Addenda - sichos and letters 15

492קדושים

. . . להל' דעות פ"ז ה"ד. אולי י"ל דכוונת הרגצובי בציונו לתוספתא פ"א דע"ז — לשלול (כמקור הרמב"ם דלא כמש"כ בעין משפט) מרז"ל דערכין (טז, א) — שהוא בו מפורש: לעולם אל יספר כו'. וביד כאן מגביל „בפני שונאיו" (וראה פיהמ"ש אבות פ"א מט"ז) — וראה הל' דעות פ"ה ה"ז. פ"ו ה"ג.

בהמשך להנ"ל — מתאימה יותר גירסא הנפוצה בתוספתא דע"ז: לא ישא אדם ויתן כו', ולא גירסת הכת"י „לא ישיח" (באיזה אופן שיהי') — נוסף על העיקר — שכמדומה למד הרגצובי בספרים שאין בהם ההגהות ע"פ כת"י.

ועיין שו"ע אדה"ז חאו"ח סקנ"ו סי"ב וש"נ — שביאר דין זה לפרטיו.

(ממכתב ימי הגבלה ה'תשל"ז)

זה עתה נתקבל מכתבו ממוצש"ק פ' תשא, כן בעתו נתקבל מכתבו הקודם. ונבהלתי למה שכותב בו ע"ע, וכבר סיפרתי כמה פעמים מה ששמעתי מכ"ק מו"ח אדמו"ר זצוקללה"ה נבג"מ זי"ע, שסיפר לי, אשר נכנס אליו אחד ליחידות ושאל תיקון על איזה ענינים, ובשעת מעשה תיאר מצבו הרוחני באותיות מבהילות. וענהו כ"ק מו"ח אדמו"ר, אשר ידוע חומר הענין דלשון הרע, שאסור לספר על חבירו וגם על עצמו, וד"ל. ולפע"ד, יש להוסיף ביאור בזה, ע"פ הידוע בכמה מקומות בחילוק דלה"ר ומוציא שם רע, אשר מוצש"ר הוא בדבר שקר, ולה"ר הוא אפילו כשמספר אמת, ועיין בפירוש המשניות להרמב"ם ספ"א דאבות והל' דעות ז, ב. ובכ"ז גדול האיסור, על פי המבואר בחסידות, אשר כשמתאר חסרון של חבריו או אפילו של עצמו, הרי לפעמים תכופות ממשיכים ומגלים את החסרון מעולם המחשבה לעולם הדבור. אשר מובן שכל זמן שנשאר במחשבה אינו פועל פעולה, משא"כ כשבא בדבור, ובמילא מזיק. וכלשון רז"ל, לישנא תליתאי. ועאכו"כ בענין של כת"ר שי', שהמשיך זה גם בכתב, היינו במעשה. והשי"ת יצליחו להחליט בעצמו להחזיק בהקו דועשה טוב, היינו בהמשכת אור בנפשו ובחלקו בעולם, ע"י תוספת אומץ בתורה ומצות ובמאור שבתורה זוהי תורת החסידות, ואם מעט אור דוחה הרבה חשך, הרי עאכו"כ הרבה אור.

ידוע שע"פ טבע, הנה מי שאומנתו טבחא, הוא מקו הגבורות, וכמרז"ל (שבת קנו, א), ואפשר שזהו ג"כ הסיבה למה שכותב במכתבו על עצמו. ובכל זה — הרי זה תכלית העבודה להפוך מדותיו הטבעים, וכשיתעסק בזה, בטח יצליח.

493מעות פורים ששלח בעדו ובעד ב"ב שיחיו נמסרו למטרתם. ואף שזכין לאדם שלא בפניו, הנה בכ"ז מפני ענין החינוך שבדבר (יעויין בקדושין ל, א שחינוך הוא עד כ"ד שנה), הנה מהראוי שבנו שי' יתן בפ"ע איזה פרוטות למגבית הנ"ל, נוסף על מה שנתן בעדו הוא . . .

