Text

¶1אמר רבושי יציץ קספיר זונו בישראל צדקת הקב"ה ים ישראל שפיזרם לבין האומות זאגט ער דאך אין דעם מאמר פון דיבור המתחיל זה לפני יובל שנים, אין דעם מאמר בסעודו בי"ט' כסלו, און מבאר אט דעם ענין, אז דורך דערויף וואס פיזרע ”ישראל לבין האומות” איז בשעת ס'איז דא א מדינה און א מקום,

¶2וואס דארט איז שווער צו לערנען תורה און מקיים זיין מצוות, ביז אין אן אופן אז דאס ווערט כביכול אין אן אופן אז דאס ווערט אין אן אופן פון אונס, וואס ”אונס רחמנא פטרי,"” וכמדובר כמה פעמים, וואס ס'איז דאך דא אזוינע עטר, אז אפילו מיט 'מסירת נפש' קען מען אויך ניט באקומען קיין ד' וינים אדער אזוינע על דרך זה בהנוגע צו סוכה,

¶3וואס דעמאלט איז דאך ”אונס רחמנא פטרי” איז ”צדקה עשה הקב"ה” שפיזרן לבין אומות אז דורך דערויף וואס די אידן וואס געפינען זיך אין די ערטער וואס מ'האט די ד' מינים און די סוכה,

¶4און מ'איז דאס מקיים בפועל, ו”המעשה הוא העיקר” איז מעשה בפועל, איז נוסף אויף דערויף וואס זיי זיינען מקיים די מצוה און לערנען די תורה וכיוצא בזה,

¶5דורך דערויף ווערט אויך בטל די גזירה אין דער מדינה וואס מ'האט געמאכט שווער דעם ענין, ביז אין אן אופן פון אונס, אז אויך דארטן זאלן סוף כל סוף קען מען צוקומען צו 'לימוד התורה' 'וקוים המצוות', ביז אין א כל פנים מן הקל אל הכבוד זאל בטל ווערן דער ענין פון אונס שבדבר,

¶6מער ס'איז תלוי ברצונם, ווי אין אן אופן וואס דורך 'מסירת נפש' קען ער דאס יא מקיים זיין, ביז נאך צו נאך בעסער, אז מ'דארף גאר ניט האבן קיין 'מסירת נפש', ווארום ער איז יוצא לחירות, און דורך דערויף וואס ער איז דארט געווען א לומד תבל און מקיים מצוות מתוך 'מסירת נפש', מתוך עוני, ביז אפילו מתוך עונות.

¶7וכידוע דער ענין וואס ס'איז דאך דא די סברא, אז אפילו ווען ער איז אן אנוס קען ער זיך אויך מוסר-נפש זיין, נוסף אויף די ג' ענינים אויך אויף כל התורה ומצוותי כמבואר בארוכה די מחלוקת הפוסקים בזה.

¶8וואס דאס איז דער ”צדקה עשה הקב"ה”, וואס אט דעמאלט האט א קיום דער 'לימוד התורה' און די עשיית המצוות, דורך דערויף וואס פיזרע לבין האומות ס'איז דאך פארשטאנדיק, די תורה איז דאך נצות בכל מקום ובכל זמן,

¶9אז מעין זה איז דא אויך בכל מקום, אפילו אין די מקומות לכאורה דארף מען ניט אנקומען צו מסירת-נפש כפשוטה, על אחת כמה וכמה אז דארט איז ניטא דער ענין פון אונס בזה,

¶10איז אויך דא דער ענין פון דעם לימוד מיט דעם ענין פון ”צדקה עשה הקב"ה” אויך בהנוגע צו די אידן מצד דערויף וואס ווי ער זאגט אין די מאמרי חתונה, איז דאך דא אידן וואס זיי געפינען זיך בדוגמת וואס ער איז נמצא בשבי,

¶11וואס אז נמצא בשבי איז ער דאך אן אדם לכאורה איז שלום ככל שאר בני אדם, אף על פי כן קען ער ניט מזוץ זית כל שאול, מצד דערויף וואס ער געפינט זיך בבית האסורים ובשבי', על דרך זה ווי ער ברענגט אויף דערויף די דוגמא, אז ס'איז דא אזוינע וואס זיי זיינען שבוי מידי עסקים שלהם,

