לקוטי שיחות
הוספות - מאמרים ושיחות חורף תשל"ח ו
347בס"ד. אור ליום ג' פ' ויחי, עשרה בטבת,
יהפך לשמחה — בחדרו — ה'תשל"ח.
— הנחה —
יהודה אתה יודוך אחיך וגו'א, ומבאר כ"ק אדמו"ר הזקן בתו"א ריש פרשתנוב,
שיהודה הוא על שם הפעם אודה את הוי'ג הוא בחי' הודי' שבכללות נש"י, ובכדי שהודי' זו תהי' בהתגלות הוא ע"י אחיך, ראובן שמעון ולוי [האחים של יהודה שנולדו לפניו]. וזהו יודוך אחיך, שאחיך [ראובן שמעון ולוי] הם הגורמים ומביאים בחי' ההודי' דיהודה (שתהי' בהתגלות). ומבאר שם, שראובן ושמעון הו"ע ב' פרשיות דק"ש ולוי הו"ע אמת ויציב (שלאחרי ק"ש), ועי"ז באים אח"כ לשמו"ע, בחי' ההודי'
והביטול דבחי' יהודה.
ב) והענין הוא (כמבואר בתו"א שם), דהנה ראובן הוא על שם כי ראה גו'ד,
ושמעון על שם כי שמע גו'ה. וענינם בעבודת ה' (בכאו"א מישראל), בחי' ראובן הוא שעבודתו לקונו היא לא בבחי' השגה לבד כ"א בבחי' ראי'. והיינו שההתאמתות שלו באלקות היא בוודאות הכי גדולה, בדוגמת אדם שרואה איזה דבר שאין שייך שיהי' אצלו שום ספק בזה, מכיון שהוא עצמו ראה את הדברו. ועד"ז הוא בעבודת ה', שההתבוננות שלו [ובפרט בהענין דהשגחה פרטיתז] היא באופן (דהסתכלותח) שהענין מתאמת אצלו כאילו הוא רואה בראי' חושית ממש. ומראי' זו הוא בא לבחי' אהבת הוי', וכמ"שד (גבי קריאת שם ראובן) כי ראה גו' כי עתה יאהבני. והו"ע
פרשה ראשונה דק"ש, ואהבת את הוי' אלקיך גו'ט.348ובחי' שמעון (על שם כי שמע גו') הוא שהעבודה שלו היא בבחי' שמיעה
והשגה לבד ולא בבחי' ראי'. ומכיון שאז הוא עדיין בבחי' ריחוק [בדוגמת אדם השומע איזה דבר שמספרים לו, אבל הוא עצמו לא ראה], לכן אצלו העבודה בקו היראה. והו"ע פרשה שני' דק"ש, והי' אם שמוע תשמעו גו' השמרו לכם פן יפתה גו'י. דמכיון שענין האלקות אצלו הוא רק בבחי' שמיעה (אם שמוע תשמעו), לכן צריכה להיות עבודתו בקו היראה (השמרו
לכם גו').
ובחי' לוי על שם ילוה אישי אלייא הוא מה שאחר ק"ש אומרים אמת ויציב
וכו' הדבר הזה עלינו, הדבר הזה קאי על התורה, כי ע"י התורה
נעשה ילוה אישי אלי (כדלקמן).
ג) וביאור הענין, הנה ג' בחינות הנ"ל (ראובן שמעון ולוי) הם ג' הקוין
שעליהם העולם עומדיב [גם העולם קטן זה האדםיג, אתם קרויין אדםיד] תורה עבודה וגמ"ח. בחי' ראובן (אהבה) הוא קו הגמ"ח. כי כאשר יש לו אהבת ה' יש לו גם אהבת ישראל [שהרי אהבת ה' ואהבת ישראל הם כולא חדטו], ולכן, עבודתו היא בקו הגמ"ח, כי אהבה היאטז סיבת החסד ופנימיותה, המשכה מלמעלמ"ט. ובחי' שמעון (יראה) הוא קו העבודה, ענין התפלה, קו השמאל [ובתפלה גופא הו"ע פרשה שני' דק"ש, כנ"ל], העלאה מלמטלמ"ע. ובחי' לוי על שם ילוה אישי אלי הוא קו התורה, כי ע"י אורייתא ישראל וקוב"ה כולא חדיז. וזהו"ע ילוה אישי אלי, כי ע"י התורה נעשה חיבור עם אישי זה הקב"ה, עד שישראל וקוב"ה כולא חד. וזהו מה
שבחי' לוי הו"ע אמת ויציב כו' הדבר הזה שקאי (כנ"ל) על התורה.