(ממכתב כ"ד אדר תשי"ג)

9

. . . מען האָט דאָך מחדש געווען דעם מנהג הישן, נאָך פון די צייטן פון דעם אַלטן רבי'ן, אַז בכל מקום ומקום זאָל זיין אַ משפּיע^א. און אַזוי אויך — אַ משפּיעה פאַר נשים ובנות.

אַזוי ווי מען רעדט דאָך בענין הזריזות^ב (בנוגע צו מבצע פּסח און אויך בנוגע די אַנדערע מבצעים^ג) — איז כאן המקום צו מזרז זיין אויך בענין זה,

אַז אין די ערטער וואָס מאיזה סיבה שתהי' האָט מען נאָך ניט געמאַכט קיין משפּיעים און משפּיעות — זאָל מען עס טאָן בהקדם;

און אין די ערטער וואו מען האָט שוין ממנה געווען משפּיעים און משפּיעות — אַז זיי זאָלן טאָן עבודתם כדבעי ובזריזות.

און אין די ערטער וואו די משפּיעים און משפּיעות טוען שוין די אַרבעט ובזריזות — איז גדול זכותם [וכידוע^ד דער גודל הזכות פון זכה וזיכה את הרבים, און אַז זכות הרבים תלוי בו], און מען גיט זיי אַ נתינת תודה, און אַ תודה חמה.

און דאָס (די נתינת תודה במעמד ובשליחות רבים) איז אויך אַ נתינת כח אַז זיי זאָלן טאָן עבודתם מיט נאָך מער זירוז והידור, ביז אין אַן אופן פון מהדרין מן המהדרין,

וואָס דאָס איז אויך כולל — מאַכן פון די מושפּעים און מושפּעות אַז זיי זאָלן זיין טופח ע"מ להטפיח.

*

494וויבאַלד אַז יסוד כל התורה כולה איז „ואהבת לרעך כמוך", ווי דער אַלטער רבי זאָגט אין תניא פרק לב — ובפרט נאָך, אַז בכדי די השפעה (און די פעולות פון די עוסקים במבצעים הנ"ל בכלל) זאָלן זיין ביתר שאת וביתר עוז^ה, דאַרפן זיי זיין דורכגענומען מיט אהבת ישראל — איז דערפון פאַרשטאַנדיק, אַז די משפיעים און משפיעות דאַרפן זיין דורכגענומען, ביתר שאת וביתר עוז, מיט דער ידיעה און הכרה אין דעם ענין פון אהבת ישראל,

וועט מען, בלי נדר, אָפּדרוקן דעם קונטרס „אהבת ישראל" אין אַ הוצאה מיוחדת פאַר די משפיעים און משפיעות,

אַז זיי זאָלן לערנען^ו די ענינים וואָס אין דעם קונטרס אין אַן אופן פון אליבא דנפשי', און דאָס וועט זיכער פועל זיין בפעולתם אַלס משפיע לאנשים ולבנים און אַלס משפיעה לנשים ולבנות,

און זכות הרבים והרבות מסייעתם, צו אויפטאָן אין דעם אַלעם בהצלחה רבה ומופלגה.

בנוגע לפועל: די וואָס זיינען שוין נתמנה געוואָרן פאַר משפיעים און משפיעות און האָבן שוין אָנגעהויבן טאָן במילוי תפקידם בתור משפיעים און משפיעות, און עאכו"כ די וואָס האָבן שוין געטאָן אין דעם כדבעי — וועט מען זיי געבן דעם קונטרס מיט אַ חתימה אויף יעדער קונטרס.

און אַזוי ווי יעדער ענין דאַרף דאָך זיין מיט אַ סדר

איז יעדער און יעדע וואָס אַ רבים (ד. ה. עכ"פ דריי אידן^ז) האָבן אים (אָדער איר) ממנה געווען פאַר אַ משפיע (אָדער משפיעה) — ועאכו"כ די וואָס האָבן שוין אָנגעהויבן טאָן במילוי תפקידם כדבעי בתור משפיעים און משפיעות — זאָלן אַריינגעבן אין מזכירות זייער נאָמען מיטן אַדרעס, בצירוף דעם אָרט (אָדער די מענטשן) וואו ער (אָדער זי) איז אַ משפיע (צי משפיעה), און לאחרי הדפסת הקונטרס וועט מען זיי צושיקן, בלי נדר, דעם קונטרס הנ"ל.

