Text

¶1אוי האמור ווערנדיק ווי גערעדט פ ר דעם, ז ט ד ס וו ס איד ד רף ניכר זיין אידישקייט, אפילו במאכלו ובשתייתו, ווען ער עסט און טרינט און פירט זיינע מסחרים וכו ד רף זיין ניכר,

¶2ז דער איז ”החכם ניכר” און ווי דער לטער רבי טייטשט איז ”זהו חכם הרואה את הנולד” ז יעדער ז ך וו ס ער דערזעט זעט ער ווי זוי ד ס

¶3ווערט געב רן 'מאין ליש' דורך דעם דבר הוי' וו ס ער איז נצב בשמים און ער שטייט אין ן אופן פון ”לעולם הוי' דברך נצב בשמים” כמבואר בארוכה די תורה פון בעל שם טוב בזה, אין שער היחוד והאמונה ובעל השמחה ביי דעם לטן רבי'ן,

¶4איז דער חכם איז ד ס איז ביי אים ניכר באכילתו ובשתייתו ובכל עניניו.

¶5ד ס הייסט אין נדערע ווערטער ס'איז ד ז כן אין וועלכע ס'איז ביי אים ד שינויים, מ ל איז ער זיך עוסק אין אכילה, מ ל איז ער זיך עוסק אין שתי', מ ל איז ער זיך עוסק אין, להפזיל, 'לימוד התורה' 'וקיום המצוות',

¶6בער אין איין ז ך וו ס ס'איז ניטא אין דערויף קיין הפסק איז ט ד ס איז וו ס ”החכם ניכר” ס'ד רף זיין אין יעדער זיין תנועה וענין ד רף זיין ניכר ז ער איז חכם הרוהר פון עולם.

¶7איז ד ך דערפון פ רשט נדיק, ז אויב מ'העלפט רויס אידן אין וו ס פ ר ענין ס'ז ל ניט זיין קען ד ס ניט גענוצט ווערן לס איז נצלות לס ן אויסרייד,

¶8ז דערפ ר ד רף ער זיך ניט פ רנעמען זיך מיט מ כן דעם אידן אידישער מערער אין זיין לעבן ווי איד ד רף לעבן, וו רום העלפט אים רויס אין ן נדער אופן ס'איז ד ך ניט שייך צו ז גן, ז דערפ רוו ס ער טוט תורה מענטשן אין איין ז ך ב פרייט ד ס אים פון זיין חוב,

¶9פון זיין וו ס ער ה ט אויף העלפן ט דעם מענטשן ער ז ל זיין מענטש, ער ז ל זיין ן ענין של קיימא ער ז ל ה בן דעם קיום ווי זיין קיום איז.

¶10על דרך ווי מ'זעט אין עניני הגוף, ז מ'קען ניט ז גן, ז דערפ רוו ס ער העלפט אים רויס אין ז ך וו ס העלפט אין-אבר, ב פרייט דאס אים פון רויסהעלפן אים אין דעם ענין וו ס אין דערויף הענגט זיין ג נצער קיום זיין ג נצן חיות,

¶11וו רום די ג נצע ז ך וו ס ער ד רף ה בן אכילה ושתי' וכו איז ד רף מען ד ך אויף דערויף ה בן דבר של קיימא מענטש וו ס ער איז זכר ושתה איז זיכערע ז ך אויפה לטן אים, ז ער ז ל זיין דבר חי אין זיין חיים ט ד ס איז צום לעם ערשטן זיין חוב און אויך זיין סחוב.

¶12דערנ ך קומט דער ענין וו ס ער ד רף אים העלפן בכל שאר הענינים וו ס ער קען אים העלפן, וו רום ואהבת ורעך כמוך ונקט זוי ווי זיך העלפט ער, ניט נ ר אין ענינים עיקריים,

¶13נ ר אויך אין ענינים חלקיים וו ס איז פ רבונדן מערניט מיט איין אבר פון זיין גוף, דער מערניט מיט איין טייל פון זיין זמן על דרך זה ד רף אויך זיין אידן בהנוגע צו צווייטן מענטשן.

¶14בער ד סקען ניט נוצן אלס בפרייאונג, ז מ'ז גט אידן, ז וויב לד ז דו ביסט דעם צווייטן ס'איז ב ס, וו רום מ'ה ט ב דיר דזשער במילא וועט ער זיך צוהערן צו דיינע ווערטער מערער ווי ער וועט זיך צוהערן צו ווערטער פון מענטשן ווייט וועמען ער טרעפט זיך אויף גלייכן אופן?

¶15ער איז פון אים ניט מקבל קיינע ענינים.

