Text

¶1הסיפורים! ס'איז דא כמה סיפורים וואס דער רבי אויף דערציילט, און אויך סיפורים פון חסידים, וואס זיי דערציילן נאך פון זמן התחלת פון הפצת תורת החסידות, אז בשעת מ'איז געקומען צו די אים שרעדן וועגן דעם האבן זיי געגראכט, דאס האט געפראגט א ראי' האבן מים נאר,

¶2און בשעת מ'וועט פרענץ ברענגען א ראי' פון זהר אדער פון כוסרי קבלה פרעגט מען אים טענה און ענינים, אז מ'וויל האבן אז ס'זאל זיין א ראיה פון נדלא דתורה

¶3און דורך דערויף וואס רבותינו נשיאינו האבן אורז מיד אלע געווען ענינים פון חסידות און נדל איז קענען אויך ענטפערן אויף אט די שאלות ”וכיוצא בהם”, אז סיהיו לדברותינו אוהיו

¶4און אויף וויפל ס'איז געווען דער לימוד פון ליגלה בא די רביים, און דעם אורים איז דאך מוהו אז זיי האבן דאס אויך געפאר זיך בא די תלמידים, איז בא דעם אלטן רבי'ן איז דאך דאס לימוד פון די ספרים און פון די שפירות און פון די אורים בהנוגע צו ענינים אין ליגלה,

¶5ביים צמח צדק איז דאך דאס אויך דא א מקצתו אין די ספרים און אויך פון די סיפורים, פון מיטעלן רבי'ן, וואס בפלוטן איז דא זייער ווייניק וואס ס'איז געבליבן די כתובים,

¶6און על אחר וכמה בדפוס דארף מען ערשט דרוקן עשרת נקצתו, האט דער רבי דער שווער דערציילט, אז בשעת דער מיטעלער רבי איז געווארן בר-מצוה האט דער א לטער רבי צוגעשטעלט א אידן, אז ער זאל זיין זיין משלות,

¶7דערנאך, בזמן נשיאותו, אדער בסוף ימיו, פון דעם אלטן רבי'ן, האט דערמיט ווען רבי'ן געדארפט האבן עפעס אן ענין פון חסידים צי ביי אברית'ן, און ווי דער רבי'ן איז דאס אויף קיין פרטים בזה,

¶8האט ער אריינגערופן אט דער משרת, און האט אים געזאגט ווער זאגן זיי עדות, אז פערצן יאר האט מען געלערנט יגלה מידי יונגער יעדער טאג אויף צוועלף שעה א טאג, אז איצטער קען מען דאך פארשטארן,

¶9דעם אלטן רבי' נס זון וואס ס'איז דאך וואלי ירוש במידון דחכמה דמי ובקרח ובחכמה די ענינים וואס ער רעכנט-אויס, און וויסנדיק ווי אזוי דער אלטער רבי האט זיך געקאכט אין לימוד פון נגאלא דתורה, במילא איז דאך פארשטאנדיק די כוחות מיט די חושים מיט די זריזות וואס ער האט איבערגעגעבן דעם מיטעלן רבי'ן אין דעם.

¶10און די פערצן און פארגעסן אויסשטייט זיין, אז די פערצן יאר איז דאס אלץ געווען פון נאך בר-מצוה, ווארום פאר בר-מצוה איז דער משרח נאך ביי אים ניט געווען, האט ער נאך ביי אים ניט געווען, האט אים געקענט אויבערגעזאגן, דאס הייסט, אז נאך ווי ווי ער איז געווארן אלץ דרייצן יאר האט ער פערצן יאר געלערנץ קען מען דאך פארשטעלן וואס ער האט אויפגעטאן, ניט אט דעם לארנען.

¶11איז במילא איז דאך פארשטאנדיק ווי אזוי דאס האט זיך אריינגעטאן דערנאך אין חסידות, און אז דאס איז אלץ וואס שטייט אין חסידות איז אויסגעהאלטן על פי נגלה, ווארום בא זיי איז דאך געווען והיה האוהל אחד ס'איז ניט געווען קיין שתי פירות, דער נגלה ומסתר חוצונית ופלינית איז דאס געווארן אן ענין אחד ממש,

¶12ס'איז דא די ענינים וואס ס'וועט מען שוין פרעגן אפילו איצטער אויך, אז וואס פעלט זי אן דעם לימוד החסידות, און אז מ'זאגט זי אז ס'פעלט ”אין ידיעות הבורות” פרעגט מען גלייך די שאלה,

¶13אז מה למין ולענין הזה ניט דער לשון המשנת, ומה למין ולענין הזה מ'קען זיין א לומד ולצווי און דערנאך איז ער ”התפלל, לדעת זה התינוק” דאס איז ווערט דאך געבראכט דער לשון אין א תשובה פון א רישן.