495ויהי רצון, אַז דער לימוד אין דעם קונטרס אהבת ישראל זאָל מוסיף זיין — באַ די משפיעים און משפיעות, און (דורך זיי) אויך באַ די מושפעים און מושפעות — אין דעם „כולנו כאחד",

און דורך דעם, וועט צוקומען אויך אין דעם „ברכנו אבינו" [ווי דער אַלטער רבי איז מבאר אין תניא פרק לב, אַז „כולנו כאחד" איז די כלי צום „ברכנו אבינו", און ממשיך „ברכנו אבינו"],

ביז צו דער ברכה הכללית והמיוחדת והעיקרית פון „ואתם תלוקטו לאחד אחד בית ישראל"^ח, אַז דער אויבערשטער וועט נעמען יעדער אידן באַזונדער, און צונויפנעמען זיי אַלעמען צוזאַמען אַלס „עם אחד" און „גוי אחד" — דורך תורה, וואָס זי איז תורת ה' אחד, און „תורה אחת לכולנו" — און ברענגען זיי, אונז אַלעמען לארצנו הקדושה, און בשמחה ובטוב לבב.

(משיחת ליל ה' אור לועש"ק פ' החודש, ה'תשל"ז)

496הוספות קדושים

פעולות זיינען מעין הנ"ל — ובפרט אויב זיי קומען אַלס אַ המשך אָדער אַ מסובב פון הקהלה בשבת — ווערן זיי געטאָן בשליחותו ובכחו פון משה'ן.

און דעריבער איז די משפיעים און משפיעות וואָס טוען בענין זה — צוזאַמענקלייבן אידן און לערנען מיט זיי ענינים פון תורה און יראת שמים — האָבן ניט וואָס נתפעל צו ווערן פון קיינע שוועריקייטן, וויבאַלד אַז זיי טוען עס בשליחותו פון משה'ן, וואָס שלוחו של אדם כמותו^ח.

נאָך אַ פּרט אין דעם:

אין נדבת המשכן האָבן זיך משתתף געווען ניט נאָר אנשים און נשים נאָר אויך טף, ווי עס שטייט אין אבות דר"נ^ט.

פון דעם איז מובן, אַז אין „כל עדת בני ישראל" וואָס משה האָט מקהיל געווען (צוליב נדבת המשכן) ווערן נכלל (ניט נאָר אנשים און נשים נאָר) אויך טף^י.

און וויבאַלד אַז אַלע פירושים וואָס אין זעלבן פסוק זיינען מתאים זה לזה^יא — איז מובן, אַז אויך דער ענין פון „להקהיל קהלות . . ללמוד בהם תורה לרבים" איז ניט נאָר בנוגע צו אנשים און נשים נאָר אויך בנוגע צו טף.

ומזה מובן, אַז דער ענין פון משפיעים און משפיעות איז ניט נאָר בנוגע צו גדולים נאָר אויך בנוגע צו קטנים וקטנות. און ס'איז כדאי אַז אויך פון צווישן די קינדער עצמם זאָלן זיין משפיעים און משפיעות, וואָס זאָלן משפיע זיין אויף בני גילם און די קלענערע פון זיי — מוסיף צו זיין אין לימוד התורה [כולל אין דעם לימוד פון די צוועלף פסוקים און מאמרי רז"ל^יב] און אויך אין קיום המצוות צו וועלכע זיי זיינען שייך^יג.

[און נוסף דערצו וואָס די פעולת ההשפעה פון די קינדער וועט ברענגען אַ הוספה אין לימוד התורה וקיום המצוות באַ בני גילם וכו' — וועט עס ברענגען אַ תוספת התעוררות אויך באַ גדולים און גדולות (און ניט נאָר באַ גדולים בשנים נאָר אויך באַ גדולים בידיעת התורה ויראת שמים). ווי מען זעט במוחש, אַז בשעת אַ גדול זעט ווי קינדער טוען אַן ענין פון תורה ומצוות מיט אַ וואַרעמקייט און מיט אַ תמימות, פועלט עס אויף אים אַ גרויסע התעוררות].

