נכתב בידי מכונה ועדיין לא נבדק בידי אדם - הקטעים שלא נבדקו מסומנים.
331ל"ג בעומר
מיר אַלע האָבן זיך דאָ צוזאַמענגעקליבן לכבוד דעם טאָג פון ל"ג בעומר, וואָס זיכער ווייס יעדערער פון אייך די הויפּט זאַכן און פּאַסירונגען וואָס זיינען פאַרבונדן מיט דעם טאָג. בכללות איז דאָס — וואָס די תלמידים פון רבי עקיבא — איז פון ל"ג בעומר אָן האָבן זיי זיך אויפגעפירט ווי זייער רבי, רבי עקיבא, האָט זיי געלערנט, וועגן ואהבת לרעך כמוךא אין זיך נוהג כבוד זיין און פירן זיך ווי עס באַדאַרף צו זיין איינער מיטן צווייטן. און דער צווייטער ענין — וואָס דאָס איז דער טאָג וואָס רבי שמעון בן יוחאי, איינער פון די הויפּט תלמידים פון רבי עקיבא, האָט געזאָגט אַז דאָס איז זיין יום שמחהב, דער פריילעכער טאָג ווען ער האָט דערגרייכט דאָס העכסטעח332אין לערנען און פאַרשטאַנד פון תורה און אין אַ וועג וואָס זאָל דערנאָך אַראָפּקומען דורך זיינע תלמידים און די תלמידים פון די תלמידים ביז צו אונזער דור און ביז משיח וועט קומען און וועט אַרויספירן אידן פון גלותד און זיי פירן אין ארץ ישראל, במהרה בימינו.
אָט די אַלע ענינים, וואָס זיינען דאָך פאַרבונדן מיט תורה ומצות, איז ווי דער בעל שם טוב זאָגטה, איז דאָס ניט למפרע, דאָס איז ניט נאָר אַן „אָלד סטאָרי" וואָס האָט אַמאָל פּאַסירט מיט יאָרן צוריק, נאָר יעדער פון די ענינים באַווייזט אונז, לערנט אונז און פירט אונז ווי אַזוי מיר דאַרפן זיך פירן און וואָס מיר דאַרפן טאָן כדי מיר זאָלן זיין די ריכטיקע קינדער פון אויבערשטן, בנים אתם להוי' אלקיכם.
הקהל איז — בשעת דער בית המקדש איז געשטאַנען איז דעמאָלט אין דעם יאָר נאָך שמיטה האָט מען צוזאַמענגעקליבן אנשים נשים וטף, אַלע פון אידישן פאָלק, ביז גאָר קליינע קינדער — אין בית המקדש, דאָרטן האָבן זיי געהערט לייענען טיילן פון דעם אויבערשטנס תורה און געלערנט און מיטגענומען אויף זייער גאַנצן לעבן צו אויפפירן זיך ווי דער אויבערשטער וויל. אין דערויף איז געווען אַ ספּעציעלער פאַרדינסט און זכות פאַר די קינדער אין אייערע יאָרן, ד. ה. וואָס זיינען שוין שייך צו חינוך, אָנהויבס פון פאַרשטיין, וואָס זיי האָבן געהאַט אַ צווייענדיקן ענין; אַליין הערן און לערנען און — אַז דורך זיי איז צוגעקומען אין דעם שכר און דעם פאַרדינסט פון זייערע עלטערן וואָס האָבן זיי ערצויגן און געבראַכט אין בית המקדש.
כאָטש אַפילו דער בית המקדש פון האָלץ0) און שטיינער איז איצט חרוב, אָבער דער בית המקדש וואָס ביי יעדער אידן אין האַרצן איז גאַנץ און דאָס הענגט אָפּ פון יעדערן פון אונז אַז ער (דער האַרץ בית המקדש) זאָל פאַרשפּרייטן די ליכטיגקייט און די הייליגקייט אין אַן אופן פון הקהל — אין זיין גאַנצן אייגענעם לעבן און אין דעם לעבן פון די אַלע (אנשים נשים וטף) וואָס זיינען אַרום עם.
היינטיקן יאָר וואָס דאָס איז דער יאָר פון הקהל — קומט צו אַ ספּעציעלער אָנזאָג און אַ ספּעציעלער סוח פון אויבערשטן — אַז יעדער פון אייך זאָל קענען צוזאַמענקלייבן זיינע פריינט און זיינע קרובים און משפחה333און זיי דערציילן פון דעם אויבערשטנס תורה און פון דעם אויבערשטנס מצות און דורך דעם זיי מאַכן גליקלעך אויף זייער גאַנצן לעבן, און אין דעם איז אַ זכות מיוחד, אַ ספּעציעלער „מישאָן" און אָנזאָג פאַר די קינדער — אַז זיי דאַרפן טאָן מיט זיך און מיט די חברים און אויך איינווירקן אויף זייערע עלטערןז.
און דאָס האָט רשב"י אויפגעטאָן געלערנט אַז יעדער איד וואָס ווערט אָנגערופן בשם ישראלח האָט ער געפונען אויף אים אַ זכות, אַז דער אויבערשטער דאַרף אים בענטשן און מצליח זיין, ווי ער זאָגט אין אבות דר' נתןט, און האָט אויך אויפגעטאָן געלערנט אַז דורך דעם זכות פון אַ אידן, וואָס אַ איד גיט צו אין תורה און מצות, קען ער מציל זיין אַ סך אידן, די אַלע וואָס זיינען אַרום איםי און אַראָפּברענגען זיי דעם אויבערשטנס ברכות אין אַלעס וואָס זיי נויטיקן זיך.
אין דעם טאָג פון ל"ג בעומר וואָס רשב"י זאָגט אַז דאָס איז זיין שמחה — איז דורך דער שמחה וואָס וועט זיין ביי יעדן איינעם פון אונז און ספּעציעל ביי קינדער אויף צו גיין אין די וועגן פון רבי עקיבא און רשב"י, וועלן זיי אויפטאָן מיט זיך און זייערע חברים אַז זיי זאָלן האָבן דעם אויבערשטנס ברכות און ישועה אין אַלעס וואָס זיי נויטיקן זיך און במיוחד — מיטנעמען מיט זיך די ספּעציעלע הוראה פון היינטיקן יאָר וואָס דאָס איז שנת הקהל (כנ"ל).