¶14בשעת מ'זאגט זיי אז דאס איז נוגע צו 'סדר השתלשלות' און וויסן ספירות מיט אלע זאכן ענטפערט ער, אז וואס איז אים נוגע צו וויסן וואס ס'טוט זיי אים פון א השתלשלות, ווי דער רבי נשמתו עדן האט געזאגט אין א שיחה, אז ביי אן אימור שתן איז ער און דער אויבערשטער און דאס איז נוגע צו וויסן וואס ס'טוט זיך אין אויבן נוגע.

¶15דארף מען אים ברענגען עפעס אן ענין, א הוכחה, אז ער מוז אנקומען צו לימוד החסידות אין די ענינים וואס ער אליין האט, אז ער מוז דאס האבן.

¶16תורה איז דאך אן ענין וואס תורה איז דאך מצותה כל הלואה וכל הלילה, ביז ווי נענט אז מ'זאגט, אז נפשי תורתו ומלתו כי רשית, דערפי ”שמעון בן יוחאי ויחביריו” איז דער קטן אפילו פון פסילה.

¶17און מערניט אויף קריאת-מי איז דא אן ענין פון זש אינין וזש אינין, דער זאך צו וואס מפסיקים איז לעשות מומם ווי די ירושלמי רעכנט אויס.

¶18און ס'איז דא נאך א צווייטער ענין, וואס הכל מודים וואס ענינו איז כאן היום וכל הלילה און דאס איז דער ענין פון תפילה זאגט די גמרא אין נגלה, ”הלואי שיתפלל אדם כל היום כולו” זאגט ניט די גמרא מותר, און די גמרא זאגט ניט רשות, די גמרא בענטשט זיך הלוי ”שיתפלל אדם כל יום כולו”.

¶19א צווייטער ענין, וואס דער בבלי פסק'נט, אז קריאת-שמע אין יושלמי משמר השינון ואשינון, אין בבלי זאגט ער, אז אפילו פורתו ובנתו האט מען מספיק געווען קריאת-שמע, איז דאס די צוויי ענינים פון קריפה און תפילה אין לית נן דפלמיש, אז דאס שטייט אין אן ערך פון 'לימוד התורה'.

¶20אין תפילה שרייבט דאך דער רמב"ם און וועט דאך רעדן אלץ על פי נגלה שרייבט דאך דער רמב"ם אין רום שלחות תפילה, אז דאס איז מצוות-עשה ממה תורה.

¶21פרעגט מען, אז ס'איז אים קשיות ”מכל הסוגים ומכל המקומות”, אז דאס איז די רבנין.

¶22ביז וואנענט מ'דינגט זיך, אז דער רמב"ם איז אז מצוות-עשה דאס קען אבער זיין איין מאל, איך ווייס אין וויפל זמן, אדער דין החמירין, אז איין מאל א טאג און מ'פרעגט די קשיא פון וואנענט קען מען אפלערנען, אז ס'וויל זיין בכל יום,

¶23ביז וואנענט מ'געפינט א תירוץ, אז דאס וואס דער רמב"ם מיינט, אז מצות תפילה איז דאס מצות-עשה איז בשעת ער פילט א חסרון בצרכיו, איז דעמאלט איז דא א מצות-עשה, אז פון וועמען זאל ער בעטן מירוי בקשת צרכיו דארף דאס זיין דוקא מיטן אויבערשטן און דאס איז א מצות-עשה.

¶24און אין דערויף איז נאך אויך דא חילוקי דיעות, וואס האלטן אז אפילו דאס איז נאך אויך ניט קיין דבר וואדער.

