Text

¶1מ'האט דאך גערעדט כמה פעמים, אז זאת התורה אדם אז פונקט אזוי ווי מ'געפינט דאס ביי א אידן, אזוי געפינט מען דאס אין תורה, און דער עיקר איז בסדר הפוך, אז אזוי ווי מ'געפינט דעם ענין אין תורה,

¶2איז בדרך ממילא איז ”נשתלשלו מהן” אזוי זיינען די ענינים ביי א אידן, ווארום זאת התורה אדם 'היא חיינו ואורך ימינו' וואס דאס איז די מציאות פון א אידן,

¶3דער ענין התורה ומצוותי וואס דאס איז דאך די מסקנא פון דער 'לימוד התורה', ”גדול לימוד שמביא לידי מעשה” במעשה המצוות.

¶4וואס דערפאר איז דאך אויך ידוע וואס דער משל לדבר זה איז דאך, ודגין בים ווי די גמרא זאגט אין סיום פון מסכתא ברכות,

¶5וואס א משל בתורה איז דאך מדוייק בכל הפרטים, אזוי געפינט מען דאך ביי דגן בים די דיעה פון ר' שמעון בן גמלילי אין דער משנה, אז כל שבים איז טהור און כל שבים איז אינו חוצות דערפאר וואס די מציאות זיינע איז דאס מים,

¶6אף על פי וואס מ'גיט א קוק איז דערפון געווארן א דבר שבים ניט דער ענין פון מים, וואס אף על פי וואס ס'איז דאך בנוגע להלכה בפועל איז דא חילוקים בזה און מחלוקת בדבר צי אין וואס פאר אן ענין,

¶7ס'איז ”הלכה כמותו אין אתה הלכה כמותו” כמדובר אמאל בארוכה, אבער ס'איז דאך ”אלו ואלו דברי אלקים חיים” די סברא פארוואס איז דבר של ים עיני חצה?

¶8דערפאר וואס די נציאות זיינען, אפילו לאחרי שנברא אלס א דבר שבים איז דאס געבליבן דער עצם מיט מים.

¶9וואס בשעת מ'זאגט דעם משל אויף אידן מתורה אז דאס איז בדגים בים איז דאס ניט נאר דער ענין וואס ווען איז דער דג חי איז דאס דוקא ווען ער איז נמצא במים נאר אפילו די מציאות זיין אלס א דג איז לאמיתית הענין איז זיין גאנצע מציאות איז דא דער ענין פון תורה,

¶10וכמבואר ביותר ובארוכה דער ביאור הוטר אין קבלה וביאור הוטר אין תורת החסידות.

¶11ביז וואנענט אויך אז בפשטות זאגט מען דאך, אז תורתו ”נקראת על שמו” אף על פי וואס פריער איז דאס געווען תורת הוי' תורת ה ווי די גמרא זאגט אין עבודה זרה, פרעגט מען דאך אויף דערויף די שאלה, ס'קען דאך ניט זיין, חס ושלום, אן ענין פון ירידה.

¶12דורך דערויף וואס ער לערנט מערער וועט ער פועל זיין, חס ושלום, א ירידה אין תורה.

¶13פריער איז דאס תורת השם, ”הלא כה דברי כאש”, און דערנאך, אז ער איז לומד, און לומד לייעונו איז אט דעמאלט ”נקראת על שמו” ובתורת א יגר דאס ווערט א תורת של בשר ודם דורך וואס איז געווארן דער ענין על ידי וואס נוסף אויף למיגרת האט ער דאס אויך געלערנט לאיונא, קען מען דאך ניט זאגן אז דאס איז פועל געווען חס ושלום אין דעם דבר המלמד.

¶14ובפרט נאך ווי דער רמב"ם איז מבאר בארוכה דער ענין דער שכל און דער מושקל און דער משכיל, ביי השקלה אמיתית ווערט דאס איין זאך, כמבואר בארוכה ווי ער איז דאס מבאר אין אורה נבוכים און אויך ברמז בהנוגע צו הידוע און דיעה וידיעה אין הלכות תשובות שלו,

¶15מוז מען דאך זאגן, אז דאס איז ניט א ירידה, נאר אדרבא, פונקט אזוי ווי אין דעם אדם הלומד האט ער עולה געווען למעלה מדרגתו הקידמת, פריער איז ער געווען מערניט ווי למיגרת און דערנאך איז ער געווארן אויך לעיונה,

¶16ביז אז דאס איז דאך אן עליה שלא בערך על דרך זה, ואדרבא מכל-שכן וקל-וחומר, אז דאס ווערט אין דעם דבר וואס ס'איז מען מעלה אין דער תורה.

¶17ווי אזוי קען מען זאגן, אז תורתו איז דאס העכער נאך פון תורת ה?

¶18איז דאס דורך דערויף וואס דאס איז בדוגמא ווי דער לשון הגמרא זאגט אז ”שותף להקב דות ברוך הוא במעשה בראשית” אט אזוי ווערט ער א 'שותף להקב' דות ברוך הוא בנוגע צו תורה,

¶19און דאס איז ניט אן ענין וואס שטייט מערניט ווי אין רזי תורה, אין שדות התורה דאס שטייט אין נגלה.

¶20שטייט, אז תורה איז דא ווי דער אויבערשטער האט געגעבן תורה, בא מעמד הסינג, ”וידבר אלקים את כל הדברים האלה לומר” וואס דאס איז דאך כולל כל התורה כולה, און דערנאך איז דא אט דאס וואס ”תלמיד ותיק עתיד לחדות” וואס דאס ווערט אן ענין א חידוש שלו.

¶21לאחרי ווי ער האט דאס מחדש געווען דערוויסט מען דאך, אז דאס איז אויך נאמר למשה נתינא, ווי דער ביאור בזה איז, אז דאס איז אן ענין אין נגלה, אז ס'איז דא אן ענין וואס ווערט נתחדש על ידי תלמיד ותיק.

¶22ביז וואנענט אז מ'זאגט בהנוגע צו כמה ענינים בתורה ”נצחוני בני נצחוני” אז ס'איז דא קובר כה אומר און ”מסיבתא דרקיעא אומר”, און דערנאך איז מאן ווער האט מכריע זיין איז ”רבה בר נחמנו שהוא יחיד וכו,'” און וואס ער האט מכריע געווען און ס'איז דא דער חילוק אין פוסקים,

¶23וואס דא פוסקים וואס פסק'ענען די דיעה פון דער מסיבתא דרקיעא, כמבואר בפוסקים בפשטות, מצד דעם טעם וואס ”נצחוני בני נצחוני”.

¶24וואס ווער האט מחדש געווען אט דעם פסק-דין?

¶25איז קובה אומר באופן כף און דער בית-דין שלמטה איז זיי פסק'ענען באופן וואס דאס איז אין אן אופן וואס דער אויבערשטער זאגט נתחוני בני און זאגט דאס מיט אן אופן ווי דער דיוק לשון הגמרא, אז וואס טוט א קובה?

¶26קובה חייך ער שמוחל דעמאלט מצד שעשוע ותענוג וואס דאס באווייזט דאך אויף א העכערן ענין אין דעם וואס איז מחיך לגבי זיין מעמד ומצב ווי ס'איז געווען פריער.

¶27דאס איז דאך א משל אין תורה וואס ער איז א משל מדוייק, ווי מ'זעט אין דער פשטות אין דעם משל, אז איידער ער איז מחיך, און דערנאך איז דא א דבר וואס האט אים געמאכט ער זאל מחיך זיין באווייזט דאס, אז ביי אים איז צוגעקומען א ענין של תענוג ושעשועי וואס פריער האט ער דאס ניט געהאט.

¶28וואס ”שמועה טובה תדשן עצם” דורך דערויף קומט ביי אים צו אן עילוי לגבי זיין מעמד ומצב ווי ס'איז געווען פריער, ביז אזא מין עילוי אז ס'ווערט דערפון חייך און ס'ווערט דערקענט אין נבראים,

¶29אז הקב".ההכי חייך האט ניט מגלה געווען דער אויבערשטער אליין דאס האט מען געפרעגט, און מ'האט געענטפערט, אז קודשא בר קוב.

¶30”חייך ואומר נצחוני בני נצחוני”.

¶31וואס דאס קומט-צו דוקא על ידי לעיונו, און ער ווערט א ”שותף להקב"ה” אין ענין פון תורה, ביז אין אן אופן אז אדרבא ער קען גאר דערגרייכן צו א דרגא פון ”נצחוני בני נצחוני” און דאס רופט ארויס א חיוך און א תענוג ושעשועים בהקב"ה אז כביכול,

¶32אם ”נחת רוח לפני שאמרתי ונעשה רצונית” וואס ס'ווערט א עילוי, אן עלי', אין קובה לגבי ווי ס'איז געווען פריער, בדוגמא ווי מ'זאגט, אז אין דעם ענין ההלכה, איז ווי דער אלטער רבי זאגט אין אגרת הקודש פריער איז דאס געווען בהעלד,

¶33און דוקא א נשמה בגוף קען מברר-זיין דעם ספק און אראפנעמען דעם 'העלם והסתר' און מגלה-זיין דעם פסק-דין, און קובה זאגט צו בית-דין שלמעלה חברים מכשירים לכלו חשמי ענין בו קובה מיטן בית-דין שלמעלה הערן ווי מ'האט מגלה-געווען און אפגע'פסק'נט אין בית-בית דין שלמטה.

