הוספות - שיחות ומכתבים יד

639ויקהל

ב"ה, ב' אדר, ה'תשל"ט

ברוקלין, נ. י.

צו אַלע אַנטיילנעמער אין דער יער־

לעכער מסיבה פון ישיבת תומכי־

תמימים ליובאוויטש, מאָנטרעאָל

ה' עליהם יחיו

שלום וברכה:

ס'איז באַקאַנט דער מנהג — בפרט לויט דער הדגשה פון אַלטן רבי'ן — צו זוכן אין דער סדרה פון דער וואָך הוראות פאַר די געשעענישן פון דער וואָך.

די סדרות ויקהל־פקודי וואָס זיינען פאַרבונדן מיט דער וואָך ווען עס קומט פאַר די הייאָרדיגע יערלעכע מסיבה, צייכנען זיך אויס דערמיט וואָס זיי חזר'ן איבער אַלע פרטים פון דעם משכן און זיינע כלים וואָס זיינען שוין באַקאַנט פון די פריערדיגע סדרות, ווי דער אויבערשטער האָט זיי אָנגעזאָגט צו משה רבנו אויפן באַרג סיני: אין דער סדרה ויקהל ווערן די זעלבע פרטים איבערגע'חזר'ט נאָכאַמאָל, ווי זיי זיינען פאַקטיש דורכגעפירט געוואָרן אין שאַפן דעם משכן און זיינע כלים, און אין דער סדרה פקודי, וואו משה רבנו גיט אָפּ אַ דין־וחשבון פון אַלע נדבות צום משכן, ווערן פיל פרטים ווידעראַמאָל איבערגע'חזר'ט.

נעמענדיג אין אַכט, אַז יעדער וואָרט אין דער תורה איז אַזוי וויכטיג, ביז אַז פיל דינים ווערן אָפּגעלערנט פון אַן „איבעריגען" וואָרט, אָדער אפילו אות — און קיין וואונדער ניט, וויבאַלד אַז די תורה איז דבר ה' — איז זיכער פאַראַן פיל הוראות אין דער ווידערהוילונג פון די ענינים אין צוזאַמענהאַנג מיט דעם משכן, און איינע פון זיי איז:

דער ענין פון דעם משכן איז — ווי דער אויבערשטער האָט אָנגעזאָגט: ועשו לי מקדש ושכנתי בתוכם — „מ'זאָל פאַר מיר מאַכן אַ הייליגען אָרט, וועל איך רוען צווישן זיי", וואָס אונזערע חכמים דערקלערן, אַז ושכנתי בתוכם מיינט ניט נאָר „איך וועל רוען צווישן זיי", נאָר, בוכשטעבלעך, אין זיי, אין יעדן אידן.

ווען אַ איד גיט זיך אָפּ אינגאַנצן, צוזאַמען מיט אַלץ וואָס ער האָט, צום אויבערשטן, שאַפט ער דערמיט אַ „דירה" פאַר דער ג־טלעכער שכינה, סי באַ זיך און סיי אַרום זיך. דערפאַר ווערט אַ בית־כנסת, אַ ישיבה, און יעדע640אידישע היים וואָס ווערט אָנגעפירט לויט דעם אויבערשטנ'ס רצון, אַנגערופן אַ „מקדש מעט".

כדי צו שאַפן אַ משכן און מקדש פאַר גטלעכקייט באַ זיך אין האַרצן און אין געדאַנק און אין אַלע טעטיקייטן פון דעם טאָ־טעגלעכן לעבן, פאָדערן זיך די זעלבע דריי באַדינגונגען וואָס זיינען געווען פאַרבונדן מיט דעם משכן אין מדבר: א) וויסען די טלעכע הוראות, ב) דורכפירן זיי בפועל, און ג) אָפּגעבן זיך אַ דין־וחשבון אויב אַלץ איז דורכגעפירט געוואָרן ווי עס באַדאַרף צו זיין, לויט דעם ג־טלעכן רצון. אין פּשוטע ווערטער מיינט דאָס פאַר יעדן איינעם און איינע: לערנען תורה, מקיים זיין די מצוות בפועל, און, פון צייט צו צייט, אָפּגעבן זיך אַ חשבון־צדק