ד) וזהו יהודה אתה יודוך אחיך, שהעבודה דבחי' (אחיך) ראובן שמעון ולוי,
ב' פרשיות דק"ש ואמת ויציב, היא הקדמה והכנה לבחי' יהודה, העבודה דשמו"ע, הודי' וביטול, כעבדא קמי' מרי'יח. שהביטול דתפלת349העמידה הוא ביטול בתכלית למעלה גם מהביטול דק"ש. וכמובן גם מחילוקי הדינים (בענין הפסק וכו') בין ק"ש לשמו"עיט. וענין זה [מה שע"י העבודה דבחי' ראובן שמעון ולוי מגיעים אח"כ לבחי' יהודה (בן הרביעי)] הוא ע"ד הידועכ בענין ג' הכתרים [כתר תורה כתר כהונה וכתר מלכות, שהם בג' הקוין תורה עבודה וגמ"חכא] וכתר שם טוב שעולה על גביהןכב [שהוא למעלה מהם], שבכדי להגיע לבחי' כתר שם טוב הוא ע"י ג' הכתרים, עולה
על גביהן.
ה) והנה זה שבחי' יהודה צריך להקדמת העבודה דבחי' ראובן שמעון ולוי,
היינו בכדי שההודי' דבחי' יהודה תהי' בגילוי. אבל בהעלם ובפנימיות הרי הודי' זו היא בתמידות. וכמבואר בתו"אכג שהיו"ד דיהודה מורה על ההוה והתמידות כמו ככה יעשה איוב כל הימיםכד, דהיינו שההודי' שבכאו"א מישראל היא בתמידות. דמ"שג הפעם אודה את הוי' (שלא כל העתים שוות) הוא רק בנוגע להגילוי, מצד העלם והסתר הגוף ונה"ב (ובפרט מצד העלם והסתר הגלות), אבל נפש האלקית שבכאו"א מישראל [שהיא מהותו האמיתי] היא תמיד באמנה אתוכה ואודה את הוי' הוא אצלו בתמידות, ואין שייך בזה שום שינוי ח"ו. והקדמת העבודה דבחי' ראובן ושמעון ולוי הוא בכדי לעוררכו את ההודי' שבפנימיות הלב שתהי' בגילוי, ועד
שתצא פעולתה מהכח אל הפועל ממש במחשבה דיבור ומעשה.
ו) וממשיך בכתוב ידך בעורף אויבך, שע"י גילוי ההודי' דבחי' יהודה
נעשה ידך בעורף אויבך ברוחניות (כמבואר הענין בתו"אכז) וגם בגשמיות, דאין מקרא יוצא מידי פשוטוכח. ולאחרי ידך בעורף אויבך נאמר גור ארי' יהודה גו' לא יסור שבט מיהודה גו'כט, וי"ל בדא"פ שבזה מרומז350שידך בעורף אויבך הוא עוד לפני הגאולהל. דהנה גור ארי' גו' לא יסור שבט מיהודה קאי על דוד ושלמה, שמזרעם יהי' מלך המשיחלא שעליו נאמר וקם שבט מישראללב [שאז יהי' ועבדי דוד מלך עליהםלג, ודוד עבדי נשיא להם לעולםלד, כמ"ש בההפטורה דשבת העבר, שמיני' מתברכין כולהו יומיןלה]. ולפני זה, בסיום זמן הגלותלו, יהי' ידך בעורף אויבך, שכל אויבי ישראל [שכל ישראל נקראים על שם יהודהלז] תפול עליהם אימתה ופחדלח. ע"י גילוי ההודי' שבכללות נש"י, ועד שבאה בפועל במחשבה דיבור ומעשה, בחוקותי תלכו ואת מצוותי תשמרו גו'לט, הנה עי"ז יהי' (כהמשך הכתובים
בפ' בחוקותימ) ונפלו אויביכם לפניכם וגו'.