¶12מידי המחשבות המבלבלות שלהם, ביז אין אן אופן אין דערויף גופא איז דאך דא כמה דרגות, ביז אז ס'איז אויך דא א דרגא וואס איז 'יצרו אנסו' בלשון הרמב"ם, וואס דאס ברענגט דאך דאס אין א ענין של הלכה ופסק דין, אז ער געפינט זיך אין א מעמד און א מצב פון אן אנוס,

¶13ער געפינט זיך אין בית האסורים, ו”אין חבוש מתיר עצמו מבית האסורים” מ'מוז אנקומען אלס א צווייטער איד, וואס פיזרם לבינו אומות ער געפינט זיך במקום אחר, אפילו ווען ער איז אנוס איז ער אנוס במצוה אחרת,

¶14אבער אין דער מצוה איז יצרו לו אנסו, כידוע ”אין דרכי בני אדם”, אז ס'איז דא א בדור ווי מ'געפינט דעם חילוק אין זמן, אז יעדער זמן האט זיך זיך זיין עבודה,

¶15וואס אין דערויף באשטייט דער עיקר זי אין עבודת הזמן, שהזמן גרמא, ביז ווי די גמרא דערציילט אין סנהדרין, אז בזמן מנשה איז דעמאלט איז געווען דער עיקר קושי העבודה בנוגע צו עבודה זרה,

¶16דערנאך איז אבער בפרט לאחרי מעשה כנסת הגדולה, האט מען דאך מבטל געווען ביטלו דיצרו, דער עבודה זרה, איז דאך אבער געווען די שאר היצרים, ו”בכל זמן ובכל מקום, לפי” ענינו, ביז וואנענט אז מ'זאגט אז ס'איז דא א מצוה וואס אבוך ”הוה זהיר בה” טפי אט דאס אט די מצוה וואס זי איז פארבונדן מיט דעם איש פרטי, מיט דעם אביו,

¶17פון דעם אמורא אדער פון דעם תנא, וואס דערפאר איז דאס אט די מצוה וואס אין דערויף איז דא די גרעסטע שוועריקייט, און אין דערויף באשטייט אבער עיקר תפקידו.

¶18ביז וואנענט אזוי מצד סיבה איז ער געקומען צו א מעמד ומצב וואס ער געפינט זיך אין גלות, אין גלות גופא אין אן אופן של גלות פון בית האסורים ובשבי' איז אט דעמאלט איז ”צדקה עשה הקב"ה” אז ער האט א אידן וואס ער איז מקיים דעם ענין פון ואהבת לאחה כמוך,

¶19מקיים דעם ענין פון צדקה, ווי ער ברענגט דאס בנוגע צו פדיון שבויים, אין די מאמרים אז דאס איז א ”מצוה רבה”, א ענין הכי גדול אין צדקה עצמה, און ער איז מוסיף פון 'יצרו אנסו', ביז ער ברענגט אים ארויס אין א מעמד קל יותר, ביז ער שטעלט אים אוועק לגמרי בחירות, און ער איז לומד תורה וקיום מצוותי'.

¶20אויף דערויף זאגט מען דער לשון ענין דער ”צדקת פרזונו” שטעלט ער דאך אויף דערויף דעם דיוק, אז לכאורה וויבאלד אויב אזוי האט דאך געדארפט שטיין דער ניט פרזונו נאר מ'זאל דארפן אנקומען צו א דרש ולימוד און היפך סדר האותיות האט געדארפט לכתחילה שטיין א לשון וואס איז פארבונדן מיט פזר, מיטן פיזרון, דער ז' פאר דעם ראש,

¶21און אויף דערויף אראפ, אז דאס איז בדוגמא פון ”פרזות תשב ירושלים”.