און דעריבער ווערן די דערמאָנטע דריי ענינים אין צוזאַמענהאַנג מיט דעם משכן איבערגע'חזר'ט מיט אַלע פרטים, כדי צו אונטערשטרייכן, אַז פּונקט ווי משה רבנו האָט אויפגענומען די גטלעכע הוראות אויפן באַרג סיני מיט זיין גאַנצן וועזן, מיט חיות און איבערגעבנקייט, אַזוי איז אויך די אַרבעט פון דעם משכן דורכגעפירט געוואָרן מיט דער זעלבער לעבעדיקייט און איבערגעבנקייט, און אין דעם זעלבן גייסט איז אויך געמאַכט געוואָרן דער חשבון־צדק, און דאָס האָט פאַרזיכערט, אַז יעדער פרט איז דורכגעפירט געוואָרן „כאשר ציוה ה' את משה" — ווי דער אויבערשטער האָט אָנגעזאָגט משה'ן.

און די אָפּלערנונג דערפון איז: אַז פון יעדן אידן, מאַן און פרוי, ווערט דערוואַרטעט אַזאַ אויפפירונג, און אַז דער זעלבער גייסט פון לעבעדיקייט, איבערגעבנקייט און שמחה זאָל באַלעבן דעם אייגענעם משכן פון ושכנתי בתוכם, ביז צו יעדן פרט פון טאָ־טגלעכן לעבן, סיי אַלס יחיד, סיי אַלס אַ פאַמיליען־מאַן אָדער עקרת־הבית, און סיי אַלס טייל פון דער סביבה אין וועלכער מ'לעבט.

איך האָף און וויל זיין זיכער, אַז יעדער איינער און איינע פון די אַנטיילנעמער אין דער מסיבה און פריינד פון דער ישיבה וועלן אָנווענדן די דערמאָנטע הוראה אויך אין צוזאַמענהאַנג מיט דער יערלעכער מסיבה, כדי ריכטיג אָפּצושאַצן אויף ווי ווייט מ'האָט דערפילט די התחייבות צו זיך און צום גרויסן און הייליגען מוסד, די ישיבה תומכי־תמימים ליובאַוויטש אין מאָנטרעאַל און דעם לעבנסוויכטיגען אָרט וואָס זי פאַרנעמט אין דער קהילה אַלס אַ פעסטונג פון תורה און חינוך על טהרת הקודש.

בכבוד ובברכה להצלחה

ולבשורות טובות

641נבהלתי אתמול כשסיפר לי אחיו במשך הדבורים, אשר האב שי' קונה בשבילו כרטיס לנסיעה באני' שכל הצוות שלה הם בני ישראל ונמצאת בדרכה בשבת קדש, ז. א. חילול שבת קדש בפרהסיא של מאות ישראל ר"ל, ונוסף על זה גם — הענין דחילול שם שמים בשם כלל ישראל, כיון שמכריזים אשר האני' וההכנסה שלה — שבתוכם גם הלירות ששילם אביו שי' — נהנה מהם כלל ישראל, ומשלמים הלירות בעד מלאכות דאורייתא האסורות בשבת ונעשות במכונות האני' ע"י בני ישראל ר"ל ונעשות הן גלוי לעין כל [אלא שישנם כאלה שאין להם כל ידיעה במכונות האני' כמו שהם בפועל עתה, ואומרים, היפך המציאות הנראית במוחש, אשר אין מלאכה המחללת את השבת באניות הנמצאות בדרכם במשך יום השבת*)

מובן שאמרתי כל הנ"ל גם לאחיו שי' — אף שלא ראיתי תועלת להדגיש בעיניו אשמת האב ששלח לו הכרטיס, אבל כיון שהוא נמצא אצל אביו ומחויב בכבודו — מחויב מטעם זה גם [באופן של כבוד ע"פ ציווי תורתנו] להסבירו את האמור ולמנעו מפעולה כגון דא בעתיד.