¶16קען ער ניט ענטפערן, ז וו ס ה ט ד ס ביי אים פ ר שייכות ער ה ט אים געדונגען ער ז ל ביי אים ט ן ביי דעם ענין, און דערפ ר ד רף ער אים ב צ לן שכר טירחא פרנסתא וו ס ה ט ד ס שייכות ער ז ל רעדן מיט אים וועגן הנחת תפילית און אכילת כשרות און שמירת שבת

¶17און טהרת המשפחים מיט לע ז כן ניט ער איז ר און ניט ער איז 'מגיד משרים' און ניט ער איז מוסרם ז גער ער איז מערניט וו ס דער אויבערשטער ה ט געוו לט, ז די פרנסה פון דעם צווייטן ז ל ער זיין אויף דערויף שליח, דורך דערויף וו ס ער וועט ביי אים רבעטן אין אפיס וועט ער דורך אים ה בן זיין פרנסה, בער ניט אויף דערויף ה ט אים דער אויבערשטער געמ כט שליח בהנוגע צו אידישקייט.

¶18אויף דער קומט אונז צו לערנען ט די משלים האמורים, ז מה-ד ך ז ער העלפט אים רויס אין פרנסה גשמית, על אחת כמה וכמה ז ער ד רף אים רויסהעלפן אין ז ך וו ס היא ”חיינו ואורך ימינו” ט ד ס איז דער חיים, און חיים אין ן אופן פון אורך ימים פון יעדער אידן.

¶19איז ז ער ווערט אידן, איז יעדער אידן ד רף ער זיך משת גל זיין, ז יענער ז ל ה בן חיים און חיים מיט אורך ימים אין דעם חיים, על אחת כמה וכמה, ז ער ה ט צוט ן מיט אידן א פטער, און ער ווייס, ז דער איד וועט זיך צו אים צוהערן מערער וויפל ער וועט זיך צוהערן צו צווייטן אידן איז קיין נפקא מינה ניט מצד וו ס ער וועט זיך צו אים צוהערן,

¶20וו ס די סיבה אויף דערויף ז ל ניט זיין בער דער מסובר מיט ד ס וו ס ס'ד רף דערפון רויסקומען, ז ער מוז אויסנוצן זיין ב ק נשאפט און זיין ווירקונג און זיין השפעה אויף מ כן דעם צווייטן אידן אידישער, וו ס דורך דרי ן מ כט ער אים לעבעדיקער, וו רום אידישקייט ביי אידן ט ד ס איז זיין חיות,

¶21ט ד ס איז זיין עצם און ד ס איז זיין מהות.

¶22איז שאלה וו ס ער איז ניט קיין רב און ניט קיין ”מגיד משרים” און ניט קיין מוסר ז גער וכו ד רעדט זיך ניט וועגן פסק'ענען שאלות, און ד רעדט זיך ניט וועגן ז גן מוסר ד רעדט זיך מיטהעלפן צווייטן אידן ער ז ל זיין לעבעדיק, דער ז ער איז לעבעדיק ז ל ער ווערן נ ך לעבעדיקער, און ביז וו נענט ער וועט ה בן אורח ימים,

¶23ביז וו נענט ז דער צווייטער איד וועט אויך ווערן, ווי גערעדט פריער משפיע אויף איינווירקן אויף זיין ג נצע סביבה אויך מ כן לעבדין.

¶24וו ס דערפ ר איז אין ”חח תוכיח את עמיתך” שטייט אויף דערויף ניט קיין גדרים, ז ד ס איז געז געוו רן מערניט ווי פ ר ר, דער מערניט ווי פ ר 'מגיד משרים', פ ר מוסר זבר וכו ד ס איז איינע פון די תר' י' ג' ג' מצוות,

¶25וו ס אויף דערויף ז גט מען, ז רמ� מצוות עשה איז גזגד רמ� אברים איז ד ס מענטש, איד, וו ס ה ט רמ� אברים, איז צווישן די רמ� אברים אויך ד ן אבר,

¶26וו ס ד ס איז פ רבונדן מיט דעם קיום פון מצוות עשה אין חיח תרחיח את עמיתך ער וויל ד ך זיכער זיין ”תמים תהי' אים הוי' אלקיך” ווי דער לטער רבי טייטשט ס ן, ז ד ס איז דורך דערויף וו ס ער איז תמים אין קיום רמך מצוות-עשה, וו ס ד ס איז כנגד רמך עובד, און שמירת שסה מצוות לא-תעשה,

¶27וו ס ד ס איז כנגד 'שסה גידים' איז ביי אים אויך ד דער ענין פון הוח כחיח ”את עמיתך ואהבת לרעך כמוך” על אחת כמה וכמה ווי גערעדט פריער, ז ער ה ט גרעסערע מעגלעכקייט, ז אים ז ל ער פ לגן ווי ס'ה ט צווייטער איד.

