Sefer HaSichos (the Rebbe)
משיחת ש"פ מקץ, שבת חנוכה ה'תשמ"ח
און די כוונה פון די הוראות איז ניט דורך די חשמונאים בימי חנוכה, „באו נאָר אין דעם לערנען און פאַרשטאנד בניך לדביר ביתך ופנו את היכלך וטהרו פון דעם ענין, נאָר בעיקר — אויספירן את מקדשך"ט, זיי האָבן פון־דאס"ניי באַדאָס אין מעשה בפועל, המעשה הוא נייט (מחנך געווען) דעם מקדש ומזבח העיקרג. ואדרבה — סוף מעשה לאחרי וואָס „נכנסו יוונים להיכל (און)
טמאו כל השמנים שבהיכל"י, און און אַזאַ הוראה למעשה וואָס איז „פרצו בו פרצות כו'"יא.
ווירקזאָם ניט נאָר אויף די טעג פון און דער ענין חזר'ט זיך איבער יעדער חנוכה, נאָר אויף דעם גאַנצן יאָר, אַז חנוכה — „בימים ההם בזמן הזה"ט: מר ז מאראאז מ אמא דו מא א אינהאַלט פון יעדן יום טוב, וחנוכה
בכלל, ווערט פאַרגעזעצט אין דעם
נאנצן אַר ביז עס קומט וידער נו דעם אַ משח שבמרערגב מ מר עד הנל
הבא לאחריו". ומזה מובן בנוגע הענין המיוחד
שבכל רגל — שזה נמשך עד רגל זה בשנה הבאה.
וכן בנוגע ליו"ס חנוכה.
1) שהרי שבת אהני לתמידין שביום זה (זבחיםו תו"א וישב ד"ה בכ"ה בכסלו (כט, ד). שערי
אורה ד"ה הנ"ל פל"ז ואילך. לקו"ת נשא כט, אב וכידוע ש.המועדים של כל השנה . . (גם) ואילך. ברכה צח, סע"ב ואילך. סידור עם דא"ח שער מועדי דרבנן . . יש שייכות לאותן הפרשיות שחלות החנוכה רעז, א ואילך. ועוד.
7) ראה מרדכי ואור זרוע — הובאו בדרכי משה
ורמ"א או"ח הל' חנוכה רסתר"ע. ועוד.
8) שבלי הלקס סי' קעד. וראה בכ"ז (בהערה זו נוסף להפירוש הפשוט בזה (שסוף מעשה עלה ובהערות הקודמות) — לקו"ש ח"י ע' 279. ח"כ ע' במחשבה תחלה לסני תחלת המעשה) ידוע פירוש 633 בהערה. חכ"ה ע' 379 ובהערות שם.
החסידות בזה, שסוף מעשה הוא בתחלה במחשבהט נוסח הודאת ועל הנסים" דחנוכה.
גופא — למעלה ממחשבה (ראה תו"ח ר"פ ויגש.י שבת כא, ב.
המשך תרס"ו ע' יט ואילך. המשך תער"ב ח"ב ע'יא רמב"ם הל' חנוכה רפ"נ.
12) הגדה של פסח פיסקא .והיא שעמדה".
171באקומט אַ איד דעם כח אויף פון־דאָס־ — בכדי אין אים אַרינגעבן 8ַ חיות
ני באַנייען און מחנך זיין דעם גייססיקן ורצון צו לערנען איז חדר].
מזבח ומקדש רוחני, „ועשו לי מקדש דאָס הייסט, אַז „החינוך אינו ע"י
ושכנתי בתוכם, בתוך כאו"א מישראל"יד, הלימוד בלבד שזהו דבר ההוה לו תמיד
דורך פאַרשטאַרקן פון־דאס־ניי זיין אלא שמחנכין אותו ע"י איזה תוספת
פאַרבונד מיט תורה און מצוותטו.
ג. דער ביאור אין דעם וועט מען פאַרשטיין לויט די ערקלערונג אין דעם ענין פון חינוך — ווי מ'קען עס זען אין דעם אופן החינוך פון אַ קינדטז:
חינוך בכלל איז דער ענין פון איינגעוואוינען איינעם אין אַ נייער זאַך. וואָס דערצו דאַרף מען האָבן העכער פאַר געוויינלעכע כחות, וואָרום „כל התחלות קשות"יז. דעריבער איז דער סדר אין חינוך, אַז בשעת מ'הויבט אַן מחנך זיין אַ קינד אין לערנען, גיט מען כמו איזה התקרבות או איזו מתנה"כא. און ס'איז פאַרשטאַנדיק, אַז די „התקרבות" אָדער „מתנות רבות" וואָס מ'גיט אים איז אַ סדר לויט אמיתית הענינים, ווי עס שטייט אין תורת אמתכב „חנוך לנער על פי דרכו": ע"פ תורה איז דער סדר אמיתי אין חינוך — אַז בכדי מרגיל זיין איינעם אין אַ נייע זאַך דאַרף מען אָנקומען צו העכערע כחות; נאָר172און טבע מיט וועלכע דער אוי־ החנוכה יעדן יאָר, כנ"ל — מ'באקומט בערשטער האָט אים באַשאַפן. אַ קינד דעמולט ספעציעלע כחות צו מחנך ז"ן, וואָס האָט ליב קליינע זאַכן (צוקערקעס באַנייען און פאַרשטאַרקן דעם „נר מצוה וכיו"ב) — מצד הטבע שהטביע בו ותורה אור" מיטן גאַנצן שטורעם און הקב"ה — דאַרף מען אים מחנך זיין מיט תוספת כח וואָס קומט צוזאַמען מיט „מתנות רבות" לויט זיין פאַרשטאַנד. חנוך.
א א א א אא א דערפון איז אויך פאַרשטאַנדיק בנוגע ניס אויף אַ „געוויינלעכן' אופן, היות אַז צו חנוכת המזבח והמקדש בימי חנוכה: ער איז איינגעוואוינט צו לערנען תורה וויבאַלד אַז „נכנסו יוונים להיכל (און) און מקיים זיין מצוות בכל יום, ווי אַ טמאו כל השמנים שבהיכל", „ופרצו בו „דבר ההוה לו תמיד", נאָר מיט אַ שטופרצות", „עמדה מלכות יון הרשעה על רעם און תוספת כח פון „חנוכה", אַ עמך ישראל להשכיחם תורתך ולהעבי־ התגברות חדשה וואָס מ'האָט בשעת רם מחוקי רצונך", האָבן אידן גע־ מ'ווערט נתחנך אין דער זאַך
„ובכח מס"נ הי' להם כח להמשיך אור ובהקדמה: וויבאַלד אַז מ'האָט באהתורה מחדש („מבחי' עצמות אוא"ס") שטימט אַז דער נס חנוכה זאָל מען והמשכה זו הי' בחי' חנוכה, בחי' מתנה, פייערן דורך נרות חנוכה — איז פאַר־
שטאַנדיק אַז אַלע פרסים פון די נרות א א א א א
שטאַרקונג פון דעם מקדש אין יעדער
איד, איז זיי עבודה פון „נר מצוה ותורהכג כמו בהנהגה דזריקת ממתקים ע" מלאך
24) תו"א וישב ד"ה בכ"ה בכסלו (שבהערהו ל,כז ראה פרש" ד"ה בנים — שבת כג, ב: כי נר
מצוה ותורה אור, על ידי נר מצוה דשבת וחנוכה באַכה ראה תו"א שם. לב, ב ואילך. שערי אורה שם אור דתורה.
מזכירת יצי"מ בחמשה עשר בניסן. וכיו"ב.173בקודש"ל.
די התגברות וחינוך מחדש אין „נר מצוה ותורה אור" — דאַרף זיין אין אַן אופן, אַז יעדן טאָג קומט אין דעם צו נאָכמער ליכטיקייט, נאָכמער שטורעם און שטאַרקייט. אַז אע"פ אַז אויך אין די פריערדיקע טעג איז געווען זיין „נר מצוה ותורה אור" בשלימות, ביז מיט אַ שטורעם (ווי עס פאָדערט זיך באַ חינוך), פונדעסטוועגן, בשעת עס קומט צו נאָך אַ טאָג, דאַרף ער צוגעבן נאָך מער ליכטיקייט.
און די עבודה פון מוסיף והולך ציט זיך במשך זיבן טעג נאַכאַנאַנדלא, טעג וועלכע שליסן איין אַלע טעג פון דער וואָך (זונטאָג, מאַנטאָג וכו' ביז שבת), ד.ה. אַז זיי נעמען אַריין אַלע אופנים אין עבודת ה', וואָס טיילן זיך אין די זיבן טעג פון דער וואָך (כל יומא ויומא עביד עבידתילב) — אַז די עבודה באופן פון מוסיף והולך ואור איז איז אַלע אופני עבודה און איז אַלע טעג פון דעם יאָר. ה. אין דעם קומט צו נאָך אַ לימוד פון די נרות חנוכה.
איינער פון די תנאים אין מצות נר חנוכה (בנוגע מקום ההדלקה) איז, אַז פתוח לרשות הרבים, אָבער אויב ביתו איז פתוח לחצר, דאַרף ער אַנצינדן על פתח החצר לרשות הרבים, בכדי צו מפרסם זיין דעם נס אויך פאַר די וועלכע געפינען זיך אין רשות הרבים. ס'איז ווייניק וואָס זיינע בני בית זעהן די חנוכה ליכט, נאָר זיי דאַרפן לייכטן אויך פאַר די וועלכע געפינען זיך אין רשות הרבים.
און דאָס איז מודגש סיי אין דעם מקום פון די נרות חנוכה, „על פתח ביתו מבחוץ" (כנ"ל), אוז אויך אין דעם זמן פון הדלקת נרות חנוכה:
„מצותה משתשקע החמה עד שתכלה רגל מן השוק כו', ועד כמה כו' עד דכליא ריגלא דתרמודאי"לה. און דער טעם אויף דעם איז, ווייל ביז „תכלה רגל מן השוק" (ריגלא דתרמודאי — די לעצטע מענטשן וואָס דרייען זיך אַרום אין שוקלו) זיינען פאַראַן עוברים ושבים וועלכע זען די נרות, און במילא איז דאָ אין דעם פרסומי ניסאלז.174החמה", ווען דער „שמש ומגן ה'"לט און די התגברות חדשה אין „נר מצוה (פאַרגייט און) שטייט ניט בגלוי, און עס ותורה אור" באַלייכט זיי אויף אַזויפיל, ווערט סונקעל אין גאָס, טונקעל אויך אַז אנשטאָט מורדים ווערן זיי איבעראין גייססיקן זין — זאָלן אויך די געקערט און זיי אַליין זיינען אויך מקיים מענטשן זען און באַאיינפלוסט ווערן פון מצות נר חנוכה, כולל — אַז זיי ווערן די התגברות חדשה (חינוך) אין „נר באַנייט און נתחנך מחדש, מיט דעם
גאַנצן שטורעם („מתנות רבות") אין „נר „עד' — ביז — „שתכלה רגל מן מצוה ותורה אור'.