פשוט שידוע לי אשר אומרים בשם רב פלוני*) , שהוא התיר את הדבר. אבל כבר ידוע דברי הרא"ש*) דהלכה כרב באיסורי וכשמואל בממונא, שכיון ששמואל עסק בדיני ממונות יותר מרב, הלכה כמותו במקצוע זה, וכל אותם שאומרים בשמם שמתירים הם את האמור, הרי (לאחרי בקשת סליחתם וכבודם במקומם מונח), כנראה אין להם ידיעה כלל בעבודת המכונות במצב ההווה, ונשענים הם על עדות, ורואים במוחש הקלקלה שנגרמה עי"ז.

(ממכתב דשנת תשי"ז בערך)

*) ראה בארוכה לקו"ש ח"*) ו ע' 398 ואילך. חי"א ע' 351 ואילך. המו"ל.

*^* ב"ק פ"ד ס"ד.

בתמהון גדול קראתי במכתבו מיו"ד לחדש סיון, אשר לאחיו שי' הי' לו בזה (בנסיעה בספינה ישראלית בש"ק) . . . נסיון גדול, והתמהון הוא מהקור רוח שלו בכתבו אודות ענין מבהיל כזה. ועוד יותר במה שקורא לזה נסיון גדול, בהשוות שהמדובר בזה הוא ע"ד חילול שבת בפרהסיא אשר שקולה כנגד כל המצות עד שיינו וכו' „והשכר" ע"י חילול שבת הי' — שיהי' נוכח . . . בנשואי אחותו תחי'! ולא הרגשתי שרצונו להיות נוכח בהנשואין הוא מפני שכ"כ להוט לקיים מצות הכנסת כלה. ובטחוני שהוא ג"כ אינו מטעה את עצמו שמפני חשיבות המצוה דהכנסת כלה הי' חשקו לנסוע דוקא באופן הנ"ל לאה"ק ת"ו. וכמו בכל הענינים מובן שגם בזה נתקיים — עבירה גוררת עבירה, שבתחילה, כלשונו במכתבו מחסרון אומץ (ומובן עד כמה מוזר ביטוי כזה, בהנוגע לעבירה בכלל, ובהנוגע לעבירה דחילול שבת642בפרהסיא ביחוד), הנה נסע באופן — שכפי שאמרתי לו בבירור — ה"ז חילול שבת בפרהסיא, ובמילא קדש שם על היין השייך לבעלי האני' הנוסעת בחילול שבת בפרהסיא, שהיין אסור בשתי' (והשגחה על זה ה"ז חוכא וטלולא, כי אין איסור יינו של מחלל שבת בפרהסיא מפני מגע עכו"ם. וק"ל). ולא עוד, אלא שלדעת כמה גדולים אפילו חותם בתוך חותם אין מועיל בזה, כיון שהיין הי' אסור בשתי' מקודם. ומזה נכשל בספק אם יש לברך עליו. וכידועה המחלוקת באיסורים כגון דא. ובכ"א — יש בזה האיסור דבוצע ברך נאץ ה'. מזה נגרר לעוד ספק — באם סעד אותו הלילה בלא קידוש. כן — בטח קרא או השתמש באופן אחר באור העלעקטרי שבספינה, שהנוסעים והצוות שלה הם מבני ישראל, ובמילא כל האור הנעשה בשבילם אסור גם לאחרים אפילו בהענינים דנר לאחד נר למאה. כן נגרר מזה עוד לשתית המים, ונטילת ידים אשר בספינות דזמננו, הרי בעת הנסיעה לוקחים אותם ממי הים ומרתחים אותם כדי להפכם למים מתוקים, שמזה מובן אשר המים שמשתמשים בהם בלילה באו מהרתיחה מיום שלפניו ועד"ז המים שמשתמשים בהם ביום — באים מהרתיחה שלפני איזה שעות, ז.א. שמים המתוקים בספינה באמצע היום — הם אלו שהרתיחום בלילה או בבקר דיום השבת. ובזה הדין דנר לאחד נר למאה אינו. ועד"ז עבר על כו"כ איסורים. ואם בע"ה ה"ז נקרא (אפשר) שוגג — אין גם לימוד זכות זה בהנוגע לבן ישיבה. מובן שבתור אח וקרוב — הרי בהשקפה הראשונה ידמה שהביטוים חריפים הם, אבל כשיתבונן לשעה קלה אליבא דאמת, יראה שאינם בערך כלל להענין הכי מבהיל אשר קרה, ולהחשך שבו נמצאים, שקוראים את זה בשם „נסיון גדול", בה בשעה שהי' יכול לישב ללמוד תורה במנוחה ואפשר גם בטהרה — בישיבה כאן והחליף זה על נסיעה לארץ אשר עיני ה"א בה מראשית השנה עד אחרית שנה ובאופן היפך מצות שבת שהיא שקולה כנגד כל המצות. ואם זיק יר"ש ישנו בהנ"ל — יחפש חכם שיתן לו תיקון על זה, וכולי האי ואולי, ידחק ויכנס.

