Text

¶1דאס אודיעא האט ביין רעסטאורעד ביי דזשעם.

¶2לאחרי ההתחלה הידועה, לויט מאמר פון ”מנהג ישראל”, אז ”פותחין בברכה” און ווי נשיא דורנו פלעגט זיך נוהג זיין און האט מאכן מדי געווען אויך על דבר זה אויף אנהויבן מסיבות כגם אלו מיט זאגן גוט יום-טוב אין יעדער התוועדות פארבונדן מיט א יום טוב,

¶3עאכו כמה מיט א יום טוב וואס ווי ער האט געשריבן בארוכה, האט דאס אויך דעם נאמען צווישן אלע חגים בשם 'חג החגים', כמדובר שוין אמאל בארוכה.

¶4וואס אין דערויף גופא, ”פותחין בברכה” איז דאך דא כמה אופנים אין ברכה און כמה ענינים אין ברכה וכו,' זעט מען דאך אויך אז די תורה הויבט זיך אן מיט א בי"ת,

¶5און ווי גזל זיינען מפרש, דערפאר וואס בי"ת איז דאס דער ענין הברכה, און מבואר ומפורד בכמה מקומות, ווי אזוי עיקר הברכות איז דער ענין התורה,

¶6וואס דאס איז עיקר ברכתו של הקב"ה, וואס ”נתן לנו את תורתו” און דאס איז פארבונדן מיט ”בחר בנו מכל העמים” ווי מ'זאגט דאס ביי ברכת התורה, איזו ענין בתורה וואס מ'לערנט איז דאך דער דין אז ס'דארף זיין דער ברכת התורה,

¶7וואס דאס איז איר נוסח און איר תוכן, איז דאך פארשטאנדיק נאכמערער, אז ס'קומט א 'חג החגים', איז ענינו איז דער ענין פון פתח זיין בתורה,

¶8און פונקט אזוי ווי אין ברכה איז דאך דא כמה אופנים, נאר דער עיקר בזה איז ווי תורה איז ברכה, אזוי איז דאך אויך אין תורה דא כמה ענינים און כמה סוגים און כמה אופנים וכו האט מען דאך אין דערויף אויך א כלל אין הלכה,

¶9אז ענין שהזמן גרמא און א דין, און ענין אין תורה וואס איז פארבונדן מיט א זמן מיוחד, האט ער א קדימה לכל שאר 'לימודי התורה', וויבאלד אז דאס איז אן ענין שהזמן גרמא, איז דאך פארשטאנדיק נאך מערער, אז דאס איז אין א תורה וואס זי איז געזאגט געווארן על ידי נשיא הדור, דורכן רבי'ן דעם שווער,

¶10ביום י' טז כסלו, און אין דערויף גופא, ס'איז דאך געווען כמה וכמה מאמרים תורות וואס ער האט זיי געזאגט בי"ט' כסלו, איז דאך אין דערויף גופא אויך וואס דוקא בימים אלו ממש איז אפגעדרוקט געווארן א קונטרס פון זיינע מאמרים, וואס אין אים איז אויך דא א מאמר וואס וואס ער האט געזאגט בי"ט' כסלו,

¶11איז אף על פי ס'איז דאך מחוייב אדם לומר בלשון רבו איז דאך דארף מען דאך לערנען אינעווייניק און מדייק זיין אין לשון רבו, וואס דורך דערויף קומט דאך צו ענינים של הבנה והסברה, ובלשון הידוע אזוי ס'זיינען מחכימות און נאך מערער אזוי ס'זיינען מאירות בשעת לשונות שבזה,

¶12איז דאך אויך על כל פנים בנוגע צו פתיחת בברכה, און אין ברכה גופא תורה, און אין תורה גופא א תורה וואס איז פארבונדן מיט דעם טאג,

¶13און וואס יעדער ענין 'בהשגחה פרטית' איז דאך על אחת כמה וכמה ענינים של תורה פארבונדן מיט השגחה פרטית מיוחדה, וואס כאמור האט זי דאך אפגעדרוקט ימים אחדים לפני זה,

¶14וואס הויבט זיך אן מיט מאמרים וועלכע ער האט געזאגט ימים שלפני יט' כסלו, און דערנאך קומט אויך דער מאמר וואס ער האט געזאגט יט' כסלו.

¶15וואס דערפון איז נאכמער פארשטאנדיק ווי אזוי ס'איז צוגעפאסט 'בהשגחה פרטית' איז דאס קדימה אויף אנצוהויבן מיט א ברכה, און אין דער ברכה עצמה תורה און אין תורה עצמה דער חלק אין תורה וואס איז פארבונדן מיט דעם טאג,

¶16און אין דעם טאג עצמו אין וועלכע ס'איז מקויים געווארן ”היו בעיניך כחדשים” ווי מ'זעט דאס בטבע בני אדם, אז מ'דרוקט אפילו איבער א זאך וואס איז שוין אמאל געווען געדרוקט, ס'איז אבער מטיים דורכגעגאנגען כמה שנים,

¶17נוסף על זה איז דאך דא כמה וכמה וואס האבן גאר ניט געזען דעם קונטרס ווי ער איז געדרוקט געווארן בהוצאות לפני זה, איז בא זיי איז דאס חדשים ממש,

¶18און אויך אט די וואס האבן געזען און געדענקען נאך ווי זיי האבן דאס געלערנט ווען ס'איז געדרוקט געווארן לפני זה איז דאך ”אי אפשר, אין מדרש בלא חידוש”, אי אפשר אז מ'וועט לערנען נאכאמאל און מ'וועט לערנען נאך במיוחד אין א יום זכאי, ווי דער יום הגאולה, אדער דער יום שלאחרי זה אדער סמוך לזה,

¶19איז כאמור, אי אפשר בלי חידוש, נוסף על הענין, כאמור, אז ”בכל יום יהיו בעיניך כחדשים” און דאס גופא ברענגט סוף-כל-סוף אז מ'זאל קענען מחדש זיין אין דער 'הבנה והשגה',