השוק, עד דכליא ריגלא דתרמודאי": דיז. דערפון [פון די נרות חנוכה] האָט נרות לייכטן און באַלייכטן דעם „חוץ" מען אויך אַ קלאָרע אָנווייזונג און אַן כל זמן וואָס עס געפינען זיך נאָך דאָרטן ענטפער אויף פאַרשידענע שאלות מענטשן, אויך אַזוינע מענטשן וואָס בנוגע צו דעם תפקיד און שליחות פון אַ ווערן אנגערופן „תרמודאי", „שם אומה אידן:
מלקטי עצים" אָדער „עניים"מא (בדעתמא), איינער קען לכאורה מיינען, אַז ער ביז „תרמודאי", זיי זיינען מורדים אין האָט גענוג אַרבעט צו באַלייכטן זיין דעם אויבערשטן ר"ל (תרמוד אותיות אייגענע שטוב און בני ביתו מיט „נר מורדתמב), [ועד כדי כך, אַז די „תרמו־
38) תוס' ופסקי רי"ד שבהערה 34. וראהמג ספ"ק דיבמות (יז, א).
אנציקלופדי' תלמודית שם ס"ח (ע' שט).
45) ראה אוה"ת חנוכה סד"ה מצותה משתשקע
החמה (תתקמא, ב). ד"ה מצותה תשל"ח (סה"מ —
מלוקט ח"ב ע' כה ואילך) ס"א.
42) עמק המלך שער קרית ארבע ר"פ קיא (קח,מו אוה"ת שם תתקמב, א. ד"ה הנ"ל תשל"ח א). קהלת יעקב ערך תרמוד.
175מיט אנדערע וואָס געפינען זיך „בחוץ", בביתו און מיס בני ביתו.
ובפרט נאך מורדים במלכות שמים בשעת אָבער ער האַלט ערשט ביים
בשלמא ווען ער געפינס זיך בלאו הכי באמצע היום אין „שוק", וואָרום ער איז פון „זבולון בצאתך"מא, אַ בעל עסק וואָס געפינט זיך אין רשות הרבים כו' — איז פאַרשטאַנדיק אַז ער דאַרף דעמולט אויסנוצן זיינע פאַרבינדונגען און צייט אויך אויף משפיע זיין אויף די אַנדערע מענטשן אַרום אים וועלכע געפינען זיך אין „שוק";
דער זמן פון הדלקת נר חנוכה איז אָבער „משתשקע החמה", ווען מ'גייט אַהיים פון דער אַרבעט, יצא אדם לפעלו ולעבודתו עדי ערב*4), און דערנאָך גייט מען זיך דאָך ניט דרייען מער אין „שוק" — דאַרף לכאורה זיין איינציקע עבודה דעמולט זיין — צו באַלייכטן זיין אייגענע שטוב מיט תורה ומצוות, לערנען אַליין אַ שיעור אין תורה, לערנען מיס זיינע קינדער וכיו"ב. ער האָט דעמולט ניט קיין שייכות מיטן „שוק", ואדרבה — ער דאַרף דערפון אינגאַנצן פאַרגעסן און ניט לאַזן אַז זיינע דאגות הפרנסה וכו' זאָלן אים שטערן בשעת ער איז אין שטוב מיס די ווייב און קינדער. אַנפאַנג פון חינוך עצמו ובני ביתו — איז איצט ניט די צייט (סענה'ט ער) צו פאַרנעמען זיך מיט באַלייכסן דעם חוץ. און ער ברענגט נאָך אַ ראי' צו זיין טענה פון נרות חנוכה גופא: בית שמאי האָלטן אַז „ביום ראשון מדליק שמונה"נא, בית הלל אָבער האלטן (והלכה כבית הלל), אַז די ערשטע נאכט צינדט מען בלויז איין ליכטל, און דערנאָך איז „מוסיף והולך", יעדער טאָג גיט מען צו נאָך אַ ליכטל, ביז אַז בשעת עס קומט דער אַכטער טאָג, דאַן ערשט צינדט מען אכס ליכטלאך (שלימות מספר הנרות).
שטייט דער טעם אויף דעםנב, ווייל אַ מענטש קען ניט אַנהויבן גלייך מיט אַ ריבוי אור — „תפסת מרובה לא תפסת"נג, מען מוז גיין בסדר והדרגה. ובמילא, טענה'ט ער: וויבאַלד אַז נרות חנוכה גופא לערנען אַז די עבודה דאַרף זיין בסדר והדרגה, מן הקל אל הכבד — איז דאָך דערפון געדרונגען (טענה'ט ער) אַז צום אַלעם ערשטן דאַרף זיין די ליכטיקייט באַ בני ביתו בשלימות, און ערשט דערנאָך וועט ער זיך פאַרנעמען מיט באַלייכטן דעם חוץ.176— ווי אָבער האָט מען בכח צו באַ־[און דאָס איז אויך אַן ענטפער בנוגע לייכטן דעם חוץ, בעת אַז ביי אים אַליין צו אַ ריבוי ענינים וואָס תורה מאַנט פון
אידן — ענינים וואָס זיינען שווער (מצד ממ אב מז מ אויב מ'וואָלט געגאַנגען מיט די איי־ אויבערשטן צו טאָן אפילו זאַכן וואָס גענע באַגרעניצטע כחות, וואָלט מען מצד די גדרי העולם זיינען זיי גאָר עס טאַקע ניט געקענט טאָן;
אָבער נר חנוכה איז אַ מצוה וואָס ט. אין דעם אַלעם (דער לימוד פון דער אויבערשטער האָט געגעבן אַ אידן, חנוכה בכלל) קומט צו אַ הוראה נוספת ווי מ'זאָגט אין נוסח הברכה „אשר פון שבת חנוכה.
קדשנו במצוותיו וצונו להדליק נר
חנוכה", און ס'איז פאַרשטאַנדיק אַז דערובהקדים, אַז שבת און חנוכה זיינען אויבערשטער האָט קיינע באַגרענצונ־ צווי באַזונדערע ענינים. ובכללות — גען ניט, מי יאמר לו מה תעשה, ובמילא
איז אַזוי אויך בנוגע צו די מצוות פון
דעם אויבערשטן (רצונו של הקב"ה,
וואָס הוא ורצונו אחדנד), אַז זיי האָבןנז ועס"ז גם מובו שאיז יהקשות איר יש בכח אויך ניט קיינע הגבלות [ובפרס לויטן לעשות דבר והיפוט, שבעבודת עבמו ה'ה בחחלח פירוש פנימי איז קדשנו במצוותיו', אַז כר אר ן — הר מר עכל ר על דער אויבערשטער אַליין איז מקיים די הקב"ה, שהוא נושא הפכים.
מצוותנה, וכמ"שנו „מגיד דבריו ליעקבנח תניא רס"ב.
59) ויתירה מזה: כל ציווי של הקב"ה בא ביחד
עם נתינת כח להאדם לקיים המצוה בכחות שלו,
כמאחז"ל (במדב"ר פי"ב, ג) „איני מבקש לפי כחינד ראה תניא פ"ב. שעהיוה"א פ"ח. ועוד. אלא לפי כחן". ועפ"ז נמצא, ש"כחי" (של הקב"ה)
של נמנע הנמנעות" (שיוכל להדליק נר אחד להאיר
החושך בחוץ) נעשה כחן" של בשר ודם.
177און חנוכה פאַרקערט איינער פון דעם עבודה פון שבת (שביתה ומנוחה
צווייסן: בשבת איז מען אסור מכל ממלאכה בעולם), און ניט נאַר אז זיי זיי־
מלאכה, און חנוכה איז מותר בעשיית נען ניס קייז סתירה זה לזה, נאָר שבת
מלאכהסב. און נאָכמער — מצות חנוכה (מצד ענינה היא, שביתה וביטול
באַשטייס פון הדלקת נר חנוכה, וועל־ ממלאכה כו') האָט 8ַ השטעה אויף
אַזוי אויך אין עבודת ה': די עבודה פון חנוכה באַשסייט אין באַלייכטן אויך דעם „שוק" מיט „נר מצוה ותורה אור", ביז אויך די מורדים בה' („תרמודאי"), כנ"ל בארוכה; משא"כ די עבודה בשבת איז דוקא באופן פון שביתה וביסול ממלאכת העולם ב"שוק", און מ'ווערט נתעלה מעובדין דחול און מ'האָט צו טאָן נאָר מיט עניני קדושהסא.
פונדעסטוועגן, וויבאַלד ס'איז אַלעמאָל דאָ אַ שבת חנוכה, און מ'פּראוועט דעמולט חנוכה (בהלל והודאה, קריאת התורה וכו'), ביז אַז אויך דער נר חנוכה וועלכע מ'איז מדליק בערב שבת דאַרף זיין לייכטען אריינציען אַ גאנצען שיעור אין שבת — לייגט זיך צו זאָגן, אַז דעמולט קומען צוזאַמען ביידע אופני חנוכה [ע"ד הידוע בענין „אהני"סד, אַז שבת האָט אַ השפעה אויך אויף דעם קרבן תמיד ואָס מ'איז מקריב ביום השבת (אע"פ וואָס אַ תמיד איז ניט אַן ענין מיוחד פון שבת, נאָר אַ קרבן וועלכן מ'איז מקריב בכל יום)].
דאַרף מען פאַרשטיין דער ביאור בזה — ווי קען מען טאָן ביידע זאַכן צוזאמען.
י. וועט מען עס פארשטיין בהקדים השאלה — ווי קומט עס אַז אין משכן ומקדש האָס מען געטאָן מלאכות בשבת, ווי הבערת אש [כמ"שמה „לא תבערו אש בכל מושבותיכם ביום השבת", „במושבות אי אתה מבער אבל אתה מבער בבית המקדש"], הקרבת הקרבנות [כמ"ש466) „וביום השבת שני כבשים"] וועלכע איז פאַרבונדן מיט כו"כ מלאכות, ועוד.
ולאחרי די אלע ביאורים בזהסז, וועל־178אין דעם טעם אויף הקרבת הקרבנות ענינים וואָס זיינען העכער פון עניני בשבת, ווען אַלע מלאכות זיינען דע־ העולם (וועלכע זיינען באַשאַפן גע־
וואָרן במעשה בראשית) — איז פאַרדער סעם אויף איסור מלאכה בשבת שטאַנדיק אַז זיי זיינען פאַראַן אויך („ששת ימים תעבוד ועשית כל מלאכתך בשבת, כמאחז"לעא „ממלאכת עולמו ויום השביעי שבת לה' אלקיך לא תעשה שבת אבל לא ממלאכת צדיקים".
