Text

¶1דאס אטי ווערטער וועגן פרסומי נסעא איז דאך דאס במיוחד ביום השלישי פון דריטן טאג פון חנוכה, וואס בג' זימנו איז דאך הוי חזקה איז האט דאך דאס נאכמער אן ארט, במכל-שכן וקל-וחומר,

¶2מה-דאך אז בכל התורה כולה איז בג' פעמים הוה חזקה, וואס דאס איז דאך על-דרך פון א פרסום, און חזקה הייסט דאך דאס אז ס'ווערט דערנאך נמשך און האט א קיום מיט א שטר תוקף וכו' וכו עאכו' כמה אין דעם יום-טוב וואס במיוחד פארבונדן מיט פרסומי נשא כמוזכר לעיל,

¶3און אויך כמוזכר לעיל לכל לראש די הוראה באקומט מען פון די קריאת התורה פון דעם טאג, אף על פי וואס מ'לייענט דאס אין די שעות שפעטער, איז דאך דאס אבער פארבונדן מיטן גאנצן מעת לעסט, און מיטן יום השלישי, וואס דערפאר איז דאך דאס אויך, ווי דער לשון אין סידור איז, אז בא נשיא השלישי לייענט מען דעם און דעם חלק פון דער סדרה,

¶4וואס דאס שטייט אויך בהדגשה, און דוקא נאכמערער אין יום השלישי פון ימי חנוכה, וואס אזוי איז דאך דא א חילוק צווישן די נרות וואס מ'צינדט ”לדעת בית הלל”,

¶5וואס אזוי איז איצטער די הלכה, און די נרות חנוכה וואס מ'צינדט לדעת בית שמאי, וואס ווי דערמאנט כמה פעמים איז דאך ימות המשיח לעתיד לבוא איז דאך הלכה כבשמאי, איז ביום השלישי טיילן זיי זיך פאראיינציקן זיי זיך ביידע צוזאמען אין דעם זעלבן ענין,

¶6וואס סיי ”לדעת בית הלל” צינדט מען דריי נרות, און לדעת בשמאי צינדט מען אויך צוויי מאל דריי נרות, זעקס נרות,

¶7דער דריטער טאג דער ערשטער טאג איז אך, דערנאך איז זיבן, און דער דריטער טאג איז זעקס.

¶8על דרך זה אויך אין דעם זעקסטן טאג פון ימי חנוכה איז ער אויך דעמאלט על דרך זה וואס ”לדעת בית הלל” צימט מען צוויי מאל דריי נרות, און לדעת בית שמאי צימט מען מערניט ווי איין מאל דריי, אבער אלץ אין א מספר וואס איז פארבונדן מיט שלשה,

¶9וואס שלשה האט דאך במיוחד אן ענין מיט להשכיחם תורתך להבירי מחוקי רצונך וואס התורה האט ניתנה ”לעשות שלום בעולם”, וואס שלום כמדובר כמה פעמים און אויך פארשטאנדיק בפשטות איז פארבונדן מיט מספר שלשה,

¶10און ווי מ'זאגט דאס אויך בכל יום ויום, נאך איידער מ'זאגט 'והודו להוי' און ברוך שאמר, זאגט מען שוין, אז ס'איז דא שני כתובים, וואס ניט נאר זיי זיינען ניט די זעלבע כתובים,

¶11און ניט נאר זיי זיינען כתובים נפרדים, נאר וואס דען דאס איז גאר שני כתובים, א מחישים זה את זה, וואס אין דערויף איז דאך פארשטאנדיק, אז דאס איז נאך מערער ווי סתם פירוי, און אף על פי כן מ'האט א כתוב השלישי אין זיך אט דעם כח, אז כתוב השלישי און ער פארגלייכט זיי ביידע צוזאמען,

¶12און דאס ווערט די איין און איינציקע מדה פון די יו' 'ג' מדות', ווי מ'זאגט דאס, כאמור, יעדער טאג לפני התחלת התפילה, נאך ביידע נוסחיות, צי התחלה איז פון בהגיל הוי' צי פון ברוך שאמר,