ז) וי"ל דזהו גם קשר דיהודה אתה יודוך אחיך ידך בעורף אויבך לויחי
יעקב בארץ מצרים, שגם כשישראל נמצאים בגלות (שכל הגליות, המלכיותמא נקראת ע"ש) מצרים הם בבחי' ויחי ע"י לימוד התורה תורת חיים וקיום מצוותי' עליהם נאמרמב וחי בהם [וכפירוש כ"ק אדמו"ר הזקן שאמר לנכדו כ"ק אדמו"ר הצ"צ עה"פ ויחי יעקב בארץ מצרים, שע"י שואת יהודה שלח לפניו גו' להורות לפניו גשנה להתקין לו בית תלמוד כו'מג הי' בחי' „ויחי" גם במצריםמד], ועי"ז נעשהמה (יהודה אתה יודוך אחיך) ידך בעורף
351אויבך, וכמרז"לו כשהקול קול יעקב בבתי כנסיות ובתי מדרשות אין ידי
עשו שולטות, ויתירה מזו, שאו"ה עצמם מסייעים לישראל בכל הענינים
הגשמיים שיוכלו ללמוד תורה ולקיים מצוות מתוך הרחבה, ובאופן דמוסיף
והולך מוסיף ואור. ואור זה דוחה את חושך הגלות ומביא את הגאולה ע"י
משיח צדקנו, יבוא ויגאלנו ויוליכנו קוממיות לארצנו, במהרה בימינו ממש.
352משיחות אור ליום ג' פ' ויחי, עשרח בטבת,
יהפך לשמחה — בחדרו — ח'תשל"ח
א. דער ענין פון אַ תענית איז, ווי דער רמב"םא זאָגט „מדרכי התשובה הוא" — וואָס אַזוי איז אויך בנוגע צו די ד' צומות, אַז זיי זיינען „כדי לעורר הלבבות לפתוח דרכי התשובה"ב.
דערפאַר איז געווען אַ מנהגג בכמה קהלות אַז ביום התענית [בזמןד תפלת מנחהה] פלעגט מען זאָגן דברי כבושיןו, אויף מעורר זיין צו תשובה.
מצד סיבות שונות איז דער מנהג געבליבן, ליידער, נאָר אין געציילטע ערטערז.
אַ לימוד זכות אויף דעם (וואָס ברוב המקומות טוט מען עס ניט), וואָרום מ'דאַרף ניט האָבן קיין גרעסערע „דברי כבושין" ווי די הפטרה וואָס מען זאָגט אין אַ תענית צבור צו מנחה,
און ס'איז דאָךח אַ יום מלאכה ואין להטריח *ח,
זעט מען דאָך אָבער במוחש, אַז די התעוררות פון (זאָגן אָדער) הערן אַ נוסח קבוע (דההפטרה) ובלשון הקודש וכו' איז ניט בדומה צו דער התעוררות פון די דברי כבושין וואָס זיינען ניט בנוסח קבוע, זיינען בשפה המדוברת וכו'.
ובפרט אַז אין די דברי כבושין וואָס מען פלעגט זאָגן בתענית צבור, פלעגט מען ריידן בפירוש (אויך) וועגן ענינים העומדים על הפרק.
ב. און דאָס איז אויך איינע פון די מטרות פון דעם איצטיקן ריידן:
אַזוי ווי ס'איז געבליבן עטלעכע שעות ביז צו דער התחלה פון „צום העשירי" [וואָס הויבט זיך אַן ערשט אינדערפרי]
— איז כדאי צו מעורר זיין אויף דעם מנהג הנ"ל, אַז אין די ערטער וואו מען קען עס אויספירן, זאָל מען זאָגן נאָך מנחה (אַ פאַר ווערטער, לכה"פּ) „דברי כבושין", אָדער אַ מזמור תהלים המתאים לענינים אלו,
און אין די ערטער וואָס מצד טרחא דצבורא [אָדער מצד ביטול מלאכהט, וכיו"ב] קען מען עס ניט אויספירן — זאָל מען טראַכטן עכ"פ במחשבה אַן ענין פון „דברי כבושין",
און וויבאַלד אַז „רחמנא לבא בעי"*9) — ובפרט אין ענינים וואָס זיינען פאַרבונדן מיט תשובה, וואָס „עיקר353התשובה בלב"י — איז „מחשבה טובה הקב"ה מצרפה למעשה" *י.