ס'איז דאָ נאָך אַ ספּעציעלער ענין און לערנונג בקשר מיטן היינטיקן מצב פון אייערע אונזערע ברידער און שוועסטער וואָס געפינען זיך אין ארץ הקודש, אין ארץ ישראל. זיי שטייען איצטער אין אַזאַ לאַגע וואָס דער אויבערשטער באַשיצט זיי און שיקט זיי זיינע ברכות און ישועה אין אַ פאַרגרעסערטער מאָס בכדי אַז זיי זאָלן אַרויסקומען, און זיי וועלן אַרויסקומען, פון דעם איצטיקן מצב מיט הצלחה.
וישבתם לבטח בארצכם, אַז אידן אין ארץ ישראל זאָלן זיצן דאָרטן זיכער, ונתתי שלום בארץ, אַז דער אויבערשטער וועט מצליח זיין אַז ס'זאָל זיין שלום אין ארץ הקדושה, והייתי לכם לאלקים, אַז דער אויבערשטער וועט זיין אונזער ג־ט, דער ג־ט פון אַלע אידן וואו זיי געפינען זיך, ואת תהיו לי לעם, און יעדערער פון אייך און איר אַלע און מיר אַלע עם כל אחב"י וועלן זיין דעם אויבערשטנס פאָלק,
וואָס ער וועט זיי אַרויספירן בידו המלאה הפּתוחה הקדושה והרחבה, מיט זיין פולע אָפענע הייליקע און ברייטע האַנט פון אַלע שוועריקייטן און וועט זיי ברענגען שלום ובטח אין אַלעס וואָס זיי נויטיקן זיך,
און בקרוב ממש וועט מקויים ווערן דער סוף פון די פּרשה וואָס מ'האָט געלייענט; ואולך אתכם קוממיות, אַז דער אויבערשטער וועט פירן יעדן אידן און אַלע אידן בקומה זקופה, מיט אַן אויפגעהויבענעם קאָפּ, בקרוב ממש אין דער אמת'ער און דער גאַנצער און פולער גאולה על ידי משיח צדקנו, דורך משיח'ן וואָס וועט קומען בקרוב, וואָס ער וועט אַרויסנעמען אונז בחוץ לארץ און די אידן וואָס געפינען זיך אין ארץ ישראליב פון דעם גלות און וועט אַראָפּברענגען בכל העולם מלכות ש־ד־י, בגאולה האמתית והשלימה בקרוב ממש. אמן כן יהי רצון.
(שיחת ל"ג בעומר תשכ"ז)
335און כאָטש די מצוה פון הקהל איז געווען פאַרבונדן מיט אַ ספּעציעלע צייט און באַשטימטן אָרט (בית־המקדש), איז דאָך אָבער די תורה אַ נצחיותדיגע, אַזוי אַז אויך די דערמאָנטע מצוה איז — אין איר גייסטיגען זין און אינהאַלט — גילטיג אין אַלע צייטן און ערטער, און היינט נאָך אפשר מער ווי אַמאָל.
דער גייסטיגער זין און אינהאַלט פון דער מצוה פון הקהל איז — צו פאַרשטאַרקן דעם אייביגען בונד צווישן דער נצחיות'דיגע תורה מיט דער נצחיות אין יעדן אידן און אַלע אידן, וואָס דאָס איז די ־טלעכע נשמה, חלק אלוק'ממעל ממש, וואָס באַלעבט אַלע אידן, מענער, פרויען און קינדער.
א
אויך ל"ג בעומר, ווען דער בריוו ווערט געשריבן, האָט אַ שייכות מיט דעם דערמאנטן אינהאַלט, אין די צוויי הויפּט־מאָמענטן פון דעם טאָג
אין דעם טאָג איז דערגרייכט געוואָרן דער תיקון אין דעם ענין פון שלא נהגו כבוד זה לזה און עס איז אָפּגעשטעלט געוואָרן דער חורבן צווישן די בני־תורה אין דער צייט פון רבי עקיבא. פאַרשטייט זיך, אַז דער תיקון איז דערגרייכט געוואָרן דורך אַ פאַרשטאַרקונג פון יראת־שמים, אהבת־התורה און אהבת־ישראל אין דעם נצחיות'דיגען צוזאַמענבונד וואָס פאַראייניגט אידן מיט דעם אויבערשטן, אידן מיט תורה, און אידן מיט אידן.
ל"ג בעומר איז אויך די הילולא פון רבי שמעון בן יוחאי, וואָס ער האָט געזאָגט; יכולני*לפטור כל העולם כולו מן הדין — „איך קען באַפרייען די גאַנצע וועלט פון דין שמים". ער האָט געקענט געפינען אַ זכות באַ יעדן אידן מצד דער ג־טלעכער נשמה וואָס באַלעבט אַלע אידן, וואָס דערפאַר ניט אַ איד קען, און ניט ער וויל, זיין אָפּגעריסן פון ג־טלעכקייט (סוכה מה, ב. אדר"נ ספט"ז) . . .
ב"ה, פסח שני, ה'תיש"א
. . . כמה טעמים נאמרו בשמחת ל"ג בעומר וחגיגתו. ואנו אין לנו אלא האמור בכתהאריז"ל ומובא בדא"ח, אשר יום זה הוא יום הסתלקותו של רבי שמעון בן יוחאי — הילולא דרבי שמעון
336— אשר „הגיע בשעה ההיא לתחלת וראש כל המדריגות שלו . . וזה הי' ענין לימודו עם החברים בשעה ההיא . . והי' מאיר בו מבחי' . . . הארת אורו של משיח".
ומדי שנה בשנה ביום זה מתעורר עוד הפעם מצב זה, כידוע.
ויתרון בדורותינו אלו, אשר, אף כי אכשיר דרא (בתמי'), בכל זה — בדורות הראשונים לא ניתן רשות לגלות רק לרשב"י וחבריו לבדם, אבל בדורות אלו האחרונים מותר ומצוה לגלות פנימיות התורה. ובלימוד זה דוקא יפקון מן גלותא ברחמים.
ואשרי האיש, אשר ביום סגולה זה, יום גילוי פנימיות התורה, יתחזק ויוסיף אומץ לקבוע שיעורים בפנימיות התורה
לעצמו, וגם בדיבוק חברים, וגם להשפיע, ככל יכלתו, על זולתו לעשות את זה.
ובאור לימוד זה דוקא נחי' גם בעסק חצוניות התורה ובכל דרכנו נדעהו, שנדע את ה'ומה ה'דורש מאתנו, הן בתפלה והן בעסק התורה ובקיום המצות והנהגת כל היום בכל פרטי מעשינו.