¶25וואס איז דאך א דבר וואדער, אז בכל מוני המצוות, אז ס'איז א מצות-עשה מן התורה, אז כתביהם מלחמה בארציכם איז אט דעמאלט אויפן מתקייפים בחצתות והרעיותים אט דעמאלט מוז מען נתפלל זיין להקב"ה,

¶26ביז וואנענט אז ס'איז א סברא, אז אפילו כה בחצתות איז דאס אויך פארבונדן מיט מצוה כסף, און דאס איז דא אפילו בזמן הזה איז אויך דא א דיעה אז דאס איז דערמיט פארבונדן מיטן היבן פון דעם סמיד דש.

¶27בכל אופן איז דאס איז וואס מ'ווייס ניט, וואס מ'באקומט ארויס אל תנגלה, אז קען זמן ער פילט ניט קיין חסרון, און קען זמן דער חסרון איז אים ניט נוגע וואס ער וויל דאך גיין איינבעקן זיך אז אים זאל ער ממלא זיין דער חסרון איז קען טאקע זיין שהתפלל כל היום כולו,

¶28און ער זאל זיך זיין קיין נאר ניט צוקומען צו א ”מצוה מן התורה” און צד דרבנן.

¶29איז נולא על תחצידות איז א מצוה דרבנן איז מבאר חצידות בארוכה, אז דאס איז נאך ענינים חמורות ”דברי סופרים יותר מדברי תורה” און ארום אין ”דברי סופרים יותר מדברי תורה”.

¶30על פי נגלה בהנוגע צו שכר און עונש און חומר וכמות הענינים איז א ”מצוה מן התורה” א מצוה דורייתא איז בוחא א מצוה דרבנות.

¶31איז קען דאך זיין, אז די מצוה פון תפילה זאלן אפלערן דעם גאנצן לארון, און אים זאל קיין זאך ניט פעלן, און ער זאל ניט האבן קיין לוחנות, במילא האט ער ניט נתפלל געווען א תפילה מן התורה.

¶32על דרך זה ווי אזוי ווי דא אין קריאת-שמע איז דאך דא כמה אריכות אין אחרונים און אין ראשונים, צי קריאת-שמע דרייתא צי דרבנן, ווי וואנענט אז ס'איז דא כמה רשומים ואחרומים וואס שרייען, אז וליבטע ”בן בדברי תורה” שתיר און קריאת-שמע איז די רבנן מערניט אמת ווי ועתיר מן התורה.

¶33איז קען דאך זיין, אז דער צווייטער ענין, וואס ער איז אין דער דרגא על פי נגלה פון 'לימוד התורה', וואס דאס איז אין ענין קריאת-שמע זאל מען דאך זאגן פעמיים בכל יום און מ'זאל זיך געפינען אויף עוסק וואס מ'זאל אים זאגן אז דו האסט דאס געטאן, און אלץ ווי ס'דארף צו זיין, אז דאס איז אבער בא דיר געווען אלץ אן ענין ברבנן ניט קיין דורייתא.

¶34וואס טוט דו חסידות?

¶35אז בשעת מ'הויבט זיך אן מתבונן זיין בגדולתו יתברך, וואס דערפון קומט מען זיך צו אן הבנה און א הכרה אין שכלות האדם, מ'זעט זיך אויף וויפל ער איז אין א צינצום אין א מדידה וגבולה אז טאמער אסתר ניט ווי גלייך החלישית איז דיין כח השכל,

¶36און טאמער דערשלאפט ער ניט, ס'איז ביי אים א בילדל המוכים און צו וואס דארף ער אנקומען?

¶37צו חי און צו צומח און צו דונג, און מאין זין קען ער ניט אויסקומען, און דערנאך כאפט ער זיך, אז ווער איז ביי אים דער מוסיל ושולק פון ”זה וזה שופטן” איז טרעפט אמאל כשזה קען זען אופן, און אמאל זה קען זען אופן.

¶38איז אט דעמאלט ווי דער לשון פון דער מיטהויבן רגן, אז העמיד מ יבקש יתבונש במצבו בכו ישקר במר נפשו.

¶39ער ככתך די גדולת הבורות וואס פון דארטן האט זיך גענומען זיין נשמה 'מאיגרא רמה', און אז מ'האט איר אריינגעזאגן אין א ”בירא עמיקתא”, און דער ענין פון הלוי שתה' צייתו ודויתו איז קומט ער גאר ניט דערצו, פילט ער זיך אין א גללמיקן חסרון און א שכלת המצאות וואס ביי אים קען זיין.