ג. ואע"פ אַז דער אַלטער רבי איז מבאר אין תניאיא, אַז פון דעם לשון „מצרפה למעשה" (און ניט „כאילו עשאה") איז מוכח אַז מען דאַרף האָבן אַ מעשה צו וועלכער מ'איז מצרף די מחשבה [און דער אויפטו פון „מחשבה טובה הקב"ה מצרפה למעשה" איז אַז די מחשבה און די מעשה זאָלן ניט זיין באַזונדער, נאָר אַז די מחשבה זאָל נצטרף ווערן און נתחבר ווערן צו דער מעשה, וואָס דאַן ווערט עס אַ דבר שלם],
איז דאָך ידועיב דער פירוש אין „השלך על ה' יהבך והוא יכלכלך" *יב, אַז בשעת דער בטחון אין דעם אויבערשטן איז ווי עס דאַרף צו זיין, ביז אַז דאָס איז אין אַן אופן פון „השלך על ה' יהבך", איז דעמולט „והוא יכלכלך", אַז דער אויבערשטער שטעלט צו אויך די כלים אין וועלכע עס זאָל אַראָפּקומען ברכתו של הקב"ה בטוב הנראה והנגלה,
וואָס דערפון איז מובן אויך בנוגע צו ענינים וואָס זיינען פאַרבונדן מיט רוחניות [וי"ל דאדרבה, בענינים רוחניים איז דאָס נאָך ביתר שאת וביתר עוז], אַז בשעת דער אויבערשטער זעט [וואָס „ה' יראה ללבב"יג] אַז די מחשבה טובה [שבלב] איז בתוקף ובאמת — איז „והוא יכלכלך", אַז דער אויבערשטער איז מזמין כמה ענינים וסיבות אַז ער זאָל טאָן אויך אַ מעשהיד [און אַז דאָס זאָל אָנקומען בקל — עכ"פ בערך עבודתו לפנ"ז ולאח"ז],
ובנוגע לעניננו: אַז דער אויבערשטער וועט צושטעלן די „כלים" אַז מען זאָל טאָן מעש"ט בפועל, והקב"ה מצרפן.
ד. און אין דער תשובה — ביז צו תשובה מאהבה וואָס טוט אויף ניט נאָר אַז די עונות ווערן בטל [„נעקר עונו מתחלתו"טו], נאָר נאָך מער: אַז די זדונות גופא ווערן נהפך צו זכיותטז,
וואָס דאָס וועט אויך בריינגעןיז דעם קיום היעוד אַז „כל הצומות האלו עתידים ליבטל"יח, און נאָך מער „ולא עוד אלא שהם עתידים להיות ימים טוביםיט וימי ששון ושמחה"יח, ביז אַז (ניט נאָר די ימי הצומות, נאָר) אויך דער354ענין הצום גופא וועט נהפך ווערן לטוב, לששון ולשמחהכ.
ה. די התעוררות אויף תשובה אין די ד' צומות איז דאָך פאַרבונדן מיט „זכרון דברים אלו"כא וואָס האָבן פּאַסירט בפעם הראשונה,
איז דער מאורע וואָס האָט געטראָפן בעשירי בטבת (וואָס דערפאַר האָט מען מתקן געווען דעם „צום העשירי") איז — „שבוכב סמך מלך בבל נבוכדנאצר הרשע על ירושלים והביאה במצור ובמצוק", כמסופר בכמה מקומות בתנ"ךכג
[ובפרט אין יחזקאלכד, וואָס דאָרטן שטייט ניט נאָר דער סיפור המאורע [אַז בעשירי בטבת „סמך מלך בבל אל ירושלים"] נאָר אויך אַז דער אויבערשטער האָט געהייסן פאַרשרייבן דאָס — „כתב לך את שם היום את עצם היום הזה"כה (און דורך דעם איז באַוואוסט געוואָרן אַז ער איז אַ נביא אמתכו, ובמילא איז דאָס אויך מאמת נבואות הגאולה פון יחזקאל)].
און אע"פ אַז אויך נאָך דעם וואָס „סמך מלך בבל אל ירושלים בעצם היום הזה"כז איז געבליבן ירושלים גאַנץ, און עאכו"כ אַז דער ביהמ"ק איז געווען בשלימות, ביז אַז ס'איז ניט געווען אפילו קיין גרעון אין די קרבנות — פונדעסטוועגן איז דאָ אַ חומר אין עשרה בטבת אויף שבעה עשר בתמוז וואָס אין דעם טאָג איז „בטל התמיד והובקעה העיר"כח, און אפילו אויף תשעה באב וואָס אין אים איז „חרב הבית" (ועל אחת כו"כ אויף צום גדלי').
