Text

¶1אויף מבאז אין על כל פנים בקיצור אין דיוק אין פירוש רש י, וו ס רש י איז משנה הסדר, אין פסוק שטייט, ז ס'איז געווען ”ויהי לו צאן רבות ושפחות ועבדים רחמורים וגמלים” בשעת רש י איז דאס דערנ ך מעתיק אין מקניק ענינו אין שיעור חומש פון יום זה,

¶2ז גט רש י, ז ער ה ט געקויפט אין מקניק ענינו דורך דעם צאן און איז מקדים פריער אבדים דערנאך שפחות, דערנאך אמורים דערנאך גמלים און רש"א באוו רנט דאס ניט איז ד ך דערפון פ רשט נדיק,

¶3ז רש"א פ רלאזט זיך, ז ”אפילו בן חמש” למקרא וו ס דעמאלט הויבט ער ן לערנען מקרא בפירושו, וו ס דער פירוש העיקר אין מקרא איז ד ך ווי רש"א ברענגט רא ביז וואנענט ווי דער דין אין שולחן ערוך בהנוגע צו מארג זיין די סדרה, ווי דערמאנט פריער,

¶4”שנים מקרא ואחד תרגום”, אז אויב ס'איז מאוזו סיבו איז ניטא דער ענין פון תרגום איז דעמאלט איז ד דער ענין פון פירוש רש י, איז פארלאזט זיך רש י אז ”אפילו בן חמש” וועט דאס פארשטיין, פארוואס ער איז משנה ביז וואנענט ער דארף דאס ניט מסביר זיין.

¶5און דער פירוש איז, רש י איז דאך מפרש פשוטו ווי רש"י ליין גיט רויס דעם כלל נ ”ך אין פרשה בראשית”, אין ספר בראשית,

¶6אז אני לא באתי ”לפרש אלא פשוטו של מקראה” במילא איז אויך פ רשט נדיק, ז בשעת רש"י דערציילט ווי זוי יעקב ה ט געקויפט דעם סדר מוז ער שרייבן מפני פשוטם של דברים, ז פריער ה טער געקויפט עבדים, און דערנ ך ה טער געקויפט די לע איבעריקע ז כן,

¶7וו רום ז ניט וועט דער ”בן חמש למקרא” מ כן שטורעם.

¶8און ד ס איז, ווי דער ענין איז פ רשט נדיק בפשטות, ווי זוי איז געקומען יעקב צו דעם מעמד ומצב פון ויפרוש ”האיש מעוד מאוד” איז ד ס דורך דערויף וו ס ער ה ט ב קומען סך ציין, ווי ער ז גט אין פסוק ציין רבות

¶9פרעגט דער ”בן חמש למקרא”, מילא ער וואלט געהאט סתם א מספר צאן, אט דעמאלט האט דאך יעקב ווי געקענט אליין איינקערן ער זאל זיין די רועה צאן.

¶10וויבאלד אז ס'שטייט ויפרוצו איש מאוד מאוד און ער וואלט באקומען צאן רבות ווי אזוי האט ער געקענט זיין איין און איינציקע רועה אויף צאן רבות?

¶11מוז מען דאך זאגן, ווי דער פסוק זאגט, אז ס'איז געווען מקניק ענינו אז בשעת ער באקומען מערער צאן האט ער פארקויפט די צאן, און האט געקומען די וואס זאלן אים ארויסהעלפן אין דעם ”ענין עיקרי שלו”, וואס דאס איז פארבונדן מיט צאן רבות

¶12ווער איז ן ענין וואס איז מתאים צו זיין א רואה צאן?

¶13איז דאס עבדים, ניט קיין שפחות.

¶14ווי רש"י ברענגט דערנ ך פריער רא בנוגע צו רחל, אז דאס וואס רחל איז געווען רואה את הצאן איז דאס איז א הוכחה, אז לבן איז געווען אן הארעמן, ווארום אז ניט וואלט ער ניט געשיקט, אז זיין טאכטער זאל זיין רעה טו.

¶15איז ד ך דערפון פ רשט נדיק, אז רועה איז ד ס פ רבונדן מיט אנשים.

¶16אמת ט קע, מ'ד רף ניט זיין זיין זיין נזהר מיט שובחה ווי מ'איז נזהר מיט בת, בער יעקב ה ט ד ך זיכער, מ'איז ניט אונטערווארפן ן ענין אפילו שבחה צו ן ענין פון היפך הצניעות.