¶34וואס אט דאס וואס ווערט דער עילוי פריער איז דאס תורת הוי טורת השם, מערניט ווי ניתנה מסיני דערנאך ווערט א איד כנין המתגבר, אין אן אופן וואס ער איז מוסיף, און פונקט אזוי ווי איין שותף האט געגעבן אן ענין אין די שותפות,

¶35אט אזוי איז ”נעשה שותף להקב” וש ברכה גיט ער אויך א חלק אין דער שותפות כביכול, וואס דער שותף האט דאס ניט, ער באקומט דאס פון אים, ”הכל בידי שמים חוץ מיראת שמים”, וואס דאס איז דאך אזוי בהנוגע לכל עניני תורה ומצוותי', און ס'קומט נאך צו ”ביתר שאת וביתר עוז” בהנוגע צו 'לימוד התורה',

¶36אין דעם ענין פון לימוד התורה-ביז וואנענט אז מ'זאגט, אז דאס ווערט תורתו ”נקראת על שמו” בהוספה אויף דערויף וואס זי איז ביז דעמאלט געווען תורת השם.

¶37וכאמור, דאס איז ענינים וואס שטייען אין נגלה דתורה, ביז דער לשון הידוע אין שבת, אז דער אויבערשטער זאגט צו משה רבינו הכי יתני וידוע וואס ער איז ניט גאר נשאר בזה די גאנצע אריכות הביאור בדבר,

¶38אבער יגדל כח אדנ-י טייטשט אפ כח שבעל-פה הכי יתני וכידוע על דרך זה ומעון זה אין די תורת הבעל שם טוב וואס ער האט אפגעטייטש אויף ועתה ”קדוש יושב תהילת ישראל” כמובא אין די מאמרים פון רבי'ן נשיא דורנו, פון רבי'ן דעם שווער,

¶39אז דער פסוק זאגט, אז דער אויבערשטער 'מצד עצמו' איז ועתה קדוש ער איז קדוש און מובדם ווי אזוי ווערט ער ”יושב על כסא מלכותו”, ביז וואנענט ער לאזט זיך אראפ בדוגמת אדם היושב על הכסא איז דאך ראשון נמשך למטה יותר,

¶40איז דאס דורך 'תהילת ישראל', דורך דערויף וואס אידן זיינען מתפלט און זיי זיינען משבח ומהלל הקב ות ברוך הוא, איז דאס איז ממשיך אז דער אויבערשטער זאל ווערן יותר,

¶41ביז אין אן אופן וואס ער ווערט א יותר במלך כל העולם כולו, דורך תמליכוני עליכם און דאס ווערט דערנאך נמשך אין די ג' שעות וואס נאך דעם ”עוסק בתורה” ווערט דערנאך אויך דער יושב וזן אז דאס ווערט נמשך ”מקרנ רומים עד בועקינם” ביז א בריאה הכי קטנה,

¶42בכמות ובאיכות שבעולם, באקומט דורך דערויף איר השפעה אין אן אופן גדול ”יותר ורחב יותר” לעמוק יותר.

¶43וואס דאס איז אויך בהמשך אלס א מאמר המוסגר בהמשך להמדובר לעיל בהנוגע צו שלום, אז דורך דערויף וואס מ'איז עושה ”שלום ביני ובינו” עולמי וואס דערפאר ווערן דאך אידן אנגערופן בשם שולמית כמבואר במדרש רבה,

¶44און דערנאך אראפגעבראכט אויך אין די דרושי חתונה ווי אפגעדרוקט, שנאצער איבערגעדרוקט וכו וואס דאס ווערט דורך דערויף וואס דער שלום ווערט אין אן אופן ווי דער אויבערשטער האט אנגעוויסן בתורתו,

¶45וואס תורה איז דאך ”אסתכל באורייתא וברא עלמא” און אז א זאך זאל אפגעטאן ווערן בעולם דארף מען א קוק טאן ווי ס'זאגט תורה וואס מ'דארף טאן און ווי אזוי מ'דארף טאן און דערנאך טאן אזוי ווערט אט דעמאלט אז עולם על מילואו אין אן אופן פון שלום בין מי ובין עולמי, במילא האט דאס א קיום און דאס איז א שלום אמיתי,

¶46ווארום ס'איז פארבונדן און געטאן געווארן דורך ”כל נתיבותי' שלום” ועל פי ענין התורה.

¶47וואס דאס קומט בהמשך להמדובר כמה פעמים, און אט דאס וואס ס'איז געווארן אן ענין שהזמן גרמא.

¶48אט דאס וואס מ'האט גערעדט בנוגע צו ”ונתתי שלום בארץ”, וואס בפשטות גייט דאך דאס אויף 'ארץ הקודש', וואס זי איז דאך סתם ארץ כמבואר במפרשי תנך,

¶49”אל הארץ אשר אריך” ארץ טוב ורחבה און אט דא איז די זאך וואס ס'דארף זיין ”ונתתי שלום בארץ” דארף דאך זיין דערצו א אתערותא דלתתא פעולות האדם,

¶50איז דא אויף דערויף א פירוש הפשוט און מקרא מלא דברי הכתוב אז בשעת ”בחוקותי תלכו ואת מצוותי תשמורו ואשיתם אותם” אט דאס ברענגט און איז ממשיך למטה ”ונתתי שלום בארץ אין מקרא יוצא מידי פשוטו” אז ס'ווערט שלום בארץ ביז ושכפתם ואום אחרין.

¶51וואס דערפון איז אויך פארשטאנדיק, אז בשעת ס'רעדט זיך וועגן שלום און די דרכים ווי אזוי צוצוקומען צו שלום, איז די איינציקע וועג אין דערויף איז בשעת מ'גייט על פי התורה והמצוה ווי תורה זאגט וואס מ'דארף טאן און וואס מ'טאר ניט טאן.

¶52וואס דא אין דערויף איז קיין אונטערשייד ניט.

¶53דאס איז ניט פארבונדן דוקא מיט ענינים פון 'ארץ הקודש', אדער דוקא מיט ענינים פון לזמן של ית המקדש הי' קיים, ווארום תורה זו ”לא תהי' מוחלפת”, בלשון התניא ”התורה היא נצחית”, איז אלעמאל דער איינציקער וועג צו האבן א דבר של קיימא, בשעת מ'טוט ווי מ'דארף טאן על פי התורה.

¶54וואס בשעת ס'איז דא א פסק-דין ברור אין תורה, אז באו עלית כקשוי טוון וכמדובר כמה פעמים, אבער אין פני הכרח השעה איז מען נאך ניט געקומען צו מאה פעמים, דארף מען זיך דאס זיכער איבער'חזר'ן, ובפרט נאך להפרושי מאיסורא,

¶55איז דאך אפילו מ'וואלט געהאלטן נאך דעם הונדערטער איינסטן מאל, איז ”לאפרושי מאיסורא” דארף מען דאך זאגן הונדערט דעם צווייטן מאל, און הונדערט דעם דריטן מאל, אבי באווארענען מאיסורה, על אחת כמה וכמה, אז נוסף צו ”לאפרושי מאיסורא” איז דא דער ”חמירא סכנתא מאיסורה” איז נאך דא דער ענין פון סכנה איז פיקוח נפש הי' לא תהי' בפשטות.

¶56וואס דערפאר חזר"ט מען איבער נאכאמאל דעם ס אז וואו אידן געפינען זיך, באיזה מקום שיהי סיי אין 'ארץ הקודש' סיי אין חוץ לארץ, ו”באיזה זמן שיהי” סיי די ”זמן שבית המקדש שיהי קיים” סיי ווען ”גלינו מארצנו” ומתרחקנו מאלדמתינו איז דעמאלט א דין ברור,

¶57אפילו על איז ”כשוי טבע אויב” דורך דערויף איז דא א ספק, א סעק ספיקות אפילו מאיר ספיקות, אלף ספיקות, אז דורך דערויף רחמנא ליצלן וועט מען עסן אין דער ארץ לפני ווארום דאס געפינט זיך על הספר,

¶58על הגבול איז אפילו בשבת דארף מען נעמען כלי זיין וכלי נשק און שטעלן זיך בכל התוקף, מיטן גאנצן תוקף נגד זייער ביאור,

¶59אפילו אז מ'האט מערניט ווי א ידיעה אז מ'איז מצמישין ובעים, אפילו א ספק ידיעה איז דאך אין עניני פיקוח-נפש קיין חילוק ניט, אפילו א ספק וספיק-ספיקער וכמה ספיקות איז דאס אלץ לחומרא און מן התורה לחומרא,

¶60על אחת כמה וכמה אז מ'טאר זיך ניט אנשלאבן אז מ'וועט עפענען די ארץ, רחמנא ליצלן לפניהם, אדער געבן זיי אן אחיזה באיזה מקום שיהי אויף עפענען אז משה ישראל אפילו אין חוץ-לארץ א משה וואס לעבן אידן, אפילו איין און איינציקער איד,

¶61אפילו אין חוץ-לארץ עפענען לפני אומות-העולם אפילו אז זיי זאגן אז בעים על כשוי טרם אפילו ווען ”תורת אמת” איז מעיד, אז באו על איתקע כשוי טרם.

