Text

¶1אף על פי וואס דער ענין הבא לקמן האט א שייכות צו חנוכה, וויבאלד אבער אז ער דארף האבן א הכנה, און דער עיקר איז אז איצטער בימות החול הערט מען דאך דאס בכמה מקומות, און ער וועט אויך אנקומען בעתו ובזמנו אויף אויך קענען מאכן די הכנות, דערפאר וועט מען רעדן וועגן אט דעם ענין איצטער אויך.

¶2און דאס איז בהמשך וואס מ'האט פריער גערעדט, אז חנוכה דארף אויך זיין די אלע ענינים וו ס זיי זיינען מבטל דעם ”להשכיחם תורתך ולהבירם” מחוקי רצונך וו ס בכללות איז ד ס דער ענין פון תורה און דער ענין פון מצוות.

¶3וו ס אף על פי וו ס אין מצוות איז ד ך ד די חילוקים פון חוקים און עדות ומשפטים בער מקיים-זיין מצוה ד רף מען ד ך ווי מ'ז גט אין ”ברכת המצוות, אפילו” אויף דער מצוה וו ס זי איז מצוה שכלית,

¶4איז אין דער ברכת המצוה ז גט מען, אשר קדשנו במצוותיו וצונו ט ד ס וו ס ער גייט ד ס ט ן, איז ד ס ניט מצד דעם טעם שכלי, נ ר מצד דערויף וו ס וצונו וו ס ד ס איז דער גדר פון 'חוקי רצונך' זוי ווי ד ס איז רצונו של הקב"ה מעג ד ס קען ד ס זיין חוק איז אים קיין נפקא מינה ניט, וויב לד ז ד ס איז רצונך טוט ער ד ס.

¶5וו ס דערפ ר איז דער ענין פון חנוכה ד רף זיין דער ענין ווי מ'איז ד ס מדגיש דעם היפך פון להשכיחם תורתך לאוירם מחוקי רצונך הוספה און חנוכה חינוך אין ענין התורה בכללה און ענין המצוות בכללה,

¶6און אין ן אופן מיט דער הדגשה, ז ד ס איז תורתך און ד ס איז ”חוקי רצונך” אפילו מצוה שכלית איז ד ס ניט דערפ רוו ס ביי אים לייגט זיך אין שכל, נ ר דערפ רוו ס ד ס איז רצונך ועל דרך זה אין תורה, ניט דערפ רוו ס ד ס איז חכמה מתמה ולבינתכם ס'לייגט זיך זוי אין שכל, נ ר דערפ רוו ס ד ס איז תורת אחד ס'ד רף זיך ט קע לייגן זוי בשכל?!

¶7פונקט ווי דער רמב ם איז מאריך בהנוגע צו מצוות, אז דאס וו ס מ'ז גט ”יאמר אפשי ומה עשה” ש אביד של השמים גזר עלי איז ד ס דוקא אין מצוות וו ס ווערן נגערופן חוקים, ניט אין מצוות שכליות, וו רום אויב ביי אים לייגט זיך ד רט אויך ז אפשי באווייזט ד ס,

¶8ז דער טבע זיינע איז שלא כדבעי, אויב ביי אים לייגט זיך, ז ס'קען זיין היפך פון לא סיגנול איז סימן ז ער איז מקולקל במדותיו, בער אף על פי כן, בשעת ער איז ד ס מקיים ד רף ביי אים זיין מודגש און דער געפיל זיינער, ז ער טוט ד ס מצד רצונך.

¶9ועל דרך זה בהנוגע אין תורה, וויב לד ”ז תורת אמת”, חכמת אמת, איז אויב נ ר ער איז בעל שכל וועט זיך ביי אים לייגן זוי בשכל, בער פ רוו ס לערנט ער זיך און פ רוו ס ק כט ער זיך, און וו ס איז די ב וו רעניש, ז ער וועט לערנען כדבעי, און וועט זיין די הלכה דערנ ך אויך כדבעי, ז ”והוי' עמו” אז ער איז דורכגעדרונגען מיט יראת השם.