¶17במילא, אז ער האט געדארפט זוכן רואים, און נוסף על העיקר, אז זיינע רואה צאן איז דאס פארבונדן פשוט מיט שלגן זיך, מיט אפהיטן זיך, פון צווייטן רואה, במילא, אז ס'איז געווארן מערער צאן וויפל יעקב האט דאך געקענט אליין זיין זייער רואה האט ער געמוזט האבן צו זיך א העלפער!

¶18ווי אזוי האט ער געקענט באקומען א העלפער?

¶19האט ער געמוזט האבן נאך א רואה.

¶20די קינדער זיינע ווייס דער ”בן חמש למקרא” זיינען נאך געווען קליינע, על אחת כמה וכמה אז מ'האט געדארפט גלו הערוינגן על פי הבויים, מיט די גאנצע הנהגה פון רואים וואס דער ”בן חמש למקרא” ווייסט שוין פון פריער.

¶21וואס דערפאר זאגט רש"י פשוטו של מקרא, אז בשעת יעקב האט געהאט צאן רבות במילא האט ער דורך זיי געדארפט האבן נקנא קנינו די ערשטע זאך וואס ער האט געדארפט באווארענען ניט חמורים, ניט גמלים, אפילו ניט שפחות די ערשטע זאך האט ער געדארפט האבן אן עבד וואס ער זאל אים העלפן אין זיין מראה את זה.

¶22דערנאך קומט ערשט דער סדר ווי ס'שטייט אין פסוק, אז דערנאך איז געווען חמורים וגמלים וקודם לזה איז געווען שפחות.

¶23דא ווערט בער די שאלה אויב זיי?

¶24האט דאך רשעי געדארפט באווארענען אין פסוק, וויבאלד אז פסוק זאגט ציין רבות און איז מקדים שפחות לעבדים און בפועל, איז ווי פשוטו של מקרא ווי רשעי זאגט, האט ער פריער געקויפט עבדים און דערנאך געקויפט שפחות פארוואס זאגט דער פסוק?

¶25פריער שפחות און דערנאך עבדים?

¶26דארף דאס רשעי אויך ניט באווארענען, ווארום דאס איז אויך פ בשעת דער חמש למקרא לערנט ”ויפרץ האיש מאד מאד” און ס'איז געווען ציין רבות פ רוו ס ס'איז געווען רבות טייטשט דא רשי פרוס ורבות משער הצור פ רוו ס איז ד ס געווען זוי?

¶27כדי ער זאל ה בן ניט נ ר ציין רבות נאר ער זאל ה בן נכסים רבות ער ז ל זיי פ רקויפן בדמים יקרים און אין די דמים יקרים ז ל ער קויפן שבחות ועבדים וחמורים וגמלות.

¶28פון וואנענט ווייסט רש"י דמים יקרים?

¶29וואו שטייט אין פסוק? אין פסוק שטייט צאן רבות איז רש"י איז אבער מוסיף, ער האט פארקויפט די צאן האט ער זיי פארקויפט אין דמים יקרים פון וואנענט ווייסט דאס רש"א?

¶30אפילו אז מ'זאל זאגן אז רש"י האט דאס געפונען אין א מדרש רש"י דארף מען דאס אבער האבן אין פשוטו של מקרא.

¶31אט דארט וואו רש"י ברענגט מצד מדרש אליין זאגט רש"י איז איתא די מדר דא זאגט רש"י בפשטות, אז צאן רבות ער האט זיי פארקויפט און געקויפט דערפאר, ווי אזוי האט ער זיי פארקויפט אין דמים יקרים?

¶32ווארום דארף דאס רש"י ניט באווארענען?

¶33ווארום דאס איז פארשטאנדיק אין פשוטו של מקרא.

¶34בשעת מ'קומט פארקויפן צאן איז אויב דאס איז צאן רגילה, קומט מען דמים רגילים.

¶35אז מ'קומט קויפן זא מין צאן וואס זי איז פרוס ורבות יושב מסר הצאן איז פ רשט נדיק אין פשוטו של מקרא, ז דערפ רבא קומט מען ד ן מקרא.