¶62פרעדט מען די שאלה היתכו, וויבאלד אז די כוונה בדבר איז ונתתי שלום, און דאס איז דאך א יפוד אין תורה אז ”גדול השלם” מיט אלע זאכן וואס זיינען פארבונדן מיט דעם 'גדול השלם' איז וואס הייסט אז יתכן מ'וועט ניט נאכגעבן, און מ'וועט זאגן אז מ'האט כלי נשק, און נאכמער ווי מ'וועט זיך שטעלן מיט די כלי נשק, און מ'וועט זאגן אז מ'וועט ניט געבן ניט קיין טעפח, ניט קיין שעל קיינע ענינים ניט?

¶63און די איינציקע הסברה וועט זיין אז אזוי שטייט אין תורה זאגט מען אויף דערויף, אז אויב ניט רחמנא ליצלן א שלום וואס פירט, ס'איז א מלחמה קרובה וואס הי' לא סהי ווארום דער לחץ ווערט אז מ'גיט נאך אן אצבע, א שעל,

¶64בעט מען גלייך מערער וכו ביז אז מ'בעט הכל וכו.'

¶65איז אויב מ'וויל ס'זאל זיין ונתתי שלום א שלום וואס דער אויבערשטער וועט אויף אים מסכים זיין, וואס דאס איז דער איינציקער דער איינציקער שלום שיש לו קיימא איז די וועג בזה, ער זאל זיין בחוקותי תלכו ואת מצוותי תשמרו טוט אזוי ווי ס'שטייט אין שולחן-ערוך,

¶66און אויב ניט איז תורה איז דער כלל אז מכלל להם אז תשומע דעם היפך שומע לאו איז דאס דער וועג וואס פירט צו דעם היפך פון ונתתי שלום דעם וועג וואס פירטו דעם היפך הי' 'לא יציא' פון ושכרתם ואין אחרית.

¶67ביז וואנענט אז ווי גערעדט כמה פעמים בדורנו דור ישן וואס דער חושך איז געווארן א כפול ומכופל באווייזט מען די אלע ענינים 'בעיני בשר', איז אט דאס וואס מ'האט מורא געהאט, אז בשעת מ'וועט נאכגעבן וועט מען בעטן מערער, ביז וואנענט אז מ'וועט בעטן אלץ,

¶68און מ'וועט דארפן אנקומען צו די ניסים גלויים, אז די אומות-העולם וועלן דאס ניט וועלן נעמען, וואס מ'וויל זיי נאכגעבן, כדי אויף ניט צולאזן אידן טאן היפך השלום היפך היושר, היפך הצדק, און דער עיקר היפך רצון נותן התורה ובורא האדם ומנהיגו האט מען דאס געזען און באוויזן 'בעיני בשר',

¶69וואס האט געטראפן ענינים אין ניסים גלויים וואס איז אינגאנצן ניט פארשטאנדיק אין 'דרך הטבע', איז געווען ניט פארשטאנדיק נאך דעם הלחמה ששת הים, וואס דעמאלט איז מען אויך נאכגעלאפן, אז מ'וויל נאכגעבן ענינים וואס מ'האט ניט געטארט נאכגעבן, האבן די אומות העולם ניט געוואלט נעמען,

¶70אבער איצטער איז צוגעקומען א נס גלוי נאך מערער, ס'איז א כלל אין תורה, אז ”נצח ישראל לא” ישקן משא"כ אבער ניט אידן, עאכו"כ דיפלאמאטן איז א טבע און אן ענין און דער תוכן פון א דיפלאמאסי, פון א דיפלאמאט, אז ער טאר ניט זאגן וואס ער טראגט, ווארום אז ניט ווערט ער אויס דיפלאמאט!

¶71ער רעדט ליינע ווערטער, ווי מ'זאגט דא, און דערציילט וואס איז אויפן לונגע ביי אים איז אויפן צונגען.

¶72וויבאלד אז מ'האט אים אים אנגעבן פאר א דיפלאמאט ווערט ביי אים אומנו שלו, אז ער טאר ניט דע טאר ניט זאגן וואס ער טראכט, און דער עיקר, ער דארף זען אריינכאפן וואס מערער, כדי צו באווייזן אז ער האט מצליח געווען דורך דערויף וואס מ'האט אים אוועקגעזעצט אויף דעם כסא, און מ'האט אים איבערגעגעבן ער זאל פירן די שקלא-וטריא מיטן דין ודברים וכו.'

¶73זיי זיינען געקומען צוגיין אידן וואס יצרה מנתם עד כדי כך, אז אט די ענינים וואס זיי האבן געזאגן יאר אז מ'טאר דאס ניט אפגעבן, און אז מ'וועט דאס ניט אפגעבן, און אז דאס איז א סכנה מ'זאל דאס אפגעבן האבן זיי געשיקט שלוחים, און דערנאך געזאגט אליין, אז זיי ווילן דאס אפגעבן,

¶74נאר וואס דען? מיט א תנאי, אז עפעס-וואס זאל מען לאזן.

¶75ביז וואנענט, אז די וואס האבן געהאט מערער טויזנקע האבן געזאגט, אז דער עפעס-וואס דארף זיין טאקע מיט תפסא על תפסא אבער מערער ווי אט דער שטח וואס ס'איז געווען ביז שנה הידועה, ביז זינו חמש אויסת הים.

¶76וואס לכאורה, וואס האסט געדארפט אויף דערויף ענטפערן א דיפלאמאט, אז די ערשטע זאך וואס מ'גיט דארף מען ענטפערן.

¶77דאס ענטפערט אפילו א שיקר וואס ביי אים איז וואס אויפן בלונג איז אויפן צונג, על אחת כמה וכמה אז ער איז נכתב, על אחת כמה וכמה אז מ'האט אים מחתיב געווען מיט שם תח זה, עאכו"כ אז ער איז דער איינציקער מחליט על דעת יחיד אויך.

¶78האט ער געדארפט זאגן, אז די ערשטע זאך איז ער מסכים.

¶79איי מ'דארף חתונ'ען פאפירן איז דער דין אין תורה וואס דערפון איז דערנאך משתלשלו מהן אין דיני אומות העולם אין דין די מלכותא ”ובין דין אומות” העולם אז א שטר שני האט בכח מבטל זיין דעם שטר ראשון.

¶80ווארום ער איז געקומען שפעטער, און געקומען ”קודם שנעשה מעשה”.

¶81אפילו לאחרי שנעשה מעשה, איז פונקט אזוי ווי ער האט געהאט כח אויף די ערשטע התחייבות האט ער א צווייטע התחייבות, שבאל שלאך וזה מבטל הקודם.

¶82איי וואס מ'פארלאנגט פון אים ער זאל חתמ'ענען א פאפיר, ווייס מען, אז מ'האט גע'חתמ'עט פאפירן אין לחמש ששת הימים, און מ'האט גלייך אין פיר און צוואנציק שעה האט מע געטאן אנדערש ווי מ'האט גע'חתמ'עט אין די פאפירן, בפרט נאך אז דערנאך וועט מען חתמ'ען א פאפיר אנדערס.

¶83במילא, אז מ'האט פארלאנגט, אז ווערן וועט מען זיך דארף ריזיקן, אז מ'וועט חתמ'ען א פאפיר אויף און ניט טאן וועט זיין שלום, און דערפאר איז מען שוין גרייט אפצוגעבן, ניט נאר א טפח און ניט נאר א שעל,

¶84נאר אפגעבן כמה וכמה שטחים וואס אפענען אויף, רחמ� כל הארץ לפניהם, וואס דאס האבן זיי אליין געזאגט, די וואס האבן געוואלט אפגעבן לפני שנים אחדות, און דאס איז געדרוקט אז זיי האבן אזוי געזאגט, און דער עיקר על פי שלחן ערוך אז זיי זאגן מומחים צבאים פה אחד ובגלוי ובדפוס,

¶85און ניט נאר אידן נאר אויך ניט אידן, און ניט נאר ניט-אידן פון צד וואס זיי זיינען ידידים, נאר אויך ניט-אידן וואס זיינען פון צד אהפכית זאגן, אז דאס שטעלט אין סכנות, און דערפאר ווילן זיי דאס.