כל מלאכה"), איז — „כי ששת ימים און דאָס איז געווען דער אויפטו פון עשה ה' את השמים ואת הארץ גו' וינח דעם משכן ומקדש: אין משכן ומקדש ביום השביעי גו'"סט. ובלשון החסידות: איז געווען השראת השכינה וגילוי שבת ווערן אַלע עולמות אויפגעהויבן אלקות וואָס איז העכער פאַר עולם. ד.ה. העכער פון מעשה, דערפאַר טאָר מען אַז דאָרטן איז געווען (בכל ימי השבוע) דעמולט ניט טאז קייז מעשה מלאכה. דער גילוי פון שבת. און דעריבער זייאיז ווי קומט עס אַז ביום השבת זאָל נען די מלאכות אין משכן, ניט געווען מען טאָן מלאכות אין משכן ומקדש! בגדר פון „מלאכת עולמו", נאָר „מלאכת אויב אין „מושבותיכם" דאַרף זיין שמים", וואָס דאָס איז ניט נאָר דוחה שביתה ממלאכה בשבת, ווייל דארטן שבת ומותר בשבת, נאר אדרבה — אין א א א א א א א אמר בח אזפ"ר אט מז ארט ר ב
יא. דערמיט ווען מען אויך פאַראיז דערפון גופא פאַרשטאַנדיק אַז די שטיין בנוגע די עבודה פון חנוכה (חינוך מלאכות אין משכן ומקדש האָבן ניט המקדש פרטי שבכאו"א מישראל, באופן דעם זעלבן גדר ווי מלאכה בכלל, „במו־ פון מוסיף והולך ואור, ביז אויך צו באשבותיכם" (וואָס איז אסור בשבת). לייכטן דעם „חוץ") ביום השבת — שבת
חנוכה:
דער ביאור אין דעםסח:
איז (כנ"ל) ווייל באָם אויבערשטן איז
דעמולט ינח' ממעשה בראשית, אוןז דון יר מאט ה מן 7 ן
דמחוי במחוג קדם מלכא קטלא חייב (חגיגה ה, א)
ורק מפני שאוא"ס הוא בהעלס (בימי החול) — לכןסח בהבא לקמן (השאלה והביאור) ע"ד יש אפשריות לעשיית מלאכה (ד"ה שלש פעמים החסידות — ראה ד"ה וביום השבת עת"ר. וראה גם תרע"ח).
72) מדרש תהלים צב, א.
179[ועפ"ז יש לומר דעם סעם פארוואָס(א) ווען ער סוט די עבודה פילט ער
אז דע א מז " ט א ז א ז אה פע
א א מר אז אז א אא אר א אר
ניט געוועז מלאכת העולם, נאָר „מלאכת שמים" (ווי אַלע מלאכות אין ביהמ"ק, כנ"ל), אין דעם האָט זיך אַנגעהערט דער ביטול בשלימות צו דעס אויבערשטן — דעריבער האָט מען דאָס געסאן אויך ביוהכ"פ, ווייל די חנוכת המקדש דאַמאָלס גופא איז דער גילוי פון יוהכ"פ („שבת שבתון"עד) — גילוי אלקות שלמעלה מעולם, ע"ד ווי מלאכת הקרבנות במשכן איז געווען אויך בשבת, כנ"ל].
ויש לומר, אַז דאָס קומט אַרויס בגלוי אין שבת חנוכה:
דער דין איז, אַז ביום השבת דאַרף מען זיך פאַרשטעלן אַז „כל מלאכתך עשוי'"עה. ד.ה. אַז ס'איז ניס דער פירוש אַז ביום השבת פעלט אין די ענינים וואָס קומען ארויס דורך „מלאכתך" (מלאכת האדם) בימי החול, נאָר מ'האָט די אַלע ענינים, אָבער דאָס קומס ניט דורך עבודת ויגיעת האדם, נאָר ס'איז „עשוי'" מלמעלה, ס'איז ניט „מלאכתך" נאָר „מלאכת שמים". (ב) ער איז מרגיש אַז די גאַנצע זאַך סוט דער אויבערשטער7", נאָר היות אַז „למעשה ידיך תכסוף", דער אויבערשטער וויל אַז די עבודה זאָל דורכגיין זיינע הענט וכיו"ב — פירט זיך דורך די עבודה דורך אים. אָבער דאָס איז ניט זיין מלאכה, נאָר מלאכת ה'. וואָס דאָס איז דער חילוק צווישן די עבודה בימי החול און די עבודה בשבת: אין די וואַכעדיקע טעג, ווען אלקות שטייט בהעלם ובהתלבשות אין מעשה בראשית, דאַרף מען מקיים זיין דעם „ששת ימים תעבוד ועשית כל מלאכתך" — עס הערט זיך אָן ווי דאָס איז „מלאכתך", דיין מלאכה, וואָס קומט דורך דיינע כחות, נאָר — בעזרת השם. משא"כ ביום השבת, ווען עס ווערט די שביתה וביטול פון כל עניני העולם וכל הרגש של ישות ומציאות, עס ווערט נתגלה אלקות שלמעלה מעולם — דאַרף מען פילן ווי „כל מלאכתך עשוי'", אַז „מלאכתך" איז שוין אָפּגעטאָן, אָבער דאָס איז די מלאכה פון דעם אוי בערשטן (בדוגמא צו די מלאכה אין משכן ומקדש).180חנוכה — דעם ענין פון שביתה וביטול השנה, כנ"ל.
במציאות, אַז די עבודה ומלאכה פון יג. די עבודה פון (שבת) חנוכה אין חינוך המקדש פרטי פון יעדער איד, און אַלע דריי אויבנגערעדטע ענינים [(א) די עבודה פון באלייכטן דעם חושך „נר מצוה ותורה אור" באופן של חינוך העולם מיט „נר מצוה ותורה אור", זאָל — מיט אַ שטורעם, ביז (ב) באופן געטאָן ווערן אין אַן אופן פון „כל דמוסיף והולך, (ג) און באַלייכטן דעם מלאכתך עשוי'" — אַז ער פילט אַז ניט „חוץ", און טאָן דאָס גלייך בתחלת ער איז דער „מחנך" און דער „מדליק" העבודה, ווען מ'צינדט נאָר אָן אַ נר פון דעם „נר", נאָר דער אויבערשטער אחד] — שטייט נאָכמער בהדגשה אין איז דער „מדליק"יח, נאָר דער אוי־ שבת פ' מקץ:
בערשטער וויל אַז דאָס זאָל דורך גיין פ' מקץ איז יוסף הצדיק'ס פרשה.
דער תוכן הפרשהיא איז (בעיקר) וועגן ווי מ'זעט עס בפשטות אין די הדלקת יוסףפב — אַז „מקץ" דעם זמן וואָס יוסף נר חנוכה בערב שבת: דער איד האָט איז געווען אין בית האסורים, האָט מען טאַקע אַנגעצונדן נרות חנוכה בערב אים פון דאָרטן אַרויסגענומען און געשבת סמוך לשבת, אָבער דערנאָך ברע־בראָכט פאַר פרעה'ן ער זאָל פותר זיין נען און לייכטען זיי אַריין אין שבת, זיין חלום, און דאָס האָט גלייך געוואָס דעמולט (איז שבת) קען מען ניט בראכט אַז יוסף זאָל ווערן משנה למלך, זאָגן אַז דאָס איז מלאכת האדם (ער טאָר „אתה תהי' על ביתי ועל פיך ישק כל גאָר דעמולט ניט אַנצינדן אַ נר), נאָר עמי גו' נתתי אותך על כל ארץ מצרים דעמולט איז דער נר דלוק — „מלאכת גו' ובלעדיך לא ירים איש את ידו ואת שמים". ע"ד ובדוגמת די מלאכה אין רגלו בכל ארץ מצרים"פג.
אין דער עבודה פון יוסף זעט מען די און פון שבת חנוכה — באַקומט מען אַלע פרטים הנ"ל אין עבודת חנוכה: כח צו טאָן די עבודה מתוך ביטול בכל
79) גם ימי החנוכה שעברו — כי שבת אותיות
תשב (אנה"ת פ"), ועל ידי תשובה נעשה בעה"ב גם
על העבר.
78) ועפ"ז יומתק עוד יותר המבואר לעיל (סעיףפ להעיר מדברי הרמב"ן (יתרו כ, ח) שזכירת ז), שבכחו של הקב"ה שאפילו בהדלקת נר אחד שבת צ"ל בכל יום ויום.
(התחלת העבודה) מאירים גם החוץ, כיון שזהופא וגם שם הפרשה (מקץ") הוא ספירת היסוד, מצוחו של הקב"ה, ועד שהוא מצוה שהקב"ה מקיים קץ וסיום כל הספירות — דרגתו של יוסף.
82) משא"כ פ' וישב היא גם אודות יעקב אבל גם אם מקיים המצוה באוסן הא' שבפנים, והשבטים, ופ' ויגש — אודות הודה, וגם המשך שמרגיש מציאותו כו' — ג"כ יש לו הכח (של הפרשה — אודות יוסף כפי שהי' כבר מלך כו"כ מצוותו של הקב"ה) להאיר החוץ. ובפרס ע"ם מ"ש שנים.
83) פרשתנו מא, מ.181(כנ"ל ס"ד).
און אין הוספה עצמה איז עבודתו של יוסף געווען — „יוסף ה' לי בן אחר"כד, איבערמאַכן אַז פון אַן „אחר" זאָל ווערן אַ בןפה, בדוגמא די עבודה פון הדלקת נרות חנוכה „על פתח ביתו מבחוץ", באלייכטן אויך דעם „אחר" וואָס געפינט זיך „בחוץ" (כנ"ל סעיף ו).
ווי דאָס איז געווען אויך אין עבודת יוסף עצמו — ווי מ'לערנט עס אין היינטיקער פרשה: לאחרי ווי ער איז אַרויס פון בית האסורים, איז ער געוואָרן דער מלך על כל ארץ מצרים, „ערות הארץ") (בחי' „אחר"), אַזוי אַז אַלע אנשי מצרים האָבן געדאַרפט פאַלגן און זיי זיינען געווען אונטערטעניק צו יוסף (און דורך אים — צו דעם אויבערשטן).
און אין דעם גופא זעט מען, אַז דאָס האָט ניט גענומען קיין לאַנגע צייט, נאָר גלייך ווי יוסף איז אַרויס מבית האסורים, איז ער געוואָרן דער מושל על ארץ מצרים — ע"ד ווי גלייך בשעת מ'צינדט אָן אַ נר אחד, התחלת העבודה (ווייניקער פון אַ נר אחד קען ניט זיין) — טוט מען דאָס אַזוי אַז דאָס באַלייכט „על פתח ביתו מבחוץ" (כנ"ל ס"ז). און דאָס איז נאָכמער אונטערגעשטראָכן אין אונזער דור, וואָס זיין נשיא, כ"ק מו"ח אדמו"ר, הייסט „יוסף", און אַלס נשיא שפייזס ער אַלע אידן פון דעם דור, כמאחז"ליח „מה להלן הוא עומד ומשמש אף כאן הוא עומד ומשמש",
ובמיוחד — האָט ער געמאָנט און געגעבן די כחות אויף טאָן די עבודה פון „חנוכה", הפצת והחינוך ביהדות והפצת המעינות חוצה.
ויה"ר אַז דורך דעם וואָס אידן וועלן מוסיף זיין אין זייער עבודה הנ"ל — וועט דאָס ברענגען בפועל דעם „מקץ" הגלות, וואָס ס'איז שוין „כלו כל הקצין"פט בלאו הכי, ובפרט ווי „יוסף" שבדורנו האָט געזאָגס „לאלתר לגאולה"0, און מ'דאַרף נאָר פאַרענדיקן צופוצן די קנעפּצא, וואָס דאָס האָס מען שוין אויך געטאָן (כמדובר כמה פעמים),
און עס ווערט דער „יוסף ה' שנית ידו
182וממצרים וגו'", „הנה א־ל ישועתי אבטח ע"י משיח צדקנו.