¶36דערנ ך ה ט רשי נ ך א הוכחה אויף דעם, פ רוו ס ט קע איז געווען פרוס ורבות יושב משער הצום און רשי איז ניט מבער פ רוו ס, וו רום חמש למקרא פ רשטייט ד ס ליין?

¶37זוי ווי יעקב איז געווען צדיק, און זוי ווי לער איז געווען בעלון ורמים והתידור שנשים עונים מיט לע ענינים ה טער געה ט פון דעם אויבערשטן ברכה מיוחדת.

¶38ווי דער אויבערשטער האט אים פריער מבטיח געווען אין ראשית הסדרה, אז ושמרני ודרך אשר עולך מיט אלע ענינים, ווי יעקב דערציילט פון זיין חלום וואס ”בן חמש למקרא” האט ער שוין געלערנט, במילא ווייס דער ”בן חמש למקרא” אז עניניו של יעקב איז געווען מיט א ברכה מיוחדת.

¶39פונקט אזוי ווי ס'איז געווען די ברכה אין זיין צאן האט געדארפט זיין די ברכה שורה אין זיין מחירה.

¶40ווי אזוי איז שייך זאגן א ברכה פון דעם אויבערשטן בנוגע צו מכירה?

¶41ולכאורה דארף מען ניט האבן קיין ברכה מיוחדת, וויבאלד אז דאס איז צאן ספעציעלע שף איז דארף מען ניט האבן קיין השלחה מיוחדת מ'זאל געפינען אויף זיי א קונה.

¶42אין וואס איז דעמאלט שייך זאגן דער ברכת ה אז אין צאן איז דאס געווען פרוס ”ורבות משער הצאן”.

¶43אין וואס קען זיין די ברכה אין שאר עניני יעקב?

¶44אנהויב� אויף וואס ער האט גענוצט דעם ציין?

¶45דורך דערויף וואס בשעת מוכרם האט ער געקענט באקומען פאר זיי א פרייז, ניט סתם בדמים נאר בדמים מקרים.

¶46וואס דאס איז פשוטו של מקרא, דאס איז ניט אן ענין של דרוש, דאס שטייט אין דער ברכה וואס דער אויבערשטער האט געגעבן יעקב'ן, ווי ער האט דאס געזען בחלום, און וואס מ'לערנט אז ווי עפרי צא איש איז אנגעגעבן די ברכה מקויים ווערן.

¶47על פי זה פארשטייט שוין דער חמש של מקרא אויך, אז אין אלע ענינים פון יעקב איז געווען ברכה.

¶48במילא, אז מ'זאגט, אז יעקב ה ט געקויפט א שבחה, וו ס א שבחה ה ט אין זיך צוויי ענינים.

¶49ערשטן ס'איז ן ענין וו ס זי איז משרת ביי בית און מוסיף צרכים צרכי בית דערנ ך איז דערנ ך ן ענין אין א שבחה וו ס זי איז מולד ולעדות ווי מ'האט שוין גערעדט פריער בנוגע צו אברהם'ען, אז ס'איז געווען דער עבד כספו, און דערנאך די בנים וואס זיי זיינען געווען פון זיינע עבדים ושרחות.

¶50במילא, דארף דער ”בן חמש למקרא” ניט האבן קיין ביאור, וויבאלד אז דער אויבערשטער האט געמאכט ברכה איז זיכער, אז בשעת די שובחה איז געווארן שבחה פון יעקב'ן איז דעמאלט חל געווען די ברכה בהנוגע צו דער שבחה.

¶51וואס פאר ברכה איז שייך בהנוגע צו שפרא דארף ער אשר ניט מפרש זיין, ער זאגט דאס בהנוגע צו ען.

¶52פרוס ורבות יותר משער הצן במילא, אז אין פסוק דארף ער לערנען דעם סדר, און אין פסוק וויל זיך על כל פנים מצרף זיין ווי דער בן חמש פון מקרא רעדט אין סגנון פון תורה שבכתב,

¶53אז ענינים וואס קומען בסמיכות זה לזה איז א סימן ”למה נסמך פרשה זו” לפרשה זו לערנט מען אפ דערפון, און רש"י אי באווארנט ניט וואס איז טאקע נסמך פון וואנד איז די ראיות האבן שייכות, ווארום דאס גופא, וויבאלד אז תורה האט זיי געשטעלט בסמיכות איז א סימן אז זיי האבן צד השוה,