¶86אף על פי כן האט מען געטאן מצד די יצבם אנתם אזוי מתחתן אזא מין פאפיר איז די ערשטע זאך וועט מען אפגעבן, און אפגעבן, כאמור, כמה וכמה שטחים, און אזוינע שטחים וואס כולם פה אחד זיינען מודה אז דאס עסן טוט זו את הארץ לפניה.

¶87מיט א צווייטן תנאי, אז מ'זאל חתמ'ען א פאפיר, אז די אתחייבות אויף מאכן שלום איז מבטל די אתחייבות הקודמת, אז אויב ס'וועט זיין א מדינה ערבית וואס וועט פירן א מלחמה מיט ארץ ישראל דארף מצרים זיי העלפן.

¶88וואס אין דערויף גופא ליגט דאס א שטר ושברו, אז מ'זאגט אז דער שטר קען מבטל זיין די פריערדיקע התחייוות'ן איז דאך דאס גופא איז מדגיש, אז א שטר וואס מ'וועט חתמ'ען מארגן קען מחי' זיין די התחייוות, ווארום מ'האט דאך אליין געזאגט, אז א שטר איז מחי' די התחייוות הקודמת, איז וואס וועט מען אויפטאן אז מ'וועט חתמ'ען ביום שלישי,

¶89ווי ביום ראשון ווי זיי האבן געוואלט, אז דאס איז מבטל די התחייבות, און אויב ס'וועט זיין א מלחמה פון א מדינה אחרת איז מען ניט מחוייב איר העלפן בשעת אויף מארגן קען ער חתמ'ען א שטר לאחרי זה מיט דער מדין, מיט דער צווייטער מדינה ערבית, און דארטן שרייבן, אז דאס איז מבטל זיינע התחייבות אין זיין פריערדי קען שטר!

¶90וואס לכאורה, ”אין דרך הטבע”, על אחת כמה וכמה אין דרך הדיפלאמאטן, האבן זיי זיך געדארפט אנכאפן אן דער הצעה, און גלייך בדורות זיין אז מ'זאל מפהל זיין די כל המקומות, עסן אין כל הענינים, בפרט נאך אז מ'האט מעלין געווען,

¶91מ'האט ניט דערציילט אז דאס איז ניט קיין צוויי לופט-פעלדער, נאר דאס איז כמה וכמה לופט-פעלדער, מ'האט מעלין געווען, אז מ'ציעט-שויף פון דארט ארויס נשק חיוני, ניט א נשק וואס דארט איז ליבן געלעגן גלייך און מ'האט געזשעוועט ן נשק וו ס מ'ד רף ה בן אויף הגנת השטח ההול, פירט מען שוין פון ד רטן רויס ט ד ס וו ס ד רט איז ד רט בתור הכרח,

¶92ה ט מען ד ס מעלין געווען, ביז וו נענט אז נהג ה ט זיך אויסגערעדט, איז געוו רן פסום, ה ט מען נגעהויבן בעטן זיך מ'ז ל ד ס ניט דרוקן אין די צייטונגען, בער מ'ה ט ממשיך געווען אין דער פירונג!

¶93און די הסברה בדבר איז הסברה ראשונה אזוי ווי ארויספירן דעם ג נצן נשק ד רף מען נעמען משך זמן, און מ'וויל ד ך ז ס'זאל זיין שלום במילא ד רף מען אנהויבן ארויספירן איידער ס'איז דא שלום, איידער מ'ה ט גע'חתמ'ט, איידער מ'איז מסכים,

¶94איידער מ'ה ט זיך צוז מענגערעדט, און איידער מ'ווייס וו ס און ווען ס'וועט זיין מ רגן, על אחת כמה וכמה אין חודש אין יאר ארום, פירט מען שוין ארויס דעם נשק און מ'איז און דאס ווערט אנגענומען אלס א דבר טבעי, אז וויבאלד ”אתם המעט מכל העמים וכו'” דארף מען דאס נאכגעבן.

¶95וואס הייסט נאכגעבן די האלסט ביי אן ענין אז דו ביסט א מציאות קיימת דארפסטו מגין זיין על עצמך, און יעדער גינור זאגט בפירוש, אז דו ביל ניט אט די מציאות.

¶96וואס כאמור אויף נחדיל לעניננו, אז בדרך הטבע, בדרך השכל, בדרך פון דיפלאמאטן, האט מען געדארפט זיך אנכאפן אן דער הסכם, חתמ'ן א פאפיר וואס אין דעם פאפיר זאלן צוזאגן כל הן דעלמא,

¶97ווארום די וואס בעטן אט דעם פאפיר האבן אליין געזאגט, אז א פאפיר וואס קומט אויף א טאג שפעטער קען מבטל זיין די התחייבות הקודמות, און דאס איז געשריבן ומיושב וכו וואס דערפון איז מעצמו מובן!

¶98אז דעם פאפיר און די התחייבות וואס מ'וועט חתמ'ען מיט א טאג שפעטער איז מבטל די התחילות.

¶99און אף על פי כן האבן זיי געזאגט בגלוי, זיי ווילן ניט נעמען, זיי וויל ניט חתן'ען קיין פאפירן, און זאגן, אז זייער דרישה איז אז מ'זאל אפגעבן נאך און נאך און נאך, און מ'זאל זיך מתחייב זיין אויף געבן די אזוי-גערופענע אפטאנאמיע.

¶100וואס אט דא זיינען געקומען דיפלאמאטן אידישע, און האבן געוואלט מסביר זיין אז אבתנמי איז דאס א דבר של מה בכל.

¶101מ'וועט לאזן יענעם קאכן און וואשן און גיין שפאצירן ווען ביי אים וועט אויסקומען ווי ביי אים וועט אויסקומען, אבער ענינים רציניים, ענינים חיוניים, על אחת כמה וכמה וואס ס'איז נוגע צו נשק וכו וועט מען געבן אט דעם נשק וואס ס'קען זיין אין א משפערה ביי א פאליסנע,

¶102מ'וועט אבער ניט געבן דעם נשק וואס ער קען זיין א נשק אויף א גנה און או וכו' וכו' איז די גאנצע אריכות הביאור.

¶103וואס מלכתחילה, אלע מענטשן ווייסן ווי אב תאנמי זעט אויס, ווארום דאס איז שוין געווען בכמה מקומות בפועל, און מ'האט געזען די תוצאות באותו יום אדער אויף מארגן האט זיך דער אויבערשטער אויף דערויף אויך ניט פארלאזן, און מ'האט באוויזן נאך איינער נגיד אב תאנמי וואס ס'טוט זיך אפ אין אט די שטחים, כולל אלולים העתיקה,

¶104ווי אזוי ס'פירט זיך נאך איידער מ'האט זיי געגעבן נשק פאר דער משתרה, איידער מ'האט ערלייעט מ'זאל האבן אויסגעקליבענע כו' וכו', וואס ס'טוט זיך דארט אפ ווי אזוי מ'פאלט אן אויפן צבא און אויף דער משתרה און אויפן משתר מיט אלע ענינים וואס אין כאן המקום לפורטם, און ס'איז גענוג דאס וואס ס'איז שוין געדרוקט געווארן אין צייטונג,

¶105און מ'דארף ניט אנקומען צו מגלה זיין די ענינים וואס הי' לא תהי' לא תהי' פעמיים שעה צרה וואס ס'פאסירט נאך און נאך, און דערוויילע איז מען דאס מעלין.

¶106פונקט ווי עס מעלין, אז מ'פירט ארויס דעם נשק פון סיני און מ'הויבט אן ארויס ווי דעם נשק פון גולן.

¶107איינרע דער עיקר איז נוגע אז ס'זאל בלייבן א סור פאר די ניט-אידן.

¶108און ס'איז דא בריוו פון די וואס לעבן אין די שטחים, און וואס שרייבן דברים גלויים, אז מ'זאל וויסן זיין אז די סכנה איז געווארן גרעסער שלא בערך, אין די שטחים וואו אידן געפינען האבן נאך ניט אפגעגעבן, טראכטן נאך ניט אפגעבן, ווארום די אראבער ווייסן אז מ'פירט ארויס נשק, און זיי ווייסן אז מ'פירט ארויס נ

¶109אפילו מ'זעט און וועט פירן דאס ביינאכט וכו בלייבט דאס פאר קיינעם קיין סוד ניט, און אזוינער ווי, דערציילט ער דערצו כמה וכמה, און דערפאר זיינען זיי געווארן בא זיך הפרדיק, און מער חוצפי דיק, מיט מער ברוג ביי זיך, מיט אלע ענינים,

¶110במילא בעטנו לא רי רחמים ניט צו דערלאזן מיט אלע ווי די מסקנא אין דער המשך המכתרים וואס אין כאן המקום להאריך בזה, אט דאס וואס ס'איז נוגע לפ אז מ'האט געוואלט רעדן זיך!