און בשעת מען וועט זיי מסביר זיין אַז די פעולה וואָס זיי וועלן טאָן — משפיע צו זיין אויף אַנדערע קינדער — איז עס בשליחותו ובכחו של משה

497[וואָס אויך אַ קינד ווייס זיין שייכות און פאַרבונד מיט משה רבנו. וואָרום משהתחיל לדבר האָט מען געלערנט מיט אים „תורה^יד צוה לנו משה מורשה קהלת יעקב"^טו.

ובמילא ווייס ער, אַז נוסף דערצו וואָס ער (אַלס איינער פון „קהלת יעקב") האָט באַקומען די תורה ווי אַ ירושה פון משה'ן, זעט ער אויך ווי מען האָט אַריינגעשטעלט אים („קהלת יעקב") אין תורה אין איין פסוק צוזאַמען מיט משה'ן],

וועט עס אויף זיי פועל'ן, אַז זיי זאָלן ניט נתפעל ווערן פון קיינע שוועריקייטן, און אדרבה: טאָן דאָס מיט גרויס זריזות און חיות — וויסנדיק, אַז זיי טוען אַ שליחות פון משה רבינו.

כאמור לעיל^א, אַז בכדי די השפעה זאָל זיין ביתר שאת וביתר עוז, דאַרפן די משפיעים און משפיעות זיין דורכגענומען מיט אהבת ישראל וואָס זי איז דער יסוד כל התורה כולה^טז, וואָס דערפאַר וועט מען אָפּדרוקן, בלי נדר, דעם קונטרס „אהבת ישראל" אין אַ מהדורה מיוחדת פאַר די משפיעים און משפיעות

— איז עד"ז וועט מען אויך אַרויסגעבן, בלי נדר, אַ קונטרס פון די פסוקים מאמרים און פתגמים וועגן אהבת ישראל, וואָס זיינען צוגענגליך אויך פאַר קינדער, כל אחד ואחת לפי השגתו

אָנהויבנדיק פון דעם מאמר חז"ל „ואהבת לרעך כמוך^יז אמר רע"ק זה כלל גדול בתורה"^יח [וואָס דער מאמר חז"ל איז דאָך איינער פון די צוועלף פסוקים און מאמרי חז"ל הנ"ל],

און מען וועט עס געבן צו די קינדער, ילדים און ילדות, וואָס טוען בענין ההשפעה,

און דאָס וועט זיכער מוסיף זיין אין חיזוק און הצלחה אין זייער השפעה.

ויהי רצון, אַז בקרוב ממש זאָל זיין „בנערנו ובזקננו נלך בבנינו ובבנותינו גו'"^יט,

און מיט אַ ריבוי טף, אַזוי ווי ס'איז געווען ביציאת מצרים^כ [וואָס „כימי צאתך מארץ מצרים אראנו נפלאות"^כא],

498און עס זאָל זיין „והשיב לב אבות על בנים"^כב, ווי רש"י טייטשט אָפּ „ע"י בנים", וכאמור לעיל אַז די קינדער וועלן פועל'ן אויך אויף די ערוואַקסענע,

און אַלע צוזאַמען, „כל עדת בני ישראל", וועלן גיין מקבל זיין פני משיח צדקנו, בקרוב ממש.

(משיחת ש"פ ויק"פ, פ' החודש, ה'תשל"ז)

499במענה למכתביו, בם שואל בקשר לענין השידוך שהיתה סברא־דרישה בנוגע לנגיעה בזקן. וכו'.

מובן ופשוט, אשר ענין שידוך צ"ל מיוסד על רצון טוב והחלטה תקיפה לעזור זל"ז, בכל הענינים, ועאכו"כ בעניני יהדות תורה ומצותי', שהם היסוד לאושר איש ואשה הישראלים, בזה ובבא.