337ואמת כן הוא, אשר בפע"ח דפוס קאָרעץ לא נמצא קטע הנ"ל. וכן בסידורי האריז"ל ובשני פע"ח כת"י, שישנם באוסף הכת"י אשר לכ"ק מו"ח אדמו"ר שליט"א, חסר כל ענין זה. כן לא מצאתי לביאור הנ"ל בכל דרושי דא"ח שראיתי* לע"ע.
וז"ל ספר הכוונות (ענין ספה"ע דרוש יב) בטעמי מנהגי ל"ג בעומר; כי הרשב"י ע"ה הוא מחמשה תלמידיו הגדולים של רע"ק ולכן זמן שמחתו ביום ל"ג בעומר. ועד"ז הוא במשנת חסידים.
— ובעהמ"ס ד"נ כנראה לא ראה את סה"כ, מדאינו מביאו . . .
(ממכתב ל"ג בעומר ה'תש"ט)
בספ'* פולין מובא ש"ל"ג בעמר" בגימט' משה — להעיר דרשב"י „הי' ניצוץ משה" „ונתעלה לאותו אור שקיבל משה כשעלה לקבל לוחות שניות" ((עמה"מ ס"ב ד') ועד"ז בכ"מ).
(ממכתב כ"ק אדמו"ר שליט"א)338היותו נסתר והי'* צריך להתגלות, סימנך הוא גל עד דוקא, וידוע מש"כ הבעש"ט (נדפס בשיחת כ' כסלו תרצ"ג ובהתמים ח"ד, יח) דכשגמר לימוד התורה עם מורו אחי' השילוני — (ראה בסה"ד שרשב"י הוא גלגולו. ועיין ירושלמי ברכות פ"ט ה"ב) עד לעיני כל ישראל נתגלה.
. . . ובעמדנו בפרוס ב' ההילולא'ת דרשב"י וריב"ש (טוב) — הנה ענין רשב"י ופעולתו הי' להמשיך להתנאים וכו' פנימיות התורה — וגם ההעלם שאינו שייך מצ"ע לגילוי — כמבואר בדא"ח, ולא עוד אלא שפתח את צנור ההשפעה בזה, לכתחלה בדורו עד אשר אפילו ינוקי גילו סתרי תורה.
ולאחר זה בפרט — כדברי רשב"י — כד יהא קריב ליומי משיחא אפילו רביי דעלמא זמינין לאשכחא טמירין דחכמתא,
הרי עת סגולה היא להתעוררות ולתוספות אומץ בגילוי והפצת פנימיות התורה שבדורותינו נתגלה במעינות הריב"ש תורת החסידות.
והרי ביום הילולא דרשב"י הי' מאיר בו מבחי' תכלית שלימות רוחו, שרשו מבחי' משה ומבחי' משיח, והימים האלה (כשהם) נזכרים (ה"ה) ונעשים (ההמשכות וההשפעות),
והרי השפעת יום הילולא זה — על כל ימי ספה"ע שלאח"ז כי בכולם פסקו למות וק"ל.
— ויהי רצון שיעשה כאו"א בזה לפום שיעורא דילי' ולהמשיך מהתעוררות ותוספת זו בכל השנה כולה ומתוך שמחה.
שגם בזה מיוחד יום הילולא דרשב"י דוקא — וכמבואר בכ"מ שהוא דלא ככל יום וכו' כי אם אדרבה צ"ל בשמחה.
(ממכתב כ"ו אייר תשכ"א)339ב"ה, ל"ג בעומר, התשכ"א
די יערלעכע קאָנווענשאָן פון נשי ובנות חב"ד שתליט"א איז האַיאָר באַשטימט אויף די טעג גלייך נאָך ל"ג בעומר — הילולא (דער יאָרצייט) טאָג פון רבי שמעון בן יוחאי און וועט זיכער שטייען אונטער דעם רושם. איינער פון די גרעסטע תנאים — האָט זיך אָבער ר' שמעון בן יוחאי אויסגעטיילט דערמיט, וואָס ער האָט דעם סתים ופנימיות התורה — דאָס פאַרבאָרגענע און די אינערלעכע ליכטיקייט און אינהאַלט פון תורה — געלערנט און אַנטפּלעקט דורך דעם זוהר, תיקוני זוהר א.ז.וו.
פנימיות התורה, איז פאַרבונדען מיט פנימיות ישראל — מיט דער אינערלעכקייט פון אַ אידן, פון דער אידישער נשמה — און שאַפט די אינערלעכע פאַרבינדונג פון אַ אידן מיט ג־טליכקייט — ווי ר' שמעון בן יוחאי זאָגט אין זוהר און עס ווערט ברייט ערקלערט אין חסידות חב"ד,
די פנימיות פון אַ אידן — דאָס פּינטעלע איד — איז גאַנץ באַ אַלע אידן, ווי זיין אויסערליכער צושטאַנד זאָל ניט זיין און וואָס די אויסערליכע אומשטענדען זאָלן ניט זיין. מען מוז אָבער דערוועקען דאָס פּינטעלע איד, סיי ביי זיך און סיי באַ אַלע אַרום זיך, אַזוי — אַז דאָס אינערלעכע זאָל אַנטפּלעקט ווערן, באַווירקן און פולקאָם באַהערשן דאָס אויסערלעכע ביז אין אַלע פרטים פון טאָג טעגלעכן לעבן. דאָס איז פון די הויפּט אויפגאָבן פון חסידים בכלל און פון חסידי־חב"ד בפרט.
די פרוי איז די עקרת הבית און איז פאַראַנטוואָרטלעך פאַר דער אינערליכער ליכטיקייט און אידישער וואַרימקייט פון דער היים, אַזוי אַז די אידישע היים זאָל זיין געשיצט פון די אידישקייט־פרעמדע און אידישקייטפיינדליכע ווינטן וועלכע בלאָזן אין דער אויסערליכער וועלט.
דערצו איז אַ פרוי באַשאָנקען מיט אַ גרעסערער און אויסדריקלעכער מאָס פון געפילען און האַרציקייט, און זי איז דעריבער צוגעפּאַסט צו דערוועקען און אַרויסרופען די איינגעבאָרענע אינערלעכע געפילען פון אהבת השם, אהבת התורה און אהבת ־שראל.