¶111גויים האט ניט איינגערעדט זיי זיינען אומות העולם טאקע, ניט ”עם חכם ונבון” אים העם הזה בחכמת התורה זיי האבן אבער חכמים הנה אין זייערע ענינים, לשון המדרש, ווי געבראכט אין די מאמרי חתונה, אויך פעולוספים שביניהם האבן זיי פעולוספים אויך, און מ'ווייס פון די אלע ענינים וואס ס'טוט אינעווייניק, אז פלוני בן פלוני וויל אז מ'זאל אפגעבן,

¶112און פלוני בן פלוני זאגט, אז מ'זאל אויך זיין אז מ'זאל אפגעבן נאך מערער וויפל ס'שטייט אין אזוי-גערופענעם קיין דעיוויד אפמאכן, און דער עיקר אז זיי ווייסן פון מעשה בפועל, אז מ'פירט ארויס דעם נשק, אז מ'איז צוריסן צווישן זיך, ביז וואנענט אז ס'איז נוגע לפועל מצד דער צוריסנקייט צווישן אידן דערלאזט מען ניט קיין ישוב ישראל אין שומרים ויהודה!

¶113מ'דערלאזט ניט אידן צו באזע שוין נאכן זיבעצנדן דעצעמבער לאזט מען ניט א אידן באזעצן זיך אין ירושלים העתיקה ווער לאזט מען ניט?!

¶114ניט די אומות העולם! אידן לאזן ניט!

¶115און מ'הויבט אן טענות, מ'דארף מורא האבן פאר א גוי, און דערפאר טאן מען ניט טאן קיין זאך וואס וועט אים אויפרייצן.

¶116און דאס איז דורעקט צו שלום!

¶117ס'איז ניטא קיין שלום עמדו נתתי שלום בריא!

¶118און דער אויבערשטער גיט שלום אויף די תנאים וואס דער אויבערשטער האט געזאגט, און די תנאים האט ער ניט געזאגט קיין תנאים פון חוקים וואס ”אין לך רשות להרהר” אחרי ה ס'איז ניטא קיין ארט אויף דערויף אין שכל.

¶119ער האט דאס באוויזן אין שכל, אז בשעת דער ארי' האט באקומען מער ברייטקייט, טוט ער בפועל אין די ערטער וואס ס'געפינט זיך ניט נאר א אידישער צבא, נאר אויך א משתרה פון אידן, און שלאגט און ברענט, און טוט כל הענינים, כממוצפת אין די צייטונגען און נאכמערער וואס מ'באהאלט.

¶120און מ'ווייס אויך, ווי מ'האט געזאגט פריער, וואס דער ענין פון אב טאנמי איז, ווארום אט די וואס מ'האט אויסגעקליבן על ידי חירות וואס מ'האט געגעבן נאך ניט אב טאנ ווי מעין זה ו”דוגמא לזה וכו האבן” זיי רובם ככולם געשטימט, אז מ'דארף פון דארט משלח זיין אלע אידן בכל הענינים.

¶121רעדט מען דאך איין, אזוי ווי מ'ערלויבט אראבער באזעצן זיך בא אידן, איז אפילו אז מ'וועט דאס אפגעבן אן אראבישע אב טענמי, אפילו אז מ'וועט דאס אפגעבן אראבער לגמרי וועלן דארט זיך אידן מעגן באזעצן וואס הייסט ווי אידן?

¶122דאס הענגט זיך נאך אפ ניט אן ז ד' הענגט זיך אפ אן די אראבער!

¶123אפילו איצטער האט מען מורא פאר די אראבער באזעצן א אידן אין ירושלים העתיקה, על אחת כמה וכמה אז מ'וועט מאכן די אראפנמי וועט מען טאן עפעס אנטקעגן דעם אראבער, אדער דער אראבער וועט זיך רעכענען וואס פלוני בן פלוני צוזאמען מיט סועית חביריו האבן מחליט געווען מיט א חודש פאר דערויף, אז א איד מעט זיך דארט באזעצן, חכוכו תלולא

¶124וכאמור, אז מ'האט דאס געזאגט מיט חדשים טריק האט מען דאס געזאגט דאס דיפלאמאטן זאגן אנדערש, מומחים לעניני מדינות זאגן אנדערש, האט מען דאס באוויזן בפועל 'לעיני בשר', ובפרט די לעצטע טעג ממש, כאמור, אויף באווייזן צו וואס רחמנא ליצלן אזוי-גערופן אויף טאנאמיע קען ברענגען זעט מען דאס פון דער הנהגה פון דעם אראבער איצטער קודם אויף טאנאמיע,

¶125נאך דערויף איז זיי האבן זיך מערניט ווי דער וואוסט אז ס'רעדט זיך וועגן דעם, און מ'איז נאך ניט מסכין אויף דעם, און ס'איז פארבונדן מיט פינף יאר וכו צו וואס דאס האט שוין געבראכט צו מעשים בפועל.

¶126על דרך זה אויך בהנוגע צו וואס ס'ברענגט צו באזעצן זיך צווישן א רבי אז כאמור מ'לאזט ניט א אידן באזעצן זיך צווישן א רבי אין ירושלים העתיקה,

¶127וועגן חברי א רבא אין חברי'ן רעדט מען שוין גאר ניט, אז דארט לאזט מען ניט, אפילו אין ירושלים העתיקה, וואס דארט איז דא א ביסעלע אידן וואס האבן זיך אהינצו אריינגעגאנגעט, קען מען זאגן איצטער בגלוי, און מ'האט קיין ברירה ניט געהאט, מ'האט זיי געמוזט לאזן דארטן לעבן מפני דעת הכל, דעת הציבור וכו,' על אחת כמה וכמה ווען מ'רעדט זיך וועגן חברי'ן וכיוצא בזה, על

¶128אויב ס'וועט זיין דער ענין פון אזוי-גערופען אויף טאנאמי איז דער ענין פון דעם לפתח הארץ לפניהם.

¶129וכמדובר כמה פעמים און דאס איז וואס ס'איז בנוגע לפועל.

¶130לכאורה איז דאך די טענה, וויבאלד אז מ'דארף אנקומען צו ”חסד לאומים” אף על פי וואס ”חסד לאומים חטאת” דארף מען פון זיי באקומען נשק און באקומען געלט, וואס דאס איז פארבונדן מיט רצון הטוב, און דאס איז ניט דער ענין וואס מ' איז ווי מ'זעט דאס איצטער בפועל, אויב מ'וועט זיי נאכגעבן וועלן זיי גלייך בעטן אפ,

¶131און ווי געזאגט פריער, אזוי האט מען געדארפט פארלאזן זיך אויף דער אפשאצונג פון דיפלאמאטן און מדינאים וכו איז געווען חילוקי דיעות בדבר, גויים שדיפלאמאטן האבן געזאגט, אז מ'וועט בעטן נאך און מ'וועט מאכן א לחץ, אידן וואס יצרה מנסום האבן געשריען און געמאכט דערפון פרט

¶132אז מ'זאל גיין און שרייען און איינרעדן, אז אויב מ'וועט נאכגעבן וועט מען דערמיט ניט בעטן.

¶133האט מען באוויזן בפועל, אז מ'האט נאך געזאגט קודם החסימה אז מ'בעט נאך, און מ'האט געזאגט וואס מ'וועט בעטן.

¶134אין ירושלים העתיקא האט מען שוין מגלה געווען, אף על פי וואס מ'זאגט אז ביז איצטער האט מען יא גערעדט און ניט גערעדט מ'האט וועגן אלץ גערעדט אין קעמפ דייוויד, מ'האט וועגן אלץ גערעדט פריער, מ'האט וועגן אלץ גערעדט ווען מ'האט געשיקט די שלוחים לאחרי מלחמת ששת הים, און זיך אנגעשלאגן פון 'ארץ הקודש', פון ארץ ישראל, אז מ'וויל אפגערן אלץ צוריק וואס מ'האט דעמאלט איינגענומען.

¶135איי איז דאך די קשיא און מ'זעט דאך 'בעיני בשר' אז מ'מוז אנקומען צו זייערע געלט און צו זייערע נשק וכו איז כמדובר ”כמה פעמים, אויב” מ'וועט נאכגעבן וועט ניט זיין רחמנא ליצלן אויף וואס צו ניצן די געלט און דעם נשק.

¶136די איינציקע וועג ווי אזוי צו האבן דעם געלט און דעם נשק און ניט נאכגעבן איז בשעת מ'שטעלט זיך בתוכות.

¶137ווי מ'האט געזען ביז איצטער, אז די נקודות ווי מ'האט זיך געשטעלט בתוקף האט דאס ניט אנגערירט אין דעם געבן דעם געלט און דעם משק אויף א ליינגערע צייט, מערניט ווי אויף א זמן קצר, כל זמן ס'איז ניט געווען נוגע בהנוגע צו פיקוח-נפש.

