Text

¶1איז דאך רגיל אויף לערנען אויך א פסוק מיט פירוש רש"י פון פרשת השבוע, מיט אויך אן ענין אין די עארות הגזיור פון דעם טאטן, איז אויך דא אין דער היינטיקער פרשה גלייך בתחילתה,

¶2אין דעם פרשה וואס מ'האט געלייענט און געלערנט במשך השבוע שקדמה, און געלייענט דאס כל הסדרה כולה בשבת זו פון שבת מברכים טובות, וואס רש"י שטעלט זיך אויפן ערשטן פסוק, ולאחרי אריכות וואס מ'האט שוין גערעדט דער רש"א אין די שנים שעברו,

¶3איז ער מסיים ”ועוד נדרש בו”, אז דאס וואס ס'שטייט 'וישב יעקב' ברענגט ער פריער דעם ענין על פי פשוטו, און דערנאך אויך א מדרש בדבר, און דערנאך זאגט ער ”ועוד נדרש בו” ס'איז דא נאך א דרש,

¶4אז וואס איז דער אפטייטש פון 'וישב יעקב' אז דאס מיינט מען אז ”ביקש יעקב לשב בשלוה”, ער האט געוואלט אז ס'זאל זיין התיישבות אין אן אופן פון וישב, א התיישבות אמיתית,

¶5אמר הקב"ה, לדיין לצדיקים, צדיקים ווילן, אף על פי אז זיי האבן שלוה אין עולם הבא, זאל מען דאס אויך האבן בעולם הזה, איז דערפאר איז געווען דערנאך איז ”בא לב רוגזא של יוסף”, כפת לב ”רוגזא של יוסף” איז געווארן אויס שלוי.

¶6און כידוע איז דאך אין דערויף די שקלא וטריא וואס הארט דאס דעם אויבערשטן חס ושלום, אז צדיקים וועלן האבן סיי אין עולם הבא און סיי אין 'עולם הזה', און ווי מפרשים שטעלן זיך אויף דעם סיי אין נגלה און נאך מערער,

¶7אין קבלה מדרשים וכו'.

¶8אז מ'דאך רגיל אנהויבן פון א ענין וואס איז פארבונדן מיט א תינוק וואס ”בן חמש למקרא” הויבט אן לערנען חומש מיט רש"י, וואס אט דא ווערט בא אים גלייך לכאורה א קלאץ קשיא,

¶9אז מ'זאגט אז ביקש יעקב לא שבשלבם און דער אויבערשטער האט דאס ניט נאכגעגעבן און דערפאר איז כפות ”עליו רוגזו של יוסף” פרעגט דער ”בן חמש למקרא”,

¶10למקרא, ”רוגזא של יוסף” איז געווען מערניט ווי עטלעכע יאר, פון דער צייט וואס יוסף איז געווען עשרה שנה ביז דער צייט ווי מ'לערנט שפעטער אז יעקב איז געקומען אין ארץ מצרים,

¶11וואס דאס איז געווען דעמאלט ווען יוסף איז געווארן בן שלשים פריער און דערנאך די ט' שנים, ביחד ל'ט'שנה, וואס דאס איז אינגאנצן כ' ב' שנה, ווי רש"י האט שוין פריער געבראכט און ברענגט אויך דעם חשבון פארוואס איז ”רוגזו של יוסף” האט געדארפט געווערן ניט מערער ווי כ' ב' שנה.

¶12אין יעקב אבינו איז געווען ימי שני חיי יעקב א סאך מערער ווי כ' ב' שנה, ווי דער ”בן חמש למקרא” האט שוין געלערנט פון פריער אז ער איז געווען בן ק' ג' שנה וכו' און ווי ער וועט לערנען שפעטער אז ימי שני חיי יעקב איז געווען קמ ז' שנה,

¶13אז מ'וועט אראפנעמען כ' ב' שנה, אז ס'איז געווען ”רוגזא של יוסף” בלייבט נאך אז רוי רוב ימי חיי יעקב אן ”רוגזא של יוסף” במילא איז געווען שלוה.

¶14אפילו אז מ'וואלט נעמען אויך אט דאס וואס ער זאגט אין מדרש, אז ס'איז געווען דער ענין פון צרות עושה, און ס'איז געווען דער ענין פון צרת לבב, און אז מ'זאל פארענטפערן די שאלה פארוואס איז דאס רש"י גארניט מרמז,

¶15האט על כל פנים ברמז האט רש"י געדארפט באווארענען אט די שאלה, דערמאנען אז אחוץ רוקזו של יוסף איז געווען אויך דער היפך השלוה דער ענין פון עושה ולבן.

¶16ס'איז ניט גענוג צו זאגן אז רש"י פארלאזט זיך אז דאס איז מתא מי מובן אין פשטות הכתובים, ווארום רוגזו של עשיו אדער צרת עשיו ווי דער לשון אין מדרש האט זיך אנגעהויבן בשעת יעקב האט באקומען די ברכה,

¶17וואס דאס איז געווען נאך דערויף ווי יעקב איז געווען אלט סע�ר ג' שנה זעכציק בריי יאר, האט ער ניט געהאט קיינע רוגזות, נאך דערויף איז געווען דער מורא פאר עשיו'ן, ווערן האט זיך אנגעהוי� אויב נאך דערויף ווי ער איז אוועק בגלוי.

¶18כל זמן ער האט זיך באהאלטן אין בית שם ואבר, וואס דאס איז געווען יו ד' שנה, ווי רש"י האט שוין פריער געזאגט איז לכאורה האט ער דארט ניט געהאט וואס מורא צו האט.

¶19אפילו אז מ'זאל זאגן אז ער האט אעפ' כן מורא געהאט זיצנדיק ביי שחיץ אין יושב והליד ”בבטי שם ובבטי” אבר בלייבט נאך אלץ די זעכציק, דריי יאר,

¶20ס'בלייבט נ ך לץ, ו”הוא העיקר, ויכי יעקב בארץ מצרים שבע עשרה שנה” וו ס ד ס ט זיך דעמ לט געענדיקט די רוגזון של יוסף איז געווען זיבעצן י ר פון שעלו אמיתית.

¶21ובפרט נ ך לויט דעם טייטש אין זהר און אין מדרשים, אז ויכי ”יעקב בארץ מצרים שבע עשרה שנה” אז ד ס איז געווען דער אמת'ער שני ימי חיי יעקב.

¶22אבער אויך אין פשוטם של כתובים איז ווי מ'זעט אז ס'איז געווען טוב כל הארץ תאכלו, יעקב האט געזען ”עוד יוסף בני חי” מיט אלע פירושים שבדבר, ביז וואנענט ער האט אויך געזען אז יוסף'ס קינדער האבן ביי אים געלערן תורה, ווי רש"י מדרש, און רש"י ברענגט דאס אראפ שפעטער,

¶23איז אפילו ווען דער ”בן חמש למקרא” ווייס דאס נאך ניט, ווען ער לערנט וישב אז ער וועט קומען צו ויחי וועט ער זיך דערוויסן פון די אלע זאכן דארף ראש על כל פנים דארטן באווארענען היתכן אז מ'זאגט אז כפות ”עליו רוגזו של יוסף” איז דערפאר ניטא דער ענין פון שלוה בשעת דערנאך זאגט מען אז ער האט געהאט זיבעצן יאר נאכאנאנד האט ער געהאט שלוה.