ולא אפחד כי עזי וזמרה ־ה ה' ויהי לי
92) ישעי' יא, יא. יב, ב.
*
183שעברה, שבו הי' „דידן נצח"ב, הנצחון מדה עולמי, המהוה אוצר בלום עבור
של הספריםג.
המדובר הוא אודות הספרים של ספריית אגודת חסידי חב"ד ליובאַוויטש, שהוקמה ונתרחבה על ידי ובנשיאותו והנהלתו של כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו, עוד בהיותו במדינה ההיא, וביציאתו ממדינה ההיא, לאחרי ימי הגאולה י"ב־י"ג תמוז, נגאלו ויצאו גם הספרים (לאחרי שמסר נפשו שלא לצאת בלעדם, כידוע ומפורסםד), והגיעו סוכ"ס למדינה זו, שבה נתרחבו ממדי' של ספריית אגו"ח חב"ד ליובאַוויטש, ומוסיף והולך עד היום הזה, ע"י נשיא אגודה זו והנהלתו הוא כ"ק מו"ח אדמו"ר, אשר, כלשון חז"ל, „יעקבה היהדות התורנית כולה — מובן, שנצחונם וגאולתם של ספרים אלה (בה' טבת) הו"ע של נצחון וגאולה עבור היהדות התורנית כולה, כולל ובמיוחד — נצחון וגאולה להמשך והרחבת הפעולות דהפצת התורה והיהדות והפצת המעיינות חוצה, עד לתורת החסידות דכ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו, באופן ד"מוסיף והולך"א, תוך כדי התגברות על כל המניעות והעיכובים, בדרכי נועם ודרכי שלום, ובאופן ד"פדה בשלום נפשי גו' כי ברבים היו עמדי"ח, שגם אנשי אבשלום התפללו לנצחונו של דודט.
ו"הימים האלה נזכרים ונעשים בכל דור ודור גו'"י כלומר, בבוא יום זה בשנה שלאח"זיא, ועד"ז מידי שנה בשנה, „נזכרים" ועי"ז „נעשים" אותם הענינים184(„דידן — דהספרים — נצח") — יש שתלמיד ותיק עתיד לחדש (שניתן ל„לשאול' את הספרים עצמם, כלומר, יש משה מסינייח.
לעיין ולברר זה בהספרים עצמם, ול־והנה, אע"פ שהעיקר והכלל הוא ספר
תורה — הרי, גם בנוגע למצות כתיבת
עקרו בדרת הראבים היז ורבז הספר הראשון והעיקרי הכולל את כל ס"ת ולומדין בו, אבל האידנא שכותבין הספרים הוא, כמובן, ספר תורה, החל ס"ת ומניחין אותו בבתי כנסיות לקרות מספר תורה שכתב משה רבינו ו"נתנהו בו ברבים, מצות עשה היא על כל איש בארון לעד"יג, שהוא המקור לכל ספרי מישראל אשר ידו משגת לכתוב חומשי התורה, שכותבים ומעתיקים ומגיהים זה תורה ומשנה וגמרא ופירושי' להגות
בהן הוא ובניו, כי מצות כתיבת התורה וספר תורה זה כולל את כל הספרים היא ללמוד בה, כדכתיבכא ולמדה אח — כל פרטי הענינים דתורה שבעל־פה, בני ישראל שימה בפיהם, וע"י הגמרא ובלשון הרמב"ם בהקדמתו לספרו והפי' ידע פי' המצוות והדינים על „משנה תורה": „כל המצוות שניתנו לו בוריים, לכן, הם הם הספרים שאדם למשה מסיני בפירושן ניתנו, שנאמרטו מצווה לכותבם". וכן פוסק הבית־יוסף ואתנה לך את לוחות האבן והתורה וה־ בשו"עכב ש"האידנא מצוה לכתוב חומשי מצוה, תורה זו תורה שבכתב, והמצוה תורה ומשנה וגמרא ופירושיהן"כג. זה פירושה . . תורה שבעל פה" [אשר, ובדורותינו אלה, שאין צורך לכתוב מפני „עת לעשות לה' גו'" התירו לכות־ספרים, מכיון שיכולים להשיג ספרים בםטז], היינו, משנה וגמרא, ופירושיהן
בדברי הגאונים וכו', עד לחיבורו של
הרמב"ם, כפי שכותב בהקדמתו לספרו
ש"בנותי בכל אלו הספרים וראיתי לחבריז לשוו ההקדמה לשו"ע אדה"ז.
דברים המתבררים מכל אלו החיבוריםיח אה מגילה ט, ב. הנסמז בלקו"ש ח"ט ע
19) מצות עשה על כל איש ואיש מישראל
לכתוב ספר תורה לעצמו, שנאמר (וילך לא, יט)יב ראה רמ"ז בספר תיקון שובבי"ם, הובא ועתה כתבז לכם את השירה, כלומר, כתבו לכם
תורה שיש בו שירה זו כו'" (רמב"ם הל' ס"ת רפ"ז).יג לשון הרמב"ם בהקדמתו לספר הי"ד —כ הלכות קסנות רש הל' ססר תורה.
14) ראה גם צפע"נ עה"ת ר"פ וילך ובהנסמןכב יו"ד סע"ר ס"ב.
23) ויתירה מזה — לכמה דעות (דרישה ופרישה
שם סק"ח. ש"ך שם סק"ה) המצוה .„האידנא" היא רק
בחומשים משנה וגמרא כ', ולא בס"ת.185עת התורהכד.
ונמצא, שאף שישנו ספר תורה, הספר הראשון והעיקרי הכולל את כל הספרים — מ"מ, כדי שיהי' הלימוד בפועל, „ולמדה גו' שימה בפיהם", צריך ללמוד (לא בספר העיקרי והכללי, אלא) בריבוי הספרים המבארים ומפרשים בפרטיות ובפרטי פרטיות את כל הענינים שבספר העיקרי והכללי, אשר, על ידם דוקא נעשה השלימות דהס"ת, „ולמדה גו' שימה בפיהם".
ג. וענין זה מודגש גם בחילוק בין הלימוד בספר תורה ללימוד בשאר הספרים (חומשי תורה משנה וגמרא ופירושיהן) — הן בנוגע לזמן הלימוד, והן בנוגע לאופן הלימוד:
זמן הלימוד: הלימוד והקריאה בספר תורה — אינו אלא בזמנים קבועים, ביום השבת, בשני וחמישי, וכיו"ב, וגם אז קורין בהספר תורה עצמו רק העולה לתורה והקורא בתורה, ואילו כל הציבור שומעים את הקריאה מתוך חומשים הנדפסים. משא"כ בנוגע לשאר ספרים — חיוב הלימוד בהם הוא בכל יום ויום, ובכל רגע פנוי.
ואופן הלימוד: הלימוד והקריאה בספר תורה — צ"ל בתכלית הזהירות בכבודה ושלימותה של הס"ת, עד לזהירות שלא לגעת בס"ת ללא מפה וכו'כה. משא"כ בנוגע ללימוד בשאר ספרים — עיקרה (לא הבנת תוכן הלימוד, כי אם) קדושת הענין והאותיות כו'כו, ואילו הלימוד בשאר הספרים הוא בשביל לדעת פי' המצוות והדינים על בוריים, ע"י העיון וההעמקה להבין היטב בשכלו כו', והרי, מטבע הדברים שבעת הלימוד בהבנה והשגה כו' אי־אפשר להקדיש מלוא תשומתהלב לזהירות ושמירה בתכלית על שלימותן של ספרי הלימוד, ואדרבה — הלימוד כדבעי הוא באופן שמדסדף הלוך ושוב, ומספר אחד למשנהו וכו', עד שספרי הלימוד בלים ונקרעים מרוב השימושכז, ע"ד לשון המשנהכ „הפך בה והפך בה . . ובלה ונמצא, שהפתורה עצמו מדגיש גם את המעלה דשאר ספרים („פירושה"), שאף שגדלה ביותר מעלת וקדושת הס"ת, מ"מ, שלימות הס"ת — „ולמדה את בני ישראל שימה בפיהם"186מתוך ספרים הנדפסים שבהם נכתב הוא, בזה שמוסיפים בכבודו ע"י שמירתו ה"פירוש" דחושב"כ), אלא גם בנוגע במקום הכי מכובד, שלא יגעו בו,
ועאכו"כ שלא ישתמשו בו, ולכל היותר בנוגע לחיוב דכל יחיד להשלים — לראותו מזמן לזמן.
פרשיותיו עם הציבורכז, שנוסף לכך . ומצינו דוגמתו גם בעניני קדושה — ש"שומע כל התורה כולה כל שבת בנוגע לבנין ביהמ"ק:
בצבור, חייב לקרות לעצמו בכל שבוע
פר' אותה השבוע שנים מקרא וא' בדרושי חסידות דפרשת השבוע, פ' תרגום"ע — מצינו שהאריז"ל הי' נוהג ויגשלה, מבואר העילוי דביהמ"ק לגבי לקרות הפרשה (כל פסוק ב"פ) מתוך המשכן, שהמשכן הי' מארזים, „קורות ס"ת כשרכא. וכן מביא רבינו הזקן בשו"ע בתינו ארזים"כח, מין הצומת, וביהמ"ק, שלולב ש"מי שהוא רגיל בפסקי טעמים שניתוסף בו העילוי דדירת קבע (לא רק בעל פה טוב שיקרא שנים מקרא בס"ת „ואהי' מתהלך באוהל"יז), הי' מאבנים
העילוי דיהודה (ביטול, בחי' הדומם) ואעפ"כ, המנהג בפועל — „מעשה לגבי יוסף (לשון תוספת וריבוי, בחי' רב"לג — גם אצל גדולי ישראל, וכן אצל צומח) לעתיד לבוא, שבמקום הענין רבותינו נשיאינו, שקורין שנים מקרא ד"ויגש אליו יהודה"לח, שיהודה נגש (לא מתוך ס"ת כשר, אלא) מתוך חומ־ ליוסף לקבל השפעה ממנו, יתעלה שים הנדפסים דוקא*24), שבזה מודגש עוד יהודה להיות למעלה מיוסף, כמ"ש כר מר דם געה ר אמר ממח גר ממר אם מ רעה ממ את.
עץ יהודה ועשיתים לעץ אחד גו' ועבדי מ מראמ א אאז ממר אממר מא מ" שדא מהם רד רמ מלר הם רלא שער הכוונות ענין ליל ו'. פע"ח שער הנהגת
ובנוגע לתרנום — „הי' לו תלמיד אחד שהי' קוראלה תו"א ריש פרשנז. זבארובה — חו"ח שם. לו התרגום מתוך ספר התרגום, והוא אומר אחריו־ועוד.
(שער הכוונות שם. אבל בפע"ח שם: „ומורי זלה"הלו שה"ש א, ז.
37) ש"ב ז, ו.
38) ריש פרשתנו.