¶13איז לכל הדעות זאגט מען פריער די ברייתא פון ר' י' שמעאיל אליין, וואס זי פארענדיקט זיך אויך אין יו' 'ג' מדות', און פארענדיקט זיך מיט אט דעם ענין און וואס אין דער ענין איז מדגיש אז ס'איז דא א כחשה אין וועלט,

¶14און דערנאך קומט צוגיין תורה און 'עושה שלום' בעולם איז דאך ניט דער פשט אז ס'מאכט שלום הייסט דאך דאס אז ס'בלייבט ניט קיין זכר פון איין פסוק המדגש, ס'בלייבט מערניט ווי דער פסוק השני,

¶15זאגט מען ניין, ווי דער ענין פון שלום איז, איז דאס דוקא אלע דריי, בדוגמא ווי ס'איז געווען ביום השלישי שהוכפל בו כי טוב איז דארט איז ניט נאר ניט בטל געווארן די מחלוקת פון יום השני, ס'איז נאר בטל געווארן דער ענין השלילית שבזה, און מ'זאגט גאר דעמאלט, אויף די מחלוקת פון יום השני, זאגט מען אויף דערויף אויך, אז דאס איז כי טוב.

¶16וואס דאס איז דער פירוש הפשוט וואס טוט-אויף און פון וואס איז די שייכות ”הוכפל בו כי טוב” דערמיט וואס ביי יום השני שטייט ניט כי טוב איז דאך בפשטות, ווי א ”בן חמש למקרא” לייענט דאס, אז דאס איז אנשטאט וואס ס'האט דארט געדארפט שטיין, שטעלט מען דאס דעם כי טוב פון יום השני וועט ער אריינגעשטעלט אין יום השלישי, וואס בפשטות, אבער אויף בעבודה נאכמערער,

¶17הייסט דאס, אז מ'מאכט פון די מחלוקת פון יום השני מאכט מען א ”מחלוקת לשם שמים”, נאר דאס דארף נעמען צייט ביז וואנענט מ'קלייבט זיך צוזאנאנדער דעם פסק דין בזה, אז דאס איז לשם שמים, און וואס סופה לאיתקיים בשעת זי ווערט נתקיים איז ווערט דאס דעמאלט מקויים אין אזא אופן אז ס'איז דא די אלע ג' פסוקים, די אלע ג' כתובים,

¶18די בית כתובים וואס פריער זיינען זיי געווען מתחישים זה את זה, דערנאך איז דא דער כתוב השלישי וואס קומט להשלים ביניהם ולהשבית ביניהם וכו ווערט דאס צוזאמען דריי פסוקים.

¶19וואס כאמור אויך, לכל לראש אבער די הוראה נעמט מען פון די קריאת התורה, וואס קריאת התורה איז דאך אין ”נשיא אחד ליום” איז דאך אויך דער דריטער נשיא אחד,

¶20און וואס דאס איז במיוחד איז דאס דער נשיא פון זבולון און דערנאך איז ווי דערמאנט אויך בנוגע צו קריאת ”התורה ביום שלפני” זה,

¶21לייענט מען אויך דעם נשיא הבא לאחריו און דאס איז דער נשיא לבני ראוהי ס'איז דאך אבער פארשטאנדיק, אז דער עיקר הענין איז, איז דאס דער עיקר הקריאה, וואס דאס איז די קריאה פון דעם ”נשיא אחד ליום”,

¶22איז דאס דער נשיא פון זבולון, און דערנאך כדי להשלום ג' קורויים ו”להשלום עשרה פסוקים וכו” ווי די אלע טעמים וואס שטייט בדבר לייענט מען אויך א טייל פון אן ענין וואס לכאורה האט דאס גאר א שייכות צו דעם יום אחד לאחרי זה,

¶23וואס על דרך זה געפינט מען אויך אין די קריאה פון יכל המועד פון ימי הסוכות על דרך זה, וואס מ'געפינט דאך בכמה מקומות, ובכמה ענינים, אז ימי הסוכות און ימי החנוכה זענען פארבונדן איינע מיט די צווייטע,

¶24נוסף אויף א דבר הכי בולט, אז בשניהם איז דאס שמונה ימים, משא"כ פסח און שבועות די אנדערע ב' רגלים, ועל דרך זה אויך דער יום הפורים.