די אַנטפּלעקונג פון פנימיות ביז אַז די פנימיות באַהערשט דאָס אויסערליכע און ביז אין טאָג טעגלעכן לעבן — בריינגט דעם שכר מדה340כנגד מדה (באַצאָלט — אין דעם זעלבן וועג) אַז דאָס אינערליכע און באַהאַלטענע פון דער ג־טלעכע השגחה, וואָס איז דאָך גוטסקייט אַליין, זאָל אַנטפּלעקט ווערן ביז אין אַלע באַדערפענישן פון טאָג טעגלעכן לעבן — געזונט, פרנסה און נחת פון קינדער — דאָס פאַרבאָרגענע גוטע זאָל אַראָפּקומען אין טוב הנראה והנגלה . . .
ב"ה, ל"ג בעומר ה'תשכ"ד
. . . ובעמדנו ביום ל"ג בעומר, יום הילולא דרשב"י, ובהקדים מאמר חז"ל שהתורה היא דיפתראות ופנקסאות שע"פ נברא העולם. מובן שכן הוא גם בהנוגע לעולם קטן הוא האדם, ועאכו"כ בנוגע לאלה שתורתן אומנתן, שהדוגמא המובאת בתורה לתורתן אומנתן — הרי הוא רשב"י וחבריו.
וענין רשב"י בתורה (שמזה גם מובנת הכוונה בנוגע לענינו בעולם) הוא — להמשיך פנימיות התורה באופן שתבוא הפנימיות בגילוי, שלכן גם הנהגתו בעולם היתה באופן זה, שפנימיות העולם היינו התורה — עסקו בה המשיך בגלוי ירידת גשם, וכמסופר בזהר —
כללות ענינו; בירור המחיצות שבין עליונים לתחתונים.
שמזה הוראה לדרא דעקבתא דמשיחא, שהוא — בכמה ענינים — בדוגמא דרא דרשב"י כמבואר בזהר — שענינו ונקודתו העיקרים צ"ל המשכת פנימיות התורה בגלוי וכסגנון הידוע הפצת המעינות חוצה, ומזה גם בהנוגע להנהגות האדם בעולם (ובלשון הרמב"ם)
שיהי' ניכר במעשיו (שמעשיו — כולל עשרת הענינים:) במאכלו ובמשקהו כו' ובמשאו ובמתנו — שהם ע"פ תורה, הנגלה והפנימית גם יחד, תורה אחת,341וע"פ ביאור רבותינו נשיאינו דיוק הלשון וכן השבח „עקב אשר שמע" ש(גם) העקב „שמע" — שאפילו העקב ועניניו יהי' חסידותיים.
בברכה
342ככל סיפורי התורה, שגם הם תורה ותכליתם הוראה, יש בסיפור האמור על דבר תלמידי רבי עקיבא הוראה לכל אחד ואחת מבני ישראל, ובפרט התלמידים והתלמידות — שליט"א, ובהקדמה;
כיון שהגמרא מעידה שהם „תלמידי רבי עקיבא", הרי מובן שהיו ראויים לתואר זה, היינו שלמדו באופן שהורה להם התנא הגדול והחכם הדגול, בהתמדה ושקידה וקיימו מצוותי' במסירת־נפש.
מזה מובן שמה שלא נהגו כבוד זה לזה, לא הי' זה מחמת דברים של מה בכך, ח"ו, אלא הי' להם יסוד וטעם בזה בהתאם לערך „תלמידי רבי עקיבא".
והביאור בזה הוא על פי מה שאמרו חכמינו זכרונם לברכה שאין דיעותיהם של בני אדם שוות, שמזה מובן שגם בעבודת השם יתברך, בלימוד התורה וקיום המצוות, אינם שווים; אצל האחד כל זה בא בעיקר מתוך אהבת השם, אצל השני הוא בעיקר מתוך יראת השם, ואצל השלישי הוא בעיקר מתוך קבלת עול, וכו'. — אף שכמובן ופשוט בנוגע למעשה אין חילוק ביניהם וקיימו התומ"צ במילואם ובשלימותם. — ובהיותם תלמידי רבי עקיבא, הרי בודאי שהיו אנשי אמת, שעבודתם היתה באמתיות ובפנימיות שהחדירה כל תוך־תוכם, באופן שדוקא דרכם נראתה להם הנכונה באמת, ומי שלא הגיע למדריגה זו הרי, לפי דעתם, חסר הוא בשלימות. והיות שהיו תלמידי ר' עקיבא שאמר „ואהבת לרעך כמוך — זה כלל גדול בתורה", לא הסתפקו בזה שכל אחד בעצמו הלך מחיל אל חיל בדרכו העולה בית אאלא השתדלו גם כן להשפיע על חבריהם שגם הם יעבדו את השם באופן זה343דוקא, ואלה שלא קיבלו הדבר — לא יכלו לנהוג בהם כבוד ככל הדרוש מתלמידי רבי עקיבא.
מהאמור מובן שסיפור הגמרא בנוגע לל"ג בעומר מלמדנו איך צריכה להיות הנהגת כל אחד ואחד מאתנו, וההוראה היא בשלשה ענינים;
א) עבודת השם, לימוד התורה וקיום המצוות, מצוות שבין אדם למקום ומצוות שבין אדם לחברו, צריכה להיות עבודה תמה ואמתית ובחיות המחי' את כל האדם והנהגתו היום־יומית.
ב) זה כולל כמובן ופשוט מצות ואהבת לרעך כמוך, שגם אותה צריך לקיים בחיות ובשלימות הכי גדולה.
ג) ויחד עם האמור צריך וחייב אדם להביט בעין יפה על כל שומר תורה ומצוה ולנהוג בו כבוד גדול, אם אפילו דרכו היא לא דרכו הוא; כיון שעובד ה' הוא וההפרש הוא רק — שזה עובד מצד אהבת השם וזה מצד יראת השם, וכו'.
ועוד לימוד כלול בסיפור האמור, שאפילו כשפוגשים מישהו שעדיין לא הגיע לעבודת השם כדבעי, צריך לנהוג כבוד גם בו, בהתאם להוראת חכמינו ז"ל במשנתם „והוי דן את כל האדם לכף זכות", ובפרט שאפשר שסיבת החסרון לא תלוי' בו, אלא שלא היתה לו אפשריות להתחנך על ברכי התורה והמצוה מצד סיבות בלתי תלויות בו לגמרי. ואדרבה, הרחמנות עליו גדולה יותר, וצריך להשתדל ביותר לעזור לו לעלות ביהדות, בתורה ומצות, והעזר צריך להיות באופן הכי טוב, באהבה וכבוד ובדרכי נועם.