¶24און די זיבעצן יאר וואס דאס זיינען די סיום הענינים.

¶25וואס סיום הענינים, ווי מ'זעט ווי מ'האט שוין געלערנט בהנוגע צו אברהם אבינו, ועתו ”טבו אל אבותיך” בשובה טובה, אז אף על פי וואס אברהם אבינו האט דאך פורים געהאט אגמת נפש, סיי פון טירח'ן סיי פון ישמעאל, ווארום טירח איז דאך געווען וואס אברהם האט אים געדאכט מחזיר בטובה זיין, איז דאך געווען כמה שנים פאר דערויף מיט עקמת נפש,

¶26און דערנאך איז געווען בנוגע צו ישמעאל אויך אזוי, בשעת מ'האט אים געזאגט אז ער זאל פאלגן וואס שרה האט געזאגט, דערפאר וואס מצחק ”את יצחק אחור”, דערפאר וואס ס'איז געווען דער ענין פון כעין צחיק אלא עבודה זרה, און מ'האט געדארפט האבן אויף דערויף די תשובה,

¶27וויבאלד אז אבער ”תבוא אל אבותיך” בסופה טובה איז דאס מאכט און פארגיט און דאס מאכט זיס און גובר על כל השנים שלפני זה.

¶28וויבאלד אז די לעצטע זיבעצן יאר איז געווען ווי ס'דארף צו זיין, ביז אז דאס איז עיקר חייו היינט ווי אזוי זאגט מען, אז בעיקר שלשה בשלו איז כמיד כפות עליו רוקזו של יוסף

¶29וכאמור, דאס איז א קלאץ קשיא אין פשוטים של כתובים דארף מען געפינען די הסברה אויך על דרך הפשט, און געפינען איר אדער אין שכל הפשוט אפילו פון א ”בן חמש למקרא”, אז מ'דארף דאס אים גאר ניט מסביר זיין,

¶30אדער על כל פנים ברמז אין פירוש רש"י שלפני זה, וואס דערפאר דארף דאס רש"י ניט באווארענען אין דעם סיום פון פירושו אויף א 'יושב יעקב'.

¶31בנוגע צו די הארה פון זהר, וואס דאס איז דאך דא וואס ער ברענגט אראפ פון זהר א דבר פלא, אז לא חשיד עליילה האט ער געשריבן אז דוקא קפה באז ושם, וואס דאס איז א טעות,

¶32אזוי ווי דעם טאטנ'ס הארות איז פארצויגן פון איין עמוד אויפן צווייטן, אבער דאס איז ניט שמן, דוקא קפה באז, נאר דאס איז א קפי ד' בי' אדער קפי ד' איז דא געדרינגען בכל אופן דאס איז אין די אינע עמודים,

¶33נאר וואס זען אזוי ווי ס'איז געווען פארשריבן דאס בהמשך צו דער הגהה וואס ס'איז געווען אויף קפי בי' האט ער ניט מבחין געווען אז דער שטיקל אין זהר קומט אויף אן אנדער אמור, דער וואס האט דאס מעתיק געווען,

¶34אבער דאס געפינט זיך אין די שפעטערדיקע אדער קפי ג' בי' זי' דער קופי ד' אלף דאכט זיך, וואס דארטן זאגט ער, אז יעקב אבינו האט ניט חושד געווען די אחיו של יוסף,

¶35ניט פאר דער מעשה ניט לאחר המעשה, וואס דערפאר איז ”וישלחוהו מומק חברין”, וואס דער זוהר פרעגט די שאלה, היתכן, ווי האט דאס אין יעקב געשיקט וויסנדיק אז ”ולא יכלו דברי לשלום”, און פארענטפערט אז לחשיד עליהו,

¶36און דערנאך אויך לחשיד לאחר המעשה, נאר וואס דען זאגט דער זוהר אז דאס איז געווען גרים קובה כל דא דאס איז אזוי געווען אויסגעשטעלט דורך דעם אויבערשטן אליין, און פארוואס?

¶37”בגין לקיימה גזירה דער גזר בין הבתרים”.

¶38אזוי ווי ס'איז געווען א ”גזירה בין הבתרים”, און דאס האט געדארפט אראפקומען בפועל, האט מען מסבב געווען ”כל הסיבות וכל” המאורעים, אבער ניט אויך אט דעם ענין וואס וישלחוהו.

¶39וואס דאס איז בכללות מתאים מיט דעם פירוש רש"א אויף ”וישלחוהו מעימק חברון”, וואס רש"י זאגט מאוצה עמוקה פון אברהם אבינו, וואס איז געווען בין הבתרים,

¶40וואס דאס איז דאך מיוסד אויף א מאמר הגמרא אין מסכתא סוטה, בשעת אבער מ'גיט א קוק אויף דערויף איז דאס א היפך.

¶41רש"י זאגט, אז דאס איז פארבונדן מיט אברהם אבינו, ”מוצא עמוקה שלא” תזקן זאגט, אז דאס איז פארבונדן מוצא, אן ענין וואס אן עצה מיט אן ענין של שכל וטעם, מיט חשבונות וכו',

¶42אט דאס וואס שטייט אין זהר שטייט אז דאס איז א ענין פארבונדן מיט ”גזירת בין הבתרים”, און אז דאס איז פארבונדן ניט מיט א נברא, מוצא עמוקה פון דעם אברהם וואס ער געפינט זיך אין חברי, נאר דאס איז פארבונדן מיט קובה,

¶43וכפי שיתברא לקמים.

¶44וואס כאן איז אויך א מקום בהמשך וואס ס'האט זיך גערעדט אין די פריערדיקע פארברענגען בנוגע צו דעם סיום אין מסכתא קידושין, וואס מפני קצר הזמן איז כמה נקודות וואס מ'האט ניט מבאר געווען.

¶45ובהקדמה כללית, אז ס'איז ידוע ליידער דער יחס וואס ס'איז דא ביי א חדיד פון לומדי תורה, אז ס'קומט צו אן ענין פון א גדוש שבתורה, זאגן זיי אז ”אין לנו עסק בנסתרות” און זיינען מוסיף ”אין לנו עסק בנסתרות”

¶46במילא דארף מען דאך דאס לערנען אין אן אופן נסתר, איז דאס דערצו האבן זיי ניט קיין שייכות וכו.'

¶47ובפרט וויבאלד אז ”המעשה הוא העיקר” און די גמרא זאגט א כלל ”אין למודן הלכה מפי” הגדה נאר דוקא פון נגלה דתורה, און פון ענינים וואס נגלה דתורה איז גופא ניט עניני הגדה נאר עניני הלכה במילא איז מען דאך אין דערויף ניט עוסק,

¶48בשעת מ'דארף מסיים זיין א מסכתא, איז קען מען דאך ניט מאכן א מסכתא לקטאים ולפרקים לויפט מען דורך דעם חלק ההגדה, עאכו"כ אז מ'איז ניט מדייק אין די פרטי הדברים,

¶49וואס אין להאריך בדבר המצער ומבהיל.