¶138איצטער אבער אפגעבן אין שעל אין טפח גיט מען עפנט מען אויף די ארץ לפניהם, און דערנאך ביי א לחץ, איז האט דאס נאך אין זיך א חסרון, אז וויבאלד ער זעט מ'האט נאכגעגעבן א לחץ על כל פנים למחציו שליש ולרביע פארלירט ער ניט די האפענונג, ווען ער האט ניט וואס צו פארלירן וואס וועט דער לייגן דערצו,

¶139אז ער וועט צונעמען דעם שליש ורביע און דערנאך זיין אויף ווייטער.

¶140די איינציקע וועג אויף מבטל זיין דעם לחץ איז איז אפטאן א מעשה וואס אפילו אז אידן אליין וועלן וועלן חרטה האבן וועלן זיי דאס ניט קענען טאן ווארום ס'איז אזא מעשה וואס מ'קען אויף דערויף חרטה ניט האבן.

¶141כל זמן מ'איז זיך מסתפק מיט רייט, און מ'זאגט בדברים גדולים, אדער בדברים קטנים, ”בכל פנים בקול” אן אות חלושה, אז מ'וועט מאכן אן אישוב, און מ'וועט זיך באזעצן, און מ'וועט פארגרעסערן, און מ'וועט שטיין בחורף נפש אויף מגין זיין, און מ'וועט דאך שטעלן בתוקף וכו איז דאס א דיבור, וואס א דיבור ווייסן דיפלאמאטן אז א דיבור איז נשבע כלום,

¶142דאס איז שמער אדער מייתא מ'קען אויף דערויף חתמ'ען בגלוי, און מ'קען ניט חתמ'ען אויף דערויף בגלוי, מ'קען הייסן אן אדם הומד בדיבורו אדער משקר בדיבורו, אבער דאס איז מערניט ווי דיבור.

¶143אפילו ווען דער דיבור קומט אראפ אין ”מעשה זוטא”, דאס הייסט צו אים מערניט ווי כתב אליין, אז דאס וואס ער זאגט האט ער אויף דערויף ארויפגעלייגט די ”חתינה, כסר וכסר” מיט אלע פרטים, שבדבר, מיט עדות.

¶144ווייס ער, אז אויף מארגן אדער באותו יום גופו, תוך כדי גילוי קען ער גלייך אנשרייבן און חתמ'ען א פאפיר א הפכי.

¶145האבן זיך געדונגען די פלאמאטן וואס האבן געוואלט איינרעדן עולם גולם אז דאס איז ניט אזוי ווי אזוי זאגט מען אז בשעת מ'וועט שרייבן, און בשעת מ'וועט חתמ'ען, און בשעת ס'וועט זיין עדות דערביי איז דאך ניט שייך צו זאגן ”כלו כל הקישן”, מ'קען זיך לייגן שלאפן רואיק.

¶146האט מען באוויזן 'בעיני בשר', אז ס'איז דא א געשריבענע זאך, א גע'חתמ'עטע זאך, מיט א מדינה נשאי אמת, מיט התחייבות וואס האט אנגעהאלטן עטלעכע און דריי סיק יאר,

¶147און מיט אמאל אן קיינע סיבות גלויות!

¶148א סיבה איז דא אויף דערויף! אן א סיבה קומט דאך ניט קיין מסובב.

¶149אבער קיין סיבה גלוי' איז ניטא! האט מען מחריב געווען לעיני כל בשר באופן רשנו, אז מ'זאל וויסן זיין, אז מ'איז מבטל אן ערקענונג אין דער גאנצער מציאות פון מדינה ההיא.

¶150וואס דאס איז א נס למעלה מדרך הטבע.

¶151ער האט געקענט פונקט ווי ס'האט געווערט אזויפיל צענדיקער ימים נאך צוויי וואכן, נאך דערויף ווי ס'וועט זיך ענדיקן, און ער ווייס און באופן וואס שרייבט אין די צייטונגען אז מ'קען זיך ניט פארלאזן אויף דיבור שלו, און דוקא איצטער האט מען דאס אפגעטאן בריש לו, און איצטער רופט מען אידן אויף זיי מסביר זיין, אז דאס איז א זאך וואס דאס איז אויסגעהאלטן לויט אלע כללים.

¶152דאך ווייס ניט וואס די הסברה וועט זיין אויף קיין נפקא מינה ניט אויך.

¶153נפק אז ס'האט אנגעהאלטן יאר נאכאנאנד א התחיבת פון א מלוכה אדירה, און דערנאך איז ברגע עבד האט מען מחריב געווען בגלוי אן קיין ישוב הדף!

¶154ס'ווייזט זיך ארויס, דאס האט אפגעטאן איינער אדער צוויי אדער דריי, על כל פנים ס'איז ניט געווען קיין אפשטימונג, ניט געווען קיין דעמאקראטיע, ניט געווען קיין שטאטלע וטריא, ניט געווען קיין דיול!

¶155מיטאמאל איז ארויס אט געהאט יועצים אדער לא חצים וכו אבער בכל עובד ס'איז ניט געווען קיין דין און דעמאקראטיע ווי מ'רופט דאס אן, און מ'האט מבטל געווען כל אית חייבות בבת אחת.

¶156וואס די סיבה וואס מ'קען מסביר זיין ”על פי דרך המוסג” גלויות שבדבר איז כדי א איד זאל וויסן, אז איידער דו גייסט חתמ'ענען א פאפיר,

¶157על אחת כמה וכמה טאן א מעשה און וועלן איינרעדן זיך און א צווייטן, אז דו האסט א התחייבות בכתב, ובחתימה, ובמעמד עדים כשרים, אדער עדים בלתי-כשרים, אז מ'נעמט אויף זיך כל ההתחייבות שבעולם אט עסטו 'בעיני בשר' וואס די התחייבות זי ווערט!

¶158און וואס קיינער איז דאס ניט מתכיש, אז ס'וועט זיין די הסברה וועט מען מסביר זיין ווי אזוי ס'איז געווען א הכרח, און ווי אזוי דורך דערויף וועט מען פארדינען א קשנ ס און פארדינען באופן כך און סבט-רשי' האט א גרויסע ארמיי מיט אוירנים וכו מיטן אלעם משך וואס ס'איז געווען א פאר טעגע שוין זיי איינגעדרוקט מצד צייטונג די הסברה שבדבר, דאס איז אבער ניט מוואפל די מעשה בפועל, אז ס'איז בטל די גאנצע התחילות,

¶159דורך וואס במלילה עבד אן קיין פרסום לפני זה, אן קיין שקלא-וטריא, אן קיין הודאה לפני זה, מיט אן אויף!

¶160און וואס דא, וכאמור, דאס איז אן ענין וואס דאס האט צוגעפאסט די צייט, דאס וואס די אראבער טוען אין רמזי וישלים עתיקה און אין שכמה און חברית און די דרכים וואס קומען גיין פירן אהינצו און פירן פון דארטן, אט דאס וואס מ'האט מכריז געווען בנוגע צו טייוואן, אט דאס וואס מ'האט מכריז געווען בנוגע צום נשק וכו.'

¶161וואס דערפאר איז, כאמור, כל זמן די אומות העולם זעען, אז א איד האט מורא פון באזעצן זיך אין ירושלים העתיקה, און אז ס'איז דא א איד וואס וויל דאס טאן קומט א צווייטער ווי צוויי-דריי אידן און לאזן אים אהינצו ניט אריינצובאזעצן זיך,

¶162און לאזן ניט טאן קיין ענין של מעשה בפועל איז ביי אים א הוכחה גמורה ומוחלתה, אז דורך א לחץ וועט ער אלץ אויספירן, נאר וואס דען מ'דארף גיין מחיל אל חיל משת הגמר,

¶163מירידה לירידה פריער וועט ער אויספועלן א שטיקל, דערנאך נאך א שטיקל, ביז וואנענט וכו הי' לא תהי' וכו פון לשון כולו אויך.

¶164די איינציקע עצה איז, בשעת מ'וועט זיך אליין בינדן און מ'וועט טאן א זאך וואס אין אחר זה קלום וועט מען דעמאלט זען אז קיין לחץ קען ניט העלפן, דערפאר די זאך איז שוין אפגעטאן.

¶165די איינציקע זאך וואס דאס קען טאן איז ישראל קען זיך ניט ערלויבן קריגן זיך מיט תרצית הברית אויף א זמן ארום.

¶166מ'דארף אנקומען צו חסד לאומין אף על פי וואס דאס איז חסד, מ'דארף האבן די משק בכמה וכמה תעמים בדבר.

¶167און בכלל, ס'איז א מלכות של חסד, און ס'האט אין זיך א קו של נטיעה לחסד לגבי אידן דארף מען דאס אנהאלטן בכל התוקף.