34) אף שהטעם הצא כדי שיוכלו לקרוא בעצמםמ וי"ל, שבענין זה מורגש העילוי דשבת גם התרגום, שנדפס בחומשים ביחד עם המקרא. שלאחרי חנוכה לגבי חנוכה — בדוגמת מעלת
187תורה, ששומרים אותו בכבוד גדול, הלימוד בהם, אפילו על חשבון
בארון הקודש, „לייחד לספר תורה מקום שלימותם של הספרים, שיבלו ויקרעו
ולכבדו ולהדרו יותר מדאי"מב.
אבל, הספ־תורה עצמו מדגיש ששלימותו ע"י הלימוד והיגיעה כו' בשאר ספרים שמשתמשים בהם ללימוד יום־יומי, ונמצא, שנצחונם של הספרים ע"פ התורה — כמפורש בהספרים עצמם — הוא (לא בכך שמכאן ולהבא ישמרו עליהם בכבוד גדול, שלא ליגע בהם וכו', ע"ד ובדוגמת השמירה על ס"ת בארון הקודש כו', אלא אדרבה) שמוסיפים עוד יותר בהשימוש והלימוד בהספרים, ואדרבה — ככל שמוסיפים יותר ללמוד בהספרים, ניתוסף יותר בכבודם של הספרים (גם אם יבלה ויקרע הספר מרוב לימוד), ועד שעי"ז ניתוסף גם בכבוד והשלימות דהס"ת (שחייבים לשומרה בארון הקודש וכו'), שעיקרה ותכליתה, כאמור, „ולמדה גו' שימה בפיהם", ע"י הלימוד בהספרים הנדפסים.
ובלשון חז"ל — כדאיתא בתדבא"רמג „שני דברים קדמו לעולם, תורה וישראל ואיני יודע איזה מהם קודם, כשמרוב הלימוד.
ו. המורם מכל האמור בנוגע לפועל — שמכאן ולהבא צריך לבוא לידי חיזוק והוספה בלימוד התורה ביתר שאת וביתר עוז, וזהו „אבן הבוחן" לנצחונם האמיתי של הספרים, „דידן (דהספרים) נצח".
ובפשטות — להוסיף בקביעות עתים לתורה, כולל ובמיוחד — לימוד ברביםמה, „עשרה שיושבים ועוסקים בתורה"מו, מתוך „דיבוק חברים" ו"פלפול התלמידים"מז.
ולכל לראש — לימוד המביא לידי מעשה („גדול תלמוד שמביא לידי מעשה"מח), לדעת את המעשה אשר יעשון ואלה אשר לא תעשינה, עד ללי־
188שנת הקהל — „תקרא את התורה היום מהר סיני"536), כמודגש בנוסח ושנת תשמח — החל משמחתו של דברכת התורה שבכל יום — „נותן הקב"ה „ישמח ה' במעשיו"סה, ושמחתם
של ישראל בהקב"ה, „ישמח ישראל וכל זה — בנוגע לעצמו, ובנוגע
לפעולה על הזולת, כלומר, לעורר רביםנט תו"כ ופרש"י עה".
מישראל להוסיף בלימוד התורה, שכן,ס שבת לא, א. וראה תניא סל"ב (מא, א). פעולת ההשסעה על הזולת, ע"פ הציווי אסא ייר לא, אדיב.
„אהבת לרער כסור"ג, היא, כלל גדול 623) ש6א),' א ב בש1 4)ז.
64) להעיר, שגם כאן סודגשים שני הקצוות
שבמצות כתיבת ספר תורה* — קרראה בספר תורהנד וכמ"ש (תולדות כו, ה) „עקב אשר שמע
אברהם בקולי", כידוע הסירוש שגם ה"עקב' שברגל *) ע"ד הקשר והשייכוח דמצות הקהל וכתובת
"ת, שחי מצוות־עשה האחרונות — ראה בארוכהנה ברכות כב, א. וש"נ
** להעיר מפרש" ב"ב יד, ב: ספר שכתב משה
ובו קורי! בעזרה פרשת המלך כו'. וראה צפע"ננח קדושים יט, יח.
189כמארז"לסז „ביום חתונתו (שלימות אחת נפסוק הלכה כמותם", ובפרט בחי־
השמחה) זה מתן תורה", ועד"ז בלימוד בורו ש"בלשון ברורה ודרך קצרה" —
התורה ע"י בנ"י — „פיקודי ה' ישרים „שולחן ערוך", שבו פוסק, כאמור,
משמחי לב"מב.
ובשניהם מודגשת גם הפעולה על הזולת — „הקהל את העם האנשים והנשים והטף", היינו, סעולתו של המקהיל (המלך, גדול שבעם כו') בכל העם; ו"תשמח" — לא רק תשמח (תי"ו בחיריק), שמחת עצמו, אלא גם תשמח (תי"ו בשבא), היינו, לשמח אחרים בשמחת התורה.
ח. ועוד ענין מיוחד בשנה זו — ובהקדמה:
בהמשך להאמור לעיל ע"ד ההדגשה המיוחדת בלימוד התורה (לא בס"ת, אלא) בספרים שבהם נתבאר „פירושה" דתושב"כ הלכה למעשה — הרי, מהספרים העיקריים (לאחרי חיבורו של הרמב"ם) הוא ה"בית יוסף"ס, כמ"ש בהקדמתו „הסכמתי לחבר ספר כולל כל הדינים הנוהגים בביאור שרשיהם ומוצאיהם מהגמרא עם כל חילוקי סברות הפוסקים . . לסמכו לספר ארבעה טורים . . אפסוק הלכה ואכריע בין הסברות . . במקום ששנים מהם (משלשת עמודי ההוראה אשר הבית ישראל נשען עליהם . . הרי"ף והש"האידנא מצוה לכתוב חומשי תורה ומשנה וגמרא ופירושיהן"כ.
והנה, שנה זו היא שנת החמש מאות להולדתו של הבית־יוסף — כפי שכבר התחילה התעוררות בזה בארץ הקודש אצל אחינו בנ"י הספרדים,
ויה"ר, שהתעוררות זו תלך ותגדל ביתר שאת וביתר עוז בין כל בנ"י (ספרדים ואשכנזים) בכל מקום שהם. ולכל לראש — להוסיף בלימוד תורתו של הב"יכא, הן חיבורו הארוך על הטור, והן ובמיוחד חיבורו הקצר, שולחן ערוך, הלכות פסוקות, „תרומות מתרומות כו'"עב מחיבורו הארוך, לדעת את המעשה אשר יעשון.
ומעשה רב בנוגע להתעוררות ע"י ציון תאריכים מיוחדים, כמו ימי הולדת של צדיקים וגדולי ישראל, בפרט לרגל מלאת מספר שנים מיוחד, ולדוגמא: החגיגות לציון שנת השמונה מאות וחמישים להולדתו של הרמב"ם, ועד"ז ליום מיתתו (בעשרים בטבת), וכיו"ב — שעי'ז ניתוסף בעניני יהדות, תורה ומצוותי', בפועל ממש, כפי שראו במוחש שבעקבות החגיגות בקשר עם הולדתו של הרמב"ם ניתוספו אלפי
190החפץ חיים, שהאריך בספריו אודות יש לעורר בכל מקום ומקום, אשר, גודל ההכרח דאהבת ישראל, ושלילת מכיון ששנה זו היא שנת החמש מאות הפכו כו', להזהר בתכלית מדיבור בלתימר ור אאמר ר אז אר בר את ר ר ל
— והדגשה מיוחדת בנוגע לחלק ויתירה מזה — „בני בכורי ישראל"עז, „אורח חיים", אשר, כשמו כן הוא — ואין צריך לומר שלילת הענין דהרמת פסקי דינים המהווים „אורח חיים" יד, ח"ו, להכות או לכתוב כתבי פלסתר דכאו"א מישראל בחיי היום־יום, שהרי נגד בני ישראל8.
מז ר א זמ ר כולל גם ה"מפה" דהשו"ע — הגהות ערוך" ושאר ספריו של הבית־יוסף, הרמ"א, אשר, „בני ישראל יוצאים ביד לרגל שנת החמש מאות להולדתו, מתוך רמה"ד, כידועעה הרמז (ע"ד הצחות) מטרה להקל ולעודד את רכישת הספש"יד רמה" קאי על פסקי־הדינים של רים, ועי"ז — הלימוד בהספרים, הרמ"א, וכן נושאי כלי השו"ע, ופשיטא „ולמדה גו' שימה בפיהם".
— שו"ע של רבינו הזקן, הלכות בטעמי־
הזאת", ע"י הלימוד בהספרים שעל ידם
יודעים „פי' המצוות והדינים עלעג ולהעיר, שגם בנגע לרבנים ומורי הוראה בוריים".
"ט ידע יאר ע בבעם א גאזי. ומכיון דאתינן להכי — יש לעור הרנטי בקשר לקבלת סמיכה", ואמר לו שיבחן גם אודות רכישת ספרים, כאמור, שגם גם ובדיוק בהלכות קריאת ספר תורה, כי,
כשמתעוררת שאלה בשאר ההלכות, יש שהות זמן
לעיין בססרים כו', משא"כ בשאלה בעת קרה"ת,עו פ' ראה יד, א.
שמפני כבוד הס"ת בהכרח לפסוק מיד.
78) וכמ"ש (תולדות כז, כב) „הקול קול יעקבעה שו"ת חת"ס או"ח סק"ג (הובא בהגהות חת"ס והידים ידי עשו". וראה ב"ר סס"ה, כ: „בזמן שקולו לשו"ע או"ח סתכ"ט). שו"ת שואל ומשיב מהדורא של יעקב מצר בבתי כנסיות אין הידים ידי עשו'.
79) אבות ס"ד מ"ב.191קרובות, כדי לדעת את המעשה אשר יעשון.
וכן בנוגע לחתןלהפ שמתכוננים לבנות בית יהודי — שביחד עם ההשתדלות להכין כלי הבית, „מטה וכסא ושולחן ומנורה"מא, יש להשתדל (ואדרבה — לכל לראש) שבבית יהיו ספרי קודש, שילמדו בהם כו', ועד שנעשה „בית מלא ספרים"פב, כולל הפי' — שכל מציאות הבית וכלי תשמישו חדורים בתוכנם של ה"ספרים", ובלשון חז"למג — „בית ועד לחכמים"מד. משובח.
והדגשה יתירה בכל זה — בקשר עם שנת הקהל, „הקהל את העם האנשים והנשים והטף גו' למען ישמעו ולמען ילמדו גו' ושמרו לעשות גו'".
ולא רק בנוגע לאנשים ונשים, אלא גם — ובמיוחד — בנוגע ל"טף", כמודגש בהמשך הכתובפה „ובניהם אשר לא ידעו ישמעו ולמדו ליראה את ה' אלקיכם כל הימים".