¶25איז דאך אויך דא די שייכות, מחלוקת פון בשמאי ובית הלל פארבינדט מען דאך דאס אויך מיט פרי החג, וואס דא מיינט מען דאך פרי החג פון חג הסוכות,

¶26כמבואר בארוכה אין די דרושים פון חסידות בפנימיות די שייכות פון חנוכה מיט ימי הסוכות, נוסף אויף די שייכות הפשוטה אין נגלה,

¶27אז ימי הסוכות איז געווען דער חנוכה פון דעם בית המקדש שלמה, ווי דערציילט אין תנאך, און עד"ז אויך די חנוכה פון בית המקדש השני איז געווען א צווייטן מאל אין דעם זעלבן בית המקדש אין ימי חנוכה, און כמבואר בארוכה אין די דרושים וואו ס'רעדט זיך וועגן דערויף.

¶28וואס דער לימוד לכל לראש, כאמור, איז דאך פון נשיא פון זבולון, וואס זבולין איז דאך ענינות מך 'זבולין בצאתך' אז די עבודה פון א אידן ווי זי שטייט אין דעם וואס ער ווערט א שליח למקום אחר, במילא דארף דאס זיין בצאתך און אף על פי כן זאגט מען אים אן,

¶29אז לכאורה איז דאך דאס בצאתך איז נאך מקדים לזה, אז דאס ווערט געטאן געווארן דוקא אין אן אופן פון ”שמח זבולון בצאתך” ניט נאר דאס פועל"ט ניט אויף אים א נפילת-סוח וואס ער דארף ארויסגיין,

¶30אדער על כל פנים ניט אהין און ניט אהער, נאר מ'זאגט נאכמערער, ווי דער פירוש הפשוק אין פסוק, אז פון וואס איז דער ענין השמחה בא זבולונען?

¶31איז דאס פארבונדן אין דעם ענין וואס ער גייט ארויס ”דוקא לעשות עניניו דוקא” אין אן אופן ”שלא בעל שולחניו” נש.

¶32וואס דאס איז אויך די עבודה פון אן אידן באשטייט דאך אין ביידע אופנים, ווי געזאגט אין 'על הניסים' אין דעם ענין פון תורה און אין דעם ענין פון מצוות, וואס דער כללות החילוק פון תורה און מצוות איז, אז בשעת מ'איז זיך עוסק אין תורה,

¶33איז דאס דעמאלט ווי ער זאגט אין תניא אז ”יחוד נפלא” ניט נאר ניט דער ענין פון צאתך נאר נאכמערער ס'ווערט גאר א ”יחוד נפלא”, ביז וואנענט אז ישראל על ידי אורייתא ווערט דאס 'כולא חד' מיט קובה, בא מצוות איז פונקט דער היפך הענין, אז ענינו איז דוקא הדום רגליו אז

¶34ס'איז דוקא אין ענינים גשמיים, און דוקא במדידה והגבלה, ווי ער זאגט אין תניא, אז דאס איז דער ענין המצוות, און דוקא אין דערויף הויבט ער דאס אויף דערנאך מלמטן למעלה פונקט דער היפך פון תורה, וואס דארט איז די 'המשכה מלמעלה' למטה.