¶20ביז צו א חידוש ממש להוציא ”דבר מתוך דבר” האמור והנדפס זאל ער צוקומען על ידי סמקות בזה אויף להוציא דבר פון דעם דבר הנדפס, וואס דערפאר איז דאך אויך מתאים אויף אנצוהויבן די פתיחה בברכה ובתורה, ובתורה שהזמן גרמא,

¶21און אין דערויף גופא שהשנה גרמא פון די טעג וואס דער מאמר הויבט זיך דארט אויך אן, ווי פארשטאנדיק, אז וויבאלד ער האט דאס געזאגט אין א יום הגאולה דארף דארטן זיין פארבונדן, ביז אין א מאמר של תורה, ”תורה אור” באופן מאיר וגלוי,

¶22אן ענין של גאולה, וואס דער מאמר הויבט זיך דאך אן און שטעלט זיך אויף מאמר הזל אמר רבושי ס'איז דאך דא כמה וכמה פעמים אז מ'ברענגט מאמר הזל מבלי להזכיר שם אומרו, ווי מ'זעט דאס בפשטות בכמה וכמה דרושי חסידות,

¶23ביז אויך אין דרושים סתם דרושים, ביז אפילו אין חידושי תורה, אז אף על פי וואס ס'דארף זיין ”אומר דבר בשם אומרו, איז מביא גאולה לעולם”, וואס דאס איז דאך אויך פון דעם ענין, איז דאך אבער לרוב פרסום הענין, אז אלע ווייסן אז דאס געהערט צו דעם און דעם בעל המאמר,

¶24איז רעכנט מען, אז מ'דארף דאס ניט דערמאנען בדיוק דער לשון הגמרא, בנוגע צו ר' יוחנן, אז וויבאלד דאס רעדט זיך וועגן זיינעם א תלמיד, במילא איז אט ניט געווען קיין הכרח ער זאל דערמאנען בפירוש, בשעת ער זאגט דעם ענין בשם אומרו, וויבאלד אז הכל יודים אז דאס איז דער בעל המאמר.

¶25און מ'געפינט דאס אויך אין די מאמרים פון נשיא דורנו, אז כמה מאמרים הויבט ער אן גלייך מיטן מאמר אליין, מבלי להזכיר שם בעל המאמר, וכאמור על דרך זה איז אויך בא די נשיאים שלפניו און אויך בא גדולי ישראל בכלל,

¶26ביז וכאמור ווי מ'ברענגט דאס אויך די הנהגה פון תנאים ואמוראים נאך בזמן השת והמשנה והברייתא, כאמור,

¶27און דא דערמאנט ער אמר רבי אושי איז דאך איינער פון די טעמים בפשטות בדבר איז, אז דער נאמען געהערט אויך צו יט' כסלו, וואס ענינו איז דאך וואס דאס איז געווען ישועה און א גאולה וואס אלע גאולות, ווי די גמרא זאגט,

¶28איז אלע גאולות זיינען 'חד הוא' על דרך זה פארשטאנדיק אויך בנוגע צו ישועה, וואס דאס איז דאך פון די לשונות וואס זיי זיינען לשונות נרדפים, איינע פארבונדן מיטן צווייטן, אף על פי וואס ס'איז אט דא צווישן זיי אויך חילוקים,

¶29ביחד עם זה האבן זיי אויך אן ענין המשותף, כמובן בפשטות, ועד"ז אויך בעניננו.

¶30און הויבט אן גלייך לאחרי הזכרת שם המאמר, ובהקדם, אז בדיוק איז דאך דער קונטרס ערשט אפגעדרוקט געווארן, וועט מען נאך קענען אריינקוקן אינעווייניק, ו אותיות נחקימות,

¶31און אותיות מאירות, און דעמאלט וועט זיין בדיוק לשון הרב וועט מען דערמאנען, בפרט נאך מפני טירחא דציבורא מערניט ווי נקודות און תוכן הענינים המדוברים במאמר זה.

¶32וואס רבושי זאגט, אויף דעם ענין וואס ער זאגט אין שירת דבורה, וואס דאס איז דאך אויך געווען פארבונדן מיט א גאולה של ישראל און יהושע של ישראל

¶33כמובן בפשטות, על אחת כמה וכמה לויט מדרשי רז"ל בזה, האט זי געזאגט בשירתה, אז דאס איז ”צדקת פרזונו בישראל”,

¶34און ער טייטשט גלייך אפ ר' אשי אז ”צדקה עשה הקב"ה עם ישראל שפיזרן בין האומות” און דאס שטעלט ער דאך גלייך אין דעם מאמר אויב אזוי איז וואס דארף מען אנקומען צו דרך הדרש, אז דאס איז דער טייטש פון פיזרן האט דאך לכאורה געדארפט מלכתחילה שטיין אין פסוק ניט פרזונו בישראל,

¶35נאר פריער דער זיין און דערנאך דער ראש, וואס דעמאלט איז דער פירוש פון פיזרן פיוטם של כתובים.

¶36איז דאך דאס פון גופא פארשטאנדיק, אז די מסקנא ווי הישועה איז, אז פון דעם פיזור ווערט א פרזון, וואס דערפאר איז בשעת דער פסוק דערציילט דאס אין שירת דבורה,

¶37וואס דאס איז געקומען לאחרי המסקנא והגאולה והישועה איז פון דעם פיזור בין ”האומות בזמן ההוא” איז שוין געשטאנען בגלוי דער פרזון בישראל,

¶38און מ'פארבינדט דאס, און מ'זאגט דערביי, אז דאס איז פארבונדן איינס מיט די צווייטע, ווי קומט דאס אז ס'זאל בכלל זיין ”פיזרן בין האומות” און בפרט נאך מ'זאל דאס אנרופן בשם צדקה את הקב"ה עם ישראל?