¶40און בשעת ער וויל אנהויבן טראכטן וועגן תשומותם איז אט דעמאלט איז ווי די גמרא זאגט מען, רשיעה משופטי נפשי אז ס'איז דא דער זר שבקרבך פירט א מלחמה, ווי ער זאגט אין תניא, אז מלחמות על האדם ועל גופו, די שטי נפשות,

¶41און דער יצר-הבר פירט אריין א מלחמה ביארציכם, וואס ער וויל כהש-זיין, וועט ער יעד דורך די רמכם און שסר גידו ווי די ג' לבושים אז דאס זאל זיין שייכות מערניט צו אים.

¶42און אט דעמאלט, ווען ער קומט דורך די התבוננות צו דער הבנה פון זיין שפלות, און צו די חסרונות וואס ער האט און דאס איז אים נוגע מיט אן אמת איז אט דעמאלט ווערט ער מחוייב אין בקשת שרכיו מן התורה, און אז ער שטעלט זיך דערנאך דאוונען איז ער מקיים המצוות-עשה מן התורה לכל הדיעות.

¶43וואס ווי אזוי קען מען דאס צוקומען לאחר ההקדמה וואס מ'זאגט פון התורה און פסוקי דזמרי, מיט דורכות פרישה, און מ'היבט ניט, ווי ס'שטייט אין אפרימים און אין די פריערדיקע היתרים שבזה,

¶44במילא איז זען זיך ועמין בית דומין פון הודר להוי' קירוב ושני אז אפילו בכל העמים ווי קיין עלילותם, און דערנאך קומט ער צו פסוקי דזמרי, אז ער ווייס, אז וירן תרם מידמא,

¶45בשעת אין דער גאנצער בריאה איז דא מערניט פון הודר ”על ארץ שמאים” ווארום שאפילו שמו איז אויך ווי איז דאס שמו לבדות, במילא קומט דאך אויס, אז ער איז א מלמי ניט דורך ווי ער האט לגמרי און א חלוטה גמות, און דערנאך קומט ער צו ברכת קריאת-שמע און איז זיך מתבונן מיט דעם שורף פון זיין 'נפש הבהמית',

¶46וואס דאס איז דאך ”חיות ושרפים ואופן” הקודש אזוי שטיין אין אפילו פון קדוש קדוש אדער דאס פון דעם שורף פון דעם שורף פון זיין 'נפש הבהמית', וואס דאס איז ד און ביי אים איז דער גאנצער ענין בהעדר לגבי ער האט צו-טאן נארניט ווי שמחירם הזה איז אט דא איז דא ביי אים דער דכור יזכור במר נפשו ער האט דעם טערון מיטן חינאים,

¶47בערב תהי' ועיר בלי מאים וואס אט דעמאלט איז ער נתפלל לבורא, אז ער זאל משביע עוונות,

¶48ווארום אז ניט ער דאס ניט אויסהאלטן, על דרך ווי ס'איז דא דער צעטל וואס רבי זאל האבן און ער האט געשריט צום אלטן רבי'ן, און שרייט אים דא און שרייט אים דארטן, אז דאס איז אים יגיע בנפשי ממש ער זאל אים נאר צוריק אויף אט דער שאלה וואס ער פרעגט ביי אים.

¶49און אט דאס איז שייך בא יעדער אידן, אפילו ביי א פשוט שבפשוטים, האבן דאך די כנסת הגדולה מצאתן געווען דעם מוסח השאלה על הפר אז אפילו 'בזמן הגלות' זאל מען קענען צוקומען דורך די יתדניא'ס פון מטובו ביז שמונה-עשה,

¶50אז ער זאל דערפירן אז אים שעמט בכל הענינים איז אט דעמאלט, אז ער דאווערט תפילין איז ער מקיים א מצוה צסק מן התורה ”ג' תמים ביום”, וואס אן יומא�ער איד איז רעכטער ער זאל אפלערן זיבעציק יאר און זאל ניט פארזוכן דעם טעם וואס דאס הייסט.

¶51און על דרך זה איז מען זיך ניט דעם ענין פון קריאת-שמע, בא דברים אמורים?