¶35און אט דאס גיט מען דער טאג, גיט אן אור אויף מיטצונעמען דערנאך אויף כל השנה כולה, אז ס'קומען די שעות אדער די טעג, ווען

¶36א איד שטייט אין דער עבודה פון צאתך דערמאנט ער זיך אויף סמך אז סמך דארף זיין ”סמך זבולון בצאתך” במילא שיינט אין אים אריין נאכאמאל פון דאסניי וואס ער האט גענומען בשעת מ'האט אנגעצונדן די דריי ליכטלעך, און דערנאך איז געווען דער המשך, אז מ'האט געלייענט די תורת חיים און ”תורת אמת” וועגן דעם נשיא אחד השלישי,

¶37וואס דאס איז פארבונדן בפשטות ובגלוי דוקא מיט דער עבודה פון זבולון'ען, במילא נעמט ער אויך דער ענין פון חנוכה, וואס בכלל איז דאך די כוונה פון חנוכה אז דאס זאל לייכטן בכל השנה כולה, ובמכל-שכן וקל-וחומר,

¶38אז מ'זאגט אויף דער אויפטו פון חנוכה אז ”הנרות הללו אין תלים לעולם” און ”עד סוף כל הדורות”, על אחת כמה וכמה אז במשך השנה,

¶39וואס דאס איז די איין און איינציקע אכט טעג ”במשך כל השנה כולה”, וואס יעדערער פון זיי האט א מצוה מיוחדה אין אן אופן פון מוסיף והולך וכו איז דאך א זיכערע זאך, אז דעמאלט דארפן די נרות מאיר זיין בשנה זו, נאך מערער, ”ביתר שאת וביתר עוז”, ווי זיי זיינען מאיר לעולם די שנים שלאחרי זה.

¶40וכמדובר בנוגע ”המעשה הוא העיקר” איז אויך די ”הוראה ברורה בזה”, אז בשעת א איד פארנעמט זיך אין עניני זבולון איז אט דעמאלט ווייס ער, ס'דארף דאך זיין ”משאו ומתנו באמונה” דארף דאך זיין דוקא בצאתך אז ער וועט זיצן אין בית הכנסת ובית המדרש,

¶41ובשעת התפילה וועט ער מאכן דעמאלט די חשבונות פון פרקמטיא פון צאתך איז דאס היפך ענין התפילה, אויב מ'איז ”לפני מלך מלכי המלכים” הקב דה כעבדא קמי מעריב, במילא איז אויך פארשטאנדיק, אז דאס איז היפך פון ”משאי ומתנו באמונה” על דרך זה אויב ער זיצט אין בית-המדרש און לערנט תורה,

¶42און אנשטאט צו אריינטראכטן זיך אין גפס, ווי מ'זאגט דער שתיבות בזה אין די גמרא, און פירוש רש אין תוספות, גיט ער מיטאמאל א טראכט, אזוי דארף ער פירן די פרקמטיא טאקע אין א כשר'ן אופן וכו ווי זבולון האט געפירט ביצטותיך איז אבער דארט געווען די הדרשים, אז זבולון איז געזעצן מיט יעקב'ן, און האט געהערט פון יעקב'ן 'פנימיות התורה',

¶43האט געהערט פון יעקב אין נגלה דתורה, וואס יעקב איז דאך געווען אוהלים שם און אבר, וואס דאס איז דאך תורה-שבכתב און תורה שבעל-פה, און אויך תורת הנגלה און תורת התורה, איז דאך פארשטאנדיק בפשטות, און מ'דארף אין דערויף ניט מאריך זיין, אז זבולון איז דעמאלט געווען מערניט דער הערער וואס יעקב לערנט מיט אים.