¶50און מ'האט ביי מיר דעם אביא געטשעפעט זיך מיט מיר וכו,' האט מען געזאגט, אז צום מלאום ערשט איז דא דעם נשיא דורנו פון רבי'ן דעם שווער וועגן די טענה פון אין אלה חוסק בנפתרות א גאנצע קונטות אפגעדרוקט.

¶51דערנאך האט ער געזאגט, אז זעט א דבר פלא, הלכה למעשה, וואס פון דארטן איז לכל הדעות איז דאס דער איינציקער ארט וואו מ'קען וויסן די הלכה למעשה איז דאס ניט די אייגענע למדות אין ל”אסוקי שמעתתא אליבא דהלכתא” דערנאך דארף מען דאס נאך פארגלייכן צי ווי ס'שטייט אין שולחן ערוך, קען גאר זיין אז זיין ש אז ס'זאל זיין היפך ווי ס'שטייט אין שולחן ערוך,

¶52ווי מ'האט דאס געזען בכמה וכמה.

¶53און ס'איז קיין פלא ניט אויך, די וואס האבן געמאכט דעם שולחן ערוך האבן געקענט בעסער לערנען פון די אלע למדים פון דורנו, במילא קען זיין אמאל, אז די למדות דורנו ובדורותינו בכלל האבן זיך ניט געכאפט אויף דער סברא, במילא אויך אויף דער עסקנא להלכה למעשה, אויף וועלכע די חברותא דילי' האבן זיך געכאפט.

¶54ובפרט נאך ווי דער בית יסף שרייבט בהקדמתו, אז ער נעמט אלס יסוד אין זיינע פסקי דינים די שלשה עמודי עולם דעם בריוו מיטן רמב"ם מיטן ראש איז דאך דערפון גופא פארשטאנדיק און קעור איז דערפון גופא פארשטאנדיק דער גודל פון א פסק דין וואס שטייט אין שולחן ערוך.

¶55בשכל אויך, ניט נאר בנוגע דערפאר וואס זיי האבן געהאט דעם ”הוי' עמו” ”הלכה כמותו בכל מקום”, אז דער שולחן ערוך האט זוכה געווען אז מ'זאל זיין ”הלכה כמותו בכל מקום”.

¶56וואס דאס איז דאך די סיוע מלמעלה פשוט אין שכל הדברים, בשעת ס'איז דא דער ריף מיטן רמב"ם מיטן רש וטוש מיטן בית יצא איז דאס שטארקער און גרעסער פון א למדן פון דורות של פנינו, עאכו"כ פון דעם דור פון נדבתא דמשיחא.

¶57ובפרט נאך אז ווי ס'ווערט דאך געבראכט אין כמה אחרונים, אז דער פסק דין פון בית יוסף האט א תוקף פון מסיים רבנים פון צוויי הונדערט רבנים, וואס דאס רעדט זיך וועגן רבנים אין בית יוסף צייטן,

¶58און ווי ס'שטייט דא דער ביאור, אז ער האט זיך מיישב געווען מיט זיי, געהאט א בית דין מיט זיי, ווי די ביאורים בזה איז, גענוג איז גענוג דער בית יוסף אליין, עאכו' כמה וכמה וואס ס'קומען צו די שלשה עמוד העולם, עאכו' כמה וכמה ס'איז דא די צוויי הונדערט רבנים אין די צייט פון בית יוסף רבנים,

¶59וואס דעמאלט זיינען די בעה"ב געווען אנדערש פון די בעה"ב שבדורינו, ”אם הראשונים כמלאכים, אם הראשונים כבני אדם”, עאכו' כמה וכמה די וואס זיי האבן אויסגעקליבן פאר רבנים,

¶60איז דאך א פלא, אז דער שולחן ערוך האט פיר חלקים, און אין יעדער חלק איז דא כמה סימנים, און אין יעדער סימן איז דא כמה סעיפים דער ערשטער סיום פון דעם ערשטן סימן, פון דעם ערשטן חלק פון ד' חלקי שולחן ערוך, הויבט זיך אן מיט א גדות שבתורה, און אויף דערויף איז מען מייסד אלע פסקי דינים פון שולחן ערוך.

¶61ווארום בשולחן ערוך, דער סדר אין שולחן ערוך איז ניט בדרך מקרא, עאכו"כ די ערשטע ווערטער מיטן ערשטן ענין וועגן וועלכן מ'ברענגט, און מ'מאכט דאס אלס א יסוד אויף לימוד ”כל השולחן ערוך” כולו, דו וויסן די פסקי דינים.

¶62ברענגט מען אראפ א משנה, וואס די גמרא זאגט אין בבא בתרא אין למון, דער זעלבער רט וואו מ'זאגט אז מ'לערנט ניט פון הגדה זאגט מען, אז מ'לערנט ניט פון קיין משנה, ברענגט מען אראפ א משנה, און ניט א משנה פון די ג' בבות, פון עזיקים אדער פון נשים, א משנה פון מסכתא אבות,

¶63וואס מסכתא אבות, לויטן פירוש הרמב"ם איז גאר א שאלה צי ס'גייט אריין אין דעם מספר פון ”ששים המה מלאכות” דערפאר וואס דאס איז מדות תיבות,

¶64ווי דער לשון הרמב"ם. ברענגט מען א משנה פון מסכתא אבות, וואס אין מסכתא אבות איז דא כמה הלכות, על כל פנים כמה מנהגים וועלכע משנה קלאפן פון דארט אויס, אז מ'דארף זיין 'גיבור כארי' רץ כצבי,

¶65'גיבור כארי' עס ”כנמר וקל כנשר” וואס דאס איז דאך ניט א ענין פון הנהגה, מ'מיינט ניט ער וועט לויפן אזוי ווי כצבי, נאר מ'מיינט אז ס'זאל זיך אפלערנען מלפנו מוחיות הארץ,

¶66אז מה דאך א עצבי איז רץ מצד זיין טבע אז אויב דארף זיין א איד רץ ”לעשות רצון אביו שבשמים”, עד"ז דער 'גיבור כארי' און דער קל כנשר און דער עז כנמי, ווי ער איז דערנאך מבאר בארוכה אין טוור און דערנאך אראפגעבראכט.

¶67בקיצור אין שולחן ערוך אויך אין די הגהות הרמ ה, וואס דאס איז דאך א טייל פון דעם ערשטן חלק שולחן ערוך.

