הוספות - שיחות ומכתבים ג

440ואתחנן

. . . מש"כ במכתבו א) שלכאורה בשהיחוה"א ספ"ז (ע' 168 שורה יו"ד) צ"ל „שמדריגת", ח"ו^א — כן ציינתי ג"כ בהערותי לתניא, והוספתי שכן צ"ל ג"כ, לכאורה, שם שורה י"א. — והבירור בזה קשה, כי גכתי"ק אינו, וקטע זה נדפס לראשונה בתניא תר"ס, וכנראה מהקדמת המגי', מהעתקה^ב. משא"כ שם (פח ע"ב שורה ג' מלמטה) שנ"ל שצ"ל „ממדריגת" — מצאתי אח"כ שכן הגי' ג"כ ר' אשר שו"ב על התניא שלו (נמצא אצל הרב קאזארנאווסקי — חתנו).

ב) אחד בחילופי אתוון ועד — ציינתי, ופירשתי לפענ"ד, בקונט' יב תמוז ע' 36), ובקובץ ליובאוויטש (חוברת הנמצאת בדפוס^ד).

ג) שכל ידיעתנו באלקות הוא בשלילה — ידועה מחלוקת חוקרי ישראל (וגם חוקרי או"ה) בזה, אם תוארי השי"ת הם שליליים או גם חיוביים. ופס"ד תורת החב"ד ששניהם יש להם מקום ועוד בה שלישי' שלילה מוחלטת. ויעוין בזה לקו"ת ביאור לפ' פקודי, ד"ה לך לך תרס"ו, תקעו עת"ר, פב"פ תרצ"ג, ועוד. וכ"ז רק בנוגע למח', אבל נתפס איהו ברעו"ד — ראה ד"ה לך הנ"ל.

441איז אויף דעם די ערקלערונג, אַז דאָס ווערט ערמעגליכט דורך דעם לייענען קריאת שמע, גלייך באַם אָנהייב פון דעם מעת לעת, ווי די התחלה פון דער משנה, מאימתי קורין את שמע בערבית, וואָס דער אינהאַלט פון ק"ש איז, צו ממליך זיין הקב"ה, ביז מ'אַנערקענט אַז ה' אחד, אין אַלע זיבען הימלען און אויף דער ערד און אויך בארבע רוחות העולם.

וואָס דאָס ווירקט צו אויפגעבן און איבערגעבען דעם רצון פון יעדען איינעם צו דעם רצון פון ה' אחד, וואָס דענסטמאָל פאַרשווינדעט אַלעס וואָס קען צוטיילען און אונטערשיידען, און עס ווערט דער אמת'ער שלום, און השם יתברך גיט זיין פולסטע ברכה, ווי מיר זאָגען באַם שלוס פון שמונה עשרה, ברכנו אבינו (לפי) שכולנו כאחד (זעה תניא פרק ל"ב).

און ווי ערקלערט אויספירליך אין פילע ערטער בתורתנו הק' תורת חיים און מער טיפער בפנימיות התורה וואָס אין גמרא איז דאָס אגדה שבספר עין יעקב, שרוב סודות התורה גנוזים בה (עיין אגרת הקדש לרבנו הזקן סי' כ"ג).

(ממכתב כ"ה מנ"א, תשכ"ד)

אונזער זייער חשוב'ער פריינד . . . האָט אונז מיטגעטיילט מיט באַגייסטערונג וועגן אייער באַשלוס צו לייגן יעדן וואָכנטאָג תפילין.

פון טיפן האַרצין און מיט געפיל פון אהבת ישראל באַגריסן מיר אייך אין אייער אַזוי וויכטיקן שריט.

אַ קאָפּ אויף וועלכער מען לייגט תפילין טראַכט ווי אַ איד, די האַרץ לעבן וועלכער עס ליגן תפילין פילט ווי אַ אידיש האַרץ, און אַ האַנט וועלכער איז געבונדען דורך תפילין, — איז ווייט פון שלעכטע מעשים, נאָר טוט שטענדיק מעשים טובים.

