טקסט

¶1איז דאך שלשה עשר בתשרי איז דאך דער יום הילולא פון דעם רבי'ן מהר אש, וכידוע אויך דער פתגם החסידים, אין צוזאמענהאנג במיוחד דערמיט וואס ער איז געווען דער ממלא מקום פון צמח צדק, וואס דעם ערב ראש השנה איז דאך געווארן מסיים שנה, ויום יולדתי אז אחד באחד יגשו ווי איש לאפריד ביניהם, אז בא ביידן איז געווען די הסתלקות שלהם בייד ג. מ'רעדט ביים צמח צדק בייד ג'בניסן, און ביים רבי'ן מהרעש בייד ג'בתשרי, וואס בכלל איז דאך ניסן און תשרי האבן דאך א שייכות ביניהם, זיינען ביידע דער יום הראשון פון חדשי השנה, צי דאס איז א שנת ראש חדשים הוא לכם איז דאס אין ניסן, ועל דרך זה אין חדשי השנה פארבונדן מיטן יאר, איז דאך חודש הראשון איז דאך דאס דער חודש תשרי, און אט דאס איז אויך די שייכות ביניהם,

¶2ובפרט אז ער איז געווען ממלא-מקומו אלס א נשיא בישראל, וואס א נשיא איז דאך הוא הכל, איז דאך פארשטאנדיק, אויף וויפל דאס איז ניט סתם א שייכות, אדער א שייכות גדולה, נאר דאס איז היי נהך ממש, און דאס איז דאך אויך דער אפטייטש פון אחד אז בשעת ס'איז דא און מ'זאגט איין באלע אחד, ווייטער אמאל אחד, נאכאמאל אחד וכו איז באמת איז דאס אלץ דער זעלבער אחד פארבונדן אלץ מיט הוי'חד, וואס דאס איז דאך פארבונדן מיט כה אחד בארץ, און וואס דאך אויך דער ענין פון א נשיא איז דאך אויף אויפטאן פעולות בקרב הארץ על ידי דעם גאנצן דור זיינען, וואס דאס איז אויך א המשך פון די דורות שלפני זה און די הכנות לדורות שלאחרי זה, און דער חילוק ביניהם איז דאך אויך על דרך פון בעלי תשובה, וואס דאס איז דאך די עבודה אין חודש תשרי, און צדיקים, ביז צדיקים גמורים, וואס דאס איז דאך די ארגו ווי אלע אידן זיינען געווען בעת צאתם מארץ מצרים, וואס ס'איז געווען התחלת הגירות שלהם, וואס גר שנתגייר כקטן שנולד דמי,"'

¶3און אזוי איז אויך בנוגע יש לומר בנוגע לענין זה, אז מ'זעט דאך אויך אין די עבודה, אין איינע פון די חילוקים פון דער עבודה פון צמח צדק און רבי מהרש אלס נשיאים, טריגט זיך דאס אויס דאך אין די אנשי הדור מיט וועמען מ'גיט זיך מערער אפ, אף על פי וואס דער גאנצער דור איז א נשיא, הוא הכל איז דאך נוגע וואס איז דער עיקר השתבלות וכיוצא בזה, איז דאך דא א ריבוי סיפורים פון דעם רבי'ן מהרש בנוגע צו זיינע מושים, און וואס ער האט אויפגעטאן בנוגע צו בעלי תשובה, צווישן זיי אויך סיפורים ספורים געציילטע, וואס מ'האט דאס געהערט פון דעם נשיא דורנו פון רבי'ן דעם שווער, ועד'ז ביים צמח צדרה געפינט מען דאך, אז עיקר פעולתו איז דאך דאס ניכר פון זיינע חיבורים, וואס דאס איז דאך אן ענין שבדפוס, ווערט דאך דאס אן ענין לדורות ולתמיד, וואס דאס איז דאך פארבונדן דער עיקר מיט אידן וואס זיי לערנען תורה און זיינען מקיים מצוות, און זוכן נאך וואס שטייט אין ספרים