ווי דער דין איז (לפי דיעהכט אחתל), אַז „י' בטבת הוא משונה משאר תעניות, שאם הי' חל בשבת לא היו יכולין לדחותו ליום אחר".
וא"ו. דעם טעם אויף דעם בפשטות י"ללא: דער „ותבוא העיר במצור"לב וואָס איז געווען בעשרה בטבת איז געווען די התחלה וואָס האָט סוף סוף דערפירט צום „ותבקע העיר"לג (וואָס איז געווען בשבעה עשר בתמוז), ביז צום „וישרוף את בית ה'"לד (וואָס איז געווען בתשעה באב).
און וויבאַלד אַז דער ענין פון די ד' צומות איז „כדי לעורר הלבבות לפתוח דרכי התשובה" — דעריבער איז דאָ אַ (חומר און אַ) תוקף מיוחד אין דעם צום355פון עשרה בטבת, וויילע דאַן (ווען „סמך מלך בבל אל ירושלים בעצם היום הזה"כז) איז געווען די וואָרענונג מלמעלה אַז אויב מען וועט ניט תשובה טאָן, וועט פון דער התחלה קומען אַ המשך כו'.
ז. דער „זכרון דברים אלו" איז דאָך בכדי אַז „נשוב להיטיב"כא — איז פון די ענינים וואָס מען דאַרף אָפּלערנען פון עשרה בטבת [ובפרט בזמנינו זה, וואָס דער בלבול המוחות איז אויף אַזוי פיל ביז אַז „שמים חושך לאור ומר למתוק"לה]:
ירושלים איז ירא שלםלו, ד.ה. די שלימות פון יראת שמיםלז. איז בשעת מען זעט אַ מצור אויף יראת שמים, איז אפילו ווען דער מצור איז ניט אויף ענינים חמורים נאָר אויף אַ דקדוק קל של דברי סופרים, אָדער אפילו מערניט ווי אויף אַן ענין וואָס עס האָט מחדש געווען אַ תלמיד ותיק בדורות האחרונים (וואָס אויך דאָס איז ניתן למשה מסינילח)
[ובדוגמת ווי ס'איז געווען דאַן, אַז דעם ביהמ"ק מיט די קרבנות האָט מען ניט געטשעפּעט, מען האָט געמאַכט אַ מצור מבחוץלט — און נאָר אויף ירושלים],
דאַרף מען טאָן כל מיני השתדלות צו מבטל זיין דעם מצור, וואָרום דאָס (דער מצור אויף קלה שבקלות) איז אַ התחלה וואָס קען בריינגען צו ווייטערדיקע תוצאות רח"ל, ווי די גמרא זאָגטמ „היום אומר לו כך כו' עד שאומר לו לך ועבוד כו'".
ח. ווי קען דער יצה"ר איינריידן אַ אידן צו עובר זיין אפילו אויף אַן ענין וואָס איז נתחדש געוואָרן דורך אַ תלמיד ותיק — בשעת אַז דער איד) הערט אַז „כל מה שתלמיד ותיק עתיד לחדש ניתן למשה מסיני"?
איז דער דרך אין דעם, אַז דער יצה"ר רעדט איין דעם אידן, אַז דורך דעם וואָס ער וועט פאַרבייגן אויף דעם חידוש פון דעם תלמיד ותיק, וועט ער „פאַרדינען" אַ גרעסערע מצוה (אָדער עטלעכע מצוות).
און דער יצה"ר איז נאָך „מסביר", אַז תורה אַליין זאָגט אַז מען קען מדחה זיין איין ענין צוליב אַ צווייטן, אַזוי ווי עשה דוחה לא תעשה; פקוח נפש דוחה שבת, וכיו"ב.
דער אמת איז אָבער, אַז מיט דער דאָזיקער טענה (צו פאַרבייגן אַן ענין קל צוליב אַן ענין חמור) איז דער יצה"ר אויסן (ניט צו פאַרהיטן דעם ענין חמור, נאָר) צו מכשיל זיין דעם אידן אין אַן ענין קל, און דורך דעםמא — (דערנאָך) אויך אין אַן ענין חמור, ווי געבראַכט פריער וואָס די גמרא זאָגט „היום אומר לו כך כו' עד שאומר כו'".