ויהי לנו לדוגמא התנא הגדול רבי שמעון בן יוחאי, של"ג בעומר הוא יום שמחתו, שאמר יכול אני לפטור את כל העולם כולו מן הדין (סוכה344מה, ב), שרצה לתת כל הזכיות שלו לטובתם של כל אלו שאין להם זכות משלהם, של כל העולם כולו — כולל אלה שלא ראם מימיו ומקומם בקצה העולם; על אחת כמה וכמה בנוגע לקרובים, חברים וידידים.
ויהי רצון שכל אחד ואחת מכם, בתוככי כלל ישראל, יעשה בכל זה במדה הכי גדולה ומתוך שמחה וטוב לבב. ותלכו מחיל אל חיל בכל עניניכם,
345ובסגנון הידוע; יהי רצון שיפעלו הדברים בי ובהקוראים,
ובאופן שהורה רשב"י (אשר ל"ג בעומר הוא יום שמחתו) בחביבותא כו' וכתיב אהבתי אתכם אמר ה'.
בברכה
346ואנו כולנו, אשר זכינו (אף דאכשור דרי, בתמי') שעתה גילו, וגילו בשופי, כמה וכמה מהנסתרות בתורת הזהר והחסידות, עד שנעשו מובנים בחב"ד שבנפש (על כל פנים — מציאותם, אף שלא מהותם), אשר עי"ז גם כח השכל שבנפש מתעצם עם ידיעת הוי' איך שהוא ממכ"ע וסוכ"ע וכולא קמי' כלא חשיב וכו' וכו' ולא רק כח האמונה, הנה אם מי שהוא אינו מקיים בזה חטוף ואכול חטוף ושתי, אף שנודע לו, ע"י ההשגחה העליונה, ממציאות תורת החסידות זו — הרי זה צריך לעורר תמהון גדול ביותר. ונוסף ע* ז, כיון שביכולתו לעסוק במקצוע תורה זה, ואינו עוסק — ה"ז לא השלים בת"ת כפי כל יכולתו, וכו'. וראה הלכות ת"ת לאדמו"ר הזקן פ"א סוס"ד בהשייך להנ"ל; וכן אמרו חכמי האמת כו' ועוד אמרו כו' ומסיים; כל מה שאפשר לנשמתו להשיג מידיעת התורה כו' זהו תיקון השלימות, וא"א לה להתתקן ולהשתלם בצרור החיים את ה' במקורה אשר חוצבה משם בלתי ידיעה זו, עכ"ל.
והאריכות אך למותר בדבר המובן, וגם פשוט (אח"כ).
אציין בזה איזהו מקומן, אף שלא כולם, מהמדובר בדא"ח (הנדפסים) ע"ד רשב"י; אגה"ק סי' יט, כו. תורה אור כ"ג, ג. לקו"ת ויקרא י"ח א. (נמצאת שם הגהת הצ"צ שגם הבעש"ט ז"ל הי' בבחי' זו) כח, א. (ובמש"כ שם „בכל פרק" צע"ק). במדבר פד, ג. פז, ד. דברים יב, ב. מג, א. (לכאורה הפי' דאפילו פחות מס' נשימין ג"כ לא. וא"כ זהו למעלה מבחי' דהמע"ה, וצ"ע) שה"ש יט, ג. סידור שער הל"ג בעומר. והחרים־תרל"א ע' נב' ואילך, ובכ"מ. בד"ה ואלה שמות (דשנת תרטו"ב, נמצא עתה בדפוס* להרה"צ הרה"ג הרה"ח וכו' הר"ר הלל מפאריטש איתא וז"ל; בשם אדמו"ר הזקן נ"ע, שלפני נשמות הגבוהות כמו רשב"י לא נחרב הבית כלל כו' וד"ל. עכ"ל.
ואחתום במה שי"ל, בדרך אפשר במרז"ל . . בירוש' סנהדרין פ"א ה"ב, דכאשר סמך רע"ק לר"מ ורשב"י אמר ישב ר"מ תחלה נתכרכמו פני ר"ש א"ל רע"ק דייך שאני ובוראך מכירין כוחך. והפליאות בזה רבות, ומהן: בתוכן המענה כיון שמכיר את כחך א"כ למה לא השיבו תחלה, ואם אין כח רשב"י מספיק ע"ז, הול"ל כן, ואין נפק"מ מה שאני ובוראך מכירין כחך, ומש"כ בפי' פנ"מ שם מפני שהי' ר"מ זקן ממנו, הרי לפ"ז התירוץ חסר לגמרי מן הספר. בסגנון המענה דיוק הל' בוראך, הול"ל הקב"ה, רחמנא וכיו"ב, כמורגל בדרז"ל. ובפרט דקנין התורה בא לחכמים לא מצד הבריאה אלא ע"י המ"ח מעלות שמשתדלים בהם. דיוק הל' כחך, והול"ל חכמתך, כיון דעסקינן בסמיכת זקנים, זה שקנה חכמה, בסידור המענה; הול"ל שבוראך ואני ולא להיפך, כמובן.
והענין בקצרה, כי אין הזמן גרמא לאריכות הדרושה: כל התורה היא באצילות העליון (עיין תו"א חיי שרה סד"ה לשון אדנ"ע). ומתלבשת ונמשך אח"כ — התלמוד (טעמי ההלכות על בורין כו') בבריאה המשנה (גופי הלכות פסוקות, שטעמיהם מלובשים וגנוזים בהם) ביצירה, עיין בכ"ז תניא פנ"ב.347וקבלה באצילות לבדה (עיי"ש בתו"א הנ"ל, תניא ספ"מ בהגה, קו"א סד"ה להבין מ"ש בפע"ח).
והנה רשב"י הי' מארי דרזין דאורייתא, והממוצע להמשיך את זה גם בשאר התנאים איתנים, להמשיך פני' התורה בנגלה דתורה בגלוי. וכמשנ"ת בהמשך והחרים הנ"ל.
והנה סדר ישיבת הזקנים — לענין השקו"ט והפלפול, אין חילוק כ"כ בין היושב תחלה או הבא אחריו. אבל לענין פסק ההלכה, הרי בדיני ממונות הטו"ט מתחילין מן הגדול היושב תחלה, וד"נ מתחילין מן הצד (סנה' פ"ד).