(ממכתב כ"א סיון תשי"ז)

בתמהון גדול קראתי מכתבו מכ"ב כסלו, בו כותב כאילו יש שנוי בהשקפתי בענין נסיעה בש"ק באניות הישראליות,

שהרי מובן וגם פשוט שאין מקום לשנות דעתי כלל וכלל, וכמו שביארתי בארוכה במכתבי הקודמים לכ', אשר דעתי ברורה לאיסור בהחלט, וכמבואר במכתבים האמורים הטעמים והנימוקים לזה.

ובמה שכותב ע"ד סידורים טכניים וכו' הרי גם בזה כתבתי ברור — שבמצב הטכניקה עתה אי אפשר בשום אופן שאני' תתנהל אוטומאטית במובן האמיתי של מלה זו, זאת אומרת, שלא יוזקקו לתפיסת ידי אדם, במשך כל643מעת־לעת דיום השבת קודש. ולא עוד, אלא שאין מספיק אדם אחד או שנים, כי אם כמה וכמה אנשים, וחלק חשוב מהם מוכרחים להיות מכונאים מומחים בעלי דרגה די גבוה.

לצערי הרב מוכרחני להעיר אדרבה על שינוי שלא לצד הטוב שחל בבעי' האמורה, והוא אשר כפי השמועה שהגיעתני, קרה כמה פעמים בקיץ העבר, שכמה מספינות האמורות הפליגו אף ביום השבת קודש עצמו (לא מחוף ניו־יורק), וכן אשר בעתיד הקרוב יש בתכנית לערוך נסיעה של תענוג („קרוז" בלע"ז) למשך כשבועיים, וכפי הנשמע ישתתפו בנסיעות האמורות גם המשגיחים על הכשרות ואלו העוברים לפני התיבה, וכו'. והאמת להגיד, לא חקרתי ביותר אחרי אמתיות שמועות אלו, כיון, שכנ"ל, דעתי ברורה, שאפילו כשמפליגים ביום הראשון בשבוע גם אז אסור הדבר בהחלט, ולא הבאתי השנוי הנ"ל אלא רק להראות על מהלך הרוחות שהוא לצערי הכי רב לא בכיוון הרצוי להיטיב המצב, כי אם בכיוון ההפכי. והשי"ת יאיר עיניהם ולבם של ישראל, כאו"א מהם ובחסד וברחמים.

(ממכתב נר חמישי דחנוכה, ה'תשי"ט)

. . . איר שרייבט וועגען דעם פאָרען אייערען אין אַמעריקא, און פרעגט בהנוגע דעם פאָרען מיט אַ אידישער שיף, וועלכע איז אין וועג אויך שבת.

לויט ווי ערקלערט בפרטיות אין אייניגע פון מיינע בריף וועגען דעם ענין אויף דעם גרונד ווי שיפען ווערען געפירט אין אונזער צייט, איז ניטאָ קיין ספק אַז דער פאָרען מיט אַזאַ שיף, — אַ אידישע שיף וועלכע באַוועגט זיך אויך אום שבת — איז אַ זיכערער איסור פון חילול שבת, און ווייל עס פאָרען דאָך מיט איר, מערערע מענטשן — איז דאָס חילול שבת בפרהסיא. דאָס איז אויך געמיינט, ווען אפילו די שיף פאָרט אַרויס אין אָנהויב וואָך, דאַן איז אויך דער דין אַזוי.