¶52אז דאס איז אן ענין די רבנן, בשעת ער שטייט ניט בהוכנות ומלך, במילא איז דעמאלט איז דאך ניטא דער ענין פון מאן ואחרי קמי מלכא קען ער שטיין אין א תנועה אז ער איז כאחד כל האדם וככל הארצות ככל הדון ער דארף ניט שטיין אין א תנועה פון מסירת-נפש

¶53און פון נהבה בכל עשך ובכל משחד ובכל עמדך ווארום בשעת מ'געפינט זיך מבחוץ להוכלו שאין עלך איז מען ניט מחולש שטיין בצליעות ואסתחבו.

¶54און דאס הייסט ניט אז ער האט פוגע געווען בכבוד המקום, בשעת ער גייט אריין אין הר הבית, ווען ער לעבט נאך אז ער גייט אריין אין בית המקדש, און דארטן וועט ער גיין אין דעם מעלין איז ניט ער איז זובר אויף אן ענין דרבנן,

¶55נאר ניט ס'דארף זיין די השתחוהה בשעת דערצימו דרבנן דאס איז א מצות עשה מן התורה, אז דער רציקו אסורם וועגן זיין למשך מפני כבוד ומפני מורה המקדש, און על דרך זה, בשעת ער קומט על ידי ההתבונן איז נאך חסידות באווייזן אין דערויף די וועג אז ער קומט צו ”הבוחך בים ישראל באהבה”, אז ס'איז בנו וכרתנו,

¶56אין א קירוב ווי דער אויבערשטער וויל, און ווי דער אויבערשטער קען, איז אט דעמאלט דער ענין פון קריאת-שמע, אז ניט נאר דער ואהבת גכלו ואתך נשח נאר און דער אידך גכלו עדיך און די מסירות-נפש פון הוי' אחד און על אחת כמה וכמה דער והי' איז

¶57פין שומע תשמע און פן יפתי לבדכם ווערט דאס א הכרבה אין וועלכע ער איז נחוייב, על פי דין תורה, א מצות-עשה מן התורה.

¶58און אט דאס איז דאס על פי נגלה, און על פי שולחן-ערוך, און על פי קיצור שולחן-ערוך, גיט אריין חסידות אין 'קיום המצוות', וואס אין זיי איז זיי נחוייב מידי יום ביום ניט צי פארמים בחלוי וקריאת-שמע צי ג' פעמים ביום די תפילה, מ'זאל דאס איבערשטעלן פון א סוגה און גדר פון מצוות דרבנן איז דאס זאל ווערן מצוות מן התורה לכל הדיעות.

¶59און אט דאס איז דער הכרח גמר וואס ס'איז געווען אלעמאמאל, על אחת כמה וכמה איצטער, אמאל האט מספיק געווען די הישבוננות פון סיום מרים מנינכים כפשוטו האט מען שוין געזען דער ורועים וברא אלה המוסיף במספר צבא איצטער קען זיין דער סיום מרום אלוכם און דער לימוד פניו ותניו אין ימים,

¶60און ניט נאר ער זאל ניט האלטן בא מי דרא אורה נאר ער זאל האלטן אין דעם שוי השני, כחי ועוציא ידי אשר לאשר החיים הזה נאר וואס דען, ער ליגט אין חיל פון 'הבנה והשגה' אין תורה, און אין חיל פון קלייגן עצוות, אבער טענה טענה"ט ער, אז דאס איז כחי ועוציא ידי וואלט אים אפגעגארן די בחירה כפשית,

¶61במילא פעלט אים קיין זאך ניט, ער האט דעם כל ה' דותה וואס קען נאך זיין האט ער דאס ביי זיך פון פשט ניט.

¶62און אט דאס וואס חסידות טוט-אויף אויף ארויסנעמען פון אט דעם טעות, און איבערשטעלן אין א שיעור אחר, מדמרי, אז ביי אים זאל זיין דער ”הוי' אחד ושמואל אחד” בכל עניניו, בזמן איז דאס וועט נמשך ווערן ווי דער מוסח,

¶63אז ועגן על חוצו זאל דאס אראפקומען לעולם ועד אין אן אופן פון א ענין נצחי, לעד ולואו עומנו.

¶64לחיים. לחיים. לחיים.