¶10וו ס ד ס איז ד ך אויך פון די טעמים וו ס ר' שעי"ד מטרניא ברענגט פ רוו ס מ'הויבט ן דעם שס מיט ברכות אף על פי וו ס לכאורה ה ט ד ס ניט קיין קשר מיט סדר זרעים, ס'איז ן ענין בפני עצמו, און ער איז מפרש אויף דערויף וו ס ס'ד רף זיין ”ראשית חכמה יראת” השם דערפ ר הויבט מען ן מיטן ענין פון קריאת-שמע, וו ס ד ס איז דער ענין פון יראת השם

¶11דאס איז אבער דער יראת השם ווי דאס קומט אראפ בעולם, וו ס ד ס איז ד ך דער ענין וו ס ער הויבט ן מאמתי-קורא נשמע בערבין איז די גמרא איז גלייך מפרש כבריאתו של עולם.

¶12ובכללות ענין הברכות איז ד ך ד ס לץ אויף ענינים וו ס זיינען אין וועלט, בקשת צרכיו בעולם, דער ברכת הננין אויף ענינים שבעולם, דער אויף ניסים שבעולם, וו ס ד ס איז ד ך אויך איינער פון די שייכותן וואס תלמידי-חכמים רבים שלום בעולם האט שייכות ניט נאר מיט דעם סיום המסכתא, מיט דער לעצטער משנה, נאר מיט 'כללות ענין' הברכות, וואס ענינם איז,

¶13אז וויבאלד ער דארף נענה זיין מעולם הזה איז אויב ער וועט דאס טאן אן א ברכה איז גוזל אביא ועמן 'כללות ענין' הברכות איז דאס איז עולם.

¶14און אין דערויף, על ידי הברכה איז ער מרבה שלום בעולם ווען דאס קומט צוזאמען מיט תורה.

¶15על דרך זה בהנוגע לעניננו, בנוגע צו חנוכה, איז נוסף אויף דערויף וואס כל אחד ואחת, ווארום ”אף הן היו בית” הענות איז ענינם איז אויף טאן ן ענין נוסף בימים אלו,

¶16סיי בהנוגע צו תורתך סיי בהנוגע צו ”חוקי רצונך” וואס בכללות איז דאס דער ענין פון תורה און דער ענין פון צדקה, וואס זי איז כללות כל המצוות כולם.

¶17וכמדובר כמה פעמים, און בפרט נאך אין חנוכה איז דאך דאס פון לשון חינוך, ווי ער ברענגט אראפ אין דרושי חנוכים, ווי אויך כפשוטו, אז דעמאלט האט מען מחנך געווען דעם בית המקדש לאחרי ווי ס'איז געווען ביי די טומאת היבנים.

¶18בפרט נ ך ווי ס'שטייט אין אחרונים, אז חנוכה איז אויך זוכר און שייכות צו חנוכת בית המקדש השלישי שיהיה לעתיד לבוא.

¶19וו ס אין דערויף הויבט זיך ן און ס'ד רף זיין שייכות און א שייכות בזה, א דוגמא בזה, דערויף וו ס ער איז מוסיף אין חינוך הבנים והבנות.

¶20און איז מוסיף אין חינוך הבנים והבנות אויך אין די שני ענינים פון תורה און צדקה.

¶21און דערפאר איז דבר נכון ביותר, ז מ'זאל מקבש זיין מאחד ימי חנוכה, אדער צוויי מאל במשך החנוכה, בער על כל פנים איין מאל, און דערציילן זיי וועגן דעם ענין פון חנוכה, און דערציילן זיי וועגן דעם ענין פון נס השמן וואס איז געווען במנורה שבבית המקדש,

¶22און דערפון איז געוו רן, אז נרות הלל אים תלים לעולם ווי דער רמב ן טייטשט ד ס אפילו אין זמן הגלות, און ווי דער ”זמן הדלקת נרות חנוכה” איז דוקא משתשר החמה, און

¶23אויך זען, ז זיי זאלן מקיים זיין די מצות צדקה כל אחד לפי ענינו, און אויך אויב מ'ד רף דערצו נקומען געבן זיי חנוכה געלט, כדי זיי זאלן דערמיט קענען מקיים זיין אויך דעם ענין של צדקה און בלייבן ביי זיך טייל, וואס דערמיט וועט מען אויך מקיים זיין דעם ”מנהג ישראל”, וואס ”מנהג ישראל תורה” הוא פון געבן חנוכה געלט.