¶22וואס ירושלים, וויבאלד אז דאס איז דא בעולם, איז דערפון גופא פארשטאנדיק אז דאס איז דא באדם, וואס נקרא ”עולם קטן בעיקר” איז דאס דא ”אין אתם קרויים” אדם וואס דאס גייט אויף א אידן, אז ער איז דער 'עולם קטן', ביז וואנענט אז אויך בגלוי קומט דער ציווי,

¶23פון ”חייב אדם לומר בשבילי נברא העולם” וואס אין דערויף איז דא די נקודה מרכזית, די אמצעות של עולם, וואס דאס איז דער ענין פון אבן של תי' וואס זי געפינט זיך בבית המקדש, וואס ער געפינט זיך אין ירושלים,

¶24וואס דערפאר ווערט דאס בכללות אנגערופן ”יראה שלום” דער ענין ווי ס'איז געווען דער בת שם און אברהם מיט דער ענין וואס דאס איז געווען אין ירושלים כפשוטו, וואס די התחלה איז נאך געווען פון שם ואברהם, כמבואר בתוספת, אז דאס ווערט אויך נכלל אין דעם נאמען.

¶25וואס אין דער ענין אין רוחניות האדם, אז אף על פי וואס מ'געפינט זיך בגלות, ”מפני חטינו גלינו מארצנו ונתרחקנו מעל אדמתינו” אפילו די וואס געפינען זיך אין 'ארץ הקודש', על אחת כמה וכמה די וואס געפינען זיך בגופם חוץ לארץ איז ירושלים אתקיים, און א נצחי,

¶26בדוגמא ווי די גמרא רופט דאס אן בשם 'ירושלים של מעלה', ס'איז אבער פארבונדן אין איינעכנס בירושלים של מעלה, ביז וואנענט ס'וועט ניט זיין 'ירושלים של מטה'.

¶27אזוי ווי דאס איז ברוחניות, אזוי איז דאס אויך ענינים כפשוטם.

¶28בשעת ס'וועט זיין די 'ירושלים של מטה' כפשוטה וועט אויך זיין 'ירושלים של מעלה' בתכלית השלימות.

¶29וואס דאס איז דורך עבודת ההוא על די מעשינו ועבודתינו, דורך היומין בקולו תשמעו, אט דאס ברענגט אראפ דעם טאג ווען ס'קומט מלכא משיחא, ווי די גמרא פסק'נט אפ,

¶30וואס כדי ס'זאל זיין בקולו תשמעו איז דארף מען דאך אנקומען כיצד יבוא לאהבתו וליראתו, וואס 'אהבה ויראה' ווי ער איז דאך מפרש בכמה מקומות, אז אהבה איז אשרית לכל מצוות עשה,

¶31און יראה איז אשרית לכל מצוות לא-תעשה, ווי מ'זעט דאס אויך בפשטות, אז דורך דערויף וואס ער איז אויב את האדם, איז דורך דערויף איז עושה רצונו, איז דורך דערויף וואס ער איז יראה את האדם איז דורך דערויף איז בא אים נשלל ער זאל טאן עפעס א זאך וואס דאס איז היפך רצונו.

¶32פארוואס איז דאס אזוי אין אדם התחתון?

¶33דערפאר וואס ער איז ”אדמה לעליון”, אזוי איז דאס למעלה אין קיום ”המצוות, מצוות עשה” איז שרשם ומקורם די מצוה אהבת ה', מצות האהבת מצוות לא תעשה איז שרשם ומקורם די מצות היראה,

¶34מ'זאגט אויף דערויף א קצה דבר יבוא לאהבתו וליראתו דורך די התבוננות אין גדלות הבורא, וואס דאס איז דער ענין פון 'לימוד התורה'.

¶35וואס דורך אט די ענינים, וואס כדי די ענינים זאלן זיין בשלימות, איז דאך ”מקרא מלא דיבר הכתוב”, ”ויצוון הוי' אלקינו לעשות את כל החוקים האלה כדי ליראה” ווי די גמרא זאגט אין שבת,

¶36אז ס'איז דא די יראה פנימית, וואס תורה און במילא אויך אין מצוותי' ווערן דאס אן ענין פון טרע לדרתא, אין אין חכמה אין יראה הבאה לאחרי החכמה, וואס אין דער עיקר ענין החכמה איז דאך דורך תורה און שלימות אין תורה וואס מביא לידי 'קיום המצוות', לימוד ”שמביא לידי מעשה”,