תורה און מצות איז אונזער לעבן, אייער לייגן תפילין איז אַ גליק, פאַר אייך און פאַר אייער פאַמיליע, עס איז אַ טובה פאַר אונזער גאַנצער פאָלק און שוץ פאַר דער לאַנד אין וועלכער מיר געפינן זיך.

מצוה גוררת מצוה, פון איין מצוה קומט מען צו, צו אַ צווייטער א. אַ. וו.

מיר ווינטשן אייך איר זאָלט שטייגן אַלץ מער און מער, גייסטיק און איר זאָלט זיין געזונט און באַגליקן אויך מאַטעריעל.

(ממכתב יום ו', ה' לחדש אדר שני ה'תש"ג)

442לפלא שמאז מכתבו מקודם הפסח אין ממנו כל ידיעה, ויה"ר שיהי' זה סימן לטובה בטוב הנראה והנגלה. ובכ"ז, ע"פ פסק תוה"ק תורת חיים (יו"ד בתחלתו) שבמקום שיש לברר אין מסתפקים בחזקה — בטח יכתוב אודות זה בפירוש.

ובמה ששואל שכיון שהקטן מברך על כל המצות שעושה, אף שעושה רק מטעם החינוך. א"כ במה נשתנה חינוך דהנחת תפילין שהתחלתו הוא, כפי מנהגינו (מועתק בהיום יום ב' מנ"א) שני חדשים קודם הגיל די"ג שנה ובתחילתו בלא ברכה. וכמובא שם הוראת כ"ק מו"ח אדמו"ר זצוקללה"ה נבג"מ זי"ע.

הנה בפשטות י"ל, כי בשאר המצות שמברך הקטן בעשייתם לשם חינוך. הנה אין חסרון באופן עשיית המצוה כ"א בגדלות מקיים המצוה — משא"כ בהנחת תפילין שצריך לכוון מקום ההנחה וכן הקשירה וכו', ואין לסמוך על הקטן, גם לאחר שילמדו אותו איזה ימים, וכפי המבואר בקונטרס התפלה הטעם עפ"י נגלה — שמפני קטנותו אינו מכיר יוקר וגודל הענין, משא"כ לכשילמדוהו בזה איזה שבועות, ויש להמתיק הדבר עוד יותר, עפ"י נגלה קרוב לפנימיות התורה כי הרי ענין מצות תפילין הוא לשעבד הלב והמוח כמועתק גם בשו"ע, ועיקר ענינה ברוחניות הוא המשכת המוחין היינו ענין הגדלות — ולכן אין שייך בזה כ"כ חינוך. משא"כ בשאר המצות שענין הגדלות הוא רק תנאי להתחייב במצוה ולא עצם המצוה. והשי"ת יצליחו ויזכהו עם זוגתו תחי' לגדל את ילדיהם שיחיו שיהי' יר"ש חסידים ולומדים.

(ממכתב ט' אייר, תשט"ו).

. . . להתחלת הנחת תפילין של בנם . . . שי' הנה יה"ר שיהי' בשעה טובה ומוצלחת ויקוים בו האמור בתוכן ענין התפילין כמבואר בשו"ע ובתניא ריש פרק מ"א, והוא הוא תכלית תורת החסידות חב"ד, שהרי חב"ד הוא ענין הנ"ל, וכמבואר ישרת

שם.

ולהודעתו אשר התחיל להגיד שיעור בהישיבה, יזכהו השי"ת להשפיע בתלמידיו התורה אשר שם משה, היא תורתנו תורת חיים סם־חיים — וכמבואר בגמרא יומא ע"ב ב', ונעשה זה ע"י העבודה בדו"ר שאז עמלא דאורייתא סלקא לעילא קמי' קוב"ה, וכמבואר בכ"מ ומהם בתניא ריש פרק מ'.