מובן ג"כ — שבעניני טוב וקדושה ישנם דרגות זו למעלה מזו. וכלשון חז"ל, מצוה והידור מצוה ומהדרין מן המהדרין. ואפילו אלו שדרגתם מאיזו סיבה שתהי' רק בגדר מצוה, גם הם יודעים אשר הידור מצוה ענינו כפשוטו, הוספת הידור ויופי בזה, אף שמאיזה סיבה שתהי' אין מקיימים הידור זה.

מובן ופשוט, שהצנור וכלי לקבלת ברכת השם בהמצטרך לבני ישראל היא הנהגה בחיי היום יומים ע"פ התורה ועניני', שמזה מובן שכשצריכים וזקוקים לברכה מיוחדה, צ"ל התחזקות והידור בהנהגה זו.

מכל הנ"ל מובן, שאפילו לדעת אלו הסוברים, שאי נגיעה בזקן הידור מצוה הוא, ח"ו לעשות האמור כשזקוקים לברכה מיוחדה מנותן התורה ומצוה המצוה, ועאכו"כ — כשמניחים היסוד לבנין עדי עד, נשואין.

פשוט בהחלט — שלדעת הפוסקים שאי נגיעה בזקן, ציווי תורתנו הוא אלו שנהגו ע"פ פוסקים אלו משך כמה שנים, הרי ח"ו וח"ו לשנות הנהגה אפילו בזמן רגיל (ועאכו"כ בזמן כהנ"ל).

כאמור לעיל, אפילו כשצד אחד חונך על דעת האומרים שאין זה אלא הידור מצוה, הרי מחובתו ראשונה — לחזק תמיד את הצד השני בהנהגתו הטובה בעניני יהדות אפילו בהידור, ועאכו"כ באם הצד השני נהג בזה כמה שנים ועאכו"כ באם לדעת הצד השני ה"ז ציווי ומצוה ולא רק הידור.

מובן שכל האמור בנוגע לנגיעה בזקן, יש דוגמתו בכו"כ מצות התורה ועד לענינים בהנהגה יום יומית. ולכן קודם שנכנסים לגמר השידוך, צריכים לברר בהחלט גמור, העמדה בנקודה האמורה: האם יכולים לוותר על דעת עצמו, באם לצד השני יש בזה ענין הידור מצוה. ובחיים משותפים צ"ל הוויתור לא מפני שכיון שאין ברירה הרי מוכרחים לעשות הדבר, ועושים זה מתוך רגש של המתרמרות והתנגדות וכו' וכו' — כי אם שמוותרים מתוך רצון וחפץ טוב ושמחה וטוב לבב דוקא, וכנ"ל הדבר אמור לא רק בנדון דנגיעה בזקן כ"א בנוגע לכל מצות התורה וההידור בהם, שבעיות כהאמורה עלולות להתהוות לעתים קרובות, והפתרון מוכרח שיהי' מתוך קירוב הדעת מתוך שמחה וטוב לבב שעיקר הוא בכל האמור.

מכל הכתוב מובנת דעתי בנוגע לשאלתם, שעליהם להעריך עצמם בשימת לב מיוחדה: האם מוכנים לוויתור כהאמור, שכיוונו — ככתוב — הוא תמיד לצד אחד, לשימת לב יותר ולדיוק בקיום המצות יותר ולהידור יותר. ובהתאם לתוצאות הערכה האמורה — יחליטו את אשר לפניהם.

500עוד להעיר (אף שגם זה מובן הוא): אף שהכתוב לעיל בא בקשר לשאלתם בענין השידוך, לאמיתתו של דבר — בכל עת משך חייהם ובכל מקום — בתקפו עומד, כיון שהתורה נצחית היא ומצותי' נצחיות הן וכל אחד ואחת מבני ישראל נצטוו מעלין בקדש ולא מורידין, ובנוסח רז"ל — נצטוינו להעלות בקדש.

ויהי רצון מהשי"ת המשגיח על כל אחד ואחת בהשגחה פרטית, שינחם בכל האמור בטוב לפניהם, טוב האמיתי.