ולכן, יש לעורר עוד הפעם אודות המדובר כמ"פ שלכל ילד וילדה (גם הקטנים ביותר, שהגיעו לכלל הבנה, משהתינוק מתחיל לדבר כו') יהיו ספרי קודש משלהם, כמו: סידור, חומש ותהלים, ספרים שיהיו ברשותם ואחריותס, ויניחום בחדרם — שבודאי יעשוהו חדר של תורה ותפלה, עי"ז שיתפללו וילמדו בהם, וכן חדר של צדקה, עי"ז שתהי' בחדרם קופת־צדקה שבה יתנו צדקה בכל יום חול (כמדובר כמ"פ שכל בית פרטי, וכל חדר פרטי, צ"ל בית תורה תפלה וצדקה, שיקויים בו192להם שיקנו להם ספרים חדשים ומהוד־יב. ומכאן לענין נוסף השייך באופן
ישיר לספריית אגודת חסידי חב"ד יא. ומ"בית מלא ספרים" בנוגע ליובאוויטש — להוסיף ולהרחיב את לביתו הפרטי דכאו"א מישראל — הספרי' עצמה,
ל"בית מלא ספרים" בנוגע לבתים קריאה — כפי שפורסם בשעתה
בהוראת מייסדה ומנהלה של הספרי', אם כל בית פרטי בישראל צריך להיות כ"ק מו"ח אדמו"ר נשיא דורנו, לאחרי „מלא ספרים" — בית מרכזי וציבורי העתקת הספרי' למדינה זוצא — שמהמיועד לכו"כ מישראל על אחת כמה בקשים מכבוד הרבנים, מחברי ספרים, וכמה שצריך להיות „מלא ספרים", והמו"לים, שיואילו מטובם לשלוח העתק שעי"ז יתוסף בלימוד התורה אצל אלה בתור תשורה לספרי' הגדולה של אגודת
חסידי חב"ד ליבאוויטש.
ובפשטות: בכל מקום ומקום שהקימו וכן מבקשים מאספני ספרים שיש ויקימו בית ציבורי לתורה תפלה וצדקה, ברשותם ספרים מיוחדים, מדפוסים נדיוכיו"ב — יש להשתדל שנוסף לספרים רים כו', מעזבון קרובי משפחה וכיו"ב המוכרחים, סידורים, חומשים, ספרי (שאין זקוקים להם ללימוד כו') — תהלים וכו', יהיו עוד הרבה ספרים — לתרמם לספרי' הגדולה של אגודת „בית מלא ספרים" — בכל מקצועות חסידי חב"ד ליבאוויטש, לטובת הציבור התורה, כלומר, להקים ספרי' תורנית והכלל.
ולהוסיף, שבקריאה הנ"ל ע"ד תרו־
מות הספרים, היתה הכוונה לספרים
וכתבי־עת בשאר מקצועות כו', כי, גם מא אר א מא מא מ אתר ר מר בא ב לחנוכת ביהמ"ק (השלישי) שלמעלה מהמשכן, בעולמו לא בראו אלא לכבודו"), ויתירה כמבואר בדרושי פ' ויגש (כנ"ל ס"ה) — ע" מעשינו מזה — אפילו לספרים אלה שבניגוד ועבודתינו בנוגע לביהמ"ק הפרטי, „ושכנתי בתוכם".
89) ועד"ז בנוגע להקטנים ביותר, שגדול יותר
החשש שיקלקלו ויקרעו הספרים — כמארז"ל
(שהש"ר פ"ב, ד) על הפסוק „ודגלו עלי אהבה",צ להעיר ממארז"ל (כתובות נ, סע"א) צדקתו .אפילו התינוק מדלג על האזכרה . . ודילוגו עלי עומדת לעד, זה הכותב ספרים ומשאילן לאחרים". אהבה", וטעם הדבר — מכיון שמציאות התורהצא ראה לדוגמא: אג"ק אדמו"ר מהוריי"צ חי"א (ספרים) היא בשביל ישראל, „צו את בנ"י, דבר אל ע' שצה. ועוד.
92) אבות ספ"ו.
193נתונה מלמפרע, כך, שהמנדבים לא ועאכו"כ בבתים ומוסדות ציבוריים* ,
במר מרז אן ממן רא ר זב" רא בבר ר זאר
להשיב ולאשר לכאו"א. ולהעיר וכל זה ימהר ויזרז עוד יותר את
שתרומת ספרים וביו"ב לספרי' חשובה ה"דידן נצח" העיקרי והכללי — נצחון
— יש בזה ע"ד שמצינו בדיני קידו־ האור ד"נר מצוה ותורה אור"קא על
שיןצה ש"באדם חשוב . . בההיא הנאה חושך הגלות, בגאולה האמיתית וה־
דקא מקבל מתנה מינה גמרא ומקניא לי' שלימה ע"י משיח צדקנו, שאז, יהי'
יג. ויה"ר ש"יום סגולה" ו"עת רצון' — ובפרט ביום השבת לאחרי חצות. „עת רצון"לו, „רעוא דרעוין"צג, והמשכו במוצאי ש"ק זה, סעודת מלוה מלכה, „סעודתא דדוד מלכא משיחא"צח, כפי שהכריזו על התוועדות חסידים** בקשר להספרים — תכלית השלימות דלימוד התורה — „כי מציון תצא תורה גו'"קב [ובנוסח התפלה (גם בשבת ויו"ט) — „ותחזינה עינינו בשובך לציון"] — כולל הס"ת שבקדש הקדשים, הפנימיות ד"ציון".
ולהעיר גם מהשייכות לפרשת השבוע שבה מדובר אודות יוסף ויהודה — כי, „בתיבת ציון מרומז בחי' יוסף ובחי'194משבט יהודה, הרי דבתיבת ציון מרומז — נעשה „וישב ישראל בארץ מצרים יוסף ויהודה, וע"ז נדרש הפסוקקד אחד בארץ גושן (מיטב הארץקיב) ויאחזו בה באחד יגשו, פי' שבחי' יוסף ובחי' יהודה ויפרו וירבו מאד"קיג, כסיום וחותם פ' נרמזו בתי' אחת הנ"ל, וזהו ויגש אליו ויגש, וכפי שקורין תיכף (בלי הפסק יהודה, שבחי' יהודה נגש לבחי' יוסף בתורה) בפ' ויחי, „ויחי יעקב בארץ בבחי' אחד באחד בתיבה אחת כנ"ל"קה, מצרים שבע עשרה שנה", בגימטריא ובלשון ההפטרהלט „ועשיתים לעץ אחד „טוב", מבחר שנותיוקיד, כפי ששייך בזמן גו' ועבדי דוד מלך עליהם גו' נשיא להם הגלותקטו, ותיכף ומיד — תכלית השלי־
מות דטוב האמיתי והעיקרי, בגאולה ובפשטות — שתיכף ומיד, „לא עיכבן האמיתית והשלימה ע"י משיח צדקנו, המקום כהרף עין"קו, באופן של זרי־ במהרה בימינו ממש.
זותקז, „אחישנה"קח — בא משיח צדקנו,
„מלך מבית דוד הוגה בתורה ועוסק
במצוות כדוד אביו . . וילחם מלחמות ה'
וינצח . . ויבנה מקדש במקומו, ויקבץ
נדחי ישראל . . ויתקן את העולם כולו
לעבוד את ה' ביחדקט, שנאמרקי כי אז
105) אוה"ת פרשתנו (כרך ה) תתקג, א ואילך.
ועיי"ש בביאור הענין ד והנה באר בשדה", „באר זו
ציון" — שפסוק זה שייך לשיעור היומי דב' כסלו,קיא רמב"ם הל' מלכים ספי"א.
112) פרשתנו מה, יח ובפרש". שם מז, ו. שם, יאקו מכילתא ופרש"י בא יב, מא.
107) ובפרס ש"אלקיכם כהן הוא" (סנהדרין לט,קיג ראה בארוכה קונסרס משיחות ש"פ ויגש סע"א), ו"כהנים זריזין ח" (שבת כ, א. וש"נ). תשמ"ז ס".
114) ראה בעה"ט ר"פ ויחי. היום יום" — י"חקט ועד"ז בנוגע לביהמ"ק — ביתי בית תפלה סבת. ובכ"מ.
יקרא לכל העמים" (ישעי' נו, ז). וההכנה לזה — ע"יקטו בכחו של יוסף — שירידתו למצרים היא הפעולה בכל אוה"ע לקיים מצוות שנצסוו בני נח הנתינת־כח להחזיק מעמד גם בגלות, למחי' שלחני (רמב"ם הל' מלכים ספ"ח), ע"ד ובדוגמת פעולתו אלקים לפניכם גו' ולהחיות לכם לפליטה גדולהשל יוסף על אוה"ע (ראה לקו"ש השבועי ס"ה. (פרשתנו מה, ה"־ז. — נתבאר בארוכה בלקו"ש
השבועי).
*
195בנוגע צו יום ההסתלקות איז מבאר פון שבת איז נאַכמער ווי די מעלה וואָס
דער אלטער רביה (דער בעל ההילולא איז דאָ אין זיי מצד עצמם.
ר מ
ופועלז ישועות בקרב הארץ";
וידוע אַז „הימים האלה נזכרים ונעשים"ח, אין דעם טאָג פון יאַרצייט א) אַז דאָס וואָס ביידע ימי ההילולא זיינען בשנה זו אין דער זעלבער וואָך, און ביידע ווערן נתברך פון דעם זעלבן שבת — איז דאָס מצד דערויף וואָס ס'איז דאָ אַ נקודה משותפת צווישן זיי. ווי גערעדט אַמאָל בארוכהיב בנוגע די שייכות מיוחדת צווישן דעם אַלטן רבי'ן מיטן רמב"ם.
[ולהוסיף, אַז בשנה זו איז די שייכות פון אַלטן רבי'ן מיטן רמב"ם מודגש ובולט אויך אין דעם וואָס א) ע"פ השגחה פרטית איז אויסגעשטעלט אַז דעם סיום פון דעם מחזור הרביעי בלימוד הרמב"ם (לויט דער חלוקה פון196דער לימוד איז הולך ונתפשט בכל הארץ הזאת גו'", און אויך פריער (נאָך תפוצות ישראל גייט עס אַריין אין פאַר דער ירידה) האָט דער אוי„מנהג ישראל תורה הוא"יא — איז בערשטער מבטיח געוועןיח „ואנכי אעלך אינעם טאָג פון כ"ד טבת, דער יום גם עלה" — איז דאָך דאָס נאָר אַ ההילולא פון דעם אַלטן רב'ז. ב) די הבטחה אַז דערנאָך וועט זיין די גאולה. הסתלקות פון אַלטן רבי'ן איז געווען אָבער דער מצב שבהוה ובפועל וואָס „במוצש"ק דשמות", וואָס הייאָר איז עס ווערט דערציילט אין די לעצטע
פרשיות פון ספר בראשית, איז די ירידה ב) אַז דאָס וואָס דער שבת פון וועלכן אין גלות מצרים.