¶4וועגן די שאלות המתחדשות וואס ס'איז געווארן בימיהם אדער א בירור אין די שאלות וואס ס'איז געווען פריער און דערנאך איז נתברר געווארן בא זיי יותר ביותר. וואס דאס איז דאך אויך וואס מ'זעט בנוגע צום צמח צדק דער עיקר אויפטו, איז די הדגשה בזה, אז אידן לומדי תורה און מקיים מצוות און חסידים ומהדרין בזה, ביז מהדרין מן המהדרין קדרין, וואס דאס איז דאך אויך דער ענין פון תכלית ספריו, אף על פי וואס ס'איז דאך דא צווישן די מאמרי חסידות שלו א ריבוי מאמרים פארבונדן מיט ענין התשובה, און בפרט די מאמרים פארבונדן מיט חודש תשרי זה און חודש אלול שלפני זה, וכמדובר כמה פעמים, אף על פי כן קומט דאך דאס ניט צו דעם פרסום פון ספריו, אין נגלה און אין חסידות, ווי דאס איז ניט פארבונדן דוקא מיט עבודת התשובה, נאר אלס א חלק אין תורה, אף על פי וואס בכללות איז דאך פנימיות התורה פארבונדן מיט ענין התשובה, אבער דא איז דאך די הדגשה גאר אן ענין פון תשובה עילאה, וואס דאס איז גאר דער ענין פון לימוד התורה סתם, וכמדובר כמה פעמים.

¶5יש לקשר זה אויך מיט די שמות שלהם, וואס די שמות פון צמח צדק איז דאך דאס פארבונדן מיט דעם ענין, כאמור, וואס דורך דערויף וואס מ'איז מוסיף אין מעשינו ועבודתינו, תורה עבודה וגמילות חסדים ברענגט דאס ארויס די גאולה האמיתית והשלימה, אף על פי וואס כללות הגאולה איז דאך הבטיחה תורה, ווי דער המבאים זאגט, אז ישראל עושין תשובה ומיד הן נגאלין אבער אף על פי כן, און ניט דאס איז אזוי די הדגשה, אף על פי וואס דאס איז אן עיקר, משא'כן בנוגע צו רבי'ן מרעש, איז דאך כמדובר כמה פעמים האט מען כמה סיפורים פון נפלאות פון קירוב אנשים וואס זיי זיינען נתהפך געווארן מן הקצה אל הקצה, געזען עבודה פון א בעל תשובה בגלוי, וכידוע

¶6כמה סיפורים שנזכרים לעיל. ויש לומר אויך די פארבינדונג מיט שמו אשר יקראו לו בלשון הקודש, און דעם שמו אשר יקראו לו בלשון הקודש בנוגע צום רבי'ן מהר אש, וואס דאס איז דאך דער נאמען על דרך פון שמואל הנביא, אז מ'זאגט אז ושלטהו להוי אז ער איז אינגאנצן אפגעגעבן און עיקר מקומו איז גאר געווען אין משכן שילה, וכיוצא בזה, אף על פי וואס דערנאך איז דאך אויך געווען דער וירן קרן משיחו ער איז דאך געווען אט דער וואס האט מושח-געווען דוד מלך ישראל, און דאס איז געווארן די התחלת המשיחה ביז במשיח צדקנו. און דאס איז אויך דער ענין פון ישילטיבה להוי'שאל הוא להוי'כל ימיו, וואס דאס איז אויך דער ענין פון א בעל תשובה איז, אז משא'כן ביי א צדיק וואס איז פארבונדן מיט סדרי העולם, משא'כן א בעל תשובה, דאך ענינו איז, אז ער שפרינגט ארויס מלכתחילה מדרכי הקודמת, ועל דרך זה אויך ברוחניות מהנהגה הקיבנה