¶54דארף דער בחמש למקום ניט האבן קיין ביאור, אז בשעת ס'רעדט זיך וועגן פרות ”צאן רבות פרות רבות יותר משאר הצאן” דערנ ך וועגן ס'וו לט געשטאנען בסמיכות לזה עבדים ווייס ער ניט וואס ס'איז שייך אין עבדים ברכה מיוחדת,

¶55בדוגמא פון דער ברכה פון צאן ס'קען זיין ברכה מיוחדת הצלחה בעבודתם, בדוגמא ווי מ'געפינט ב יוסף ווען ער איז געווען אן עבד ”וכל אשר הוא עושה הוי' מצליח בידו” דאס איז אבער ניט די זעלבע ברכה ווי ביי צאן.

¶56משא"כ אבער בשעת מ'שטעלט נשמחה שפחות צו צאן וו ס ביי צאן איז געווען די ברכה וו ס פרוס ורבות יותר משער הצאן במילא איז ”למה נשמחה דוקא” שפחות צו צאן אף על פי וו ס מצד השכל איז דבר ברא ז פריער האט ער געקויפט עבדים און ערשט דערנאך שפחות איז דערפון פ רשט נדיק, און ד רף ניט ה בן אויף דערויף דעם ביאור,

¶57ז ד ס וו ס שטייט ”צן רבות פרות רבות יותר משער הצן” איז ד ס געווען שפחות.

¶58דערפ ר איז ד ס דוקא נשמחה אף הפי וו ס ד ס איז היפך הסודה דורך דערויף וו ס רשי איז דערנ ך מדגיש אין מקנין קניני, ז פריער ה טער געקויפט עבדים און דערנ ך שפחות ברענגט רויס רשי נ ך מער בהדגשה אז דאס וו ס שטייט פריער שפחות און ניט עבדים איז ניט דערפ רוו ס יעקב ה ט זיך נוהג געווען היפך השכל,

¶59און במילא ה טער געקויפט פריער שפחות און ה ט זיך ליין געמאטערט מיט די צי ן, און ערשט דערנ ך עבדים נאר ער האט זיך געפירט ווי ס'ד רף זיין, במילא ה טער פריער געקויפט עבדים, און ערשט דערנ ך שפחות, און ערשט דערנ ך אמורים, און ערשט דערנ ך גמלים איי פארוואס שטייט דכן שבחות?

¶60לעמה ניסמך דערפאר וואס דאס איז געווען דער ענין פון פרוץ ורבות.

¶61בכלל איז ן ענין פון מאכן הגהות און תיקונים אין ספרים איז שווערע זאך, און אף על פי וואס ס'איז דא אזוינע וואס זיי זאגן אז דאס איז גירסא מותרת דאס איז אן איבעריקער ווארט און דער פעלטער ווארט, וויבאלד אז ביי אים לייגט זיך איז שוין דאס מפרש געווען און שוין אפגעדרוקט און שוין מפרסם געווען און געזאגט, אז מקום מניחה לאביתא לא תגדר בו.

¶62און דאס איז ניט סתם ן ענין פון א הידור ס'איז א דין אין רמ און שולחן ערוך בהנוגע צו א ספר, אז מ'זאל זיין אויסגעהיט און מאכן גאה סיי בן מ'האט אויף דערויף א יסוד חזר.

¶63א� קען מען ז גן, ז אפשר איז געווען אין כתב יד פון רשי צוגעשטעלט דער וו רטו שפחות פ ר דעם דיבר המתחיל, ושפחות ועבדים געשטאנען צי רבות,

¶64פרוס רבות יותר משאר הצאן און דערנ ך איז געשטאנען ושפחות און דערנ ך ה ט זיך נגעהויבן נייער דיבר המתחיל, ”ושפחות ועבדים וחמורים” וגמלנים אז ער האט דאס פארקויפט פון דעם מקליק ענינו.

¶65בשעת ס'איז געקומען צו דעם בחר המעתיק, אדער בחר הזצער, און ער וועט דאס זען אז רש י מעתיק ושפחות צוויי מאל.