ומובן בפשטות, אַז דאָס האָט קיין שייכות ניט צו דעם וואָס עשה דוחה לא תעשה וכיו"ב — וואָרום דאָס (וואָס עשה דוחה ל"ת) איז אַ דין אין עשה ול"ת גופא וואָס תורה זאָגט; בשעת אָבער עס קומט אַ בשר ודם און וויל356מאַכן „מסחר" אין מצוות און עבירות, „פאַרקויפן" אַ קליינע מצוה ד. ה. אַריינבאַקומען אַן עבירה, בכדי צו „פאַרדינען" אַ גרויסע מצוה — בריינגט עס דערצו, אַז סוף סוף פאַרקויפט מען ניט נאָר „קלה שבקלות" נאָר, ר"ל, אויך „חמורה שבחמורות", כנ"ל.
ט. עפ"ז זיינען גדולי ישראל שבדורות שלפנינו אויך מסביר וואָס עס שטייט אויף דעם אויבערשטן „לא יקח שוחד"מב. דלכאורה תמוה: ס'איז דאָך „לה' הארץ ומלואה"מג, טאָ ווי איז שייך מען זאָל געבן עפּעס דעם אויבערשטן (ובכוונת שוחד און מען דאַרף באַוואָרענען אַז „לא יקח שוחד") ?
איז דער ביאור אין דעם: די איינציקע זאַך וואָס מ'גיט, כביכול, דעם אויבערשטן (און במילא קען מען מיינען אַז דערמיט איז מען אים משחד) איז — ענינים וואָס זיינען פאַרבונדן מיט יראת שמים, וואָרום „הכל בידי שמים חוץ מיראת שמים"מד.
און אויף דעם זאָגט דער פסוק „לא יקח שוחד": אַז מען זאָל זיך ניט איינריידן אַז מען קען משחד זיין דעם אויבערשטן.
יו"ד. די הוראה איז נוגע במיוחד בענין החינוך:
ס'זיינען דאָ אַזוינע וואָס מיינען אַז בכדי צו פּועל'ן אויף די עלטערן אַז זיי זאָלן וועלן געבן זייערע קינדער אין כשר'ע מוסדות [אָדער בכדי צו פּועל'ן אויף די קינדער גופא וואָס געפינען זיך דערוויילע בחוץ] דאַרף מען מאַכן פאַרשידענע „קולות" און „פשרות" —
אויף דעם איז די הוראה פון „עשרה בטבת", אַז אויב מען לאָזט צו ח"ו אַ מצור אויף ירושלים — לכאורה, נאָר אויף דער שלימות פון יראת השם — זאָל מען וויסן די תוצאות וואָס עס קומען אַרויס דערפון.
ניט נאָר וועט אַזאַ חינוך ניט בריינגען דעם קינד און צוגרייטן אים אַז שפּעטער, ווען ער וועט ווערן עלטער, זאָל ער זיין שטאַרק אין יראת שמים כדבעי, וואָרום אדרבה: אַזאַ חינוך לנער בריינגט אַז „גם כי יזקין לא יסור ממנה"מה פון דער וועג פון פשרות — נאָר נאָך מער: דורך דעם וואָס מען איז אים מחנך אַז מען „מעג" פאַרבייגן אויף „קלות" — איז די תוצאה דערפון, אַז ער וועט פאַרבייגן אויך אויף „חמורות".
ואדרבה — אויב מען וויל זיין זיכער אַז דער קינד זאָל זיין אָפּגעהיט אין חמורה שבחמורות — מוז מען אים זאָגן דאָס וואָס עס שטייט אין תורת אמת. בשעת מען לערנט מיטן קינד אידישקייט, תורה באופן פון פּשרות — דערפילט דער קינד סוף סוף אַז מען זאָגט אים ניט דעם אמת — ובמילא איז דאָס היפך האמת, און ער פאַרלירט דעם צוטרוי צום מחנך (אויך בנוגע צו דעם וואָס ער זאָגט אים אָן צו זיין אָפּגעהיט אין חמורה שבחמורות).
און וויבאַלד אַז יעדער פרט (סיי לטוב סיי למוטב) פון אַ מענטשן אין זיין יוגנט בעת ער איז נאָך אַ „שתיל" אָדער אַ „גרעין"מו אַנטוויקלט זיך אין אַ פיל גרעסערע מאָס בעת ער ווערט עלטער,
357איז כדאי כל היגיעה וההשתדלות אַז דער חינוך זאָל זיין בשלימות בכל הפרטים.