¶39איז דאס דערפאר וואס דאס איז א ירידה 'צורך עלי' מטעם המובן ליוצרו, בפרט נאך ווי תורה איז דאס נאך מבאר אין דעם ענין בפשטות, אוי אזוי קען מען צוקומען צו פרזונו בישראל ווי ער טייטשט אפ אין מאמר בפירוש הפשוט פון פשטני המקרא,

¶40אז פרזונו בישראל איז דאס מלשון ”פרזית תשב ירושלים”, ביז וואנענט ווי ער ברענגט אראפ אין מאמר, אז דאס באווייזט אז ירושלים ווערט בטל די חומה, ווי א חומה איז מחביל את ירושלים,

¶41במילא נעמט זי אריין אין זיך כאט זי האט דער חומת אש אהי' אני בתוכה נעמט זי אריין אין זיך אלץ מערער און מערער אידן, ביז וואנענט אז דאס איז נאך העכער פון א מדידה והגבלה, וואס לכאורה איז דאך דאס ניט ”אין דרך הטבע”,

¶42וואס דערפאר דארף מען אויך האבן דערצו אז ס'זאל זיין א הנהגה שלא בדרך הטבע, וואס דערפאר איז דערנאך מדה כנגד מדה איז דער שכר קומט אויך למעלה מדרך הטבע.

¶43דורך דערויף וואס ”פיזרן בין האומות” וואס דאס איז דאך היפך הטבע פון אידן, אידן זיינען ”בנים אתם להוי' אלקיכם מקרא מלא” דיבור הכתוב איז דאך א בן דארף דאך זיין ”סמוך על שולחן אביו” עאכו"כ בכמה בכורי ישראל,

¶44עאכו כמה וכמהאחרי ווי מ'איז דורכגעגאנגען 'גלות מצרים' ווי ס'איז געווען דעמאלט, און די ענינים ווי ס'איז געווען בלתי רצויים אין דער זמן שלאחרי זה, און דערנאך איז געווארן ”פיזרן בין האומות” אף על פי וואס דעמאלט איז מען דאך געווען על אדמתם אבער אין זייער אדמתם עצמה, איז דאך געווען די שלטים בזה,

¶45ביי אומות כמסופר אין תנך בפשטות הכתובים, איז דאך דאס במדה, מצד ביאור אין הסברה, איז דאס גאר נאך שווערער צו פארטראגן ווי בשעת מ'איז אין גלות מחוץ ”לארץ ישראל, משא'” כן אין דעם אופן איז דאך דער גלות ”בבית המלך עצמו”,

¶46ובהיכל המלך עצמו, און ווער איז דארט בעה' בית, אז זיי זיינען געקומען מתוך שאמיתי הוא דערציילט מען אויך אט דעם ענין, אז זיי קומען באו עכו ם, און גייען אריין בארץ המלך, און נאך מערער בהיכל המלך, וואס דאס איז דאך אויך דער קשר, ווי ער פארבינדט דאס אין מאמר, מיט ענינו פון חנוכה,

¶47וואס דער חילוק פון חנוכה און פורים, וואס בכלל גייען זיי דאך צוזאמען בנוגע לכמה דינים, בנוגע לכמה תפילות, ובנוגע אויך להנהגות, אף על פי כן איז דאך א חילוק עיקרי ביניהם פורים איז געווען דער גלות מחוץ לארץ-ישראל,

¶48משא' כן חנוכה איז געווען אז נכנסו אין ארץ-ישראל, און דארטן גופא ביז אין ירושלים עיר הקודש ובבית המקדש, ביז אין פנימיות פון בית המקדש, וכאמור ווי דאס איז אויך מודגש אין דער תפילה אין וועלכע חנוכה איז אויסגעטיילט פון פורים,

¶49לאחרי ההתחלה כללית 'ועל הניסים' איז מען דערנאך מחלק צווישן בימי המן ובימי מתותיהו.

¶50אז במילא מתיתאו איז געווען אז ס'איז געווען להשכיחם ”חוקי רצונך”, און אויך פון דתך, און ווי ער טייטשט דאס אפ אין מאמר,

¶51אז די הדגשה בא זיי איז געווען, אז א מצוה וואס איז ניט פארבונדן מיט רצונו של הקב"ה בדוגמא פון מצות שכליות, אנטקעגן דערויף האבן זיי ניט מלחמה געהאלטן.

¶52וואס איז געווען להבירם מדתו, און רצונך און אויך מחוקי רצונך איז אט די וואס זיי זיינען פארבונדן מצד פארוואס טוט מען זיי, פארוואס איז מען זיי מקיים?

¶53דערפאר וואס דאס איז רצונך ניט דערפאר וואס אויך לזה מכריח אדער טבע זה מכריח וכיוצא בזה, און אנטקעגן דערויף און אין דערויף איז באשטאנען דער גלות,

¶54אין וועלכע מ'האט געוואלט אריינציען אידן אין זמן חנוכה, וואס דאס קומט בסמיכות ובהמשך צום 'חג החגים' פון י'ט' כסלו בפשטות, איז דאך דאס בימים הסמוכים,

¶55ובפרט נאך לויט דעם סיפור הגאולה איז דאך אויך געווען וואס דער בעל הגאולה, דער אלטער רבי, האט זיך מתעכף געווען בדרכו, ביז וואנענט ס'האט אריינגעצויגן ענין הגאולה ומאמרי הגאולה אין די ימי חנוכה שלאחרי זה,

¶56כמבואר אין דעם סיפור הגאולה פון דעם אלטן רבי'ן, פון נשיא דורנו אין די ליקוטי דיבורים בכלל ובפרט פארבונדן מיט די דיבורים מיט דעם פארברענגען וואס ער האט געהאט י'ט'כסלו און כ' כסלו, ווי שוין אויך אפגעדרוקט וואס דארט האט מען דעם דיוק אין לשון הרב און אויך אין פרטי המאורעות.