¶68איז דאס נאך ווייניק ברענגט דער רמ ה אראפ אלס א יסוד אן ענין פון 'מורה נבוכים' און אן ענין פון א פסוק, שויתי הוי' לנגדי תמים וואס בשעת די גמרא איז שולל אפילו מפי משנה לערנט מען ניט אפ עאכו"כ פון א פסוק,

¶69עאכו"כ פון א סופו 'ומורה נבוכים' געפינט מען בנוגע צו דעת הרמב"ם בן צר בעל החיים, דער איינציקער מקום וואס מ'געפינט אויף דערויף איז דאס גאר אין ”מורה נבוכים”, און דערפון גופא, וואס דער רמ א ברענגט אראפ גלייך אין דעם ערשטן סיום פון דעם ערשטן סימן פון אלע ד' חלקי ושולחן ערוך, ברענגט ער אראפ א גאנצן ענין דוקא פון 'מורה נבוכים',

¶70וואס לכאורה האט ער אזא ענין געדארפט שטיין אין תורה שבעל פה, אין הלכה, אין הגדה, ביז אין מעשה בפועל, זעט מען אבער ווי געפינט זיך דער ענין?

¶71נעמט אים דער רמ א ארויס פון 'מורה נבוכים' א סימן, אז אין אנדערע ערטער שטייט ער ברמז, און דא דארף מען האבן הלכה לפועל.

¶72דערנאך גיט מען א קוק דעם אלטן רבי'ס שולחן ערוך מיט וואס ס'הויבט זיך אן, פונקט אזוי ווי דער טור הויבט מיט דער משנה, ”יהודה בן תימא אומר” הוי' עשה קל קצבי מיט די אלע ד' ענינים, און מבאר אין דערויף א גאנצע אריכות.

¶73און אויף דערויף איז געבויט אלע פיר חלקים פון שולחן ערוך.

¶74וואס ס'איז דאך א דבר ברור, אז סיי דער טור און סיי דער אלטער רבי און סיי דער רמיו און סיי די בית יסוף האבן געוואוסט פון דער מסכתא גמרא פון דער סוגיא אין בבא בתרא, פון עולם-עדן הלכה פון א פסוק א זיכערע זאך ניט, אפילו ניט מפי משנה, ניט מפי הגדה, אפילו ניט מפי הלכה סיי דין הלכה למעשה, ווי די גמרא איז דארטן סיי

¶75איז דאך דאס גופא א הוכחה און א הדגשה אט דאס וואס דער ראגאטשאווער זאגט דאס בפשטות, אז יעדער ענין אין תורה, אפילו אין תורה שבכתב, אפילו א סיפור אין תורה שבכתב, ניט א הלכה ווי ס'שטייט אין תורה שבכתב,

¶76וואס דאס איז דאך דער חלק ההגדה אין תורה שבכתב עצמם, איז דא ענינים פון תורה הוראה, עולה המשפטים אשר תצים לפניהם, דערנאך איז דא דער 'כללות ענין' פון ספר בראשית, ווי רש"י זאגט גלייך אז דאס איז צריך להסתה לתורה פון א ענין פון א ציווי, החודש הזה לכם, און דערציילט א מעשה מיט חיפורים, א ענין פון הגדה,

¶77און פארענטפערט, אז דאס איז נוגע צו כל הענינים פון אידישקייט, וואס דאס זיינען פארבונדן מיט ארץ-ישראל, און מיט שיון תצת אור ודבר הוי' מירושלים כדי ארץ-ישראל, און אין אידן און אין ארץ-ישראל, זאל זיין איין זאך דארף מען האבן דעם חלק ההגדה, ”כח מעשה והגיר לעמו לעשות להם נחלת גויים”,

¶78און דעמאלט איז דא דער ענין פון ”החודש הזה לכם, וחידש חדשים” דארף זיין בעיקר איז גאר אין ארץ ישראל, כמבואר אין פוסקים, מיט אלע פרטים, ווי דערנאך זאגט ער דער ענין פון קרבן פסח וכו' וכו אלץ ענינים וואס זיינען פארבונדן מיט ארץ ישראל,

¶79און דאס איז געבויט אויף א ענין פון א גדול שבתורה.

¶80ובפרט נאך ווי געזאגט פריער, דער ווארט וואס דער ראגאטשעבר זאגט, און ברענגט דאס אין מעשה לפועל, ער לערנט אפ הלכות פון א ענין וואס שטייט אין א סיפור בתורה,

¶81וואס דערפון על אחת כמה וכמה אז ס'איז א גאנצע אריכות הדיבור, ווי דער סיום פון מסכתא קדושין וואס דאס איז אין חלק ההגדה, ביז וואנענט אין חלק ההגדה איז אין דעם חלק ההגדה גופא,

¶82אז מ'זאגט קיין ”אברהם אבינו כל התורה כולה עד שלא מיתנה” איז דאס טאקע א הגדה, מה דא הוה הוה דערפון קומט אבער ארויס כמה הלכות בנוגע צו קיום התורה ומצוות עי' אבות, בנוגע בפשטות על דרך המוסר, די גרויסקייט פון תורה ומצוות ביז בימינו אלו, אז קיום ”אברהם אבינו את כל התורה כולה עד שלא ניתן”.

¶83אפילו א מתחיל אין לימוד הגמרא איז דאס ווייס נאך ניט קיינע אנדערע ענינים, איז דאס פאר אים שוין א געוואלדיקער לימוד, אויף די טייערקייט פון תורה ומצוותי אז ”עד שלא ניתנה”.

¶84וואס אברהם אבינו איז געווען אחד הי' ”אברהם כל העולם כולו” מצד אחד און ער איז געווען מצד אחד איין און איינציקער, און האט געדארפט מלחמה ה בן מיטן אייגענעם טאטן, מיט כל הענינים מיט אלע פרטים, חיי אברהם.

¶85און בפרט נאך ווי דער רמב"ם איז מסביר דעם מעמד ומצב בימי אברהם ”אין הלכות עבודה” זרה.

¶86און אף על פי כן איז ”קיום כל התורה כולה”, ביז ענינים דרבנן, ביז ערב תבשילין מיט אלע פרטי הדברים.

¶87דערנאך איז אין דער משנה און דער סוגה גופא, הגדה שבהגדה, אז מ'לערנט אפ ניט פון אברהם אבינו, נאר מ'לערנט, טאמער ר' ”שמעון בן אליעזר” פריער אין משנה, און איבערגע'חזר'ט אין ברייתא, אז לא ראים ”עולם לא ראית” יחייו ואב,

¶88וואס זיי זיינען עוסק באומנות, און אף על פי כן איז ”מתפרנס בצער, ואני וואס נבראשו לשמש את קוני” אף על פי וואס נבראו לשמשוני משא' כן אני וואס נבראשו לשמש את קוני און ער איז מתפרנס בצער, נאר וואס דען?

¶89דאס איז מצד דערויף וואס ווי ער זאגט אין דער גמרא אז וינותו היתה און דערנאך קומט דאס אראפ אין דער ברייתא ביתר פירוק, ביתר פרטים, וואס דאס איז דאך דער סדר אין ברייתא לגבי המשנה, וואס דארטן ברענגט ער דריי דוגמאות לדבר.