¶44וואס אזוי איז דאך אויך בשעת התפילה, איז אדנות שפתו תפתחו ופי מערניט ווי יגיד הילתיך ממשיך זיין די תפילה וואס מ'גיט אריין מלמעלה,

¶45ועל דרך זה אויך בהנוגע בשעת 'לימוד התורה', איז מערניט וואס ופי יגיד ”שכינה מדברת מתוך גרונו” בגלוי, ווי ס'איז געווען בא משה רבינו, און ווי ס'דארף זיין בפנימיות הענינים, על כל פנים באמונה שלימה,

¶46אז בשעת ער לערנט אן ענין אין תורה איז דאס לומר, ווי מ'טייטשט דאס אפ, אז לומר ”כל הדברים האלה” ביז ”תלמיד ותיק עציק לחדש” האט מען דאס געזאגט געווארן מסיני, און דערנאך גיט דאס לומר דעם כח אין יעדער אידן, אז ער לערנט דעם ענין, איז דאס אף על פי וואס ”נקראת על שמו”, ווארום ער לערנט דאס כדבעי,

¶47איז בשעת מעשה איז דא באמיתית הענין איז ער לומר, חזר"ט ער איבער אט דאס וואס מ'האט געזאגט בסיני, במילא איז דאך פארשטאנדיק, אז אין מיטן איז אפילו ער האלט די גמרא האפמה, אדער וכיוצא בזה דעם חומש בתניא וכיוצא בזה,

¶48אבער בשעת מעשה פאלט אים אריין און הויבט אן טראכטן ווי וועט ער אויסשטעלן בצאתך די פרקמטיא אע' פי וואס ער טייטשט בשעת מעשה אפ זיך אליין א חס ושלום ניט איצטער,

¶49נאר דאס וועט זיין בצאתך אבער ווי קומט די מחשבה בנוגע פון פרקמטיא ווען ער לערנט דבר הוי בשעת ער לערנט תורה, און ער ממשיך יגיד תהילתיך זאגט די תפילה, דורך וועלכע ער ווערט נתחבר און איין זאך, מיטן ענין פון דעם צו וועמען ער איז מתפלל.

¶50און וואס דאס גיט נאכמערער ליכטיקייט אין דעם, דער ”עולם ולשון העלם והסתר” קען דאך אויף דערויף מעלים זיין, אדער נאכמערער מסתיר זיין, אדער נאכמערער מכשיך זיין אויף די אמיתית הענין פון ”ענין התפילה און ענין התורה”, און ענין על דרך זה בשעת 'קיום המצוות',

¶51בשעת ער טראכט וועגן כוונת המצוה וכיוצא בזה, אדער ברכת המצוה, איז כדי אראפנעמען אט דעם מבטל זיין אט דעם בלבול, און אראפנעמען אט דעם מהסתר, און אראפנעמען אט דעם העלם קומט צוגיין די ליכטיקייט פון נרות חנוכה בשעת מ'צינדט סיום, און דערנאך ווערט דאס נמשך, כאמור לעיל,

¶52אין בטלים כל השנה כולה, אפילו ובמיוחד אין די צייטן וואס על פי תורה איז ער געהערטער צו זבולון, טוט ער כך וכך.

¶53וואס על דרך זה אויך איז פארשטאנדיק, קומט אזוי ווי אין זבולון איז דא די זמנים, כנזכר לעיל, וואס ער איז ישכר, און ביי ישכר איז דא זמנים וואס כנזכר לעיל איז אויך דארף זיין עובדים טאגים,

¶54מעשים טובים ענין המצוות, וואס ברך התורה איז דאס דער ענין פון זבולון אין תורה עצמה, כמוזכר לעיל.

¶55וואס דאס איז, כאמור, אויך די הוראה, און א ליכטיקע הוראה, ווי נרות חנוכה מאכן דאך ליכטיק דער ענין וואס מ'לערנט אפ פון דעם נשיא אחד ליום, פון דער עיקר הקריאה, וואס דאס איז דער ענין פון זבולון, אז זבולון איז ”שמח זבולון בצאתך” דערנאך לייענט מען אויך א טייל, א התחלה,

¶56ביז מ'לייענט אויך דורך אינגאנצן דעם ענין פון דעם שבט ריובן, דעם נשיא פון שבט ריובן, וואס ענינו איז דאך, ווי ער זאגט אין מדרש, אז ריובן איז געווען אט דער וואס התחיל בתשובה