וע"פ כל הנ"ל יובן מאמר הירושלמי — דכשבא רע"ק להושיב את ר"מ ור"ש ע"פ הסדר, שזה נוגע בענין פסק ההלכה, הושיב תחלה את ר"מ, שהי' מאיר עיני חכמים בהלכה (עיחובין י"ג, ב). נתכרכמו פניו של ר"ש, בידעו כחו בפלפולא דאורייתא (שבת לג, ב) ושהוא מארי דרזין דאורייתא, והממוצע לשאר התנאים וכנ"ל, — (אף את"ל שמקצת ממעלות אלו באו לר"ש זמן רב אחר שנסמך ע"י רע"ק, אבל מקצתם היו גם קודם לזה, והעיקר שידע יכולתו בזה, מה שיוכל להשיג, כי בוצין בוצין מקטפי' ידיעא).
א"ל רע"ק — דייך שאני (שכינתא, מל' דאצי' — עיין זח"א ו, ב. ובכ"מ. וראה ג"כ סוכה נג, א: אם אני כאן כו'. ששם מקום הקבלה, כנ"ל) ובוראך (תלמוד בבריאה, נמשך משכינתא שבבריאה, כנ"ל) מכירים כחך, (אף שעדיין לא נתגלה כ"כ בפועל בנוגע לפס"ד ההלכה שהוא ביצירה כנ"ל. ולכן קאמר בוראך ולא יוצרך) (ועיין ביאור ענין „כח" בארוכה בלקו"ת לג' פרשיות נו, ג* וכ"ז הם מעלות נפלאות, ולכן דייך, אף שבהלכות פסוקות, יצירה, ישב ר"מ בתחלה.
— ומבוארות כל הפליאות הנ"ל, וד"ל.348בן יוחאי האָט דער אויבערשטער געעפנט אַ נייעם קוואַל פון טיפערן ג־טלעכן פאַרשטאַנד, פון אמונה און בטחון, צו דערפרישן און שטאַרקן דעם אידישן פאָלק אין אַ שווערער צייט פון גלות.
אין גציילטע טעג אַרום, דעם ערשטן טאָג שבועות, זמן מתן תורתנו, וועט ווערן צוויי הונדערט יאָר זינט דער הייליגער בעל־שם־טוב האָט פארענדיגט זיין נשמה־שליחות — צו פאַרשפּרייטן און מאַכן צוגענגלעך צו אַלע אידן די אינערלעכע ליכטיקייט פון תורה און מצוות דורך תורת החסידות. די ג־טלכע קוואַלן וואָס רבי שמעון בן יוחאי האָט געעפנט פאַר יחידי סגולה, האָט דער בעל־שם־טוב ברייט צעעפנט פאַר אַלעמען. דערמיט האָט דער אויבערשטער געוויזן נאָך אַ גרעסערן חסד צו זיין אויסדערוויילטן פאָלק אין אַ גאָר קריטישע גלות־צייט . . . .
ב"ה, פּסח שני, ה'תשל"א
. . . איינע פון די הויפּט נקודות פון ל"ג בעומר איז וואָס אין דעם טאָג האָט זיך אָפּגעשטעלט די ניט־גוטע פּאַסירונג מיט די תלמידים פון רבי עקיבא, די סיבה וואָס האָט געבראַכט צו דער ניטגוטער פּאַסירונג — ווי ערקלערט באריכות באַ אַן אַנדער געלעגנהייט — איז געווען דאָס וואָס די באַציאונג פון די תלמידים איינער צום צווייטן איז ניט געווען אויף דער נויטיגער הויך, ווי דאָס האָט געדאַרפט זיין באַ אַזעלכע גרויסע תלמידים פון אַזאַ גרויסן תנא.
און וויבאַלד אַז עס האָט געפעלט אין דעם געביט פון בין אדם לחברו, איז אַ סימן אַז עס האָט געפעלט אין דעם חינוך פון בין אדם למקום.
אין די דאָזיגע טעג פון ספירה, וועלכע זיינען אַ הכנה צו קבלת התורה, ווערט אין דער פּאַסירונג מיט די תלמידים פון רבי עקיבא אונטערשטראָכן דאָס וואָס איז קלאָר אָנגעדייטעט אין די עשרת הדברות; ווען קען זיין „כבד את אביך ואת אמך" און אַלע אַנדערע ענינים פון בין אדם לחברו ווי עס באַדאַרף צו זיין — ווען עס איז פריער דאָ די אַנערקענונג און קבלת עול פון „אנוכי ה' אלקיך" און „לא יהי' לך אלקים אחרים" אַלס יסוד פון דער הנהגה אין טאג־טעגלעכן לעבן.
דאָס קומט שולל צו זיין די פאַלשע דיעה פון די וועלכע מיינען, אַז די באַציאונג צווישן מענטש און מענטש, די אַזוי־גערופענע מאָראַל און עטיק, איז ניט אָפּהענגיק פון תורה־חינוך . . .349ב"ה, כ"א מרחשון תשי"ז
. . . במ"ש ע"ד הספקא בכתיבת שם עקיבא והראו להריא"ז בחלום אור זרוע לצדיק ולישרי לב שמחה, ס"ת עקיבה בה"א, הלא לא בשמים היא ואין משגיחין בבת קול — כבר שקו"ט בזה ובכגון דא בכמה מקומותב. והנקודה בזה היא אשר לא בשמים היא בנוגע לפסק הלכה, משא"כ בבירור מציאות, ובכגון דא — לדעת איך הי' שמו של רבי עקיבא שעמו מקושרים השמות עקיבא גם בדורות שלאחריו, וק"ל.350ב"ה, כ"ז תשרי תשי"ז
. . . במ"ש אודות תספורת בנו שי' שימלאו לו ג' שנה בי"ד שבט ושואל אם ישהה בתספורת לל"ג בעומר הבע"ל — וכנראה ממכתבו אשר נוהגים החסידים באה"ק ת"ו לעשות כהנ"ל.