עס ווערן נתברך די ימי ההילולא הנ"ל משא"כ אין פרשת שמות, כאָטש אַז איז שבת פרשת שמות [ובפרט לויט דעם אין התחלת הסדרהיט ווערט דערציילט אָנזאָג פון דעם בעל ההילולאיד, אַז וועגן דעם גלות וקושי הגלות („ויעבימ'דאַרף לעבן מיט דער צייט, מיט דו מצרים את בני ישראל בפרך, וימררו פרשת השבוע] — איז דאָס מצד דעם את חייהם גו'"), איז אָבער גלייך נאָך וואָס דער תוכן פון „מעשיו ותורתו דעם ווערן דערציילט די ענינים וועלועבודתו" פון דעם רמב"ם און פון דעם כע זיינען פאַרבונדן מיט התחלת הגאואַלטן רבי'ן זיינען מרומז אין פרשתטו לה: לידת משה רבינו, מושיען וגואלן
של ישראלכ; די שליחות וואָס דער אויאא ז אר מאר ז א א ר א
משה ואהרן האָבן געזאָגט צו פרעה'ןכב אין די פריערדיקע פרשיות (בספר „כה אמר ה' אלקי ישראל שלח את עמי בראשית) רעדט זיך ווי יוסף און דער־גו'.
נאָך יעקב ובניו זיינען געקומען אין
(גלות) מצרים. און הגם אַז אין די ד. וויבאַלד אַז דער תוכן פון יעדער פרשיות שטייט די הבטחהיז „ואלקים סדרה איז מרומז אין איר נאמעןכא —
איז פאַרשטאַנדיק, אַז ענין הגאולהיג שו"ע אדה"ז או"ח סו"ס קס. סתצ"ד סס"ז.
מנהגים ישנים מדורא ע' 153. ועוד.
14) „היום יום" ב' חשון. ס' השיחות תש"ב ע 29 18) ויגש מו, ד.
19) א, יריד.
15) השייכות של הילולא דאדה"ז לפ' וארא —כ ויתירה מזו, שגם הגזירה .אם בן הוא והמתן ראה לקו"ש ח"ו ע' 35 ואילך. חס"ז ע' 56. חכ"א ע' אותו ג'" הוא מצד זה שידעו שעתיד להוולד בן
מושיעז של ישראל (מרש" פרשתנו א, סז). וע"פטז ולהעיר מלשון הב"צ (הנ"ל הערהד המובא לקמן ס"ד — גם התחלת הסדרה שייכת שהסתלקות אדה"ז היתה „במוצש"ק דשמות", שבזה לגאולה.
מודגש השייכות לפ' שמות — נתבאר בלקו"ש חס"זכא ג, ו ואילך.
23) ראה לקו"ש ח"ה ע' 58. ועוד.
197סדרה] איז מרומז אין וואָרט „שמות"כד. וואָס בשעת מ'רופט אַ מענטשן באַ זיין
[ולהוסיף אַז האמור לעיל (אז „שמות" נאמען, איז אפילו ווען ער איז שטאַרק
איז מרמז אויף גאולה) איז ע"ד ווי עס פאַרנומען, ווענדט ער זיך „בכל
שטייט אין מדרש (בתחלת הסדרה)כה: עצמותו' צו דעם וואָס האָט אים גערופן.
„ואלה שמות בנ"י — ע"ש גאולת ישראל דורך דעם נאַמען רופט מען (און מען
נזכרו כאן"כו].
דאַרף מען פאַרשטיין: אַ נאָמען איז דאָך לכאורה מערניט ווי אַ ענין חיצוני וואָס ווייזט ניט (בגילויכז) אויף די תכונות פון דעם מענטשן. [ווי מען זעט אַז פיל מענטשן וועלכע זיינען פאַנאַנדערגעטיילט אין זייערע תכונות (שכל מדות וכו') האבן דעם זעלבן נאמען]כב. איז וואָס איז דער גודל העילוי פון „שמות", ביז אַז דאָס איז מרמז אויף גאולה?
ה. איז דער ביאור אין דעם, אַז היא הנותנת:
דאָס גופא וואָס אַ נאָמען באַווייזט ניט (בגילוי) אויף די כחות און תכונות פרטיים פון דעם אדם הנקרא בשם איז עס דערפאַר וואָס דער נאָמען איז פאַרבונדן מיט דעם מענטשן אַליין, מיטן עצם האדם, וואָס איז העכער פון כחות פרטיים. רופט אַרויס) ניס נאָר זיינע כחות פרסים, נאָר אים אַליין, דעם עצם האדם. און נאָכמער: אפילו ווען אַ מענטש חלש'ט ר"ל, וואָס דאַן זיינען אַלע זיינע כחות פרטים (און אויך דער חיות וואָס איז נמשך געוואָרן אין גוף) אין אַ מצב פון התעלמות, איז איינע פון די סגולות צו אפּמינטערז אים איז — רופן אים באַ זיין נאָמען*29). וואָרום דורך דעם רופט מען אַרויס און מען איז מעורר דעם עצם הנפשל.
עפ"ז וועט מען פאַרשטיין די שייכות פון „שמות" מיט גאולה:
בזמן הגלות זיינען די כחות פון דער נשמה איז אַ מצב פון התעלמות (ס'איז ניטא די אמת'ע השגה אין גלעכקייט, עס פעלט די אמת'ע אהבת ה', יראת ה', א. ז. וו.). ביז אַז לפעמים איז די התעלמות שמצד הגלות אַזוי שטאַרק, אַז בגילוי זעט זיך ניט אַז קיין חילוק צווישן דעם אידן וועלכער געפינט זיך אין גלות מיט דעם ניט אידן, להבדיל, באַ וועמען ער איז אין גלות. און ווי ס'איז געווען אין גלות מצרים, אַז בחיצוניות ובגילוי זיינען געווען די אידן — בכמה ענינים
198אַז מען רופט עס אים אַליין, זיין עצם. אָבער ווי גרויס דער העלם והסתר און די זעלבע זאַך איז אין נמשל: ו. אַ טיפערער ענין אין דעם — אַז אויבערשטן, וואָס קומט מצד עצם דורכן גלות קומט מען צו (לאחרי די הנשמה.
גאולה פון גלות) צו אַ העכערע עלי' ווי דוקא בזמן הגלות, ווען ס'איז ניטאָ
קיין (אמת'ע) השגה אין אלקות, אותואון אויך דעם ענין קען מען מבאר זיין תינו לא ראינו גו' ולא אתנו יודע עד לויטן אויבנדערמאַנטן משל פון אָפמינ־ מהלה — איז יעדער זאַך פון עבודת ה' טערן אַ מענטשן דורך רופן אים באַ זיין וואָס אידן טוען בזמן הגלות, אפילו
„קליינע זאַכן" ווי „לא שינו את שמם" ארע דנע זר רר מדז א אז דדר א וד ער אר בגד מר אדח. מע"ך ז בט עמ ממ רו וא ומם מר ם לאַזט עס ניט צו, אַז עס זאָל זיך „אַנ־און דערפאַר, בשעת עס וועט קומען
ירידה אין גלות.
ז. דאָס איז אויך איינער פון די ביאומ אא מע ו מר מא עא ד מר ארט ארלג וכ הוא בנוגע לזה שמדברים אליו, שלהותר רים האָבן אידן זוכה געווען צו מתן מבין וכו' מה שמדברים — הדיבור, ואפילו
כשקוראים את שמו, אינו מגיע להעצם שלו, משא"כ
כשקוראיז את שמו כשהוא בהתעלסות, זה מגיעלד ראה תו"א מרשתנו נ, ג.
199באַ אידן — (א) כחות הפרסים (שכל אין דער הקדמה צו זיין ספר „משנה
וכו'), (ב) די עצם הנשמה — זיינען דאַ תורה" שרייבט דער רמב"ם: „ובזמן הזה
דוגמתם אויך אין תורה: (א) חכמת תקפו הצרות יתירות ודחקה השעה את
התורה וואס איז חכמתו של הקב"ה, און הכל ואבדה חכמת חכמינו כו' לפיכך
(ב) עצם התורה (ווי זי איז פארבונדן אותם הפירושים וההלכות והתשובות
מיט עצמותו של הקב"ה), דאָס וואָס שחברו הגאונים כ' נתקשו בימינו ואין
תורה איז "שמותיו של הקב"ה"כב, ביז צו מבין עניניהם כראוי אלא מעט במספר,
„שמו הגדול"לט.
און דעריבער: פאַר גלות מצרים, ווען עס האָט מאיר געווען נאָר די כחות הנשמה (שכל וכו') — איז אויך די תורה וואָס זיי האָבן דאַן געלערנט איז געווען נאָר ווי תורה איז חכמתו של הקב"ה; און דורך דער הקדמה פון גלות מצרים און יציאת מצרים, ווען ס'איז נתגלה געוואָרן די עצם הנשמה — דוקא דאַן האָבן זיי באַקומען דעם עצם פון תורהמ באַ מתן תורהמא.
ח. ע"פ כל הנ"ל וועט מען פארשטיין די שייכות פון דעם רמב"ם (וואָס ואין צריך לומר הגמרא עצמה כו' שהם צריכין דעת רחבה כו'" — דעריבער „ראיתי לחבר דברים המתבררים כו' בענין האסור והמותר והטמא והטהור עם שאר דיני התורה, כולם בלשון ברורה ודרך קצרה עד שתהא תורה שבעל פה כולה סדורה בפי הכל בלא קושיא ולא פירוק".
ולכאורה, בשעת מען לערנט דעם ספר „משנה תורה" וואָס אין אים האָט דער רמב"ם מעתיק געווען נאָר די הלכות (וועלכע ער האָט אַרויסגענומען) פון גמרא „הבבלית והירושלמית וכו'", איז ניט מועתק, עס „פעלט' לכאורה דער שכל (מיטן תענוג) וואָס מען האָט בעת מען לערנט די גמרא „הבבלית והירושלמית" גופא? — איז אָבער אין אמת'ן, איז דאָ אַ מעלה אין לימוד ספר משנה תורה (דהרמב"ם) לגבי לימוד גמרא „הבבלית והירושלמית": דוקא מצד דערויף וואָס אין ספר משנה תורה האָט דער רמב"ם „משמיט" געווען די גאַנצע שקלא וטריא וכו' און אַרויסגענומען נאָר די מסקנא, די הלכות — איז דורך דעם „צוגעקומען" (כאילו ווי) אַ העכערע מדריגה200רמב"ם (וואָס ספרו העיקרי איז משנה תשובות שחברו הגאונים" וואָס „איז
במספר"מז, און מכ"ש „הגמרא עצמה אַזוי ווי אַ שם, אע"פ אַז דער שם הבבלית והירושלמית כו' שהם צריכין האדם וו"זט ניט אויף די תכונות דעת רחבה" — וויילע וויבאַלד אַז אין פרטיות (שכל וכו'), איז אָבער דוקא דעם ספר משנה תורה איז דאָ (בגילוי) מצד דערויף איז דער שם פאַרבונדן מיט דער עצם פון תורה, דעריבער איז עס זיין עצם — עד"ז איז אויך דער ספר שייך צו יעדער אידן „לקטן ולגדול", משנה תורה פון רמב"ם, אַז דוקא מצד וואָרום דער עצם פון תורה איז פאַרדעריף וואָס ער האָס מעתיק געווען בונדן מיטן עצם הנשמה, וואָס איז דאָ מד ז דדם ר עמט מן דם א עדער איד
עצם פון תורה, ווי תורה איז „שמותיומד ט. נאך אַן ענין בנוגע די שייכות פון של הקב"ה"מה, ביז צו „שמו הגדול"מו. ספר משנה תורה דהרמב"ם מיט
„שמות":
נוסף צו דעם וואָס דורך קריאה בשםמב ראה אוה"ת יתרו ע' תתצ ואילך (וראה שם איז מען מעורר דעם עצם הנפש, וואָס ע תתנו). ד'ה וידבר אלקים תוכ"ז. המשך תרס"ו ע' דערפאַר האָט די קריאה אַ ווירקונג אויך
בעת אַ מענטש איז אין התעלפות ר"ל, אא מז ממר אא מא ממא ז ממבט א דדר אם במז אז . ערבית (אָף ששאר ספריו כתב הרמב"ם בעצמו התפשטות,
כלשוז ערבית)! — כי הוא מונמא לחושב"כ,איז דאָ אין דעם נאָך אַן ענין, אַז די שאר כאם נעשה באאל מם רט אַ ז התעוררות פון עצם הנפש ואס וערסמה ע"ד תושב"כ, תורת משה. ולהעיר ששמו של דורך קריאה בשם, איז אין אַזאַ אופן, אַז הרמב"ם הוא „משה", ע"ד ובדוגמת משה רבינו,
וראה אגרות קודש אדה"ז סו"ס לד), וכשם שתורה מאמר ב' פכ"ח. וראה מקומות שבהערהכח, שהלכה צוה לנו משה", כל התורה כולה, כן הוא בנוגע היא משם הוי', והוי' עמו שהלכה כמותו' (סנהדרין לתושבע"פ כולה ע"י משה בן מיימון, כמ"ש צג, ב), למעלה משק"ס שבתורה שהוא משם אלקים בהקדמתו „לפיכך קראתי שם חיבור זה משנה תורה, (ראה מקומות שבהערהמב.