¶37איז דאס איז דער ענין פון ירושלים יראת שלום, אז בא אים זאל זיין די יראת ה', אנהויבנדיק טאקע פון יראה תתאה, וואס זי איז דאך 'חד הוא' מיט יראה לה, אבער מערניט וואס אין סדר עבודה הויבט מען אן פון יראה, פון יראת של ים של מטה, יראה תתאה, דערנאך דער גרייטן צו ”יראה שלום אין שלימות היראה”,

¶38וואס דאס ווערט דער יסוד 'ועיקרה ושרשה', ווי ער זאגט אין תניא, איז דער ענין פון 'קבלת עול' וואס דאס איז דאך פארבונדן דוקא מיט 'קבלת עול' 'מלכות שמים', מיט יראה, איז דורך וואס ירושלים איז בשלימותה, און ניט נאר זי איז בשלימותה במקומה היא, נאר ”פרזות תשב ירושלים” אז ווי רש"י טייטשט אפ אין ווי דער פירוש הפשוט פון דעם פסוק,

¶39אז זי האט ניט בא זיך קיין הגבלה, דוגמא פון הגבלה פון ”עד פה טבי”, וואס דאס איז א הגבלה פון החומה, אז דא ענדיקט זיך ירושלים און ס'הויבט זיך אן חוץ ירושלים,

¶40נאר ”פרזית תשב ירושלים” ביז אין אן אופן פון ”ופרצת ימה וקודמה וצפונה ונגבה”, איז בשעת דאס איז בא אים ווי שלימותו בא אים, און דאס ווערט בא אים אין אן אופן פון ”פרזיות תשב ירושלים”,

¶41אט דעמאלט פירט ער אויס די תכלית הכוונה פון ”צדקה עשה הקב", עם ישראל” שפיזרן לבין האומות, ווארום בא אים איז פריער דא דער פסוק פון ”צדקת פרזונו בישראל”, דער ענין פון פרזיות, פון פרזונו, פון פרזיות,

¶42”צדקת פריזונו בישראל”, וואס דער ענין פון אידן איז עיקרהם איז דאך ווי דער ענין התורה ומצוותי', און דער ענין פון קבלת ער אל 'מלכות שמים', כמדובר כמה פעמים, אז די גאנצע מציאות פון בני המדינה איז דא די מציאות פון דעם מלך,

¶43ובלשון הרמב"ם אז א מלך איז דאס לבם של כל ישראל, ובלשון ”רש"י הנשיא, הוא” הכל, איז דורך וואס ווערט דאס דורך דערויף וואס דאס ווערט דער קישור בין העם והמלך ווישן בני המדינה והמלך,

¶44איז דאך ”שום תשים עליך מלך” שתועם עליך דורך דער ענין פון דער יראת המלך, וואס כדי ער זאל זיין בשלימות דארף מען האבן אויך אז די יראה זאל אויך זיין בשלימות, און דורך דערויף וואס ס'איז דא פרזונו בישראל אין אן אופן של פרזית,

¶45אז דאס נעמט דורך כל 'כחות הנפש', דאס נעמט דורך אויך זיין 'מחשבה דיבור' ומעשה איז אט דעמאלט איז ”פיזרן לבין האומות” אז בכל מדינה ומדינה, ניט קוקנדיק וואס דארט איז דא ענינים וואס כביכול,

¶46אדער ס'איז טאקע אזוי איז דאס אין אן אופן וואס אנסו אז די מדינה דערלאזט ניט מ'זאל מקיים זיין אט דעם ענין, ובדוגמא הכללית אין חוץ לארץ, קען מען ניט מקיים זיין די מצוות התלויות בארץ, אפילו וואס מצד ענין הגלות קענען זיי יא מקיים זיין, על דרך ווי אין 'ארץ הקודש' עצמה,

¶47די מצוות התלויות ”בזמן שבית המקדש הי' קיים”, איז דאך דאס כביכול אין אן אופן וואס מ'איז אן אונס, וואס ”אונס רחמנא פטרי'” איז אבער דא אין דערויף דער ענין פון 'קיום המצוות' ברוחנית,