והנה ידוע עד כמה העריכו רז"ל גודל ענין המנהג, ובכל זה הנה מה שכותב שישנם מקדימים התספורת לל"ג בעומר אף שלא נמלאו ג' שנים, לא נראה לי כלל, כי אפילו את"ל שהתספורת במירון חשובה יותר מאשר הענין תספורת לג' שנים, הרי אפשר לאחר התספורת אבל לא להקדים. ובהנוגע אם לאחר עד ל"ג בעומר, הנה אף אם הדיחוי רק לאיזה ימים יש לעשות את זה (ראה ג"כ שע"ת לשו"ע או"ח סתקל"א ס"ק ב'), אבל בנוגע לכמה חדשים צ"ע, כיון שמחשבים התספורת לענין חינוך בקדש וכדיוק לשון כ"ק מו"ח אדמו"ר, בהשארת פיאות הראש וכו' והתחלת חינוך שהוקדשה מכמה שנים ודורות בודאי שמעוררת המשכה מלמעלה על המחונך, וכשדוחים התספורת הרי גם המשכה זו באה רק לאחר זמן וחסרה פעולתה בהשבועות שבינתים.
מ"ש אודות כניסתו לחדר, באם לחכות ליום מלאת לו ג' שנים או להקדימו, ה"ז תלוי באופן חינוכו עתה, שבאם גם בבית נזהרים עמו באיזהו ענינים וכנהוג בכמה בתי ישראל, לכאורה אין למהר בכניסתו לחדר (ראה הגהת של"ה תושב"כ פ' קדושים חלק ד"ח; בד' . . מוליכו לביה"ס) עד יום הנ"ל, אבל אם ע"י הכניסה יתוסף בהנהגות האמורות ג"כ, שאז אין זה כ"כ ענין של לימוד אלא של חינוך, לא גרע מחינוך בבית שאינו קשור בתאריך האמור.
ישנם נזהרים מלימוד לפני ג' שנים וע"פ מ"ש ג' שנים כו' יהיו לכם כו', אבל לא ראיתי אנ"ש נזהרים בכגון דאָ, ולכל היותר יש לחלק בין לימוד בע"פ ללימוד בכתב, ויעוין דיוק לשון רבנו הזקן הל' ת"ת ריש פרק א', ועפ"ז מתורץ בפשיטות גם מה שהעיר בביאורי הגר"א שו"ע יו"ד סי' רמ"ה . . . ב"ה, ב' כ' מרחשון תשי"ב
. . . ובמענה על הודעתו אשר ביום ו' טבת הבע"ל יתמלאו שלש שנים לבנם יהי רצון שיגדלוהו לתורה לחופה ולמעשים טובים מתוך הרחבה.
ומועתק פה קטע ממכתב כ"ק מו"ח אדמו"ר מש"כ בענין התספורת לשלש שנים וז"ל;
„. . . ובדבר גזיזת השערות „אָפּשערעניש" — הוא דבר גדול במנהגי ישראל ועיקרו הוא בהחינוך דהשארת — פיאות הראש. ומיום הגזיזה והנחת פיאות של הראש נהגו להדר להרגיל התינוק בענין נשיאת ט"ק וברכות351השחר וברכת המזון וק"ש שעל המטה והשי"ת יהי' בעזרם שיגדלוהו לתורה ולחופה ולמעשים טובים מתוך פרנסה בהרחבה ובמנוחת הדעת בגשמיות וברוחניות".
ומה ששואל אם לעשות התספורת ביום ההולדת או לדחותה לל"ג בעומר — הנה אם אין מנהג קבוע ומקובל אצל אנ"ש לדחות לל"ג בעומר אין נראה לי לדחות התספורת והחינוך (כנ"ל במכתב כ"ק מו"ח אדמו"ר) לזמן ארוך כ"כ, ובפרט שגם רגל באמצע וי"א (ראה סי' מהרי"ד ח"א קסט, ב) אשר התספורת זו שייכת לראשית הגז, שזהו ממתנות כהונה ולכל היותר יכול לעשות תספורת גם בל"ג בעומר היינו שאז יקרא סיום התספורת.
בברכת מזל טוב וחסידישן
נחת מבנו שי' הנ"ל ומכל
יו"ח שיחיו
. . . איר ווייסט דאָך מסתמא אַז די כוונה פון דער שליחות איז אויף צו „איינעמען" אוסטרליא ע"י לימוד התורה, סיי נגלה און סיי חסידות, און דער לימוד זאָל זיין אַ „לימוד המביא לידי מעשה"א, ווי דער אַלטער רבי ברענגט אַראָפּ אין הל' ת"תב; ובפרט ווי חסידותג טייטשט דעם לשון „מעשה" מל' „מעשין על הצדקה"ד — די עבודה פון אתכפיא וואָס דאָס ברענגט צו אתהפכא, איבערמאַכן זיך, וואָס דאָס איז די עבודה פון ספירת העומרח.
און חסידות קלייבט אויס במיוחדח די דוגמא „מעשין על הצדקה", ווייל דורך דער עבודה טוט ער אַ צדקהז מיט זיך, און צדקה מיט דער גאַנצער וועלט, אויך אַ צדקה להקב"ה, כביכול, וואָרום „למעשה ידיך תכסוף"ח, ובפרט ע"י הדרגא ד"אבירי לב הרחוק — מצדקה"ט.
352וויבאַלד אַז מען גיט אַן אידן אַ שליחות — וואָרום אַלץ איז דאָך בהשגח"פ — און „אין הקב"ה בא בטרוניא עם בריותיו"י, איז דאָך זיכער אַז מען גיט אים די כחות ער זאָל קענען דורכפירן די שליחות במילואה ובהצלחה — און ווי חסידות מאנט — בשמחה ובטוב לבב, בפרט ביי אַזאַ ענין וואָס זכות הרבים מסייעתם.
און בשעת דער אופן העבודה איז ע"י לימוד התורה [וואָס דאָס דאַרף איצטער זיין די עבודה, ווי מ'האָט אָנגעהויבן רעדן וועגן דעם פון פון ט"ו בשבט אָןיא], איז דאָס דעמאָלט ווי דער רבי מהר"ש [וואָס אין דעם חודש איז זיין יום הולדת (ב' אייר, תפארת שבתפארת)] האָט געזאָגטיב, „איך האַלט אַז מ'דאַרף לכתחילה אַריבער", וואָס דאָס איז דאָך דער אויפטו פון דער עבודה פון תורה לגבי די עבודה פון תפלה — אַז מ'גייט „מלכתחילה אַריבער".
ובדוגמא די עבודה פון רשב"י [וואָס זיין הילולא איז אויך אין חודש אייר (ל"ג בעומר)], אַז הענינים שלו האָט ער אויפגעטאָן ע"י התורה, ער איז געגאַנגען „מלכתחילה אַריבער", ווי דערציילט אין זהריג, אַז ער האָט גע'פועל'ט ירידת גשמים ע"י אמירת תורה אויפן פסוקיד „הנה מה טוב ומה נעים שבת אחים גם יחד" (וואָס דאָס איז אַ פּסוק וואָס איז מדגיש דעם ענין פון קירוב כל ישראל, ביז אַז עס ווערט „גם יחד", ווי ס'איז מבואר דער דיוק בזה בכ"מטו).