¶90אין משנה זאגט ער חיו אויב סתם, און דערנאך ברענגט ער אראפ אין דער ברייתא, וואס ווערט אראפגעבראכט אין דער גמרא, אז ס'איז דא אויף דערויף די דוגמא פון צבי קיץ ווי רש"י טייטשט אפ, אז א הירש זאל לייגן אז זאלן זיך טריקענען בחמה,

¶91וארי סבל נושא מסעות, ווי רש"ע טייטשט אפ אז ארי זאל טראגן מסעות, ושואל חנבני וואס ער איז דאך דער ”פיקח שבחיות”, האט ער דאך געדארפט זיין דער אמת'ער חנבני, און אעפ' כן איז דאס ניט אזא, ו”מתפרנסין שלא בצער”.

¶92און ווי מ'האט גערעדט פריער די נקודה בדבר, אז ס'איז דא די דריי חילוקים, וואס בכלל איז דאך כל העולם כולו דארף ארויסהעלפן א אידן ”אין לשמש את קוני”, אבער טאן א מצוה בפועל איז דאס צו זיי קיין שייכות ניט, ניט זיי זיינען בעלי בחירה, במילא איז צו זיי ניט שייך דער ציום המצוות, וואס דערפאר איז חייו ואב איז ניט שייך אז זיי זאלן מקיים זיין מצוות, ס'איז אבער שייך אזוי לשמשוני,

¶93דורך וואס ווערט דער לשמשונים? איז מקרב די ענינים ממקומם, וואו א איד קען מאיזו סיבה שתהוה ניט צוקומען מ'לייזט זיי אוועק אין זא מעמד ומצב, אז דארטן קען זיי נעמען א איד און דערפון מאכן א מצוה, בדוגמא ווי דעם דין ווי מ'האט דערמאנט פון ”עמנו מואב תהורה” בשיחה וואס על דרך זה איז דא למטה מזה ולמעלה מזה, ווי מ'האט גערעדט פריער בארוכה.

¶94וואס אט דא איז דאך ידוע די דיוקים אין דערויף גופא, וואס די משנה זאגט חי' ואב, אין דער גמרא ברענגט ער אפ לגמרי ניט אראפ, מערניט ווי חי' אליין, אין דער משנה גופא, און אויך אין דער גמרא פרעגט מען די שאלה, אויף וואס ברענגט מען די דוגמא פון א בהמה ווי געבראכט אין אחרונים,

¶95און פארענטפערט אין אחרונים, ס'איז דאך דא כמה וכמה בהמות וואס זיי זיינען ניט קיין חמבוני, ניט קיין כיץ, ניט קיין סביל, ניט ”ורב תבואות בכח שור”, מ'קען ניט אראפברענגען דוגמא פון א שור,

¶96ווארום א שור הארעוועט, שור לעיל וחמור למסרי אבער אחוץ שור וחמור איז דאך דא די אלע מינים ווי ער רעכנט אויס אין חומש, וואס אין די מינים איז דאך דא כמה מינים ווי זיי זיינען ניט כשור לעיל און ניט כחמור למסרי און אף על פי כן ”מתפרנסון שלא בצער”,

¶97האט ער געדארפט זאגן אין דער משנה חי' ובהאים ובביו על דרך זה אויך, אז ער ברענגט אראפ אין גמרא ברענגט ער אראפ מערניט ווי חיות אליין,

¶98ווארום סיי צבי און סיי ארי און סיי שול איז דאס אלץ חיות, און ברענגט ניט אראפ ניט קיין דוגמא ניט פון אב, און ניט פון בהמות, און אויך אין דערויף גופא ווערט די שאלה,

¶99אז ער זאגט אז ארי את סבל אז ווי מ'זעט בפועל, אז דער ענין פון טראגן מסעות איז ניט דער פשט איז, אז דער ארי האט מערער כח ווי אן אנדערע,

¶100ביז וואנענט ווי מ'איז מסביר בפשטות, אז ר ”תבועות דוקא בכח שור” כח בפועל, שטארקייט, האט א שור מער ווי אן ארי די נפקא מינה איז נאר אין זריזות.

¶101א ארי האט אין זיך, וחיות בכלל, האבן אין זיך א זריזות לגבי בהמה, ביז וואנענט אז חי' קטנה קען האבן מערער אויפטאן אין סבב, אין שלעפן א משא מצד זריזות שבדבר שפרינגט ער מצד אזות וחוצפה וזריזות און טראגט א משא וואס א משא קען דאס ניט שלעפן.

¶102ס'ווערט אבער די שאלה בהנוגע צו א פיל, ווי מ'זעט דאס בפשטות, אז משאות הכי כבודות וואס מ'דארף זיי איבערטראגן ממקום למקום טוט מען דאס דורך א פיל.

¶103וואס דאס ווערט געבראכט אין דעם סיפור פון את חנוכה, ווי אזוי מ'האט גענוצט פילים במלחמה, און דערנאך ווערט דאך דער ענין הפיל געבראכט בכמה מקומות, אין מסכתא ברכות וכיוצא בזה, איז דאך זיכער, אז אנשי תורה האבן געוואוסט הנהגה וואס מ'טוט מיט א פיל,

¶104און טראגן א משא קען אפילו שלא בערך אפילו ווי א נרי מיט זיין גאנצע עזות וחוצפה וגבורה, ווי מ'זעט דאס בפועל.

¶105וואס דער ביאור בדבר איז בפשטות, ניט ויב ”שמעון בן אליעזר” זאגט אז ס'איז ניטא קיין מציאות פון א חייו ואב ובהמה אז זי זאל עפעס ניט טאן, אז זי זאל האבן אן אומנות,

¶106ווארום דאס איז היפך המציאות, ס'איז דא בהמות האבן אומנות, ”רב תבואות בכח שור”, די אומנות פון כבשים ואיזין בהנוגע כבשים ללבושך אז מ'האט זייער צמר און זיי זיינען מגדל דעם צמר,

¶107און דערנאך גיבן זיי חלוף וכו,' אט דאס וואס ר' ”שמעון בן אליעזר” זאגט אז ס'איז דא רובם פון חייו ואב וואס זיי האבן ניט קיין אומנות, און אף על פי כן מתפנתן שלא בציוב שלא בצער.

¶108און ”התורה הולכת אחרי” הרוב.

¶109וואס דערפאר ווערט פארענטפערט, פארוואס אין דער משנה ברענגט ער ניט בהמה אף על פי וואס אין בהמה איז אויך דא אזא מין סוג אזא מין בהמה'ס וואס זיי האבן ניט קיין אומנות און מתפנתן שלא בצער, דאס איז אבער ניט דער רוב פון בהמה'ס, עאכו"כ דאס איז ניט דער רוב פון בהמה'ס וואס זיינען זיי משמש אין א שימוש גמור.