לסי שאדם קורא בתורה שבכתב תחלה ואחר כך ולהעיר שהתחלת ספר הרמב"ם היא „יסוד קורא בזה וידעו ממנו תורה שבעל סה כולה". היסודות ועמוד החכמות" ר"ת דשם הוי' (סדרמו שם הוי' שנתגלה בעת מ"ת (תו"א פרשתנו הדורות ושם הגדולים שבהערה 3 — בשם ר' דוד מט, ג ואילך), שם העצס (כ"מ הל' ע"ז פ"ב ה"ז. הנגיד נכד הרמב"ם).
פרדס שער יט. מו"נ ח"א פס"א ואילך. עיקריםמז לשון הרמב"ם בהקדמתו הנ"ל.
201הנפש פועל'ט אויך אויף די כחות בנוגע גילוי תורת החסידותמט, פון אַ בן
הפרסים (שכל מדות וכו'). ווי מען זעט מלך, וואָס דוקא בשעת ער איז געוואָרן
בפועל, אַז נאָך דעם ווי מען מינטערט ניט געזונט, ביז אַז עס האָבן ניט גע־
אים אָפּ דורך קריאה בשם, קערן זיך צו האַלפן קיינע רפואות — דאָס דוקא האָט
אים צוריק אויך זיינע כחות הפרטים. מעורר געווען דעם מלך צו נעמען דעם
ועד"ז איז אויך בנוגע צו ספר משנה סייערססן שטיין וועלכע געפינט זיך
תורה פון רמב"ם: נוסף צו דעם וואָס בכתר המלך (וואָס איז אים האלט זיך
דורכן לימוד ספר משנה תורה „נעמט דער יוקר הכתר), און אים צומאלען און
ר מז ר מ אז א ז ו אז יה ר "ז ז מ"ר מו.
דעם לימוד פון רמכ"ם נאָך אַ מעלה, אַז בן מלך און אים אויסהיילען.
סוף סוף גיט עס צו אויך אין הבנה און דער ענין פון גילוי סהים דאו־
והשגה. ווי מען זעט בפועל, אַז בשעת רייתא, איז אַרויסגעקומען נאָכמער
מען לערנט די הלכות אין רמב"ם און בהדגשה דורך דעם אַלטן רבי'ן, אין
דערנאָך לערנט מען די סוגיות אין ש"ס תורת חסידות חב"ד — וואָס ער האָט
(פון וואַנעט דער רמב"ם האָט גענומען מגלה געווען רזין דאורייתא, אין אַז
די הלכות), איז דער לימוד הסוגיות אַ אופן פון „יתפרנסון"צ, הבנה והשגה.
י. כשם ווי בזמן הרמב"ם, איז דאָס וואָס „תקפו הצרות וכו'" האָט געבראַכט דעם רמב"ם צו מחבר זיין דעם ספר משנה תורה, אַ ספר וואָס איז מקבץ אַלע הלכות פון תורה, וואָס אין זיי שטייט בגילוי דער עצם פון (נגלה ד)תורה, כנ"ל בארוכה — עד"ז, איז אין דורות שפּעטער, בשעת דער חושך הגלות איז געוואָרן נאָך גרעסער, און מען האָט געדאַרפט אָנקומען צו נאָך אַ העכערן אור וואָס זאָל בייקומען אויך דעם חושך, איז דאַן נתגלה געוואָרן נאָך אַ העכערע מדריגה אין תורה, דער חלק פון סתים דאורייתא, וואָס דורך אים ווערט נתחבר דער סתים דישראל מיט סתים דקוב"המח. און דער „חידוש" שבזה איז, אַז אע"פ אַז פנימיות התורה איז נתלבש געוואָרן אין שכל, ביז צו אַזאַ שכל וואָס אויך דער נפש הבהמית קען משיג זיין — איז עס פארבליבן (אויך לאחרי התלבשותה בשכל) פנימיות התורה מיט די אַלע מעלות וואָס אין דעם.
ועפ"ז יש לבאר אויך די שייכות פוז אַלטן רב'ן (דער בעל ההילולא פון כ"ד טבת) מיט פ' שמות — וויילע אויך דער גילוי פון חסידות חב"ד איז בדוגמת קריאה בשם:
דורך קריאה בשם — טוט זיך אויף ביידע ענינים: עס ווערט נמשך פון עצס202מעלותנא: סתים דאורייתא וואָס פאַר־ נען מפוזר במקומות שונים) און מסדר בינדט סתים דישראל מיט סתים געווען זיי בסדר מסודר, באופן שתהא דקוב"ה, און צוזאַמען דערמיט קומט עס תורה שבעל פה כולה סדורה בפי הכל' אַז אויך אין די כחות הגלויים פון אידן, — איז דורך דעם גופאנה, צוגעקומען אַ ביז אַז דאָס פועל'ט (ניט נאָר אויפן נפש „חידוש" אין די הלכות לגבי ווי זיי זיהאלקית, נאָר) אויך אויפן נפש הבהמית, נען געווען פריער.
נוסף על — וג"ז עיקר — וואָס כו"כ או את ממא מ ר אמר זזז מ דער ספר התניא ווערט אָנגערופן אַ אופן פון „קרובנו . . מאד בפיך „לקוטי אמרים", מצד דערויף וואָס ער ובלבבך לעשותו"נז — איז דורך דעם איז „מלוקט מפי ספרים ומפי סופרים גופאלח, צוגעקומען אַ „חידוש" אין די קדושי עליון נ"ע"נג; און אויך דער ספר „אמרים" לגבי ווי זיי זיינען געווען משנה תורה איז „מקבץ (קלייבט צוזא־ פריער.
מען, מלקט) לתורה שבעל פה כולה "כד. נוסף, ע"ד הנ"ל, וואָס כמה „אמרים" ואע"פ אַז דער ענין פון „ליקוט" (און האָט ער ניט אַריינגענומען אין זיין „קיבוץ") איז אַ צונויפזאמלונג פון „לקוטי אמרים".
51) ועד"ז הוא בהשו"ע דאדמו"ר הזקן, .הלכות
(עצם התורה (כנ"ל ס"ח), וביחד עם זה) בטעמיהן־נה דנוסף על ה"חידוש" שבססר משנה תורה
ע" שנעתק בו רק (אלו) ההלכות (בלי השקו"ט)נב שלכן נקרא בשם בעל התניא והשו"ע" — כנ"ל ס"ח — וכן ה"חידוש" שבספר התניא, כי שני ספרים אלו הם ספריו העיקרים (תניא — שה"אמרים" נתלבשו בשכל, חב"ד, כנ"ל ס" — יש
חידוש גם בההלכות וה.אמרים" עצמם, ע"י שנלקטונג „שער" התניא. וראה גם בהקדמה (ד, א). ונקבצו בסדר מסודר, כבפנים.
54) ולהעיר שזהו גם במשנה דרבנו הקדושנו נצבים ל, יד.
ש"קיבץ כל השמועות כו' בכל התורר כולה יחיברנז לשון אדה"ז ב"שער" התניא.
203דורך „ליקוט" (אע"פ אַז די ענינים זיינען ענינים עיקרים ויסודים פון פנימיות
געווען אויך פריער), איז — וואָס עס שטייט אין היינטיקער הפטרה (דער סיום וחותם הסדרה) „ואתם תלוקטו לאחד אחד בני ישראל"נט: מובן בפשטות דער גודל העילוי והחידוש וואָס עס וועט קומען אין אידן דורך „תלוקטו . . בני ישראל"; וואָס פון דעם איז מובן, אַז עד"ז איז בנוגע צו יעדער ליקוט אמתי (שנעשה כראוי וכו')מ.
ויש לומר אַז וויבאַלד אַז אַלע ענינים ווערן נמשך דורך תורה — איז דורך לימוד פון די ספרים וועלכע זיינען „מלקט" אַלע ענינים פון תורה
דער ספר משנה תורה וואָס ער איז „מקבץ" (מלקט) אַלע הלכות פון התורהסא —
איז מען מקרב און מען היילט צו נאָך מערער דעם קיום היעוד „ואתם תלוקטו לאחד אחד בני ישראל".
יב. ויהי רצון, אַז שטייענדיק אין דעם שבת וואָס פון אים ווערן נתברך די ימי ההילולא פון דעם רמב"ם און פון דעם אַלטן רבי'ן, און עאכו"כ אין די ימי ההילולא גופא, זאָל מען אָננעמען החלטות טובות און מקיים זיין זיי בפועל, צו גיין „בדרך ישרה אשר הורנו מדרכיו כו'"סב, פון דעם רמב"ם און דעם אַלטן רבי'ן,
אָנהויבנדיק פון לערנען זייער תורה, ובמיוחד — ספר הלכות שלהם: ספר „משנה תורה" להרמב"ם, ובפרט אז בכ"ד טבת וועס מען מסיים זיין דעם מחזור רביעי פון לימוד הספר, און אַנהויבן דעם לימוד מחדש, איז דאָס אַ געלעגנהייט פאַר יעדער איד צו משתתף זיין זיך אין דעם דאַזיקן לימוד (און אויך די וואָס האָבן זיך משתתף געווען בזה פריער — זאָלן אַנהויבן לערנען מיט אַ נייעם חיות ובעומק יותר וכו');
און אויך — די ספרי חסידות פון דעם אַלטן רבי'ן, ספר התניא, „תורה אור" און „לקוטי תורה" וכו'.
Suggest a fixSent for review
Report a problemNo account needed
Embed on another site
About this page
Details
- Volume
- ה'תשמ"ח, חלק א
- Id
- rh-w9add62q