¶57ווי מ'זאגט אלס ש”בלבול יצוי' אביר”, ווי רש"י ברענגט אויך אראפ, אז ער איז געווען בסקווי תענית אויף דעם ענין וואס ער האט מבלבל געווען יצוי' אביר,

¶58איז ער געווארן אט דער וואס ער איז דער מתחיל בתשובה על כל הדורות כולם, איז דאך פארשטאנדיק, אז דער לימוד וואס מ'נעמט ארויס פון דער קריאה, אע"פ וואס די קריאה איז גאר ביום השלישי איז דאס אויך שוין א התחלה בתשובה, וואס דאס האט במיוחד א שייכות צו ראובן, ווארום ער איז געווען דער מתחיל בתשובה.

¶59וכידוע אין דערויף די תמי' הכי גדולה, וואס הייסט אז מ'זאגט אז ראובן האט מתחיל געווען בתשובה, אז בשעת ס'קומט צוגיין נאך דעם דריטן טאג פון חנוכה קומט דאך דערנאך דער פערטער טאג וואס דאס איז יום השבת,

¶60זאגט מען, אז דער יום השבת איז פארבונדן און הויבט זיך אן מיט ”מזמור שיר ליום השבת”, און וואס איז דער ענין פון ”מזמור שיר ליום השבת” וואס דאס איז פון די י' א' מזמורים וואס זיינען נאך געווען פאר דוד המלך, איז דאס אט דער מזמור וואס אדם הראשון האט געזאגט, ווען ער דערהערט וועגן דעם ענין אז מ'קען תשובה טאן, האט ער תשובה געטאן,

¶61און דאס איז ארויסגעקומען בגלוי, ”מזנור שיר ליום השבת”, וואס שבת איז דאך עניני תשובה, ווי ער זאגט אין אגרת התשובה פון דעם אלטן רבי'ן, און פארשטאנדיק אויך בפשטות, ואין כאן המקום להאריך בזה.

¶62על כל פנים איז דאך אט די תשובה שטייט דאך אין מדרשי חז"ל, ס'איז דאך דא אבער נאך א גרעסערע תשובה, וואס ס'איז א גרעסערער ענין די תשובה שעשה קין, וואס שטייט אין תורה שבכתב טאקע ניט בגלוי אז דאס איז תשובה, אבער דער גאנצער סיפור המעשה ווי אזוי קין האט זיך נאך געבעטן זיך בא דעם אויבערשטן,

¶63אף על פי וואס דער אויבערשטער איז נאך דערויף איז לא שם לב ”אל מנחתו לא שעה” און אף על פי כן איז קיים בא זיך געווארן צו ברכה, און האט געפרעגט, היתכן?

¶64וכו און דערנאך געווארן 'בונה עיר' ישובו של ”עולם היפך” ענין החטא ויבין איז ער מבאר, אט דער אויבערשטער האט אים געזאגט אם תשוב אדער לא תשוב לפסח חטת רובות אז דאס איז דאס דער ענין פון תשובה,

¶65און נאך מערער ווי שטייט ביי אדם הראשון שטייט דאס אין פסוק גופא, על הפסח חטת רובץ וכו' וכו און דא זאגט מען, אז ראובן איז געווען דער מתחיל.

¶66איז דער פירוש בזה איז, אז אין תשובה גופא קען זיין אין אן אופן אז מ'איז א ממשיך, און דערנאך קען מען זיין א מתחיל בתשובה.

¶67אדם הראשון, אז ער האט געטאן תשובה, איז דאס געווען א המשך, אזוי ווי ס'איז געווען עוון אויס הדעת, און דערנאך איז געווען דער הערט דער כולל אלקים מהלך לרוח הגן, און דער געהערט פון דעם אויבערשטן דעם גאנצן ענין וואס ער האט דא אפגעטאן, וואס דאס אלץ איז דאך געווען נאך פרייטעג, איז דערנאך, אז ס'איז געווארן ענטער צו שבת האט ער תשובה געטאן און ס'איז געווארן מ�

¶68האט ער געטאן תשובה, אבער זאגן אים אז ער איז געווען דער מתחיל אין זיין תשובה איז שוין ניט אזוי דער ענין, ער איז געווען א ממשיך.