¶48ס'איז דא אין דערויף דער ענין פון ”ואהבת לרעך כמוך” וואס דורך דערויף ווערט ער איין מציאות מיט כל בני ישראל, די וואס געפינען זיך אין חוץ-לארץ מיט אידן וואס געפינען זיך אין ארץ-ישראל, אט די וואס אין ארץ-ישראל 'בזמן הגלות' אויך מיט אידן וואס זיינען געווען ”בזמן שבית המקדש הי' קיים” ווערט דאס איין מציאות,

¶49בדוגמא ווי די גמרא זאגט אז ציבור אינו מת און דערפאר האט געהאלפן דעם קרבן וואס מ'האט מקריב געווען בימי אזה, אויף א ענין וואס ס'איז געווען כמה דורות לפני זה, דערפאר וואס דאס איז דער זעלבער ציבור, און דורך וואס ווערט דאס דורך דערויף וואס דאס איז א מציאות פון א ציבור,

¶50וכמדובר בארוכה במקום אחר, אז ציבור איז א ראשי-תיבות, ווי ס'שטייט אין סבריים, צדיקים בינונים ורשעים און אז ס'איז דא דער ו' המחבר, וואס ער איז מחבר דעם ר' מיטן ב', און דורך דערויף ווערט דאס אויך איין ווארט מיטן צדיק שבראש הטובה,

¶51ביז וואנענט אז דאס ווערט דער ר' פון דעם גאנצן ווארט, דער ראשי תיבות פון ציבור איז דער אות צדיק, וואס דאס איז ענינים פון והמך 'כולם צדיקים', יעדער איד און אלע אידן זיינען אין א דרגא פון צדיקים, איז דורך דערויף ווערט ”פיזרן לבין האומות” און דארט איז יעדערער מקיים די מצוות וואס ער קען מקיים זיין און מקיים, און ער איז זיי מקיים במסירת נפש,

¶52מסירת הרצון, וואס דאס איז דאך שייכות און דאס ווערט דאך פארלאנגט בכל מקום ומקום, איז דורך דערויף ווערט דאס די הכנה קרובה, אז ס'זאל זיין דער ”פרזות תשב ירושלים” אויך 'ירושלים של מטה' כפשוטה, אז ”עתידה שירושלים שתתפשט בכל” ארץ ישראל, וואס דאס איז פארבונדן מיט ”עתידה ארץ ישראל שתתפשט בכל” הארצות כולם,

¶53וואס די הכנה לזה איז דאך דער ענין פון ”יפוצו מעינותיך חוצה” כידוע די אגרת הקודש פון דעם בעל שם טוב, וואס ער האט געהערט, והכלי דמלכא משיחא, פון מלכא משיחא, כמדובר ומבואר במקום אחר בארוכה.

¶54וואס בכללות ענין, על ידי מעשינו ועבודתינו במשך זמן הגלות, וואס אין כללות טיילן זיי זיך איין אין די ג' כוין, שהלהם ”העולם עומד”, וואס מ'לערנט זיי אלע אפ און זיי נרמז, אין ”פדה בשלום נפשי מקרב לי כי ברבים היו עמדים”,

¶55וואס דאס איז ווי די גמרא טייטשט דאס אפ אין מסכתא ברכות בתחילתה ובראשיתה, אז דאס איז ”עוסק בתורה ובגמילות חסדים”, ומתפלל אים הציבור,

¶56”מעלה אני עליו, כאילו פדואני לעילי ולבנים ובין אומות העולם”, אז פון דעם כאילו 'בזמן הגלות', ווארום דער ענין טוט זיך אפ בכל יום,

¶57בכל לימוד של ”תורה ובכל קיום של כל” מצוה, ובפרט על ידי הפצת המעיינות, טוט זיך דאס אפ בכל יום ברוחניות, און דאס ווערט אלץ נצטרף צוזאמען לחשבון גדול אין דעם ענין הצדקה שפיזרן לבין האומות, אין דעם ענין ה”צדקה שמקרבת את הגאולה”, כפשוטו פון דעם ענין פון קאתי מר מלכא משיחא,

¶58וואס דעמאלט וועט זיין כפשוטו דער ”פרזות תשב ירושלים”, אז ירושלים תתפשט בכל ארץ ישראל, און ארץ ישראל תתפשט בכל העולם, וקרוב ממש בביאת משיח צדקנו.