¶57וואס דערפאר איז אויך כדי צוצוקומען צו אן אופן פון ”פרזות תשב ירושלים” אז דאס איז אן ”עיר, שחוברה לה יחדיו” וואס דארף מחבר זיין דורך דערויף וואס זי האט א חומה, וואס דאס איז דאך אויך בפשטות ווי אזוי איז אן עיר מחבר היושבים בתוכה דורך דערויף וואס זי האט א חומה,

¶58משא' כן ווען זי ווערט פרזות איז ניטא קיין ענין של חיבור.

¶59ירושלים האט ביידע זאכן, שחוברה לה יחדיו וואס אויב דאס איז תמיד כל הימים עאכו"כ ווי ירושלים ווערט נתעלה אין א דרגא נעלית יותר, ורמר,

¶60ביז ”פרזות תשב ירושלים” איז דאך זיכער, אז בישת אן בתקפם די אלע מעלות וואס זי האט געהאט ביז דעמאלט, ואדרבא זיי ווערן נאך אויך נתעלה.

¶61וואס דאס ווערט אויפגעטאן דורך החכת אש אני בתוכם וכמבואר אין די דרושים וואו ס'רעדט זיך, און אין 'מאמרי רז"ל', ווי אזוי ס'איז דא די ביידע הפכים אין ירושלים, ”פרזות תשב ירושלים” וביחד עם זה איז אויך אני אהי' לכם את אש.

¶62וואס על דרך זה אויך, און דאס איז אויך דער ביאור בפשטות, פארוואס?

¶63כדי ס'זאל צוקומען די ישועה ווי דבור האט געזאגט בשירתה אז ס'זאל זיין פרזונו בישראל פון לשון פרזות דארף זיין דער פירוש והקדמה בזה, ווי ס'איז געווען דעמאלט אויך בפשטות, אז ס'איז געווען דער ”פיזרן בין האומות”, און אויך דער פיזרן שלא בעל דרך הרגיל,

¶64אז ”פיזרן בין האומות” ווי די אומות זיינען במקומם, נאר ווי ס'איז געווען בא ענין של שירת דבורה, אז די אומות זיינען אריינגעגאנגען אין נחלות ישראל, און זיי האבן דארט איבערגענומען די בעה"ב טישקייט, עד כדי כך ווי ס'איז געווען בא חנוכה ארויסגיין אנטקעגן ”חוקי רציונך”,

¶65ועל דרך זה אויך אין זמן דבורה בהנוגע די גזירות בזמן ההוא.

¶66און מ'פארבינדט דאס אויך, און דאס איז אויך דער קשר האמור לפני זה, אז ווי מ'איז ממשיך אין דער שירה, מכול מחצצין בין משאבין און ווי ער ברענגט אראפ אין דעם מאמר דער דרשת רזיל בזה,

¶67אז מחצצין איז דאס מבלשון חציצה ומחיצה און דאס גייט אויף ענין התורה, וואס זי לערנט להלכות חציצה, כדי ס'זאל קענען זיין א טבילה ממ�י הדעת, הבלתי טהורים, ווי דער רמב"ם איז מבאר אין סיום הלכות מקוואות, אז טבילה, אף על פי וואס ”גזירת הכתוב הוא”,

¶68דערפאר וואס די בלתי רצויות איז דאך ניט אן ענין וואס מ'קען אים אראפוואשן מיט מים, ”אף על פי כן רמז יש בדבר”, א תבל במי הדעת, אין אמת'ן דעת, וואס דאס איז דער דעת פון תורה אט דעמאלט ווערט ער טהור דערפון.

¶69וואס דאס איז אויך וואס מ'זאגט, אז ס'דארף זיין אין אזא אופן אז במי הדעת נעמען אים דורך, במילא טאר ניט זיין קיין חציצה, ווארום אויב ס'איז דא א הפסק און א מחיצה צווישן אים מיט דעם ”מי הדעת” איז אט דעמאלט איז דאך דאס אויף אים ניט פועל.

¶70און אויך דער פירוש מחיצה, און אויך ”מבדילין בין הטמור להטהור”, אז דורך דערויף, נוסף וואס ער טוט-אויף מיט זיך, און ער איז תבל במי הדעת בשלימות, במילא ווערט ער א טהור בשלימות, איז אויך דא ווי אומר אל תמור תמור ואל תהור טהור די גאנצע חלקו בעולם,

¶71ועל ידי זה בכל העולם כולו, אז ס'זאל אויפשטעלן, ”להבדיל, בין הטעמו ובין הטהור וכו,'” ועד כדי כך אויפצושטעלן, ווי ער זאגט אין תורת כהנים, און רש"י ברענגט דאס אראפ בפירושו על התורה,

¶72אז אפילו אויף קענען מבחין זיין אין א ”חוט השערה”, וואס זי טוט-אויף מברר זיין צי ס'איז געווען א כשרה ווארום ס'איז געווען רובו של סימן, אדער ס'האט געפעלט א ”חוט השערה” ווערט דאס דעמאלט פונקט דער היפך מזה, כמבואר בארוכה אין די ענינים.

¶73און דורך דעם אלעם קומט מען צו אויך, ווי ער חזר"ט איבער צום צווייטן מאל, בסוף השירה, נאכאמאל דער ענין פון פרזון, וואס דאס איז נאכמער מדגיש כפליים לתושי אז ס'ווערט נאך א גאולה בכפליים,

¶74וואס 'כללות ענין' הגאולה איז דאך, ווי ער זאגט אין מדרש, אז די אותיות וואס זיי זיינען כפליים, ווי די אותיות מנצפך וואס זיינען דאך דא ווי זיי זיינען פשוטים און ווי זיי זיינען כפופים זיינען זיי מרמז על ענין הגאולה, און כמבואר בארוכה אין מדרשי רז"ל וואס איז דא דער קשר?

