז ער מרמז, אַז די ירידה אין „מים רבים" פון וועלט וואָס הויבט זיך אָן בעיקר „בחודש השני" („זה מרחשון"^עח)

— ווי גערעדט פריער^עט, אַז דער „ויעקב הלך לדרכו" וואָס אַ איד גייט פון חודש תשרי [שגם הוא נרמז בפרשתנו וכמבואר בזהר^פ אויפן פּסוק „ותנח התיבה בחודש השביעי גו'"^פא, אַז „בחודש השביעי" גייט אויף חודש תשרי, וואָס דאַן איז „בשבעה עשר", ווי דער צ"צ איז מבאר בזה^פב אַז דאָס גייט אויף עשרת ימי תשובה און שבעת ימי הסוכות] איז בדוגמת די „מים רבים" פון מבול —

איז דער תכלית פון דער ירידה (מבול) איז אַז עס זאָל ווערן אַ „שנה תמימה" — דער חיבור פון שנת הלבנה^פג („טוב לבריות") מיט שנת החמה („טוב לשמים").

און דאָס איז רש"י מרמז „שנה תמימה", און ניט „שנת החמה": דער ענין הירידה אין די „מים רבים" פון מי המבול — „טרדות הפרנסה והמחשבות291שבעניני עוה"ז"^נד — איז ניט דער ענין פון „שנת החמה", אדרבה: דאָס איז דער ענין פון „שנת הלבנה". נאָר אין דערויף ווערט צוגעגעבן דער ענין פון „שנת החמה" [די „י"א ימים שהחמה יתירה על הלבנה"], אַז די עבודה פון בירור עניני הרשות שבמשך כל השנה (שנת הלבנה) זאָל זיין דורכגענומען מיט די רוחניות און קדושה פון חודש תשרי (שנת החמה), וואָס דורך דעם ווערט די תמימות און שלימות פון (שנת הלבנה, אַז זי ווערט אַ) — „שנה תמימה".

טז. בכדי צו מקשר זיין נאָכמער^פד די התעוררות פון „ויעקב הלך לדרכו", וואָס איז פאַרבונדן מיט „בא אל התיבה" וואָס גייט אויף תיבות התפלה והתורה^פה, מיט אַן ענין פּרטי — איז אַ דבר טוב ונכון, אַז יעדערער זאָל זיך משתדל זיין, אַז עס זאָל צוקומען בעירו (און אויב מעגליך אויך בסביבתו) לכל הפּחות איין מוסד וואָס איז פאַרבונדן מיט תפלה און איין מוסד וואָס איז פאַרבונדן מיט תורה.

זעלבסטפאַרשטענדליך, אַז יעדערער דאַרף זיך משתדל זיין צו מחזק זיין און מבסס זיין די מוסדות התורה והתפלה וועלכע זיינען שוין דאָ בעירו, אַז זיי זאָלן זיין וואָס גרעסער וכו', יגדיל ויאדיר^פו,

אָבער אַזוי ווי עס גייט אַ נייער יאָר — דאַרף מען זעהן אַז עס זאָל צוקומען (בעירו און בסביבתו) אַ מוסד חדש פון תפלה און אַ מוסד חדש פון תורה.

און דאָס דאַרף געטאָן ווערן אין אַן אופן פון „בא אל התיבה" — „אַריינגיין" אין דעם בכל מציאותו, ובלשון הבעש"ט^פז: „להכניס את עצמו . . ולהדבק", ביז אַז ניט נאָר ער אַליין זאָל זיין פאַרקאָכט אין דעם, נאָר בלשון הכתוב^פח: „אתה ובניך ואשתך ונשי בניך אתך" — אַרייננעמען אין דערויף אַלע זיינע נאָענטע וכו' — בכל מקום שידו מגעת.

און וויבאַלד אַז „מצוה גוררת מצוה"^פט — איז מובן, אַז די השתדלות בהקמת מוסדות חדשים, וועט בריינגען אויך אַ הצלחה נוספת אין אַלע ענינים פון תורה ומצוות — ובפרט אין די מבצעים כלליים, אָנהויבנדיק פון מבצע אהבת ישראל,

און דורך דעם — הצלחה אויך אין די ענינים הגשמיים [וואָרום די ענינים הגשמיים ווערן דאָך נשתלשל פון די ענינים הרוחניים], און עס וועט זיין „נייחא לעליונים (ענינים הרוחניים) נייחא לתחתונים^נז (ענינים הגשמיים)",

און אין אַן אופן אַז ביידע זאַכן וועלן גיין צוזאַמען — בהתאם צו אַ יאָר וואָס זיין „ראש" איז „טוב לשמים וטוב לבריות", ביז באופן אַז ביידע ענינים זיינען פאַרבונדן און פאַראיינציקט.