¶110יעדער ענין שבעולם מוז דאס זיין לשם שני, ”כל העולם כולו נברא” אלא בשבילי, און ווי דער רמב"ם ווי דערמאנט דערמאנט פריער אין מאריך אין הקדמה לפירוש המשניות, ווי אזוי איז דאס ווערט א שימוש די מציאות פון כל הענינים שבעולם, א שימוש פאר דעם חכם, א שימוש פאר א אידן, וואס אויף יעדערן פון זיי זאגט מען ”עם חכם ונבון” הזה,

¶111אבער זאגן אז מ'געפינט ניט חי' ואב איז ער רוב על כל פנים באיכות איז בהמה האבן זיי אן אומנות, צי דאס איז אקר'ן צי זייען, צי געבן חלב, במילא דארף מען שאפן דעם חלב צי געבן צמר וכיוצא בזה,

¶112משא' כן בא חי' ”ומשא' כן באיף” איז היפך הדברות, איז טאקע דא באיפות, וואס זיי זיינען אפות וואס מ'עסט זיי וכיו' בזה, אדער מניחים בוים וכיו' בזה,

¶113אבער דער רוב האופות, אף על פי וואס ווי די גמרא זאגט, אז אין מינים איז דא דער ”טהורים מרובים על התמועם”, אבער אט דאס וואס לשמשוני, אט דאס וואס מ'האט אין שימוש האדם, זעט מען בפועל, אז ס'איז דא אפות מואטים וואס זיי זיינען אים משמש,

¶114און ס'איז דא א סאך מערער די אפס האסורים באכילה, און מ'האט פון זיי ניט קיין תועלת אחרית אויך.

¶115דערנאך, אז ס'קומט צוגיין אין דער ברייתא מיט מערער פרטים קען די ברייתא אויך ניט דערמאנען קיין פיל, דערפאר וואס א פיל האט אומנות.

¶116ער האט אומנות, אז אזוי ווי ער איז א בן תרבות האט מען אים אויסגעלערנט אין די מדינות וואס זיי זיינען מצויים, אז זיי זאלן משמה זיין את האדם, במילא פאלט אראפ אט די שאלה, ווארום דאס איז ניט געמיינט אז ס'איז ניטא קיין מציאות, נאר ס'איז דא א ריבוי פון אזוינע נמצאים, פון איבראים,

¶117וואס זיי האבן ניט קיין ”אומנות ומתפרנסים שלא בצער”.

¶118אט דא ווערט אבער די שאלה, אז וויבאלד אז ס'איז דא דער ענין פון כמה חיות וואס מ'האט פון זיי א תועלת, אדער ”מצד אורן”, ווי רש"י ברענגט אראפ אנטקעגן מכית הארץ, אז דערפאר איז ניט געבליבן אף אחד אין מצרים כדי שלא יענו באורך, אדער בנוגע ווי מ'זאגט בנוגע צו א פעול בנוגע צו סבל,

¶119ביז וואנענט אז מ'געפינט אויך א דוגמא פון חנבני בחיות וואס ס'לעבן צוויי חיות צוזאמען, איינער האט א תועלת פון דער צווייטער, ווי מ'ברענגט אויך בנוגע צו א פעול מיט א חי' קטנה,

¶120וואס זי איז החלת דיש רצון וואס זיי זיינען דא אין דעם פיל, און דורך דערויף האט זי מזונו, און דער פיל האט פון איר די תועלת, און אזוי איז נאך כמה דוגמאות, כידוע צו אט די טבעים ווי זיי ווערן אנגערופן, אז ס'איז דא כמה חיות וואס בא זיי איז אן אופן פון חנבני אז זיי טוען עפעס פאר א צווייטער חי, במילא קומט דערנאך אויך א טובה אין לשמשני,

¶121און זיי באקומען דערפאר די טובה שלהם וואס דאס איז א ענין של חמבנין.

¶122אעפ' כן ברענגט ער די ראי' פון צבי' און ארי און פון שועל, אז מ'קען ניט זאגן ווי דאס איז בא בהמה, אז ווי בא בהמה, אעפ' וואס ס'איז דא אזוינע וואס האבן אומנות, איז ”ורב תבואות בכח שור” איז דאס ניט מבטל, ווארום שור איז דער מלך שבבהמו'ס.

¶123במילא איז פונקט אזוי ווי מ'האט אין הלכה, ווי דער אלטער רבי ברענגט אראפ אין אגרת הקודש, אז ס'איז דא א מצוה כללית וואס זי ווערט געטאן ע ל ידי המלך, און ער איז מוציא כל העם כולו, דערפאר וואס ”הנשיא הוא הכל” ווי בא מצות הכל וכיוצא בזה, וואס ווי דער רמב"ם זאגט אז דאס איז ווי מקבל ”התורה מפי הגבורה” אבער ווער איז ”קורא בתורה”?

¶124איז דאס מלך שבעם. אבער דאס איז יעדער איד וואס איז דערביי דא איז מקבל תורה ניט מפי המלך זאגט דער רמב"ם נאר מקבל ”תורה מפי הגבורה”.

¶125וויבאלד אז מלך שבבהמות האט אן אומות און דורך דערויף איז ער זיך מתפרנס, ווי מ'זעט דאס בפשטות קען מען ניט ברענגען קיין ראי' פון איזה בהמה שתהי,' ווארום זי איז א טפל צו דעם מלך שבבהמות.

¶126בחיות איז דאס פונקט פארקערט.

¶127אז ס'וועט זיין כמה וכמה חיות, א ריבוי חיות, וואס יש להם אומנות און ע ידי זה זיינען זיי זיך מתפרנס, וויבאלד אז דער מלך שבחיות איז לא ”ראיתי ארי סבל” איז דאס באווייזט דאס די הנהגה פון כל חברי המדינה שלו, פון די אלע וואס ער איז אויף זיי א מלך, אז דארט איז דער עיקר ניט מצד די אומנות שבהם,

¶128ווארום אניט האט זיך דאס געדארפט אנהויבן עכ"פ עפעס-וואס פון דעם ארי, און דעם ארי זעט מען, לא רעיתי ארי סבא.

¶129עד"ז אין דעם ענין פון חנוונות דער גדול אין חנוונות איז דאס אט דער וואס ער איז דער ”פיקח שבחיות”, און וואס ער איז אויך דער פיקח שבבהמות, וואס דאס איז דער ענין פון א שועה, איז וויבאלד אז דער גדול שבהם סיי פון בהמות סיי פון חיות סיי פון אופן, איז

¶130ילירו איצור שאול חנבני במילא איז ניט נוגע אז מ'וועט קעפינען טפל לו אין ענין הפיקחות, וואס ער איז יא עוסק בחנבן, און דאס גופא איז מדגיש, אז ניט דאס איז דער עיקר אין דער ”פיקחו שבחיות”.

¶131וואס דער ”פיקח שבחיות”, און אויך בבהמ ובאוף, איז דאס דוקא א שועה.

¶132על דרך זה אויך בנוגע צו צבי, וואס ווי מ'האט געזאגט פריער, ווי ס'שטייט אין מפרשים פון עין יעקב, אז דער ענין פון צבי איז וואס אינו ישן אלא בעיני אחת,

¶133איז דערפאר איז ס'ער מסוגל בנוגע צו קייס, וואס מ'דארף היטן די טענות אז מ'זאל זיי ניט צוגנבונען, ניט פארשלעפן וכיוצא בזה, איז דערפאר איז ער אויך אין דערויף דער אויסנאם לגבי כל ”הבהמה והחייו והאיף” איז דאס דער ענין הצבי, און וויבאלד אז ביי אים איז ניטא דער צבי קיץ איז דערפון גופא לערנט מען נאך בנוגע לכולם.