יא. עד"ז איז אויך בשעת מען טרעפט אַ אידן וואָס אין יאָרן איז ער שוין אַ גדול, אָבער ער איז אַ קטן, קליין אין ענינים פון אידישקייט, טאָר מען ניט מאַכן אַ חשבון:
היות אַז אויב מען וועט אים זאָגן וועגן שלימות פון (אידישקייט) תורה ומצוותי', אַז עס זיינען אויך היינט דאָ תרי"ג מצוות דאַרף מען מורא האָבן אַז מען זאָל אים אינגאַנצן פאַרלירן, דעריבער וועט מען אים זאָגן אַז איצטערמז האָט מען צוגעפּאַסט, ר"ל, די תורה צו דער צייט און באַשלאָסן (דורך אַן אָפּשטימונג פון די און די ברוב דעות) אַז עס זיינען דאָ נאָר אַ טייל פון די מצוות —
ח"ו ור"ל צו זאָגן אַזוי: מען דאַרף אים זאָגן דעם אמת אַז ער איז מחוייב (אַזוי ווי אַלע אידן אין אַלע דורות) צו מקיים זיין אַלע מצוות וואָס תורת אמת הייסט זיי מקיים זיין, וואָרום „זאת התורה לא תהא מוחלפת (ח"ו)"מח,
און אויב דערוויילע קען מען אויף אים ניט פּועל'ן ער זאָל גלייך מקיים זיין אַלע מצוות — דאַרף מען אָנהויבן צו ריידן מיט אים (בנוגע לקיום בפועל תיכף) בנוגע גלייך מקיים זיין אַ מצוהמט וואָס מ'קען פּועל'ן (עכ"פ — בספק וספק ספיקא) און „מצוה גוררת מצוה"נ — וועט די מצוה בריינגען אים צום קיום פון נאָך אַ מצוהנא, ביז אַז ער וועט ווערן „תמים ושלם בכל אברי הנפש"נב — ברמ"ח אברים כנגד רמ"ח מ"ע, און בשס"ה גידים כנגד שס"ה מל"ת.
יב. דאָס איז אויך פון די ענינים וואָס מען דאַרף אַרויסנעמען פון עשרה בטבת
— ובמיוחד פון עשרה בטבת בשנה זו, וואָס די קביעות פון עשרה בטבת איז ביום השלישי שהוכפל בו כי טובנג, „טוב לשמים וטוב לבריות"נד —
אַז נוסף צו דער תשובה וואָס יעדער איד דאַרף טאָן בנוגע צו די ענינים וואָס בינו לבין קונו („טוב לשמים"), דאַרף זיין די תשובה אויך בנוגע צו טאָן מיט אידן, ביז אפילו מיט „בריות"נה
אַז פון עשרה בטבת אָן זאָל ער אָנהויבן טאָן ביתר שאת וביתר עז אין דער עבודה פון „אוהב את הבריות ומקרבן לתורה"נו, דורך פּועל'ן אויף זיי358דעם קיום המצוות גלייך אין וואָס עס לאָזט זיך פּועל'ן אויף זיי, און אויב באמת לית ברירה — עכ"פ איין מצוה, עטלעכע מצוות
ומה טוב — אָנהויבענדיק פון די מצוות כלליות (די צען מבצעיםנז) — וואָס דאָס וועט זיי בריינגען סוף סוף (כנ"ל) צום קיום פון אַלע מצוות.
יג. נאָך אַן ענין אין „אוהב את הבריות ומקרבן לתורה": אַז בשעת מען זעט אַ אידן וואָס מיינט אַז מצד מצבו ומעשיו בעבר איז ער ניט שייך צו (כל ה)תומ"צ, און אבדה תקוותו ח"ו — דאַרף מען אים מעודד זיין (ובתוקף ובספ"י) — דורך מסביר זיין אים אַז בשעתא חדא וברגעא חדא קען ער נתהפך ווערן מן הקצה אל הקצה [און דאָס איז ניט סתם אַן עידוד לשם עידוד, נאָר דאָס איז אַ פס"ד פון תורת אמתנח],
אויך דאַרף מען אים מסביר זיין (כאמור לעיל) אַז דורך דעם וואָס ער וועט אָנהויבן מקיים זיין איין מצוה עכ"פ, ובפרט פון די מצוות כלליות — איז דאָס גופא וועט אין אים פּועל'ן אַ זיכוך און בריינגען אים סו"ס צום קיום פון אַלע מצוות.