יז. נאָך אַן ענין וואָס איז פאַרבונדן מיט דער עבודה פון „בא אל התיבה" — תיבת נח:

אין תיבת נח זיינען געווען אַלע חיות און אַלע בהמות צוזאַמען, און אעפּ"כ „לא עשו רעה זל"ז ולא השחיתו זל"ז" — בדוגמת ומעין פון „וגר זאב עם כבש וגו'"^צ און „לא ירעו ולא ישחיתו"^צא292וואָס וועט זיין לע"ל^צב.

וואָס דערפאַר שטייט^צג אַז תיבת נח איז די מ"ם סתומה פון „לםרבה המשרה"^צד וואָס וועט זיין לע"ל, וואָס דאַן וועט זיין „ולשלום אין קץ"^צד.

די הוראה דערפון אין עבודת האדם:

בשעת אַ איד איז מחליט מיט אַ תוקף אויף ניט נתפּעל ווערן פון די „מי המבול" פון וועלט (וואָס קענען שטערן צו עבודת ה') און „אַריינגיין" אין „תיבת נח" — „בא אל התיבה", ובלשון הבעש"ט^פז: „להכניס את עצמו בהתיבות דתפלה ותורה ולהדבק בהם" — האָט ער דאַן דעם עזר וסיוע של הקב"ה אַז „גם אויביו ישלים אתו"^צה, אַז ניט בלויז וואָס די „מי המבול" פון וועלט וועלן אים ניט שטערן פון עבודת ה' — „לא ירעו ולא ישחיתו", נאָר נאָך מער: זיי וועלן צוגעבן שלימות בעבודתו — „ישלים" מלשון שלימות,

וע"ד הידוע^צו בענין הנסיונות, אַז ווען אַ איד שטעלט זיך אַוועק מיט אַ תוקף אויף ניט נתפּעל ווערן פון די נסיונות — דאַן ווערט נתגלה ווי די כוונה פּנימית פון די נסיונות גופא איז (נסיון מל' ארים נסי^צז) אַז דורך זיי זאָל צוקומען אַ תוספת און אַן עילוי בעבודתו,

וואָס אַזוי איז אויך בעניננו: דורך דער החלטה בתוקף אויף ניט נתפּעל ווערן פון די „מים רבים", ווערט נתגלה תכלית הכוונה שבהם (וואָס דאָס איז זייער אמת'ע מציאות) אַז זיי זיינען „מי נח", זיי בריינגען „נייחא דרוחא"^צח,

ביז — צוויי מאָל (נח, מלשון) נייחא, כלשון המדרש^נז „נייחא לעליונים נייחא לתחתונים"

סיי „לעליונים" און „לתחתונים" ווי זיי זיינען אין עבודת ה', כאמור לעיל^צט אַז „עליונים" מיינט די עבודה פון תומ"צ, און „תחתונים" מיינט די עבודה פון „כל מעשיך לשם שמים" און „בכל דרכיך דעהו";

סיי „לעליונים" און „לתחתונים" בכללות יותר, כאמור לעיל^ק, אַז „עליונים" מיינט עבודת ה' (בכלל, כולל די עבודה אין עניני הרשות), און „תחתונים" מיינט די ענינים הגשמיים כפּשוטם — בני חיי ומזוני (ובכולהו) רויחי.

חי. די ענינים וואָס זיינען דאָ בנפש זיינען דאָך אויך פאַראַן אין עולם (מקום) — איז דער ענין פון „נייחא בעליונים נייחא בתחתונים" פאַראַן אויך אין עולם:

ארץ ישראל, וואָס דער אויבערשטער האָט איר אויסגעקליבן פון כל הארצות^קא [ביז אַז עיני ה' אלקיך בה שטענדיק, מרשית השנה ועד אחרית שנה^קב] — איז „עליונים" פון „עולם"^קג, און שאר הארצות — „תחתונים". און אויף דעם זאָגט מען אַז293סיי „לעליונים" סיי „לתחתונים" איז „נייחא":

„נייחא לעליונים": „ונתתי שלום בארץ גו' וחרב לא תעבור בארצכם"^קד, כולל אויך אַז אַלע וועלן אַנערקענען אַז גאַנץ ארץ ישראל לגבולותי' געהערט צו אידן

[וכמדובר לעיל^קה, אַז בשעת אידן וועלן זאָגן מיט אַ תוקף אַז גאַנץ ארץ ישראל איז אַ נחלת עולם וואָס איז געגעבן געוואָרן פון אלקי עולם צום עם עולם, וועלן די אומות העולם אַנערקענען דעם אמת פון דעם, און דאָס וועט פּועל'ן אַז ניט נאָר וואָס זיי וועלן ניט מנגד זיין צו דעם („לא ירעו ולא ישחיתו") נאָר זיי וועלן נאָך מסייע זיין אין דעם],

און „נייחא לתחתונים", אַז אויך אין חוץ לארץ, וואו נאָר אידן געפינען זיך [וואָס אפילו דאָרט וואו עס געפינט זיך בלויז איין איד (כמרז"ל^קו אפילו אחד מכם גולה לברברי' ואחד מכם גולה לסמטרי'), איז אויף אים האַלט זיך די גאַנצע מדינה], וועלן זיי האָבן מנוחה אמיתית, און טאָן בכל עניני יהדות אָן קיינע שטערונגען, און בשמחה וטוב לבב.