(ממכתב יו"ד סיון, תשט"ו)

6

. . . ובטח גםתפלין דר"ת (מוחין דאבא — שייכות מיוחדת לאויוש"ט נוסף על דתפלין בכלל (מנחות מד, סע"א)).

(ממכתב כ"ו אדר תשמ"ב)

*) מענה לא' שכ' שהחליף התפלין לנוסח חב"ד. המו"ל.

443נתקבל הפ"נ שלו בעד מר . . . וכשאהי' על הציון של כ"ק מו"ח אדמו"ר זצוקללה"ה נבג"מ זי"ע אזכירו לרפואה קרובה, והשי"ת יזכהו, שיוכל לבשרני טובות מהטבת מצב בריאותו של הנ"ל. ועליו לעוררו שיחזיק סמוך למטתו מזוזה בדוקה שתהי' כשרה — כמובן שתהי' כלי בתוך כלי, כיון שנמצא הוא בבית החולים — וכן יבדקו המזוזות בביתו והתפילין והציצית של הט"ג והט"ק שלו, ויקח על עצמו — בלי נדר — לשמור את שלשת השיעורים השוים לכל נפש, מתקנת כ"ק מו"ח אדמו"ר, והם בחומש תהלים ותניא כידוע. ואם קשה עליו עתה הדבור, הרי אפשר, אם הרופאים יסכימו ע"ז, שיאמרם במחשבה. ואחכה לבשו"ט ממנו. ובטח זוגתו תחי' של הנ"ל מפרישה לצדקה בכל עש"ק וערב יום טוב קודם הדלקת הנרות, לקופת רבי מאיר בעל הנס . . .

(ממכתב י"ד אלול תשי"ב)

. . . דאָס וואָס דו שרייבסט, אַז איינע אַ פרוי האָט געשריבען אַהער און מען האָט איר געענטפערט צו בודק זיין די תפילין און די מזוזות ביי זיי אין הויז, און זי זאָגט אַז זיי זיינע כשר'ע, ווייס איך ניט וועמען זי האָט געגעבן בודק צו זיין, און צי האָט מען בודק געווען ווי געהעריג, אָבער דו קענסט איר זאָגען — אַז עפּעס שטימט דאָ ניט, און עפּעס איז ניט אין אָרדענונג, און דערפאַר, פאַרשטייט מען ניט, וואָס זי זאָגט אַז אַלעס איז געווען אין אָרדענונג . . .

(ממכתב ח' אלול תשט"ו)

נעם לי לקבל מכתבו מכבר, אודות ביאת הכתה החדשה ואברכים תלמידים ממרוקו, ויהי רצון שירבה השי"ת גבולם הן באיכות והן בכמות, היינו מספר התלמידים ובידיעותיהם וטיב הנהגתם.

כיון שנתוספו ספסלי בביהמ"ד, מוכרח אשר סוף סוף יתחזק ויתבסס מצב ביה"ס לסופרים כדבעי, או עכ"פ בערך להמקווה, וכמו שנדברתי כאן עם . . . הנה מובן, שגם תלמידי ביה"ס לסופרות הם תלמידי תו"ת, זאת אומרת שעליהם ללמוד שיעורים קבועים בלמוד הנגלה ולמוד החסידות וכו' וכו', ולהתעסק גם בעבודת התפלה. ורק אשר חלק משעות היום אז שאר התלמידים לומדים בישיבה, לומדים אלה מלאכת הקדש היא סופרות סת"ם, אבל קודם לשעות אלו ולאחריהן — כל אחריות תלמידי תו"ת עליהם. במילא מובן, שאין בזה כל סיבה לנפילת רוח של מישהו מהם ח"ו. ולאידך גיסא — צריכים הם לקבל הוראות בהנוגע ללימודיהם בנגלה ובחסידות מהר"מ והר"י דתו"ת. לבד באותן השעות שהוקדשו ללמוד סופרות סת"ם וללימוד הלכות אלו — שבזה מקבלים הם הוראות מ . . .