¶69על דרך זה בהנוגע לקיים, שטייט בגלוי אין תורה, אז פריער האט אים דער אויבערשטער לא שעה אל מנחתו, און ביז וואנענט אז דאס האט אים דערנומען, דערנאך האט ער געהערט פון דעם אויבערשטן בפירוש,

¶70בנוגע צו ענין פון לפסח חתת רובית און דערנאך האט ער תשובה געטאן, איז אע"פ וואס דערנאך איז דאס געווען א תשובה מיט א גאנצן שטורעם, ויהי 'בונה עיר', עאכו"כ די תשובה פון אדם הראשון, וואס דאס איז דאך פארבונדן מיט ”ליום שכולו שבת ומנוחה לחיי העולמים” אבער דאס איז ניט דער מתחיל,

¶71בשעת ס'קומט אבער ראובן ראובן האט ניט געהערט קיינע ענינים, ער האט מבלל געווען יציאת אביו איז אויך ”כל אומר ראובן חטא” איז די הוטעה דערפאר וואס דאס איז געווען כדי ס'פארהיטן דעם כבוד פון זיין מוטער, תיבה דין,

¶72און וואס די מוטער איז געווען די ערשטע און וואס די מוטער איז געווען די שפרא פון דעם עיקר פון נשית יעקב כמבואר בארוכה אין די מדרשי חזן,

¶73במילא איז בשעת ער איז געווען און האט גארנישט ניט געהערט פון די שבטים זיכער ניט, על אחת כמה וכמה ער זאל הערן נאך פון יעקב'ן אליין, האט דאך יעקב זיכער אים ניט געזאגט דעם גאנצן ענין, און ס'איז גאר א ספק צי בא יעקב'ן איז געווען דער בלבול יצוי' עביר,

¶74וויבאלד אז דערנאך זאגט דער פסוק גלייך נאך דערויף אז 'בני יעקב' זיינען געווען שני מסב, וואס דערפון ברענגט מען דאך די ראי' אז לא חטא,

¶75און אף על פי כן איז א קלארע זאך אז ער האט געטאן תשובה, ביז וואנענט א תשובה מיט א סק ותענית, וואס דאס איז דאך א דרגא אלאה במיוחד אין דעם 'ענין התשובה', וואס דאס איז געווען דער אמת'ער ענין פון מתחיל בתשובה.

¶76אין תשובה גופא איז ער געווען דער מתחיל, אז ער האט דאס אראפגעבראכט, אז ס'האט א שייכות צו אים, און ער האט מחדש געווען דער ענין פון סקפוי תענית וכו מיט כמה פרטים שבדבר זה.

¶77וואס דאס איז אויך, אז מ'לערנט אפ ביום השלישי, און מ'לייענט שוין אויך פון דעם ענין פון ראובן איז מען גלייך מדגיש, אז מ'זאל וויסן זיין אז מ'דארף זיין א מתחיל בתשובה,

¶78וואס אף על פי וואס ”עמך כולם צדיקים” איז וואס האט בא זיי א שייכות צו תשובה, אפילו אז ”מדת הבינוני און מדת כל אדם ואחרי' כל אדם ימשך”, איז דאך א בינוני איז לא חטא מעולם, און דער תנאי וואס דער רמב"ם זאגט, אז א תשובה איז, אז יהוד עליו, יודע תעלומות שליחסו,

¶79שלא יחזר ער וועט זיך ניט אומקערן, ”שלא ישוב לכסלו” לעולם איז דאס ביי א בינון איז געזאגט געווארן דער לשון אין תניא לא חטא ולא יחטא לעולם, האט ער שוין דא דעם ענין אויך, אבער תשובה בפועל האט ער ניט אויף וואס צו תשובה טאן.