¶168ובכל הדרכים, אחוץ אט די דרכים וואס פירן צו דעם קו הפכי, צו דעם כיוון הפכי.

¶169ארץ ישראל, איר תוקף איז, איר שטארקערט איז, וואס מ'האט מורא, אז זי וועט אפטאן אן ענין וועלכן מ'וועט ניט קענען חרטה האבן, און דערפאר רעכנט מען זיך מיט איר.

¶170ניט מ'רעכנט זיך מיט איר דערפאר וואס מ'האט מורא, אז מ'האט סיון וכו וועלן זיי אויפשטעלן נאך א סאלדאטן, נאך א נוגע, נאך א דיו מ'וועט ניט האבן מערער ווי די הונדערט מיליאני אראבער האבן, און ניט האבן מער דאלארן ווי אבער שנת הברית האט דאלארן.

¶171מ'האט מורא פאר ישראל, אזוי ווי זי האט כלי-נשק מאדערניק, און אזוי ווי זיי קענען אפטאן באזעצן די אלע שטחים, און דעמאלט אז דארט וועלן זיך באזעצן צען, צוואנציק,

¶172דרייסיק טויזנט איגן וועט זי קיין נאכט שבעולם ניט קענען פון דארט ארויסנע ווארום אין ”אחר מעשה זה” כלום און דאס קען זיך אפטאן בשעתא חדא וברגעא חדא האט מען מורא איבערציען די צקרונא טאמער וועט מען דאס אפטאן.

¶173וואס דערפון גופא איז א ראי אז דאס איז די איינציקע וועג וואס מ'קען טאן און מ'דארף טאן.

¶174וואס וואס איז די וועג? ”כאמור אין אותיות” ברורות, אז בשעת בלילה ”אחד בשעתא חדא” וברגעא חדא וועט מען באזעצן אידן על כל הגבול המזרחי,

¶175און על כל הגבול וואס איז פארבונדן מיט עזוך, כל הגבול פארבונדן מיט מצרים וכו און מ'וועט 'בפועל ממש' ניט זאגן אז מ'האט געמאכט אן אסיפה און מ'האט אזוי מחליט געווען, מ'האט געשריבן א פאפיר און דער מיניסטער האט געזאגט דעם נוסח יענער האט געזאגט אז פרייטן נוסח דערנאך וועט זיין א קחשיא אין צייטונגן וכו זיי ווערן ניט מתפעל פאר כל האצהרות פון אלע מיניסטארן, ווארום זיי ווייסן אז אויף מארגן קען מען מאכן א לאחת,

¶176וועט מען מסתמא פועל זיין להיפך. אלץ ”אין דרך הטבע”.

¶177מ'דארף ניט האבן אויף דערויף קיין ענינים של למעלה מדרך הטבע אדער למטה מדרך הטבע, וואס דערפאר נאך א הצרה מיט נאך א הודאה מיט נאך א ידיע אפילו אז דאס איז די מעמד חגיגה און אלע שרייען פה אחד ווייסן אלע אז אויף מארגן קען מען פועל זיין און מ'זאל שרייען, להיפך אויב מ'וועט געפינען דעם לחץ גדול וואס מ'וועט דערצו קענען ברענגען,

¶178און וואס ללחץ איז אין גבול.

¶179דער לחץ קען אבער ניט פארלאנגען און פועל זיין אז מ'זאל מוזן פאלגן תוך כדי דיבור אז מ'זאל מוזן פאלגן באותו יום אדער אפילו אין דער וואס.

¶180ווארום א פאר וואכן קען מען אויסהאלטן, ווי ס'איז שוין בעבר, בשעת מ'איז געווען ברוגז האט מען אויסגעהאלטן כמה וכמה ימים, און אפשר נאך מערער, אן קיין עזר מבחוץ.

¶181און אויב אין אט דער צייט וועט מען אפטאן א מעשה וואס וועט זיך אליין בינדן, מ'וועט דערפון ניט קענען חרטה האבן, וואס די איינציקע מעשה שבדבר איז אידן דארפן ניט אנקומען מצד 'דרך הטבע' איצטער צו נשק ס'איז גענוג אז מ'זאל עפענען די טירן פון ארץ-ישראל פאר אידן!

¶182און איך מיין די אידן וואס געפינען זיך שוין אין ארץ-ישראל, און מ'לאזט זיי ניט ארויס פון טייל אביב אדער פון בני ורק אדער פון 'מקום אחר', זיי זאלן זיך באזעצן אין יהודיו ושומריו און סינם די אלע שטחים,

¶183און מ'זאל זיי מסייע זיין און ארויסהעלפן, ווארום אט דאס איז די איינציקע הגנה ס'רעדט זיך ניט וועגן התקפה אפילו מ'זאל דאס אנרופן אז דאס איז אן אטאקע דאס איז די אמת"ע און די איינציקע הגנה על גבולות ארץ ישראל, אפילו ווי זיי זיינען אין אסתר,

¶184נאר פאר ”כי ירחיב הוי' את גבולך” און אריינפירן אידן, בנערינו ובזקנינו בבנינו ובבנותינו וואס געפינען זיך שוין בלאו הכי אין ארץ ישראל, און וואס האבן שוין ארויסגעזאגט, אז זיי ווילן זיך באזעצן אין אט די אלע שטחים,

¶185על אחת כמה וכמה אז די מפלגות דארטן וועלן הייסן זייערע בעלי מפלגה, אז זיי זאלן זיך גיין דארט באזעצן אויף משך פון שנים אחדות האט מען גענוג ודי והותר אידן אויף צו באזעצן כל גבול המזרחי, אידן אויף צו באזעצן דעם גבול מיט מצרים, גבול המערבי, אידן אויף צו באזעצן אין דער רצועת עזה,

¶186אדער בנגד גבול לבנים מיט כל מקומות האלו.

¶187און די אלע הצהרות בדבר, אז מ'וועט טאן צי מ'וועט ניט טאן, צי טאן באופן כך באופן כך האט מען געזען ביז איצטער, אז היום אומר ”כך ולמחר אומר” לאומר להיפך.

¶188אט דאס וואס מ'וויל איינרעדן אידן אז דעם מאל וועט ניט זיין אן עומד בדיבורו, אבער די גויים וועט מען דאס ניט איינרעדן, די גויים ווייסן אז זיי וועלן נאכאמאל אויך זיין וועט מען חוזר זיין בדיבורו, ווי מ'האט דאס געטאן בעבר, און ניט בעבר מיט הונדערט יאר צוריק, ווי מ'האט דאס געטאן בעבר נעכטן און אייער-נעכטן און מיט א וואך צוריק און מיט א חודש צוריק און מיט א יאר צוריק,

¶189און אויסהאלטן אט די טעג אדער די ש וואס מ'דארף האבן אויף באזעצן די אלע גבולים מיט די מענטשן וואס שטייען פארטיק אנגעגרייט און ווילן זיך דארט באזעצן, און מ'דארף אויף דערויף ניט פאטערען קיין געלט אויף שיקן אז מ'זאל ווערן אהינצולף זיין, ס'איז שוין דא מן המוכה!

¶190וכאמור כמה פעמים במשך פון די לעצטע חדשים דאס קען אפגעטאן ווערן בשעתא חדא וברגעא חדא און דאס איז בשעת דאס וועט זיין פארבונ צענדליקער טויזנטער אידן, וואס כאמור ס'איז שוין דא די מתנדבים, זיי זיינען שוין דא אין ארץ-ישראל, מ'דארף ניט אויסגעבן פערציק טויזנט דאלער וואס איז קאפ סטאפ ברענגען א אידן פון חוץ-לארץ און באזעצן אים אין ארץ-ישראל למשפחתא,

¶191און זיי ווילן דאס טאן 'בשמחה ובטוב' לבב, און די עומדים-בורי זיינען זיי מעכב, און לאזן ניט צו ניט נאר מעכב בדיבור, בשעת מ'וועט אט דאס טאן, און דאס דארף געווערן כאמור, דאס קען דאך אפטאן בין לילה, ווי מ'האט דאס געטאן אין צענדליקער ערטער אין ארץ-ישראל, נאך אונטער די ענגלענדע און נאך אונטער די טערק'ן,

¶192על אחת כמה וכמה איצטער על כל פנים דאס איז ביז התיישבות אין אן אופן וואס תורה רופט התיישבות הוא וביתו און די אלע כלי וואס ער דארף האבן לשרכו ולאומנתו, ווי די גמרא און פוסקים רעכנען דאס אויס,

¶193אז אפילו א בעל-טוב טאר דאס ניט נעמען, ווארום דאס איז כדי חייו וכו ס'איז גענוג אויף דערויף עטלעכע שעה על כל פנים ניט מער ווי עטלעכע טעג.