¶7אמת, און דערנאך ווערט דאס אזוי א סודו וואס איז לכאורה גאר ניט א סודו פון תיקון, נאר כולו שאל הוא להוי וואס דאס איז דאך ניט א דרך הרגיל פון מחנך זיין קינדער, ובפרט קינדער וואס כמה מ'דערווארט זיך אויף זיי ווי ס'איז געווען בחנה הנביאה, איז דאך דעמאלט ווי דער לשון הפסוק דארף דאך זיין א גבר ביי אנשים על דרך הנהגה הרגילה, ווי בדרכי עולם, משא'כן בא בעל תשובה, איז כל עניניו איז דאס איז שלא בהדרגה, און אלע ענינים זיינען אין אן אופן למעלה מהשתלשלות, וביחד עם זה אנגעטאן דוקא אין השתלשלות וכו'וכו., משא'כן בנוגע צום צמח צדק, און פארבונדן אויך מיט מסיים לנוטר מספרי איז דאס מער פארבונדן מיט לנוטרים את פריום מיט הנהגת העולם און הנהגת הכרן, וואס אויף דערויף זאגט מען דאך די מסיים לנוטרים את פריום פון דעם כרן, וואס דאס איז דער ענין פון צמח צדק, און דערפאר אויך פארבונדן מיט חודש ניסן, הנהגה פון צדיקים גמורים, ועמך כולם צדיקים, און דערנאך קומט דער ענין פון תשובה, וואס דאס איז די

¶8אין חודש תשרי במיוחד, פארבונדן אויך מיטן רבי'ן מהרש. ביחד עם זה איז דאך געווען ממלאי מקומו און דער נשיא הבא תיכף ומיד אחריו, ובפרט נאך אז ס'איז דאך פארבונדן געווען דעמאלט מיט כמה ענינים וואס זיי האבן נאכמער מחזק געווען, וויבאלד אז ס'איז געווען אן ענין וואס מ'דארף האבן א חיזוק מיוחד, וואס אין כאן המקום להאריך בזה און דעמאלט איז אויך געווארן דערנאך אויך אין דעם דור שאחרי זה איז שוין געווארן די הפצת המעיינות חוץ, אין אן אופן פון א ישיבה אין ענין פון תומכי תמימים און דערנאך נמשך געווארן דער קומנאל פועל בדורנו פון נשיא דורנו, וואס דאס איז פארבונדן דוקא מיט חודש תשרי, וואס דאס איז פארבונדן דוקא מיט הפצת המעיינות און פנימיות התורה וכו וכמדובר כמה פעמים.

¶9ובפרט בדור האחרון אין חסידות, ובמיוחד אין חסידות, און דערנאך תיכף לאחרי זה, און לאחרי זה דער ענין פון רבי'ן מהרש. און יהי רצון, אז ס'זאל זיין בקרוב ממש ווי די סיסמה הידועה פון רבי'ן מהרש, אז ס'איז דא טאקע א וועלט, און די וועלט האט דאך זיך אירע הנהגה, און א אידן האט מען געגעבן א שליחות אז ער זאל טאן וואס מ'קען אויפטאן אין וועלט, אין מנהגו של עולם אויפטאן, אין סנקן על הנס, און מ'קען זיך ניט אריינשטעלן אין א מקום סכנה וכיוצא בזה, ביחד עם זה, אויב דאס איז אן ענין וואס איז דרוש לעבודה מאכט מען דערפון אויך ניט קיין פלא און קיין שטורעם וכיוצא בזה, נאר דאס גייט אויך אריין אין הנהגה הרגילה, על דרך די הנהגה בנוגע צום צמח צדק, הקוקט אן אין פסקי דינים, און הקוקט אן לפני זה אין די שאלות ותשובות, און אין חידושים על השעת ועל המשניות וכו און דערנאך די חידושים אין חסידות, און אין דערויף גופא א ריבוי חידושים אויף ריבוי ענינים אין חסידות, און דערנאך אויך בכמות ניט אזויפיל וויפל ס'איז דא אין סתם ענינים אין חסידות, אין די ענינים פון