¶75דער ענין הגאולה אמיתית איז דאך אז ניט נאר ס'ווערט בטל דער ענין הגלות, נאר אדרבא, בדוגמא ווי דער רמב זאגט בנוגע צו צומות,

¶76אז די אלע צומות איז נוסף וואס זיי ווערן בטל ווערן הימים האלו, איז ווערט גלייך נאך דערויף דער ענין וואס זיי ווערן נפח למועדים ולימים טובים, ובלשון העבודה והמוסר והגמרא,

¶77אז ס'זאל ווערן דער ענין פון אתהפכא, ”זדונות נעשו לו כזכיות"”, ביז וואנענט אז זדונות ווערן זכיות ממש, כא סיום אין מסכתא אומה, אז דאס איז דער אויפטו פון 'תשובה מאהבה' דוקא, וואס אט דעמאלט ווען זדונות ווערן זכיות, ביז זכיות ממש,

¶78האט ער כפליים לתושי סיי זכיות מעיקרא און סיי זכיות וואס זיי זיינען נתהפך געווארן פון זדונות.

¶79וואס על דרך זה איז דאך אויך דער 'כללות ענין' הגאולה, בפרט נאך די גאולה לאחרי הגלות מחוץ לארץ ישראל, ובפרט נאך לאחרי הגלות הארוך,

¶80ביז וואנענט אז עיידן האלטן אין איין שרייען 'עד מתי' כלו כל הקיצין אפילו די קיצין זיינען שוין כלה, על אחת כמה וכמה אז דער גלות איז שוין דארף זיין כלה, און אף על פי כן איז עדיין לא בא וכו כמבואר בארוכה.

¶81קומט אויך צו דער ענין, אז נוסף וואס ס'איז געווען ווי קודם הגלות, וואס דעמאלט איז דאך אידן געווען כבן וואס ער איז ”סמוך על שולחן” עביר,

¶82דערנאך איז געווען אן ענין של ירידה בגלות, בארץ-ישראל עצמה, און דערנאך נאכמערער מחוץ לארץ-ישראל, און אין דערויף גופא א גלות הכי ארוך,

¶83כאמור ומוזכר לעיל, איז דאך דאס ירידה 'צורך עלי' אז ס'זאל זיין אלך גמרא לו כפליים לתושי אין דער עלי אן עלי' כפולה,

¶84נוסף ווי דער מעמד ומצב ווי ס'איז געווען מיקרה מלכתחילה מסובין ”על שולחן אביו” המלך, ווערט דאס נאך כפליים לתושי', און ווי מ'זעט דאס אויך בפשטות, אז דער אויבערשטער האט אזוי קובע געווען אין טבע בני אדם, כולל אויך אין טבע פון א בן מלך און פון א מלך בשר ודם,

¶85אז לאחרי ווי דער בן איז גלה משולחן אביו אדער עאכו"כ משולחן אביו המלך, איז דערנאך אז ער איז חוזר איז דאך דאס דעמאלט א שמחה, ניט נאר כפליים צוויי מאל אזויפיל,

¶86נאר כפליים מערניט וואס באווייזט אז דאס איז צוויי סוגים, אבער דאס איז אין אן אופן באין ערוך לגמרי, אפילו דער ענין פון שמחה על דרך פון תמידין כסדרן ווערט אויך אין אן אופן פון באין-ערוך ווי ס'איז געווען תמידים לפני שגלו משולחן אביו המלך,

¶87ווי מ'זעט דאס אויך בפשטות ביי א מלך בשר-ודם, ביז אפילו בפשטות ביי א בן ואף פשוטים, לא בדקים מלכים.

¶88און ווי תורה איז דאך מסביר, אז ”אסתכל באורייתא וברא עלמא” די אלע ענינים וואס זיי זיינען דא אין וועלט, איז פונקט אזוי ווי ווי אזוי איז דא אין וועלט דער ענין פון שמים וארץ וכל צבאיהם,

¶89איז דאך דורך דערויף ווי ער זאגט אין זהר אסתכל באורייתא איז אזוי ס'שטייט אין תורה אז ”בראשית ברא אלקים את השמים ואת הארץ” האט ער באשאפן שמים וארץ, ועל דרך זה בא כל צבאיהם ביז א פרט הכי קטן, א פרט שוין בפרט,

¶90ובפרט נאך לויט תורת הבעל שם טוב, אז 'בכל רגע' ורגע ווערט די התהוות 'מאין ליש' אין אן אופן ווי ס'איז געווען בפעם הראשונה, כמבואר בארוכה אין שער היחוד והאמונה פון דעם בעל הגאולה פון דעם אלטן רבי'ן, און מער בארוכה אין די דרושים פון נשיאים ממלא-מקומו ביז נשיא דורנו,

¶91כמוזכר כמה פעמים אין די התוועדות שלאחרי זה, מיט די תוספות אז דאס איז מאין ואפס ממש, און מיט דער הוספה אז דאס איז פונקט ווי ס'איז געווען דעם ערשטן מאל בשעת הבריאה, בפשטות דעם ערשטן מאל.

¶92איז דאך פארשטאנדיק דער גודל הענין והחידוש שבדבר, וואס דאס גיט אויך א ביאור, על כל פנים במקצת, פארוואס איז דא דער ”פיזרן לבין האומות”?