¶24וואס אף על פי וואס לכאורה מאטערט מען דאך געפינען אויף דערויף א מקור, וויבאלד אבער אזוי איז געווען דער מנהג רבותינו נשיאינו, וואס האבן געגעבן חנוכה געלט לבניהם ובנותיהם, און וואס נאכמער זיי האבן געגעבן חנוכה געלט ניט נאר ווען יענע זיינען געווען קטנים נ ר אפילו ווען ס'זיינען געווען גדולות'ן אפילו לאחרי החתונה.

¶25און מ'ד רף ניט ה בן קיין גרעסערע תורה והוראה בשעת מ'זעט, ז נשיא בישראל פירט זיך זוי, און פירט זיך זוי ניט בצינא, נ ר פירט זיך זוי אין ן אופן ז מ'ז ל זען ד ס, און דערנ ך הייסט ער ד ס ד רוקן,

¶26וויסנדיק, ז מסתמא וועט זיך געפינען כמה וכמה וו ס וועלן אויך ט ן זוי, ו תבוא עליהם ברכה איז דארף מען ניט ה בן קיין בעסערן מקור,

¶27ז ס'איז ”מנהג ישראל תורה” הוא אויף געבן חנוכה געלט קינדער, און וויבאלד ז ושננת לבניך אלו התלמידים דורך דערויף וו ס ער וועט מיט זיי רעדן ן ענין אין תורה בימי החנוכה ווערט ד ס לבניך אלו התלמידים איז דערנ ך, ז ער גיט זיי די חנוכה געלט איז ער מקיים א ”מנהג ישראל תורה” הוא מיט זיינעם קינדן, מיט בן חבירו של עמדי תורה.

¶28וו ס אין תורה איז ד ך ניט קיין שיעור ”אפילו פרק אחד, הלכה אחת”, אפילו אות אחת, ער לערנט ד ס מיט דעם קינד און דער קינד הערט ד ס פון אים, איז דערנ ך איז ער מקיים אויך דעם מנהג וו ס ער גיט אים חנוכה געלט.

¶29און ד קומט נ ך צו נ ך ן ענין, ז דערנ ך איז ער מסביר דעם קינד, דעם אינגעלית צי די מיידעלע, דער אפילו גדולים וגדולות קינדער בהבנה, וואס ד רפן זיי נ ך ה בן הסברה, ז זיי ז לן טייל פון די חנוכה געלט, דער פון נדערע געלט, זיי זאלן אפגעבן אויף צדקה, און אויך ניט לייגן זיי ז לן ד ס ט ן במשך ימי חנוכה.

¶30ויהי רצון, ז דורך דורך די לע פעולות, און נהויבנדיק דורך די הכנות צו די פעולות, ז ל מען ממהר זיין און מזרז זיין די חנוכת בית המקדש השלישי וו ס ס'וועט זיין דורך דערויף וו ס יבנה בית המקדש במקומו משיח צדקנו,

¶31און ד ס ז ל זיין בקרוב ממש, און דעמ לט וועט מען מקיים זיין וידליקו נרות בחצת קדשך כפשוטו, נוסף אויף דערויף וו ס מ'ז גט ד ס איצטער אין דער תפילת העמידה וכו און ט ן ד ס אין ן אופן, ו”להודות ולהלל לשמחה הגדול” ביז דעמ לט, און פון דעמ לט על אחת כמה וכמה ומתוך שמחה וטוב לבב.

¶32לחיים. וואס ס'איז דא קומענדער מנעתי אומין.

¶33ווען ס'איז דא סיין ווי ס'איז סופינג רום בכים, און על מת היא איז טוטלי וועם היא איז אפילו המעתיגדש, וואס דען איז א בעד סיין, וואס דאס איז דער ווי עס טו בי.

¶34און דאס איז אט דער ווי עקספענד ווי אין די תלמוד וואס ס'איז זיין מאימאל תקן השמעה ובוד שתילת גדולה ות אויף רעדינג לשמעה בינינג דשמה איז ספיקט about די פירובל מעיתי גדול, און ווי ער איז דער ווייסן?

¶35אין דער גמרא, בפחות, פון ווי ס'איז דאך אין די מודי סיום צווייטן, ווער איז פיינד אז אין