¶10דרושי תשובות שבחסידות. ס'איז אויך פארבונדן אויך וואס פון דער ערשטער וואס מ'געפינט אז ס'זאל זיין א המשך אין מאמרים אויף א ריבוי שבועות בשנה זו געווינט מען דאס דוקא ביים רבי'ן מהר אש, ס'איז דאך דא א ריבוי מאמרים פון אלטן רבי'ן און פון מיטעלן רבי'ן און פון צמח צדק פארן מהר אש, אף על פי כן איז בנוגע צו אז מיטעלען רבי'ן געפינט מען ספרים אין חסידות, משא'כ די אמירת פון דרושי חסידות שלו, איז ווי ס'איז געווען די אמירה בפועל פלעגט אמאל זיין ווי ס'ווייזט אויס פון דער המשך המאמרים, צוויי מאמרים בהמשך זה לזה וכיוצא בזה, על דרך זה ווי דאס איז ביים צמח צדק געפינט מען אויך, כאמור, ביים מיטעלען רבי'ן, געפינט מען אויך, אז ערשט פון כמה

¶11דרושים מחבר געווען לאחרי האמירה, ווי ס'ווייזט אויס, און דערנאך האט פון זיי געמאכט א ספר, אדער ער האט געמאכט א ספר מיוסד אויף די דרושים פון דעם אלטן רבי'ן, ווי ער שרייבט ביי אבדמת ספריו. ועל דרך זה אויך ווי מ'געפינט דאס ביים אלטן רבי'ן עצמו, געפינט מען דאך אויך אז ער האט געזאגט דרושים על דרך ווי די דריי פרקים פון תניא וואס זיי זיינען געווען א דרוש בפני עצמו, ועל דרך זה ווי ער שרייבט אויך אין דער הקדמה, ווערט דאס אנגערופן ליקוטי אמרים ספר התניא, וואס דער פירוש הפשוט בזה, אז ס'איז דא באזונדערע אמרים און באזונדערע ענטפערס אפיצית, וואס דער אלטער רבי האט געענטפערט לשואלה דבר ווי ער שרייבט אין דער הקדמה, מחבר געווען ביחד, און געמאכט ענינים המקשרים, אז ס'זאל ווערן דערפון א גאנצן ספר, וואס דערפון איז דערפאר אויסגעווארן דער חלק ראשון אין תניא. דער חלק שני, חלק שלישי בתניא, איז דאך דאס דער חלק שני ווייזט אויס א ליקוד פון כמה אגרות, איז געווארן דערפון אגרת היחוד והאמונה,

¶12על דרך זה אויך אגרת התשובה, איז דאך דאס איין און איינציקער דרוש טאקע, און נאך ערשט אויך, על אחת כמה וכמה אין די אגרות קודש, חילוקן תניא איז דאס געבליבן ענינים נפרדים יעדר ענין בפני עצמו. משא נכם בא רבי'ן מהרעש געפינט מען צום ערשטן מאל א המשך, וואס דאס איז אויך אן ענין וואס איז ניט אזוי פארבונדן מיט סדר אן ענין וואס דאס איז א מסודר בתכלית איז א מאמר חסידות פארבונדן מיט פרשת השבוע, אדער פרשת היום טוב, ווען מ'זאגט דעם מאמר וכיוצא בזה, און על דרך ווי ס'איז דא אין יום טובים, אזעלכע וואס האבן א המשך כמה ימים, אדער ביום טוב איינעם זאגט מען א דרוש דעם זעלבן טאג מער ווי איין מאל, משא'כן בא דעם רבי'ן מהרעש געווינט מען א המשך גדול, ווי ער ווערט אנגערופן וככה הגדול, וכידוע אויך דער סיפור וואס נשיא דורנו האט דערציילט, אז בשעת דער רבי מהרעש האט פארענדיקט דעם זאגן דעם המשך פון וככה, וואס דערנאך האט דאס א נאמען געגעבן וככה הגדול האט ער אריינגערופן דעם זון