דער אויבערשטער זאָל העלפן אַז אייער החלטה בזה — במילא אויך די נסיעה און די עבודה בזה — זאָל זיין בהצלחה רבה ומופלגה.
מ'האָט גערעדט כמה פּעמיםטז בנוגע עניני תורה וקדושה, כולל אויך אַ נסיעה — אַז דאָס איז ניט נאָר וואָס מ'פאָרט פון איין אָרט צו אַ צווייטן אָרט און מ'נעמט מיט די ענינים טובים וואָס איז דאָ אין דעם אָרט פון וואַנעט מען פאָרט, און מ'נוצט אויס די ענינים טובים אין דעם אָרט וואו מען קומט צופאָרן, נאָר — אויך אין די מקומות שביניהם, וויבאַלד אַז ס'איז „מה'353מצעדי גבר כוננו"יז, מאַכט ער דאָרט אויף אַז ס'זאָל זיין „דרכו יחפּץ" — אַ דרך ה' אין די מקומותיח.
דערפאַר איז אויך אין די ערטער וואו איר וועט דורכפאָרן [ווי מ'וועט זיך צוזאַמען ריידן די תכנית מיט דער מזכירות], וועט איר אויך דאָרטן אויפטאָן בהנוגע צו תורה, און דורך תורה (ווי גערעדט פריער אַז מען גייט „מלכתחילה אַריבער") וועט זיך אויך אויפטאָן בהנוגע צו מצות, ביז אין „בכל דרכיך דעהו"יט.
וכידוע בהנוגע מסעי בני ישראל, אַז כאָטש מ'איז געפאָרן פון ארץ מצרים צו „ארץ טובה ורחבה"כ, פונדעסטוועגן שטייט אויך ביי די מסעות און חניות וואָס אין צווישן — „על פּי ה' יחנו ועל פּי ה' יסעו"כא, אַז אויך די ענינים דאָרט זיינען „על פּי ה'"כב. [ס'איז דאָ אין דעם אַן אריכות בנגלהכג, ווי גערעדט אַמאָלי, אַז אויך די ענינים וואָס קומען בלויז מצד ההכרח, וויבאַלד אָבער אַז דאָס איז פאַרבונדן מיט קדושה ווערט דאָס אָן ענין בפני עצמו, ביז אַז דאָס ווערט אויך אַ מצוה בפני עצמה].
די התחלה בזה זאָל זיין אין אה"ק, וואָס דאָס האָט דאָך אויך אַ שייכות צו כללות הענין בהנוגע צו תורה — פאַר תורה דאַרף דאָך זיין דער ענין התפלהכד, און כדי דער ענין התפלה זאָל זיין בהצלחה דאַרף פריער זיין דער „יהיב פּרוטה לעני"כה — ענין הצדקה.
וואָס דער ענין התפלה איז דורכן כותל המערבי ווי ער זאָגט אין שו"עכו, דערפאַר זאָלט איר אַלע צוזאַמען זיין ביים כותל המערבי, און ווי מ'איז זיך נוהג דאָרטן — דערלאַנגען צעטלעך פתקאות, און איר זאָלט דאָרט שרייבן אייערע נעמען און אויך די נעמען פון די שלוחים וועלכע זיינען געווען לעצטן354מאָל און די נעמען פון די שלוחים וועלכע זיינען געווען פאַר דערויף — אין אָנהייבס; וואָס ס'איז דאָך אַ פּעולה נמשכת והמשך אחד פון אייך מיט די שלוחים שלפניכם.
ויהי רצון אַז די אַלע ענינים זאָלן זיין בהצלחה רבה ומופלגה כאמור, „לתהלה ולשם ולתפארת"כז, כמבואר אין לקו"תכח אויף דעם פסוק אַז די דריי לשונות איז דאָס דער ענין פון חב"ד,
און ס'זאָלן זיין בשורות טובות תמיד כל הימים, ובמיוחד — בהנוגע צו דער הצלחה מופלגה אין די שליחות הקדושה אין וועלכע איר פאָרט.
א
זייענדיק אין אה"ק — איז אעפ"י וואָס כאמור איז דער עיקר ענין דער ענין התפלה ביים כותל המערבי, זאָלט איר אויך באַזוכן די מקומות הקדושים, כולל אויך די ערטער וואָס דאָרטן זיינען דאָ די ישיבות פון חב"ד און די מוסדות פון חב"ד וכו'; כפר חב"ד און נחלת הר חב"ד וכו', ועאכו"כ — דעם ביהכ"נ וביהמ"ד צ"צ אין ירושלים העתיקה.
ובכל מקומות הנ"ל איז נוסף אויפן ענין התפלה זאָל אויך זיין דער ענין התורה — זאָגן אַן ענין אין נגלה און אַן ענין אין נסתר — אין פּנימיות התורה,
אויף צו מקשר זיין די רייד מיט אַ התחלה בפּועל — איז דאָ לכאו"א במיוחד; אויף די ענינים באה"ק (נתן לכ"א עשר דולר), אין אוסטרליא (— עשר דולר), צדקה באה"ק (— ה' דולר), שלוחי מצוה — צדקה באוסטרליא (— ה' דולר).
355מ'האָט גערעדט אַז דאָס איז אַ פעולה נמשכת און אויך — פון די פריערדיקע שלוחים — איז אויך אין דעם בפּועל פון איצט אַזוי (ונתן עשרה דולר לכל אחד מהשלוחים הקודמים ואמר:) עשר איז דאָך אַ מספּר שלםל.
(אח"כ אמר:) בהמשך להאמור; אין די צעטלעך וואָס איר וועט דאָרטן אַריינגעבן וועט איר אויך דערמאָנען די פריערדיקע שלוחים, ובמיוחד — אויף הצלחה אין אייער שליחות און אין זייער שליחות, אין אַן אופן פון הולך ומוסיף ואור ביז „לילה כיום יאיר"לא.
(משיחת אור ליום ה' — הוד שבנצח —
י"א אייר, ה'תשל"א — להשלוחים לאוסטרליא שי')
הצעת תיקוןנשלח לבדיקהדיווח על בעיהבלי חשבוןהטמעה באתר אחר