¶66ער זאגט אין דעם פריערדיקן ארטן צען פרוס רבות משער עשינו שפחות אז בא די שפחות איז אויך אזוי געווען, און דערנאך הויבט ער אן נאכאמאל אין דעם ווארט ושפחות האט ער זיך ניט געכאפט וואס רש"י וויל דא באווארענען, אז ושפחות זיינען אויך געווען פרות ורבות און ער האט גערעכנט, אז אפשר מתוך פליטת הקומות האט ער געשריבן טוויי מאל דעם ווארט ושפחות איז דער ערשטן מאל האט ער ארויסגענומען.

¶67און ויראתן על כל פנים מ'זאל מכוין זיין לאמיתתו של תורה, וכמדובר לעיל, אז אין רש"י איז ווי בכלל ביי גדולי עולם און ווי דער רבי נשמתו עדן ברענגט אר

¶68ז מ'ווייס, ז די מפרשים ביזין מהר שעה, און ער אויך בכלל, וו ס זיי זיינען נתקבל געוו רן אין דער פירוש זייערער ברוח הקודש, ווי ער שרייבט ד די הפלאה שבדבר, וו ס על אחת כמה וכמה רש"י אי, כמבואר בספרו בספרו ראשונים ואחרונים, גודל מעלת רש"י בכלל, און פירוש רש"י בפרט,

¶69ביז פירושו על התורה בפרטי-פרטיות, ובמיוחד ווי ער ז גט אין שלמה, און על דרך זה אויך אין די ענינים וואס מ'האט גערעדט פריער אין ”רחובות הנהר” לערנען בהרחבה 'פנימיות התורה', חסידות און נגלה דתורה, און דאס זאל אויך אראפקומען אין ידי מעשה,

¶70אין הרחבה, אין 'קיום המצוות' בהידור, ביז מהדר מן המהדים און אויך זיי מקיים זיין מתוך הרחבה כפשוטו.

¶71ובקרוב ממש זאל זיין דער וישלן ”יעקב מלאכים מלאכים ממש”, אלא שבכים מיט די הדגשה אויפן וו רט אחיו און ווי דער בעל הגאולה איז מבאר בארוכה אין ספרי בישלח,

¶72אז ד ס איז געווען ווי יעקב איז שוין געווען דעמ לט גרויס צו דער גאולה האמיתית והשלימה פון ”והיתה להוי' המלוכה” און מצד זיין מעמד ומצב איז עוסף געשט נען אין מעמד ומצב פון אחיו וו רום ער האט שוין אויך געט ן אלץ וו ס ער האט געדארפט אויפט ן מיט עוסף'ן,

¶73ס'איז מערניט ס'איז געווען דער מניעה ועיכום, וו ס ד ס ה טער ד ך דערפון דערוואוסט על ידי המלכים, כביאור הענין בזה, בשעת זיי זיינען ערשט געקומען צוריק און געקומען זיינען זיי פון הר סער.

¶74ס'איז שוין דורכגעגאנגען פון דעמ לט כמה וכמה זמן, ביז זא מין אורך הזמן ווי די גמרא איז מאוד בזה, ז כלו כל הקיצין ז ניט נ ר כסל ניט איין דיעה, כסל ניט נאך צווייטער דיעה,

¶75כסל ניט נאך דריטער דיעה ט וו ס פ ר דיעה ס'איז ניט בהנוגע צום קץ איז כלו כל הקיצין און ”אין הדבר תלוי אלא בתשובה” און מ'ה ט דעם פסק דין ז תשובה איז בשעתא חדא וברגעא חדא וביומא חדא און דעם צווייטן פסק דין ז איד גיט קרעכץ על מעמדו ומצבו פון זיין גוף וו ס דער גוף איז אויך גוף קדוש,

¶76און אדרבא ד ס איז נכסיו של הקב"ה, כמבואר בארוכה ומדובר בארוכה, על אחת כמה וכמה ז ער גיט קרעכצו על מעמדו ומצבו פון זיין נשמה איז דאס שוין תשובה, און תשובה שלימה,

¶77”ואין לך דבר עומד בפני התשובה” וועט ד ס ברענגען דעם פסק דין האמור בלשון הרמב"ם ”נגאלין מיד” ובאיגלו דידן ולמטה מצרה טפחים, ובטוב הנראה והנגלה, ז כל ”גדול ישובו הנה” אין די גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו.

¶78לחיים. מההכנה כאילו ס'איז זיך

¶79ברכה אחרונה און מ כן זיכער ברכה אחרונה