¶13מעלה מקומו דעם רבי'ן נשמתו עדן, און האט פארמאכט די טיר צי פארשלאסן די טיר, און האט ארויסגענומען א פלעשל מארש, ווי מ'האט דאס דעמאלט גערופן אריק וכיוצא בזה, און האט געזאגט, אז איצטער לכבוד פון דעם סיום פון דעם המשך וועט מען מאכן צוזאמען א סיום, צוזאמען מיט אמירות לחיים וכו,' ווי עס ווייזט אויס, ס'איז געווען צווישן זיי אויך

¶14אויף פארברענגען. אף על פי וואס יעדערער פון זיי האט דאך דאך א ציון בפני עצמו, און על אחת כמה וכמה ווי ס'איז געווען א הפרש אין זמן ביניהם, דערנאך איז דא ווי דער אחד איין אחד און א צווייטער אחד איז געווען אין א חילוק זמן פון א חצי שנה ביניהם, כמדובר לו, דאס איז געווען אין ניסן, און דערנאך איז געווען לאחרי זה אין תשרי, און דערנאך איז געווארן אז אחד באחד וואס זיי זיינען באזונדער, ווערט דאס דערנאך יגשו, און דערנאך ווערט נאך מערער, ניט סתם יגשו נאר ואיש לא יפריד ביניהם. וואס דאס וועט דאך זיין בקרוב ממש, ובפשטות, ווען הקיצו ורננו שוכני אפל וואס דעמאלט וועט דאך זיכער יעדער נשיא קומען מצאן מאריתו, ביחד עם זה איז

¶15דאך אויך דא ווי די נשיאים קומען, איינעם מיטן צווייטן, ביז כל הנשיאים ביחד, על אחת כמה וכמה וואס ביידע ווערן אנגערופן בשם דעם זעלבן נאמען, אחד און דערנאך זאגט מען, אז ס'וועט זיין יגשו און ס'וועט זיין אין אן אופן וואס איש לא יפרוד ביניהם וואס דאס איז דאך אויך בפשטות, אז וויבאלד אז מראה באצבע ואורה זה ואומר זה, אז ס'קומט תיכף ומיד די גאולה העתידה והשלימה, וועט דאך קומען תיכף ומיד דער אחד באחד יגשו בפשטות, און ס'וועט אויך זיין ואיש ליפרוד ביניהם, און זיכער וועט יעדערער פון אונז, און בתוך כלל ישראל, יעדערער טאקע מיט זיין נשיא, אבער דערנאך על ידי הנשיאים, וואס הנשיא הוא הכל כל הדור ווערן דאך אלע נשיאים איין מציאות, ומכל-שכן וקל-וחומר, וואס תמיד און יעדער איד ווערט איין מציאות, מיט עצמות ומהות, אויב מ'קען אין די ענינים זאגן על אחת כמה וכמה בהנוגע צו די נשיאים בפני עצמם, און זוכה זיין, כאמור, בהבדמה לזה, תיכף ומיד ממש, אז מראה באצבעו

¶16אומר זה עתיד עתיד דער נשיא, דוד מלכא משיחא, ו בנערינו ובזקנינו בבנינו ובבנותינו ארו אים ענני שמיא שטייט מען תיכף ומיד בארצנו הקדושה, און דארטן בירושלים עיר הקודש, און דארטן אין הר הקודש, ובבית המקדש, אין מקדש השלישי, חוט המשולש, על ידי תורה עבודה וגמילות חסדים, ובפרט נאך אויך אז מ'וועט זיך זיכער, נוסף אויף די שליחות אויף צדקה, אויך נאכמער אויפטאן בנוגע צו מעשינו ועבודתינו המיוחדים ומיוחדים צו די ד'ימים שבין יום הכיפורים לסוכות, וואס דאס איז דאך כנגד די ד'אותיות הוי,"' כמדובר כמה פעמים, און מ'האט לפני זה. דער לפני הוי,"' צרו ביום הכיפורים, ולאחרי זה גלייך נאך יום הכיפורים, דער טאג וואו ס'ווערט אנגערופן דעם אויבערשטנ'ס נאמען, אין גארס נאמען, און דערנאך גלייך בסיום פון די ד'ימים, האט מען גלייך דעם ענין, וביום שמחה דער ענין פון דעם ענין פון זמן שמחתינו דער חג הסוכות, און מ'זיצט אלע צוזאמען בסוכת אורות של לביתר, ולפני זה, ראוי