¶194און אט דאס איז די איינטיקע זאך וואס אומות העולם וועלן זיך דערמיט רעכענען, און מ'וועט וויסן אז דאס מיינט מען באמת, ו”כבר נעשה מעשה” ואין אחר מעשה כלום און אט דעמאלט האבן זיי קיין ברירה ניט,

¶195דער אמת'ער טעם לזה, דערפאר וואס לוי מלכים בשרים ביד ה דער טעם אין ”דרכי הטבע, אין דרכי” דיפלאנאטיע זיי מוזן דארטן האבן אן ענין וואס דאס זאל מגין זיין עליהם כלפי הערבי,

¶196נאר ביז איצטער האבן זיי געוואוסט, אז בשעת מ'וועט לוחץ זיין א משך זמן-ערוך כדי צרכי וועט מען אויספירן וואס מ'וויל.

¶197במילא, אז מ'דארף נוסף חן זיין בא די ערבים איז מען לוחץ דא.

¶198אז ס'העלפט ניט די ערשטן טאג איז מען לוחץ א שרייטן טאג, און כל זמן ס'איז בדיבור אפילו אז ס'וועט זיין די מעשה וועט מען אויספירן צי מ'וועט פארלירן די האפענונג, אבער על כל פנים מער ווי דאס קען מען ניט טאן.

¶199וכאמור, אויב מ'וועט אלייבן נאך פינף אידן וואס זעצן זיך דארטן איז ד אז מ'וועט ערלויבן באזעצן זיך דארט ווי מ'רופט דאס אן מאכן דיקער, גרעסער, די צעטלס מענס וואס זיינען שוין דא,

¶200איז דאס איז א זאך וואס דאס איז ניט פארבונדן מיט אן ענין של התיישבות אמיתית וכו,' מיט אן ענין וואס דאס איז ניט משנה זיין אין דעם ענין.

¶201די איינציקע זאך וואס קען משנה זיין, כאמור, א זאך וואס מ'קען דאס דורכפירן בפועל, ווארום דאס וועט נעמען מערניט ווי געציילטע שעות אדער געציילטע טעג, און דעמאלט קען מען אויסהאלטן אלע-ערליי לחצי, מ'דארף צו קיינעם ניט אנקומען, מערניט לאבינו שבשמים, און

¶202בשעת מ'וועט דאס טאן אין אן אופן שאין חזרה אז מ'קען אין דערויף דערפון ניט חרטה האבן, וואס די איינציקע וועג אויף דערויף איז, בשעת דאס וועט זיין פארבונדן מיט צענדליקער טויזנט שבדבר אט דאס איז דער מקטים וואס מ'קען טאן איצטער.

¶203וכאמור, משעה לשעה ווערט די מעגלעקייט בזה אויך שווערער, און מ'דארף חרטה האבן כלפי כל העמים אויף אייגענע הבטחות, וואס אין כאן המקום להאריך בזה וואס מ'האט מפטיח געווען בעבר, וואס מ'מאכט דערפון א שדה, אבער די אומות וועלן ווייסן דערפון,

¶204און בשעת מ'וועט זיי צופיל צוקוועטשן, ווי דאס איז מסתמא נאך אויף ד און דעמאלט וועט גאר זיין א טומל ”גדול הכי גדול”, וואס מ'האט מפטיר געווען, וואס מ'האט געזאגט וכו הלוי זאל דאס ניט אפגעדרוקט ווערן, וואס דארף מען משפיל זיין א כבוד פון א אידן, איזה יהודי שיהי על אחת כמה וכמה וואס כוונתה איז געווען נצוי,

¶205מערניט וואס ”יצרו אנסו” האט דאס מפה געווען דעם שכל און אפגעטאן אן ענין וואס דאס איז היפך התורה, במילא איז דאס היפך התועלת, און ויהי רצון, כאמור,

¶206אז דאס איז א חשבון גלוי, אז אין יעדער שעה וואס מ'לאזט דורך ווערט דער ענין שווערער, אף על פי וואס ער איז נאך ביוחלת, כמדובר לעיל ס'קומט ניט צו די לייכטקייט וואס מ'האט דאס געקענט טאן, מדריי חדשים תיקא, אבער על כל פנים איצטער איז בעסער ווי מארגן, און מארגן איז בעסער ווי איבערמארגן.

¶207וכאמור, מ'וועט ארויסגעבן נאך א פאפיר מיט נאך א החלטה וכו דאס איז רוגז"ט אין און דאס טוטס גארניט ניט אויף.

¶208בשעת אבער ס'וועט זיין א מור נעד, ועשה הרבו הרבו בכמות, על אחת כמה וכמה הרבה באיכות, ווארום דאס וועט זיין א התיישבות בנערינו ובזקנינו בבנינו ובבנותינו און ניט אפשיקן אז מ'וועט ווארטן מיט זיינע קיידן ווען מולד זיין פון חוץ לארץ,

¶209דערנאך וועט מען ווארפן ביזואנענט זיי וועלן לערנען אין על פן זעקס חדשים, און דערנאך וועט מען ווארפן ביזואנענט מ'וועט האבן די דריי-ציק-פערציק טויזנט דאלער אויף יעדער משפחה וכו נאר מ'וועט דאס טאן אט די אידן וואס זיינען שוין על אתר און שוין על המקום און שוין מוקן און זיי ווילן און זיינען גרייט בין לילה באזעצן די אלע שטחים אט דאס וועט זיין דער דבר המחל

¶210און אז מ'טאר ניט אפענען און אפגעבן קיין שעל אדער א טפח אדער אן אסבח, דערפאר וואס דאס גיט תותח את הארץ און דערפאר האט מען ניט אפגעגעבן, און ניט נאר ניט אפגעגעבן בדיבור, נאר מ'האט דארט אוועקגעזעצט און אוועקגעשטעלט און געבראכט אהינצו נשק תמורת השיטה וואס מ'פירט פון דארט ארויס נשק אט דאס איז די איין און איינציקע וועג אויף א שלום בארג הימה.

¶211און אויף א שלום אמיתי. דערפאר וואס דאס איז פארבונדן מיט ונתתי שלום ברור דאס איז א שלום וואס איז אויסגעהאלטן בא דעם רצון פון הקב"ה, ווי ער האט אים געזאגט אין שולחן-ערוך א פסק-דין ברור אין שולחן-ערוך הלכות שבת, אין דעם פיקוח-נפש וואס איז פארבונדן אפילו בשבת, על אחת כמה ”וכמה בחול, אפילו” אין חוץ-ברוך,

¶212על אחת כמה וכמה אין ”ארץ הקודש”, וואס זי ווערט אזוי אנגערופן בפי כל עמי הארץ.

¶213און אט דעמאלט וועט נאך זיין אין די לעצטע טעג פון גלות, ”בנתתי שלום ברוך ושכפתם ואין מחריד” ווארום בא אידן וועט מקויים ווערן דער והולך אתכם קוממיות נאך אין גלות, בקומות תופא מ'ווערט ניט נתפעל פאר די גוי' שקי פאר קול זר אשר בקרבך פאר 'יצרו אנסו', עאכו"כ אז מ'ווערט ניט נתפעל פאר אומות העולם און ס'וועט זיין בדרכי נועם ובדרכי שלום.

¶214אז ס'וועט צוקומען אין מנוחת הנפש ומנוחת הגוף, וועלן אידן מוסיף זיין אין 'לימוד התורה' וקיום מצוותי', און מה דאך המעשה ”אחד דיבור אחד” מחשבה אחת איז מכריע ”עצמו אין כל העולם כולו” און ברענגט יהושע והצלה עאכו"כ מעשים רבים און דיבורים רבים און מחשבות תיבות רבים,

¶215א ריבוי אין תורה ומצוותי אין אן אופן ווי מ'לערנט אפ פון חנוכה, הולך ומוסיף מאור מלילה ללילה, אין לילה וחושך הגלות ”והוי' יגיה חשכי” וועט דאס מזרז זיין דעם חושך כפול ומכופל פון גלות זאל זיך ענדיקן בזירוז לגמרי,

¶216פארברענען אין דעם לשון פון נשיא דורנו פון רבי'ן דעם שווער די שיריים פון די ווענט פון גלות, מבטל זיין דעם חושך כפול און חופל פון גלות, מבטל זיין דעם ענין פון גלות פנימי, על אחת כמה וכמה די גלות כפשוטו,

¶217אראפברענגען על אחרי קץ הגלות די אתחלתא בגאולה, ותיכף ומיד, ובלשון הרמב ם ישראל מגלים מיד, אין גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו ”למטה מעשרה טפחים”,

¶218בטוב הנראה והנגלה, און אין אן אופן פון בנערינו ובזקנינו בבנינו ובבנותינו ווי גערעדט פריער, אן קיין חילוק צווישן די קינדער מיט די עלפער און מיט די זיידעס און די באבעס און אור-עלפערן, וועלן זיי אלע טייען אין אן אופן פון לעשות וצומך בלבב שלום ”היום אין בקולות ישמה"”, וואס דעמאלט קומט ער ”היום, היום ממש”.

¶219לחיים.