¶134און אט דאס האט מען אויך דערמאנט, אז עיקר המשנה מיינט זיי טאקע דער ענין פון בעלי חיים, דאס איז אבער אויך א רמז אויף אומות העולם, ווי ער זאגט אין סוף הלכות מלכים, אז זיי זיינען נדמול לבהמות וחיות, ווי דער רמב"ם ברענגט דורט אראפ די ברטים, ביאור הפרטים,

¶135און בנוגע צו דער גאולה פון וגר זאב אים כבש וכו אבער ”אין ענין יוצא מידי פשוטו”, אז דאס מיינט מען בהמה וחייו ואב כפשוטו, נאר אין דער דארט אין ער קען ניט בהענגען קיין דער דוגמא פון בהמה, ווארום בא בהמה איז ”רב תבואות בכח” שוין וואס ער איז דער מלך בבהמות, משא"כ בחייו ואב.

¶136און דערנאך קומט די ברייתא, וואס די ברייתא איז א הוספה אויף א משנה, דארף זיי ניט איבער'חזר'ן די ענינים וואס ס'שטייט שוין אין משנה, ברענגען דוגמאות אויך פון אש, ס'איז גענוג די דוגמאות וואס ער ברענגט בנוגע צו חייו.

¶137אט דא ווערט אבער די שאלה ”אין עיקר הדבר”.

¶138אמת טאקע די מציאות איז אזא, וויבאלד אז ר' ”שמעון בן אליעזר” זאגט אז אין דערויף איז א הוראה כללית איז פארוואס טאקע איז ניטא קיין דוגמא פון בהמות?

¶139וואס האט מען געדארפט האבן א מלך בבהמות זאל דוקא יא האבן אן אומות, במילא וועט מען פון אים ניט קענען אפלערנען בנוגע צו 'עבודת ה'', אויף וויפל ס'איז נוגע און אויף וויפל דער עונש איז גרויס, אז מ'איז נאך פחות פון חייו בהמה ואב, האט מען געקענט מאכן אין אזא אופן מ'זאל ניט דארפן אנקומען צו מלך שבבהמות,

¶140און מלח שבבהמות פונקט אזוי ווי מלח שבחיות זאל אויך פון אים קענען זיך אפלערנען דער ענין המוסר בנוגע אני וואס נבראשי לשמש את קוני און מתפרנס דוקא ניט בתוך רבח, און דאס איז א מוסר אז מ'זאל זיך אפהיטן אין עוונות, וכפי שיתבאר לקמן.

¶141דער עיקר כמדובר כמה פעמים, אז דער מעשה הוא העיקר אז פונקט אזוי ווי מפרשים זיינען מבאר, אז פריער לערנט מען אפ פון דעם גודל התועלת וואס ס'איז דא אין תורה ומצוות,

¶142סיי בעינרותו סיי בזקנותו, און דערנאך איז זאגט מען אין דעם צווייטן קו בנוגע ווי אזוי מ'דארף זיין אויסגעהויבט אין 'סור מרע', און דוקא אויף דערויף ברענגט מען דעם אלפינו מבהמות הארץ וכו' ביז צו חייו ואף,

¶143אז דאס זאל אראפקומען בפועל, און אין מעשה בפועל, בהנוגע להנהגה יום יומית, און דערביי איז אויך צו להאיר אויף נאך א ענין וואס ווערט אראפגעבראכט אין דער משנה, ווארום אשר על פי וואס ס'האט קיין שייכות ניט צו דעם פריערדיקן ענין דאס איז אבער אן ענין וואס ראוי להתבונן בו.

¶144און דאס איז, וואס די משנה און ברייתא בהענגל דארט אראפ כמה דוגמאות וואס מ'זאל לערנען ”אומנות נקיעה וכלה”, און די אומנות'ן וואס ”אין מעמידה מהם מלך וכו.'”

¶145וואס איינער פון ”אין מעמידה מהם” מלך רעכנט ער אויך אויס א גרה, וואס רש"י טייטשט דאס אפ אז דאס איז דער וואס ער איז א מוקית דם.

¶146וואס אט דא זעט מען א דבר פלא, וואס בהנוגע לפועל וואלט געווען כדעת ס'זאל זיין אין דערויף א שקלא וטריא און ארויסגעפינען די ענינים אין הלכה, פארוואס איז דאס אזוי?

¶147רש"י טייטשט אפ, דערמיט דער זאגט דארטן אין דער סוגיא, אז פארוואס איז א מכית דם ניט ראוי לעמיד ממלך וכו' דערפאר וואס ביי אים איז שייך דער חשש פון א ענין פון שפיכות דמים.

¶148איז רש"י מפרש, אז ס'קען זיין אמאל, אז מפני סיבה אדער מפני טעות וכו' זאל ער על ידי הכזת דם ברענגען את האדם ביז צו א פחות פון רביעת דם, וואס רביעת דם איז דאך דער חיות תלוי בזה, וואס דאס איז דער ענין פון שפיחת דמי.

¶149וואס אט דא ווערט די שאלה, לכאורה וואס דארף מען דערצו אנקומען?

¶150בשעת ס'איז דאך דא דער ענין פון שפיחת דמי, מ'איז דאס ניט דוקא אזויפיל דם ביז וואנענט מעמידו על פחות מרביעות, שפיחת דמי איז א ”איסור אפילו פחות” מזה,

¶151און ווי דער לשון הפסוק בפשטות, ”שופך דם האדם באדם, באדם” דמה ישפטה.

¶152נוסף אויף דערויף וואס כללות עיניי פון מצער זיין א צווייטן מענטשן טאר מען ניט, ווי מ'לערנט דאס אפ פון ”שופך דם האדם באדם” אפילו חונג, וואס דארט איז ניטא קיין שפיכות דם, נאר די אלע ענינים צו איז דאך אפ בא אדם גופא, אדער מעמד את מלדת מיט די אלע פרטים ווי מ'לערנט אפ דערפון רחמנא ליצלן, איז דאס א ענין וואס אסור און אסור מן התורה,

¶153ובפרט נאך ווי דער מבואר אין פסק דין ברור, אין הלכות ניסקי גוף, אין פוסקים, ביז אין אלטן רבי'ן שולחן ערוך, וואס דארט איז משמע בפשטות אז ס'טאר ניט זיין קיין שפיחות דם, אפילו א קצת דם.

¶154אעפ' כן געפינט מען בפשטות בכל השעת כולו דעם ענין פון א קזת דם, מיט אלע פרטים ואריכות שבדבר, ווי אזוי ס'דארף זיין די הנהגה, און בשעת איינער איז ניט געווען, ווי אין סוף מסכתא הורית, אז ניט געווען קיין אומנה הביתה,

¶155ער האט ניט מכית דם געווען כמה שנים איז דאס געווען א ענין של שכר וכו,' און ווי די גמרא איז אין שבת מבאר כמה דברים וענינים ווי אזוי מ'דארף זיך פירן בשעת הקזה און ביום הקזה וכו' וכו.'