444בכדי שיהי' הלימוד מתאים להוראות משנתנו בדבוק חברים, מוכרח שנוסף על אלו השנים שכבר גמרו הלמוד, וכפי שכתבו לי, כבר התחילו לכתוב פרשיות ולעשות בתים, יהיו עכ"פ חמשה תלמידים הלומדים ספרות. ומה טוב שיהיו ששה ויותר — באם אפשרי מבלי לבטל כתה מתו"ת.

ועל פי הנ"ל מובטחני, שהנהלת תו"ת תבחר בתלמידים מתאימים לזה, זאת אומרת שלאחר שיבחנו בהאומנות יראו שמסוגלים הם לזה. ובכדי שלא יהי' אח"כ תרעומות ובלבול זמן — מובן שנכון יותר לעשות הבחינה והבחירה קרוב להתחלת הזמן ככל האפשרי. ואחכה לבשורות טובות בהקדם.

ומטובו למסור לאלה התלמידים שיבחרו בהם, שאשרי חלקם שיתעסקו במלאכת הקדש זו, שאף כי רבה האחריות של סופר סת"ם, כמבואר בכמה מקומות, אבל זה עצמו שאחרים קובעים שראויים הם ללמוד מלאכת הקדש זו, מראה שמלמעלה נתנו להם הכחות לשאת באחריות זו ולמלאותה. ובכל הזמנים, ועל אחת כמה וכמה עתה, הנה בזה שיזכו את הרבים בתפילין כשרות ובמזוזות כשרות, הרי שכרם אין די באר. וביחוד שהרי הוקשה כל התורה כולה לתפילין, ובדא"ח מובא מאמר שמזוזה שקולה כנגד כל המצות. והרי גם על פי נגלה מובן זה — עפ"י הכוונה המובאה בשו"ע לפסק הלכה שתפילין הוא ענין שעבוד הלב והמוח, זאת אומרת כללות האדם, והמזוזה הרי היא החותם של המלך מלכי המלכים הקב"ה על כל הנכסים והענינים אשר בבית זה.

(ממכתב ז' מרחשון ה'תשי"ח) ב"ה, י"ג מנחם אב תש"ז

שלום וברכה!

איך בין אייניגע חדשים געווען אין יוראָפּ, און דאָס איז די סיבה פון דעם, וואָס מיין שרייבן האָט זיך אָפּגעהאַלטן ביז יעצט. דען נאָך מיט אַ צייט צוריק איז אַרויס פון דרוק דער ספר השיחות פון מיין שווער כ"ק אדמו"ר (שליט"א), דער ספר וואָס איר האָט גענומען אויף זיך די קאָסטן פון זיין אָפּדרוקן, לעילוי הנשמה פון אייער ברודער . . .

וועגן דעם זכות וואָס איר האָט געהאַט דורך דעם געבן די מעגליכקייט צום אָפּדרוקן פון דעם ספר השיחות און וועגן דעם גרויסן עילוי פון נשמת הנפטר רעכן איך, אַז איך דאַרף ניט מאריך זיין.

איך וויל אָבער דאָ באַמערקן איין מעלה וואָס דאָס האָט אין פאַרגלייך מיט אַ סך אַנדערע מצות.

445אונזערע חכמים זאָגן אַז דער שכר פאַר דאָס רוב מצות איז ניט אויף דער וועלט. די ערקלערונג אויף דערויף איז, אויף גרונד פון דעם וואָס דער אַלטער רבי שרייבט (אגרת הקדש סימן ג'), אַז דער שכר איז צו גרויס, אַז דער עולם הזה זאָל עס קענען פאַרנעמען.