¶93ווארום מ'דארף צוקומען צו פיזרונו פרזונו בישראל אין אן אופן הכי נעלה, ביז אין אן אופן וואס ס'איז העכער פון אלע-ערליי אופנים, למעלה מכל מדידה והגבלה,

¶94אויך אין דעם ענין פון גאולה, ביז ווי מ'זאגט אין דעם שיעור תהלים פון היינטיקן טאג בסיומו ”שירו להוי' שיר חדש”, איז מען דאס מסביר בזה אין מכילתא,

¶95און תוספות ברענגט דאס אראפ אין פסחים, וכיוצא בזה בכמה מקומות, ”שירה להוי' שיר חדש” אז אזוי איז שירה לשון נקבה, דערפאר וואס די שירה איז פארבונדן מיט א גאולה, וואס דערנאך איז געווארן א תש כך כך כנקבה איז געווארן דערנאך ווייטער א גלות,

¶96משא"כ ”שירה להוי' שיר חדש” דער סיום פון שיעור תהלים פון יום זה איז דאס אין אן אופן, און מ'זאגט דאס בגלוי ובדיבור, וואס בשעת הנבואה קומט אראפ בדיבור, ובפרט נאך על-ידי הציבור וואס מאכט דערפון א שיעור קבוע,

¶97קבוע בנפש, ביז דאס ווערט א קבוע בדיבור, דאכט דאס אויך א קביעות אין עולם בפשטות, און ווי דער רמב"ם זאגט, אז א ענין וואס ”לפי רוב המעשה”, א זאך וואס מ'חזר'ט איבער כמה פעמים, און דאס קומט אראפ במעשה הקימת חתיו הוי מעשה וואס דעמאלט ווערט דאס נקבע בנפשו,

¶98און דורך דערויף ווערט דאס נקבע בחלקו בעולם, וואס דורך דערויף ווערט דאס אויך נקבע פון ”לשון קביעות בכל העולם כולו”, אז ס'ווערט דער ”והיתה להוי' המלוכה” די גאנצע וועלט ווערט אויסגעלייזט מיט כל העמים כולם, שפה ברורה,

¶99אויסגעלייזט פון זייער מעמד ומצב אין זייער גלות, פון די שבע מצוות בני-נח וכיוצא בזה, און ס'ווערט א גאולה אמיתית והשלימה, ביז בפשטות,

¶100אז בנערינו ובזקנינו בבנינו ובבנותינו ו ”כספם וזהבם איתם” דער גאנצער רכוש זייערער ברוחניות, על אחת כמה וכמה דער גאנצער רכוש זייער בגשמיות,

¶101ווי פארשטאנדיק פון מאמר חז ל, אז סעידים, ”בתי כנסיות ובתי מדרסות” שבחוץ-לארץ, אדער ווי דער גירסא איז בבבל לעלות לארץ ישראל מיט כל הענינים וואס געפינען זיך אין די בתי-כנסיות ובתי מדרשות,

¶102על דרך זה אויך פארשטאנדיק בנוגע לרכושו ממונו של אדם, וואס דאס ווערט דאך דערנאך חסד תורה ”על ממונם של ישראל”, און ער ווערט אויף דערויף באלעבאס, וויבאלד אז ביי אים איז ווער איז ביי אים באלעבאס, דער חלק אלוקה 'ממעל ממש',

¶103וואס אין אים איז א באלעבאס אויף ז' 'נפשי הבהמית', במילא ווערט ער אויך א באלעבאס אויף גופו וחלקו בעולם, כולל אויך על ממונו ועל נכסיו וכו.'

¶104און דאס ברענגט בפשטות, כאמור לעיל, אז מ'קומט אין 'ארץ הקודש' אין אן אופן, אז דארט איז ניטא קיינע שליטה לענינים לאומות העולם,

¶105עאכו"כ אז דארט איז ניטא קיין שליטה לענינים וואס זיי זיינען פארבונדן מיט א ענין סדר צו אידן און צו אידישקייט, אז ס'ווערט כולו על טהרת הקודש, אין אן אופן אז מ'דארף דאך גאר אין דערויף ניט מפלפל זיין און בוחן זיין, צי דאס האט א חוטה שערה מערער מכריע,

¶106אדער דאס איז מער ווי א 'חוט השערה' וכו ווארום ס'ווערט כאמור לעיל בנוגע צו טבילה, אז א טבילה קען ניט זיין רובו ס'דארף זיין כולו, ובפרט נאך מיט דברי סופרים,

¶107וואס ”חמורים דברי סופרים” און נאך מערער ”חביבין דברי סופרים”, איז אפילו מיעוטי וויבאלד אז דאס איז ביי אים 'תופס מקום' מקפיד עליו איז דאס שוין מעכב ער זאל ווערן א טהור כדרוש, און אין דערויף באשטייט די חביבות פון גלות חזה המר והארוך,

¶108ביחד מיט דער צדקה, וואס פיזרם בין האומות און מפזר געווען צווישן זאכן פארבונדן מיט ניט-אידן, ביז וואנענט אז מ'וויל גאר רחמנא ליצלן מאכן דערפון אז דאס געהערט צו א אידן, און אז א איד דארף זיך אזוי פירן דערפאר וואס אומות העולם פירן זיך אזוי אויף, וואס דאס איז פונקט א היפך פון 'איפכא מסתברא' תורה זאגט,

¶109אז דער ענין פון אידן איז, וואס נפלינו מכל העמים, ”בחר בני מכל העמים”, און דערפאר איז ”נתן לנו את תורתו” ו”גדול לימוד שמביא לידי מעשה”,

¶110און אז מ'זאגט אט די טענה פארוואס דארף מען אזוי טאן דערפאר וואס דעת הרוב און אומות העולם פינען זיך לדעת הרוב איז דאס א טעם וואס תורה האט מלכתחילה מזהיר געווען מ'זאל זיך היטן דערפון, אז דער אויבערשטער איז ילך לפנינו וואס דאס איז דאך געווען פארבונדן מיט משה'ס תענא,

¶111”ונפלינו אני ועמך מכל העמים” וואס אלע געפינען זיך על פני הארץ, וביחד איזה שטייט מען אין אן אופן פון נפלינו וואס דא איז דאך אויך יעדער ענין אין תורה איז דאך בדיוק, איז ניט דער לשון ווי ס'שטייט בכמה מקומות והבדילנו מן העמים נאר דא זאגט מען, אז אין וואס פאר אן אופן איז די הבדלה?