בברכה לבשו"ט בכל האמור

(ממכתב ה' אייר תשכ"ה)

. . . ומה שכותב שקשה לו להגביר את כח המחשבה דבור ומעשה שלו כמצוה עלינו בתורתו הק' תורת חיים ותורת עולם, ושואל אנה לפנות ואנה לברוח — הנה אין צריך לברוח, כי כלשון התניא קדישא פרק מא: ה' נצב עליו ומלא כל הארץ כבודו ומביט עליו, ובוחן כליות ולב אם עובדו כראוי, אשר זהו גופא הוא נתינת כח לעמוד במלחמת היצר ולנצחה, וגם התבוננות קלה בזה מספיקה, וכדי להגדיל את הסייעתא דשמיא בזה צריך להיות חקוקים במוחו ובזכרונו איזה פרקים משניות ואיזה פרקים תניא והדרוש בלקוטי תורה סוף פ' קדושים ד"ה והדרת פני זקן, וזהו נוסף על מה שצריך להיות אצלו בכיסו — כמובן במקומות שמותר זה — תניא, ומזמן לזמן בשעות הפנויות ילמוד בו איזה שורות, ואם יעשה ככל הנ"ל אליבא דנפשי' ויזכיר לעצמו הציווי התמידי דשויתי ה' לנגדי תמיד, הרי לאט לאט יגרש הרע ויגביר האור בהד' אמות שלו.

בטח מרציא מזמן לזמן מצבו הרוחני אצל המשפיע שלומד אצלו דא"ח ועושה כהוראתו, ואחכה לבשו"ט.

(ממכתב כ"ט סיון תשי"ד)

אין ענטפער אויף דיין בריף פון כ"ו תשרי, אין וועלכען דו פרעגסט וועגן:

א) ניט געוואונשענע מחשבות.

איז באַוואוסט די עצה צו דעם, מעט אור דוחה הרבה חשך, און דעריבער דאַרף מען זיין איינגעטונקען אין מחשבות פון תורה ותפלה. אויך זיין בקי אויף אויסווייניג פרקים משניות, פרקים תניא, ומה טוב לפחות לייכטע פאַרשטענדליכע מאמרי חסידות, וואָס דאָס אַלץ העלפט צו באַפרייען זיך פון מחשבות לא טובות.

ב) וואָס טוט מען, אַז יעדער זאַך ווערט געטאָן מיט אַ פני'.

501אין דעם דאַרף מען זיין זייער פאָרזיכטיג, וואָרום מערערע מאָל, אַז דער יצר הרע וויל אָפּהאַלטען אַ אידען פון צו טאָן אַ גוטע זאַך, פּרובירט ער אויף דעם וועג, צו איינריידין עם, אַז דאָס טוט ער צוליב אַ פני', במילא איז גלייכער, אַז ער זאָל אינגאַנצען ניט טאָן, און דאָס איז היפך פסק רבותינו ז"ל לעולם יעסוק בתורה ומצות שלא לשמה שמתוך שלא לשמה באַ לשמה, און דעריבער, ניט קוקענדיג אויף דעם וואָס זעלבסט פאַרשטענדליך דאַרף מען טאָן מיט זיך אַז סוף כל סוף זאָל יעדער זאַך געטאָן ווערען אָן אַ פני', אָבער דערוויילע, אויב דאָס איז נאָר אַ גוטע זאַך דאַרף מען זיך ניט אָפּהאַלטען ח"ו פון טאָן דאָס, און ווי אויבען געזאָגט.

און אין דאָס אויבען געזאָגטע בכלל צו סייעתא דשמיא, העלפט פיל ווען מען פּועל'ט אויף חברים און דער סביבה צו מאַכען זיי נעהענטער צו אידישקייט בכלל און צו חסידות בפרט, וואָס דאָס איז צדקה ברוחניות, ועל זה נאמר וצדקה תרומם גוי, וכמבואר בתורה אור ריש פרשת בראשית.

(ממכתב אדר"ח מ"ח תשט"ז)