יט. ס'איז

העיקר^קז — דער סיכום פון כל הנ"ל: יעדער איד — סיי אין א"י, סיי אין חו"ל — דאַרף זיך נעמען מיט אַ תוקף אויף ניט נתפּעל ווערן פון קיינע מניעות ועיכובים און דורכפירן די שליחות פון אויבערשטן [און שלוחו של אדם כמותו^קח] צו מאַכן די וועלט פאַר אַ דירה לו ית', ביז אַז די וועלט ווערט איבערגעמאַכט דורך עם, עס ווערט „השמים החדשים והארץ החדשה"^נח,

און דורך דעם וואָס אידן וועלן דאָס טאָן מיט אַ תוקף, ניט רעכענענדיק זיך דערמיט וואָס עס ווייזט זיך אויס אַז עס זיינען דאָ מניעות ועיכובים — וועט זיין (כנ"ל סי"ז) דער „גם אויביו ישלים אתו", ע"ד ווי ס'איז געווען בתיבת נח.

און דאָס איז אויך אַ הכנה טובה און אַ כלי מתאימה [ביז צו אַ כלי באופן דאבר וואָס איז (ניט בלויז מקבל נאָר אויך) ממשיך^קט, און באופן פון „אחישנה" אין דעם „אחישנה" גופא^קי] צו „וגר זאב עם כבש" וואָס וועט זיין בביאת משיח צדקנו [וואָס בתיבת נח איז עס געווען נאָר „בתיבה", און „לפי שעה", משא"כ לע"ל וועט עס זיין אויך אין (גאַנץ) עולם ובאופן נצחי^קיא],

און דערנאָך — אויך קיום היעוד ד"השמים החדשים והארץ החדשה"^קיב,

און אויך כסיום הכתוב^קיב „כן יעמוד זרעכם ושמכם", וואָרום די „שמים החדשים" און די „ארץ החדשה" ווערן אויפגעטאָן דורך יעדער אידן, פון „ראשיכם שבטיכם" ביז „חוטב עציך ושואב מימיך".

כ. אָפּטייטשן ענין הנ"ל (סעיף יט) אין פּשוט'ע אותיות —294מען, בקרוב ממש, און בעגלא דידן, פאַרענדיקן דעם גלות, און מקבל זיין פּני משיח צדקנו, און אין אַן אופן פון מנוחה ומתוך שמחה וטוב לבב.

וואָס דאָס האָט אויך אַ שייכות מיוחדת מיט מוצש"ק, וואָרום במוצש"ק, פּראַוועט מען דאָך סעודת מלוה מלכא, וואָס זי איז פאַרבונדן מיט שמחה כמנהג^* ישראל^קיג, און זי ווערט אָנגערופן (און איז) „סעודתא דדוד מלכא משיחא"^קיד (זי איז פאַרבונדן מיט דוד'ן אַלס „מלכא משיחא") — דעריבער איז עס אויך אַ הכנה און כלי צו אַראָפּבריינגען „מלכא משיחא" (אין אַן אופן פון) מתוך שמחה וטוב לבב.

כא. און דאָס בריינגט אַרויס נאָכמער בגלוי דעם „נייחא לעליונים נייחא לתחתונים" בכל הפּירושים שבזה (וואָס נאָר אַ טייל פון זיי זיינען דערמאָנט געוואָרן פריער), חודש תשרי, אָנהויבנדיק פון חודש חשון,

אַז אָנהויבנדיק פון „סעודתא דדוד מלכא משיחא" וואָס אין היינטיקן מוצאי שבת,

די גאולה פּרטית^קטז (פון יעדער אידן), וואָס זי איז אויך אַ הכנה צו דער גאולה הכללית ע"י משיח צדקנו, דוד מלכא משיחא,

אַז עס ווערט אַ שבוע טוב און אַ חודש טוב און אַ שנה טובה בכל הפּרטים והענינים, ביז אין תכלית השלימות פון גאולה האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו, יבוא ויגאלנו ויוליכנו קוממיות לארצנו „בנערינו ובזקנינו גו' בבנינו ובבנותינו"^קיז, „קהל גדול ישובו הנה"^קיח.