¶80מ'דארף דאך באווארענען א אידן ניט נאר אויף די ענינים וואס דאס איז שייך בא ”המך כולם צדיקים” א צדיק ”בכל המעלות שלו”,

¶81נאר אויך באווארענען אים, טאמער טרעפט במשך השנה אן ענין וואס ער דארף אנקומען צו 'תשובה תתאה', זאל ער אויך האבן דעם נתינת-כח פון קריאת התורה און פון ימי חנוכה, אויך אויף אזא מין תשובה אויך,

¶82אף על פי וואס לכאורה בארואוונען איז דאך ניט געווען אט דער ענין, ביי אים איז דאך געווען דער ענין בלבול יצויי אביו ווי דערמאנט פריער לשם שמים וכו', דערפון גופא אבער וואס אויף ראובן'ען זאגט מען,

¶83אז ער האט געהאט אן ענין פון א סק ותענית, ווי פארשטאנדיק אין אגרת התשובה דער ענין התענית איז פארבונדן מיט תשובה תטאה.

¶84אין 'תשובה עילאה', איז אנשטאט תענית איז דא דער ענין פון צדקה, און נאך מערער דער ענין פון 'לימוד התורה'.

¶85ווען איז דא דער סק ותענית?

¶86איז דאס דוקא אין 'תשובה תתאה', כמובן וגם פשוט.

¶87און ויהי רצון, אז פון דעם רעדן אין די ענינים, כמדובר לעיל, זאל דאס אראפקומען בהרגש, און ניט נאר במחשבתו של כל אחד,

¶88נאר אויך בהרגש שלו, וועט מען מלכתחילה ניט קומען דאס איז אן ענין פון חטא ויוון, אפילו ניט צו א חטא פון לשון חטא מלשון חסרון, במילא ווערט מען דאך די כל הענינים בשלימות, איז דאך פארשטאנדיק וגם פשוט, אז לעיקבם אפילו הער כהרף היים וויבאלד אז ”עושין תשובה ומיד הן נגאלין”,

¶89ובפרט די 'תשובה עילאה' איז ”מיד הן נגאלין” און מ'איז מדליק די נרות בחצו וץ קדשך 'בשמחה ובטוב' לבב ותיכף ומיד ממש.

¶90ובמיוחד אז מ'איז נאך מסיים מיט דעם ענין פון צדקה, וואס איז אויך פארבונדן מיט טיילן חנוכה געלט, כמוזכר לעיל, וואס מ'איז מקרבת את הגאולה און ברענגט אראפ אז דאס וואס פיזלין בין האומות איז דאס מערניט ווי כהר צדקה,

¶91ס'איז דאך אבער א זיכערע זאך, אז דער אויבערשטער איז מחוייב מאכן פון יעדער אידן א בן מלך, וואס א בן מלך איז הרגל שלו דער ענין פון עשירות, כמוסקם וגם פשוט וועט דאס אויך זיין אין אן אופן פון לא עקבם, נאר בזריזות הכי גדולה.

¶92און פון דעם רעדן אין די אלע ענינים איז מען ממשיך תיכף ומיד, ”מיד הן נגאלין” לאחרי החלוקה לצדקה, ועיקבם אפילו כהרף עין איז ס'קומט משיח צדקנו צוזאמען מיטן אויבערשטן, און נעמט יעדערן, ואתם תלוקטו לאחד אחד און מ'גיט א קען, שטייט מען אלע צוזאמען בארצנו הקדושה, און דארטן גופא אין ירושלים עיר הקודש,

¶93ובהר הקודש ובבית המקדש ובקודש הקדשים, און אין צווישן איז דאך דער חצרת קדשך זעט מען, אז אין חצרת קדשך די וואס האבן זיך געפעדערט האבן זיי שוין דארטן אנגעצונדן, איז ליקו נרוץ וחצרת קדשך פון ”מקדש אדנ' כוננו ידיך”.

¶94וואס