¶156וואס דערפון גופא איז פארשטאנדיק אז ס'איז געווען א דבר הרגיל, ובפרט נאך ווי די גמרא ברענגט אראפ אן אמורא וואס ער איז געווען אומנא, וואס זיין פרנסה איז געווען הקזת דם,

¶157און ווי רש"י זאגט, אז וואס דארף מען באווארענען?

¶158שלא ”להעמידו על פחות” מרביעת דם וואס לכאורה דארף מען באווארענען צי דארף מען איצטער מכת דם זיין צי דארף מען מכת דם זיין צי דארף מען מכת זיין אזויפיל,

¶159אדער מ'קען יוצא זיין מיט ווייניקער, און דערנאך אנהויבן די חקירה ודרישה בהנוגע צו שיעורים שבתורה, וואס איז דער שיעור פון דם ווי א שיעור פון משכין אדער אן אנדער שיעור וכו וואס יש להאריך בזה כמה וכמה.

¶160און דערנאך ”המעשה הוא העיקר” וואס דאס האט מיר גופא מעורר געווען, מ'זעט אז בשעת ס'קומט צוגיין א רופא, איז פונקט אזוי ווי מ'רעכנט זיך ניט אויס בשעת מ'דארף נעמען די מדת החול אדער דעם דופק שביד וכיו' בזה אזוי רעכנט מען זיך ניט אויס בשעת מ'דארף מאכן א בחינה פון דם, וואס דעמאלט דארף מען מכות דם זיין.

¶161און קיינער לייגט זיך ניט אריין צי דאס איז א הכרח גמור, ביז וואנענט אז ס'דארף זיין ”שופך דם האדם”, ווארום ”ורפאי רפאי"”, דארף מען טאן צוליב רפואה, און טאן צוליב רפואה גופא איז דאך אויך דא אין דערויף כמה גדרים, גדרים וואס איז מתיר דארף מען אנקומען א היתר בזה, דוקא יש בסכנה,

¶162כמה ענינים וואס מ'דארף גאר ניט אנקומען, צי אפילו יכולה שוין בסכנה.

¶163בא א קזת דם געפינט מען, אז ס'איז גאר געווען א מנהג הבריאי, ניט אז חולה איז דעמאלט איז געווען דער סדר פון מכת דם זיין, ווי ס'איז משמע פון ש' בכמה מקומות, מ'ווייס דאס אויך פון דברי הימים, איז געווען די הנהגה אז מזמן לזמן צי בזמנים קבועים איז געווען דער ענין פון א כזת דם, אן קיינע בחינות לפני זה,

¶164וואס נאכן זוכן איז לא תעתה האב איך אין דערפון ניט געפונען, ניט נאר ניט געפונען קיין ביאור, איך האב ניט געפונען אז מ'זאל זיך אין דערויף מתעסק זיין א שקלא וטריא,

¶165און דערנאך קומט צוגיין די רש"י אין קדושין און באווארנט, אז ער זאגט גאר א דבר מבהיל, אז כל זמן עס איז דא דער רביעית דם איז דאס ניט קיין ענין פון שפיחת דמי, ס'איז דאך גאר א דבר מבהיל,

¶166וויבאלד אז ער האט געלאזן א רביעית דם.

¶167מ'קען לערנען אויך על כל פנים בדוחק אז רש"י זאגט אז ס'קען קומען אויך צו אזא מין מעמדי מצב במילא איז ארויס מגדר ספק, און פאר דערויף איז שוין דו א ספק צי מ'האט דאס געמעגט טאן.

¶168אבער עכ"פ בלייבט נאך אלץ די שאלה, וואס מ'זעט בפשטות אין שעס די הנהגה פון א קזת דם, אן קיינע הקדמות, אן קיינע בחינות, אן קיינע סייגים והקדרות ווען איז דאס מותר, ווען איז דאס ניט מותר?

¶169אדרבא, דאס וואס די גמרא טיילט אויס טיילט זיי אויס אז ס'איז דא זמנים וימים וואס דעמאלט איז דאס ניט קיין זמן מסוגל, וואס דערפון גופא איז פארשטאנדיק, אז אחוץ די געציילטע טעג איז אלע ימים וטרום בהקזת דם, און דערנאך נאך, ווי דער רמב"ם ברענגט דאס אראפ אין הלכות דיעות מיט נאך כמה אריכות בדבר.

¶170און ויהי רצון, אז נאך דער גאנצער גוטסקייט פון א קזת דם זאל מען ניט דארפן אנקומען צו א קזת דם אויך און צו בחינות דם אויך ניט דארף מען אנקומען, און ס'וועט זיין תמים תהיו מהוי' אלקיך בפשטות,

¶171דער גאנצער 'רמ"ח אברים' ושס"ה גבעים, און מ'דארף ניט האבן קיין כל הענינים, דערפאר וואס ס'איז א יץ ”הגוף בריא ושלום מדרכי” ה', ווי דער ראשון פון רמב"ם אין הלכות דעות, און געזונטערהייט און פריילעכערהייט זאלן די דאקטרים זיך עוסק זיין אין די דאקטארים וואס איז מונע ”שלא לביא לידי” חוד

¶172און ווי איינער פון די פשטים, כ”אני הוי' רופאך"”, אין אן אופן אז מלכתחילה ”לא אשים עליך”.

¶173וואס דאס איז דאך אויך ווי דער רמב"ם'ס אזהרה אין הלכות דעות א גאנצער פרק ווי אזוי מ'זאל זיך נוהג זיין אין אן אופן מ'זאל ניט דארפן אנקומען צו רפואה, ומתוך שמחה ובריאת הנחונה און א יוצא הגוף ברא ושלום זאל מוסיף זיין אין דרכי השם, אדער ווי גערעדט אמאל בארוכה אז קרוב לומר אז דא דארף שטיין מדרכי 'עבודת ה'' הוא,

¶174בהמשך ווי ער זאגט אין דעם פריערדיקן סוף פרק ג' אין הלכות דעות, און גיין מחיל אל חיל א גוף בריא און א נשמה בריאה און א גוף שלם און א נשמה שלימה, און דאס וואס ער זאגט אין זהר פון היינטיקער סדרה, אז ס'איז דא תוקפי דגופא און ”חולשה דנשמתא” און איינעו מיט די צווייטע איז פארבונדן,

¶175א תוקפי דנשמתו איז פארבונדן מיט חולשה דגופא איז דאך ידוע דערויף און פארשטאנדיק דער פירוש בדבר, לויט די אגרות קודש הידוע פון דעם מגיד פון תורת הבעש שם טוב און פון דעם אלטן רבי'ן,

¶176אז א קליינע לעכעלע בגוף איז א גרויסער לך בנשמה זאל זיין א גאנצער גוף און א גאנצע נשמה און אינגאנצן תורה ומצוותי' במילאום ובשלימותם, ובקרוב ממש האבן די גאנצקייט אין דער גאנצער וועלט אז ס'זאל זיין אן ”עולם שלם, עולם” על מילואו נברא,

¶177צוזאמען מיט שלימות התורה ומצוה און שלימות הארץ און ”שלימות העם, אין” גאולה האמיתית והשלימה ע'י משיח צדקנו.