יד. די הוראה הנ"ל פון עשרה בטבת [אַז מען טאָר ניט פאַרבייגן איין מצוה צוליב אַ צווייטער] איז שייך במיוחד צו עסקנים:
ס'זיינען דאָ ליידער אַזוינע עסקנים וואָס מאַכן אַ „מסחר" מיט מצוות. מען איז זיך עוסק „באמונה" אין מוותר זיין אויף איין מצוה, מיטן אויסרייד אַז צוליב דעם וועט מען „פאַרדינען" אַ צווייטע מצוה (טענה'נדיק, אַז די מצוה וועלכע מען „פאַרדינט" איז מער נוגע, אָדער אַז זי איז מער על סדר היום, וכיו"ב).
דאַרף מען וויסן אַז דער אויבערשטער איז „לא יקח שוחד", און דאָס וואָס מען טאָר ניט על פי תורה — איז אַ איסור גמור, אפילו ווען מען וויל זיך איינריידן (אָדער איינריידן אַ צווייטן) אַז דאָס וואָס מען שווייגט בנוגע איין ענין איז בכדי צו פאַרדינען אַ צווייטן ענין.
ובפרט נאָך אַז מען האָט שוין אָפּגעטייטשט בפירוש בנוגע צו כמה ענינים אַז די שתיקה פון די עסקנים איז אַ (שתיקה כ)הודאה.
טו. והדגשה יתרה בכהנ"ל — לויט דעם רמז־פירוש אין „עוסק בצרכי צבור באמונה" — אַז די עסקנות איז דורכגעדרונגען מיט אמונה אין דעם אויבערשטן,
אַז דאָס וואָס ער קען אויפטאָן (דורך זיין עסקנות) בצרכי צבור איז עס ניט ח"ו מצד כחו ועוצם ידונט (זיין חכמה וכו') נאָר מצד דערויף וואָס „הוא הנותן לך כח לעשות חיל"ס
ביז ועיקר — אַז נאָר די אמונה אין דעם אויבערשטן איז די סיבה וואָס359בריינגט אים צו זיין אַן עסקן; בשעת ער זעט אַז מען איז אים מכריח צו טאָן אין עסקנות ציבורית, חאָטש ער איז באמת בורח מן הכבוד, ווייס ער, אַז דאָס איז אַ הוראה מלמעלה אַז ער דאַרף טאָן אין דעם און נאָר דערפאַר איז ער אַן עסקן —
במילא איז דאָך ניטאָ קיין אָרט אַז ער זאָל ווערן אַ משוחד פון כבוד, פון דעם ביינקל וכו', און זיכער ניט — אַז זיי זאָלן ווערן „לחמו" אָן וועלכן (לדעתו) ער קען ניט אויסקומען —
וואָס דאַמאָלסט „פאַרקויפט" ער די מצוה קלה (לדעתו) און דאָס ווערט די התחלה אַז מחמת דער דאגה תמידית פן יחסר לחמו — כבוד און דער ביינקל — פאַרקויפט ער אַ מצוה חמורה וכו',
משא"כ אויב בעל כרחך אתה עסקן, ועוד וג"ז עיקר ער ווייס כנ"ל אַז זיין עסקנות והצלחה איז ניט כוחו ועוצם ידו נאָר זיין עסק בזה איז נאָר אַ כלי און לבוש צום „וברכך הוי' אלקיך"סא
— איז פשוט, אַז דאָס וועט אויך בריינגעןסב ער זאָל זיין „עוסק בצרכי צבור באמונה" כפשוטו, צוליב טובת הציבור און ניט כו', און זיין עסקנות וועט זיין כפי רצון ה', וואָס דאַן דוקא איז עס אַ כלי צום ברכת ה'.
ויה"ר אַז דער עסק בצ"צ באמונה לויט תוה"ק און דער חינוך באמונה לויט תוה"ק זאָלן נאָכמער צואיילען ביאת משיח צדקנו, און ער וועט מסיים זיין דעם גלות און דערנאָךסג וועט זיין די אתחלתא דגאולה, און תיכף דערנאָך — די גאולה בשלימותה, „והיתה לה' המלוכה"סד.