¶112אז דאס איז אן ענין של פלא לגמרי, וואס דערפאר איז דאס ניט נאר הבדילנו מן העמים נאר ס'ווערט בנפלינו אני בעמך ”מכל העמים אשר על תמי האדמה” וואס דאס איז דאך אויך פארבונדן מיט די אגרת פון דעם בעל הגאולה, וואס שרייבט אויך אין זיין אגרת אין וועלכע ער איז מבאר ענין הגאולה שלו באופנה,

¶113אז אויך בעיני עמי הארץ און שרי הארץ איז אויך געווען אן ענין של נפלאות, און חזר"ט דאס איבער כמה פעמים, און פארבינדט דאס אויך מיט ”פדה בשלום נפשי” כשקריתי פסוק פון ”פדה בשלום נפשי” איז אט דעמאלט האט מען אים אנגעזאגט דער ענין הגאולה, אז מ'האט אויך די הבטחה,

¶114אז דער ענין פון דער פדי איז דוקא אין אן אופן פון שלום, ובפרט נאך בשעת דער ”פדה בשלום נפשי” פון דעם אלטן רבי'ן ווערט דערנאך נתבאר בארוכה אין די דרושים פון בני ממלא מקומו פון דעם מיטעלן רבי'ן,

¶115אז דאס ווערט אזא ”פדה בשלום” אז ס'איז גאר ניט שייך דער ענין פון קרב מיט אן ענין בלתי-רצוי, ווארום ס'ווערט אינגאנצן בטל כל ענין המבלבל, און ס'בלייבט מערניט ווארום וואס רוח הטוב מה אויר מן הארץ און ס'בלייבט מערניט ווי טובה וקדושה,

¶116ואף על פי כן איז ”ילכו מחיל אל חיל” ס'איז דא דער ”קב שלו” ואדרבא מחיל אל חיל ווארום ס'איז ”פני אלי וחנוני” אז דער אויבערשטער קערט זיך מיט די פנימיות שלו, מפנימיות כמבואר די קבלה און אראפגעבראכט אין חסידות, אז דאס איז דער חידוש פון שיר חדש פון דער גאולה לעתיד לבוא.

¶117איז 'פני אלי' וחנני און אין אן אופן פון חנני אז מ'רעכנט דאך ניט צי דאס איז מדה כנגד מדה און צי האט ער געהארעוועט אזויפיל, נאר וויבאלד אז דאס רעדט זיך אז מ'קערט זיך דער אויבערשטער אליין אין פניו שלו אלי איז אט דעמאלט ווערט גלייך וחנני און ס'ווערט אין אן אופן של פנימיות,

¶118ביז ”פנים בפנים דיבר הוי'” אליכם תורה חדשה מאיתי תצא און נאכמערער אז ו”ילמדו עוד איש את רעהו ככולם ידעו אותי” מקטנם ועד גדולם,

¶119וואס אף על פי וואס אין לימוד כמה ענינים בתורה, און אויך כמה ענינים פון ידיעה אין ענינים של ספירות וקבלה, איז דארט איז נאך דא די חילוקים קטנם און גדולם בשעת ס'קומט אבער צו דער עיקר הידיעה, וואס דאס איז ידעו אותי און ווי דער רמב איז מסיים ספרי,

¶120אז בזמן ההוא, אין די ימים פון 'אחרית הימים', וואס דאס איז ימות המשיח, וועט זיין עוסק כל העולם כולו, מערניט ווי לדעת 'דעת בוראם', ביז אין אן אופן ”כמים לים מכסים”, וואס דאס דעקט זיך צו די גאנצע מציאות פון די אלע ענינים וואס געפינען זיך בים,

¶121וואס אף על פי וואס תורה זאגט אז כל מה וואס ס'איז דא ביבשו נמצא בים אחוץ ווי דא די צוויי זאכן וואס מ'רעכנט דערביי, איז ווערט דאס ”כמים לים מכסים” אז ס'ווערט אינגאנצן צוגעדעקט, און בשעת מ'גיט א קוק 'בעיני בשר' זעט מען מערניט ווי מים, וואס דאס איז פארבונדן אויך מיט דמי הדעת הטהור,

¶122תורה און בפרט נאך תורה חדשה, כמוזכר לעיל.

¶123און ויהי רצון, אז פון דעם דיבור בענינים אלו, און יום זכאי זה פון יום הגאולה פון א נשיא בישראל, און וואס האט געלאזן על דרך ווי ”צדיקים דומין לבוראן” האבן זיי זיך אריינגעגעבן אין זייערע ספרים און אין זייער תורה,

¶124ביז וואנענט אז מ'זאגט אויף א בעל וואס תורה ”נקראת על שמו” אז בדוגמא ווי מ'זאגט כביכול אויפן אויבערשטן, אז בשעת מ'לערנט זיין תורה, ”אותי אתם לוקחים” און אויך דער דיוק ”אותי אתם לוקחים” על דרך זה אויך בנוגע צו בעל הגאולה,

¶125אז מ'לערנט תורתו אנהויבנדיק פון ספר התניא, ועל דרך זה די ביאורים שלא בזה, פון זיינע בזה, און די ביאורים פון נשיאים ממלא-מקומו, ובדיוק ממלא-מקומו, ביז אין אן אופן אז דער מקום ווערט אויסגעפילט אינגאנצן,

¶126בדוגמא ווי תבילה, וואס תבילה דארף אויך זיין דוקא א תבילה שלימה, אפילו א שר וואס דאס איז א הר וואס דאס איז א טפל לגוף, איז אויב דארף דאס אויך ניט זיין על פני המים, נאר ס'דארף זיין אין דעם מוה דעת טעיא,

¶127על דרך זה אויך, וכאמור והעיקר, דוקא בפשטות, אז במהרה בימינו ממש, ביז אין אן אופן פון ”לא עיקבן אפילו כהרף עין” קומט גלייך משיח צדקנו, דוד מלכא משיחא,