¶28און פונקט ווי זוי ווי אין לע ענינים איז שמחה פורץ גדר, און המפייסו ביו ד ז מ'טוט ט די ענינים מתוך שמחה, און מ'טוט ד ס ”בסבר פנים יפות”, אין ן אופן של פיות,

¶29ניט חס ושלום ער קומט צוגיין יענעם און ז גט, זוי ווי ער ה ט אים געכ פט ביי גרייס, במילא איז ער אים מציע, ער ז ל אים פ לגן און מתקן זיין דעם גרייס, נ ר ער ז גט,

¶30אזוי ווי דער אויבערשטער ה ט אויף אים רויפגעלייגט חיוב פון ”ואהבת לרעך כמוך” ווייזט זיך אים אויס, ז ווען דער צווייטער וועט ט ן ט דעם און דעם ענין וועט ביי אים צוקומען דעם 'קיום המצוה' פון ”ואהבת לרעך כמוך” און דעם צווייטן אידן וועט צוקומען אין ”תמים תהי' אים הוי' אלקיך” בער ב רעכטיקן זיך,

¶31ז זיין קשר און זיין פ רבינדונג ה ט קיין שייכות ניט צו אידישקייט ט די מציאות איז ניטא!

¶32”כל ישראל ערובין זה בזה” לע אידן זיינען צוז מענגעמישט, דער איין טייטש, דער צווייטער טייטש, ביז וו נענט די צוז מענמישונג איז אין ז אופן, ז מ'איז ן ערב פ ר די אידישקייט פון צווייטן אידן על אחת כמה וכמה,

¶33אויב ער מצד מעמדו ומצבו, צי אין ענין כלכלה וו ס דורך אים ב קומט יענער פרנסה, דער מצד דערויף ב קומט יענער כבוד ז וו ס ס'ז ל ניט זיין מוז ד ס אויסגענוצט ווערן, און בחיות ובשמחה,

¶34און מיט אור, ובסבר פנים יפות, אויף מקרב זיין אידן צו אידישקייט, צו 'לימוד התורה' 'וקיום המצוות', וו רום ”המעשה הוא העיקר”, און ט ן ד ס, ווי מ'ז גט, ז ”אפילו מאה פעמים” רעדן איין מ ל און צווייטן מ ל,

¶35און סוף-כל-סוף איז זיכערע ז ך אין דערויף אויך יגעתו ומסאתם ז ער וועט ה רעווען מיט צווייטן אידן, מיט ן אמת"ע ה רעוו ני און מיט ן אופן המתאים ”בסבר פנים יפות” איז זיכערע ז ך ומצאת,

¶36ז ער וועט מיר געפינען אין דעם צווייטן אידן וועט ער געפינען הצלחה, ז דער צווייטער וועט אויך ווערן נ ך אידישער ווי ער איז געווען ביז דעמ לט, און דעמ לט איז ”מאיר עיני שניהם הוי” ווי דער לטער רבי ברענגט ר די גמרא פון תמורה אין הקדמה צו ספר התניא, ז ווען וועט אויסקומען?

¶37קען צוקומען אין זיינע ענינים, וו רום ער ה ט מקרב געווען בן יחיד צו דעם מלך, ווי מ'ז גט ד ך אין ספר מוסר און אין ספר חסידות מער בארוכה, ז יעדער איד איז חשוב ב דעם אויבערשטן ווי בן יחיד וו ס איז געב רן געוו רן באהורים לאות דקנתם

¶38איז בשעת מ'איז מקרב בן יחיד והורים שנולד להם לעת זקנתם איז ד ך פ רשט נדיק דער גודל השמחה והנחת רוח וו ס מ'פועל'ט ב די עלטערן, איז ד ך זיכערע ז ך, ז אויב דערפ ר ד נקב קייט וועלן זיי ט ן פ ר דעם וו ס ה ט פועל געווען ט דעם קירוג בכל המצטרך לו, סיי ברוחניות סיי בגשמיות,

¶39ביז בגשמיות וברוחניות גם יחד וועט ד ס זיכער דעמ לט וועט ער נ כמערער מוסיף זיין אין כל ענינים טובים, כולל אין דעם ”ואהבת לרעך כמוך” דער בלשון וו ס איז פ רבונדן מיט י' תס כסלו במיוחד אויף מפיץ זיין די מעיינות פון ”מקור מים חיים” פון דעם אויבערשטן,

¶40ז ד ס ז ל צוקומען אויך אין חוצה ביז וו נענט מ'פועל'ט אין דערג נצער וועלט ו”מלאה הארץ זוה את הוי כמים בים מכסים” וו ס דערמיט,

¶41מיט דעם פסק-דין איז דער רמב"ם מסיים ספרו משנה טובה ויד החזקה, וו ס ד ס איז ד ך ספר פון פסקי דינים, איז דער לעצטער פסק-דין איז ו”מלאה הארץ זוה את הוי כמים בים מכסים” בקרוב בימינו ממש.