זיכער איז איבעריג צו באַטאָנען די גרויסקייט פון שמירת שבת, און די מורא'דיקייט פון חילול שבת בכלל, און בפרט חילול שבת בפרהסיא. איך וויל נאָך צוגעבן, אַז ליידער געפינען זיך אַזעלכע וועלכע ווילען באַרעכטיגען דעם חילול שבת בפרהסיא דורך דעם פאָרען מיט אַזעלכע שיפען, ווייל דורך דעם וועלען אידען, די בעלי בתים פון די שיפען האָבען פאַרדינסט, און בפרט אַז די בעלי בתים זיינען דאָך פון ארץ ישראל, וועט דאָך צוקומען פאַרדינסט אין ארץ ישראל.

און ווי דרך אגב, די זעלבע טענה מיט וועלכער מען קען פאָדערן און מען פאָדערט אַז אַלע פאַבריקען אין ארץ ישראל זאָלען אַרבעטען שבת, און אַז די פעלדער דאַרפען בעאַרבעט ווערען שבת, וואָרום דורך שבת וועט644פאַרגרעסערט ווערען די הכנסה פון ארץ ישראל, און די הכנסה וועט העלפען די אידען דאָרטען. און נאָך פיל מער ווי דורך דעם חילול שבת פון די שיפען — ווייל די הכנסה איז דאָך פיל פיל גרעסער.

באַ דעם אַלעם פאַרגעסט מען אַז השי"ת האָט אָנגעזאָגט בתורתו הק', אַז פון חילול שבת געשעפטן, איז ניט נאָר וואָס עס קען ניט צוקומען נוצען פאַר ארץ ישראל, נאָר, לויט דעם אויסשפּראַך פון רז"ל (שבת קי"ט ע"ב) איז לא חרבה ירושלים אלא בשביל שחיללו בה את השבת. און די וואָס ווילען העלפען ארץ ישראל דורך געלט וואָס קומט פון חילול שבת, איז דאָס ווי מען זאָל לעשען פייער מיט קעראסין אָדער נאַפט, ר"ל.

גרויס איז די פינסטערניש פון גלות ובלבול המוחות, אַז עס געפינען זיך אַזעלכע וואָס רופען אָן די לעצטע בשם אוהבי ישראל, כאָטש דער בורא עולם ומנהיגו זאָגט, אַז זיי מאַכען חרוב ארץ ישראל, און די וועלכע האַלטען זיך אָן בתורתנו תורת חיים, וואָס נאָר זי האַלט אויף, גיט חיים און קדושה אין ארץ ישראל, ווערען געזידעלט, פאַרוואָס ווילען זיי ניט מ'זאָל אַרבעטען שבת אין די פאַבריקן און מ'זאָל ניט בעאַרבעטן די פעלדער אום שבת, און פאַרוואָס ווילען זיי ניט, אַז די שיפען פון די אידישע אייגענטימער, זאָלען מחלל שבת זיין בפרהסיא לעיני כל העמים.

אויב אין אַלע אומשטענדען מוז אַ איד מקיים זיין תורה ומצות אין דער פולסטער מאָס, איז דאָס נאָך מער נויטיג, ווען מען דאַרף אַ ספּעציעלע ברכה פון השם יתברך. און דעריבער בין איך זיכער, אַז, בהנוגע צו אייער געזונט וועגען וועלכען איר שרייבט, איז דאָס וואָס אייער פאָרען וועט זיין באופן פון שמירת שבת כהלכתה, ניט ח"ו דורך חילול שבת בפרהסיא, ר"ל, וואָס שבת שקולה כנגד כל המצות, וועט דער זכות ביישטיין אייך צו געזונט בעסערונג אין גיכען, לרפואה קרובה ולרפואה שלימה.

(ממכתב ד' כסלו, תשי"ח)

בפרש"י ויקהל (לה, יב): הקשה וצ"ע בפשט הכתובים: מה מוסיף „המסך" על „פרוכת"; „ואת" — בתוספת וא"ו. הקשה בפרש"י: תירוצו ע"ז, שינוי הל' ממש"כ בפי' „פרוכת" „מסך" — לפני זה. ויש להאריך בכ"ז. ואכ"מ.

(ממכתב כ"ק אדמו"ר שליט"א)