¶128און נעמט ארויס און גייט מיט יעדער אידן און מיט אלע אידן, און נאך מערער ס'קומט דער אויבערשטער אליין, ווי רש"י ברענגט אראפ בפירושו על התורה, וואס דאס איז דאך א פירוש וואס ער לערנט מיט א ”בן חמש למקרא”,

¶129ווארום ביי א ”בן חמש למקרא”, וויבאלד אז דאס איז א אידיש קינד, לייגט זיך דאס ביי אים אפ אז דאס איז פשוטם של ענינם, אז דער אויבערשטער זאגט ווי רש"י ברענגט אראפ אתם תלוקטו לאחד אחד אז דער אויבערשטער אליין קלייבט צוזאמען און נעמט יעדער אידן, מקטנם ועד גדולם, הכל ”האנשים והנשים והטף” ביז קטני קטנים,

¶130און גייט מיט זיי צוזאמען, ”ושאבתי את שבותכם” ניט אם, נאר וואס דען?

¶131את שבותכם אז מ'גייט אלע צוזאמען, וכאמור בהרף עין אין ארצנו הקדושה, ”ארץ אשר” ”תמיד עיני הוי' אלקיך בה מרשית השנה ועד אחרית שנה” און דארטן גופא איז ירושלים איש שחוברה לה יחדיו וביחד עם זה אויך ”פרזות תשב ירושלים”,

¶132און דארטן עצמו אין בית ה”מקדש השלישי, מקדש אדנ' כוננו ידיך” וואס דאס איז דאך כיעקב שקרו בית וואס בית ווערט דאך אן ענין נצחי, וואס דאס איז דער אויפטו פון יעקב'ן וביחד אויך,

¶133אף על פי וואס א בית על פי הלכה האט דאך כסלין און האט מחיצות וכיוצא בזה, און דוקא דעמאלט איז מקרא בית און ראוי ”לדירת אדם ביחד” עם זה איז דאס אזא בית אויף וועלכן מ'זאגט,

¶134אז ”נחלת יעקב” וואס דאס איז דאך ביתו של יעקב ווערט אין אן אופן אז ס'ווערט אן ענין פון ”נחלה בלי מיצרים” ביז אין אן אופן פון ”ופרסת ימיו קודמא וצפונה ונגבה”, אן מדידות והגבלות ומחיצות 'כלל וכלל', און מ'זעט דעמאלט בגלוי ווי אזוי ס'איז געווען א צדקה שפיזרן,

¶135ווארום אותך הוי' כאנפת בי אבער ביחד עם זה איז שוין כלו כל הקיצין און ווי תורה דערציילט בהנוגע צו דעם ערשטן גלות, 'גלות מצרים', אז אידן האבן זיך געבעטן, און אברהם אבינו האט זיך געבעטן, אז גענוג דער ”רכוש גדול” ס'איז מספיק ווי מ'האט שוין,

¶136און ס'דארף האבן די גאולה האמיתית והשלימה ווי ס'איז געווען דעמאלט, על אחת כמה וכמה לאחרי מעשינו ועבודתינו אין די טויזנטער יארן וואס ס'איז שוין דורכגעגאנגען פון דעמאלט אן, כולל אויך, ובמיוחד, די עבודה פון נשיאים וצדיקי הדור, כולל וברושב לראשונה דער וואס דאס איז ”מזלו גובר” אין דעם יום זכאי,

¶137פון זיין גאולה, וואס דאס ווערט דאך א גאולה נצחית, במילא איז דאך פארשטאנדיק אז זי איז מאיר, און ניט נאר מאיר זי ווערט א מאיר אין דעם טאג פון וועלכן ס'ווערן באלויכטן די אלע טעג לאחרי זה, על אחת כמה וכמה די ימי חנוכה שלאחרי זה, ובפשטות, כאמור,

¶138אז בשעתך וברגעך ו”לא עיקבם אפילו כהרף עין” זיינען אלע אין 'ארץ הקודש', און 'ארץ הקודש' איז באופן אז ירחיב הוי' גבולך,

¶139און ניט נאר אז ס'איז ניטא די גוי'שקייט פון די שבעה אומות, נאר אפילו ניט די גוי'שקייט פון ”קני קניזי וקדמוני”, וואס כמבואר אין ספרי הדרוש והמוסר ובפרט אין קבלה און חסידות גייט דאס אויף מוחין דלעומת זה,

¶140אז מ'נוצט רחמנא ליצלן דעם שכל וואס א איד גיט א אידן, אז ער זאל זיין אן ”עם חכם ונבון”, און זאל וויסן דער אמת לאמיתתו פון 'בריאות העולם', אז אף על פי וואס עולם איז דאס מלשון הסתר איז דאס מערניט ווי א הסתר במבט ראשון,

¶141און אויף דערויף גיט מען אים ”חכמתכם ובינתכם” וואס זי איז פארבונדן אז ”היא חכמתכם ובינתכם” מיט 'חכמת התורה' ווערט מלכתחילה בטל כל בעתך און כל סברא,

¶142אז וויבאלד אז א ניט-איר טוט באופן כך וכך, במילא דארף א איד אפטרעטן, כשעל אפילו, פון זיין אידישקייט, ווארום אזוי האלט די וועלט, איז ניט נאר ער רעכנט זיך ניט דערמיט נאר אדרבא ער קערט איבער די וועלט,

¶143און ס'גייט מלכתחילה אריבער די גאנצע וועלט, עאכו"כ די אלע ענינים פארבונדן מיט אידן, און מ'דארף ניט אנקומען צו מלחמות, ואדרבא דעמאלט איז בימים האלו אין שם לא מלחמות ולא תחרות לא מחלוקת מיט די אלע ענינים ווי דער רמב"ם רעכנט דאס אויס,

¶144אלס הקדמה צו ”כמים לים מכסים” און די אלע ענינים בעגלו דידן ממש, במהרה בימינו ממש.