דאָס איז בנוגע דעם רוב מצות. פאַראַן אָבער מצות וואָס באַשטיין אין טאָן גוטעס מיט אַנדערע מענטשן דאָ אין עולם הזה. דאָס הייסט — אַז די מצות האָבן ביידע מעלות: טוב לשמים און טוב לבריות, און דאַן איז, נוסף אויף דעם שכר פון דעם ערשטן סוג מצות, באַקומט מען אויך, מדה כנגד מדה, שכר אויך אין עולם הזה.

איר, דורך ערמעגליכן אָפּדרוקן דעם ספר השיחות, האָט געמאַכט צוגענגליך פאַר טויזענטער מענשען אַ ספר וואָס ענטהאַלט אין זיך תורה און מדות טובות, און וואָס וועט, אויף אַ באַשטימטע צאָל פון זיי, ווירקן אין געפינען דעם ריכטיקן וועג און ענטפער אויף זייערע פּראָבלעמען אין עולם הזה.

און דערפאַר איז דאָס אַ ענין וואָס בריינגט מיט זיך מיט, נוסף אויף דעם קרן לעולם הבא, אויך פירותיהם בעולם הזה און רוב טוב גשמי ורוחני.

בברכה לאלתר לתשובה, לאלתר לגאולה.

פארשטייען דאָס ערקלערטע אין בריף: אין אַ משל: אַ גרויסער קעניג וואָס האָט געוועלטיקט אויף דער גאַנצער וועלט, איז אַמאָל אַרויס פון זיין פּאַלאַץ, אָנגעטראָפן אַ קינד מיט דעם נאָמען ישראל און זאָגט אים: איך בעט דיר, אַז דו זאָלסט געפינען די פּאַסענדע דאיימאַנדן פאַר מיין קרוין, כדי צו מיין יובל קאָראַניישאָן זאָל די קרוין זיין אמת פרעכטיק און שיין. ישראל האָט אַזוי געטאָן, געוואָרפן זיינע שפּילערייען, געפונען און געבראַכט די איידעלשטיינער. עקספּערטן האָבן זיי אָפּגעשלייפט און אַריינגעזעצט אין דעם קרוין, און צו דער קאָראָניישאָן האָט דער מלך געטראָגן די קרוין, און אַלע האָבן זיך געוואונדערט אויף איר שיינקייט.

די באַלוינונג פון דעם קינד איז געפּסקנט געוואָרן — אַז ווען ער וועט אויסוואַקסן וועט דער מלך עם מאַכן פאַר דעם העכסטן שר, איבער אַלע שרים.

אויף מאָרגן האָט ישראל ניט געפונען זיינן עסן אין דער געווענליכער צייט, האָט ער אָנגעהויבן צו וויינען: איך האָב צוגעשטעלט די אבנים טובות פאַר דעם מלך, און ער באַוואָרענט ניט אַז היינט זאָל מיין עסן ניט פאַרשפּעטיקן. אַז ער איז אָבער אויסגעוואָקסן — האָט ער פאַרשטאַנען אַז די אמת'ע באַלוינונג איז דאָס וואָס מען האָט עם געמאַכט פאַר אַ משנה למלך. דער נמשל איז קלאָר.

446בהמשך צו דעם אויבערדערמאָנטן — אַ משל אויף 2טען סוג מצוות: דער מלך

האָט געבעטן ישראל'ן ער זאָל עם דעם מלך'ס קינדער. האָט ישראל מלך'ס בקשה.

דערפאַר דער שכר, נוסף או המלכים, איז אויך אַז ישראל זאָ אַנדערע באַקומען זייער עסן דו אויך ביים טיש. דער נמשל איז ם טאָן אַ פּערזענליכע טובה, און געבן עסן זיינע — ל געוואָרפן אַלע זיינע אינטערעסן און געטאָן דעם אויף דעם שכר פאַר טאָן אַ בקשה פון אַ מלך מלכי אָל ניט שטייען באַ דער זייט אַ הונגעריקער ווען ורך זיין — ישראל'ס — השתדלות, נאָר ער זיצט ווידער אַמאָל קלאָר.