¶17כל ישראל להיות יושבים, בסוכה אחת, וואס דאס איז דאך פארבונדן מיט ואהבת לרעך כמוך וכמדובר כמה פעמים, איז דאס גלייך מבטל דעם ענין הגלות, ותיכף ומיד נגאלין, בגאולה האמיתית והשלימה, און מ'האט דאס אין שנת ניסי ם, אנהויבנדיק מיט ענינים הפרטיים, כדי מ'זאל זיך נאך בעסער צוגרייטן, צו די גאולה האמיתית והשלימה וואס דארף קומען תיכף ומיד, דארף דאך אויך זיין די הכנה לזה אין א ניסים'דיקן אופן, וביחד עם זה זאל דאס אויך זיין א הכנה פון יעדערן, פון אנשים און פון נשים און פון טף וכמדובר, און ס'זאל ווערן ושולטיהו להוי'שעל הוא כל ימיו, וואס דאס איז דאך דער מעמד ומצב לאחרי גאולה האמיתית והשלימה פון יעדער אידן און פון אלע אידן, און אזוי ווערט דאס מקויים אין כל בני ישראל, האנשים והנשים והטף, תיכף לאחרי התחלה ובו התחלה, פון גאולה האמיתית והשלימה,

¶18און מ'האט דער גואל ראשון און גואל אחרון, און נשיא דורנו בראשנו, ותיכף ומיד ממש, ובמיוחד על ידי הזירוז אין מלאכת הצדקה, אין שליחות הצדקה, ועל ידי דעם ענין פון פרשת השבוע, וואס וזאת הברכה אשר ברך משה לפני מוסיג, און דאס איז דאך איצטער שוין לאחרי עלייתו להר נבוא, האט מען אויך די ברכה וואס ברך משה, צוזאמען מיט זיין אויפטו, ווי ער איז שוין דא די עלי'בהר נבוא, און ווי דער אפטייטש בזה, נון בו, אז דעמאלט האט מען אויך דעם שער חמישים פון בינה, וואס דאס איז דאך ניתן בעולם און דערנאך איז געווארן חסר אחד און דאס ווערט אויפגעטאן במיוחד על ידי לימוד המעיינות און הפצת המעיינות חוצה, וואס דעמאלט וועט דאך אויך זיין די התפשטות פון פנימיות התורה, ביז אין אן אופן פון חמישים שערי בינה, פארבונדן מיט כסר און ניתנו בעולם, צוזאמען מיטן חסר אחד וביתר שאת וביתר עוז, וויבאלד אז אין צווישן איז געווען דער קא-סלקא-דעתא-כף חסר, און מ'שטייט בשלימות,

¶19אלעמען ארום זיך בשלימות, און מ'גרייט זיך בשלימות צו אסוקה שלימה, וכמדובר כמה פעמים, אז אף על פי אז על פי שלחן-ערוך, אז אנהויבנדיק שוין פון דבר משנה איז גענוג מערניט ווי אז ס'זאל זיין א פאר טפנות, און דערנאך זאל זיין אופן מערניט ווי פון א טפח אחד וכיוצא בזה, איז דאך נוהגין אז מ'זאל מאכן א סוקה שלימה פון ד'טפנות, און דאס זאל זיין, כאמור, די הכנה קרובה, און קרובה תיכף ומיד ממש, צו סוכת אורות של לוייתן, צוזאמען מיט אכילת די סודה פון לוייתן ושור הבר וכו,' וכמדובר כמה פעמים, והוא העיקר תיכף ומיד ממש.