טקסט

¶1ס'איז דאך אויך כרגיל בכל יו' טות כסלו, איז דאך אויך על-דרך ווי דער אלטער רבי שרייבט בכלל בנוגע צו חלוקת הש", און הגאון המחבר האבן דאס איינגעשטעלט אין דעם סדר אין אגרות הקודש לבית סופם ובחותמם,

¶2וועגן חלוקת הש", ס'איז דאך אויך בשנים האחרונות, מחדש געווען דעם מנהג שבימים ההם אויף פראווען חלוקת השש בי' טס כסלו,

¶3על מנת אז יעדערער זאל זיך משתתף זיין אין דער חלוקה, על מנת לסיימו, צו י' טס כסלו הבא עלינו לטובה ולברכה, וואס זיכער וועט דאך משיח צדקנו קומען אין צווישן וועט דאך אבער דעמאלט זיין דער 'לימוד התורה' ”ביתר שאת וביתר עוז”,

¶4און אויך דער סיום שלאחרי זה על ידי משיח צדקנו אויך ”ביתר שאת וביתר עוז”, ביוטת כסלו הבא, ועל כל ישראל לעיני ועל כל ישראל לטובה.

¶5וואס דערפא� וועט מען דאך אויך אויסטיילן די קארטיסים וואס יעדערער וועט זיך משתתף זיין 'בשמחה ובטוב' לבב א מסכתא ”במקום שלבו חפץ”, דערביי אויך דערמאנען וועגן די שיעורי חתת שנתפרסמו עי' נשיא דורנו אין חומש תהלים און תניא לבעל הגאולה,

¶6ועד"ז אויך וואס מצוה איז גוררת מצוה, אין די אלע עניני המבצעים, אנהויבנדיק פון די הכנות למבצע חנוכה, כמדובר אין די התוועדות שלפני זה, אויך די התוועדות שבשבת העבר,

¶7און די אלע אין מבצעים און פרטיהם, וואס דאס איז דאך כל התורה ומצוותי כמדובר כמה פעמים.

¶8און אויך מסיים זיין מיט דעם ענין של צדקה, וואס זי האט דאך א שייכות מיוחדת צו יט' כסלו, ווי דער אלטער רבי שרייבט אליין אין אגרת הקודש שלו, אז דאס איז אויך פארבונדן מיט ענין הצדקה בכלל,

¶9און ענין פון צדקת 'ארץ הקודש' במיוחד, ובמיוחד וואס היינטיקע יאר איז דאך גאר דא א חשבון אז ס'הויבט זיך אן דער צוויי הונדערטער יאר פון דעם יסוד פון צדקת ארץ ישראל על ידי רבינו הזקן, בעל התניא ושולחן-ערוך,

¶10ווערט נסתיים און חותמו צוויי הונדערט יאר זינט דעם יסוד שלו לפי דעת ולפי שיטת פון כמה סיפורי חסידים.

¶11און דער עיקר איז, כאמור ווי דערמאנט פריער ”המעשה הוא העיקר” אז אין די אלע ענינים האמורים זאל דאס אראפקומען במעשה בפועל.

¶12דערפאר איז דאך אויך דער מנהג, אז מ'זאל אויך מאכן א סיום צוזאמען מיט א התחלה כמנהג ישראל על כל פנים מפני הזמן און מפני פארמאטערקייט בקיצור.

¶13און ויהי רצון ס'זאל זיין דער טלו ”חכם ויחכם עוד” און ניט נאר ויחכם אור נאר ”לאפשו לה” ולהוסיף בזה, און דער וואס קען מאכן נאך בעסער איז תבוא עליו ברכה,

¶14ווארום דאס רעדט זיך דאך אלץ בדרכיו אשר הורנו ”ונלכה באורחותיו” וואס דעמאלט ווערט ”נצח סלה ועד” און ווי די גמרא פסק'נט אפ,

¶15אז ”כל מקום שנאמר נצח סלה ועד אין לו הפסק” אז דאס ווערט אן ענין נצחי, בדוגמא ווי די גאולה וואס קומט על ידי הפצת המעיינות חוצה, די גאולה פון דעם גלות איז דאס אויך א גאולה שאין אחרי' גלות, א גאולה נצחית.

¶16וואס דאס איז על כל פנים בקיצור, און אויך בהמשך להאמור לעיל אין די הדגשה פון לשיטתו און די הדגשה פון שלום, איז דאך אויך דער סיום פון אלע ששה סדרי משנה פון אלע ששים מסכתות,

¶17”ששים המה מלאכות” איז דאס מיט דעם ענין פון למצא הקב"ה ”כלי מחזיק ברכה לישראל אלא השלום” אויך מיט דעם נוסח און מיט די הדגשה פון לא אלא אז דאס איז אן ענין לעיכובה וכו כמוזכר לעיל.

¶18און וואס נאכמערער דאס ווערט אין אן אופן פון שנאמר ”עוז לעמו יתן הוי' יברך את עמו בשלום” אז דאס טוט זיך אין אן אופן פון עוז, אין עוז אלא תורה ווי די גמרא זאגט אין מסכתא ברכות אין תחילת השעת, וואס דאס איז דער שלום פארבונדן מיט ”פדה בשלום” נפשי.

¶19וואס דאס איז דאך אויך מדגיש, כמוזכר אין די מאמרים דלעיל, אז ס'איז דא א פדיעה בכללות אין שני אופנים, א פדיעה על ידי עבודת התפילה, וואס עבודת התפילה זאגט מען אויף דערויף בחרבי ובקשתי אין נגלה דתורה,

¶20און אין זהר ווי דאס ווערט אנגערופן אז דאס איז אן עבודה פון מלחמה וואס דאס איז די עבודת התפילה, וואס דערפאר איז אויך לחם פון לשון מלחמה וואס דאס איז פארבונדן מיט תפילה, און דא איז ”פדה בשלום נפשו” דוקא דורך דעם ענין התורה,

¶21ווי אויך בפשטות, דער מאסר איז דאך געווען מצד הפצתו בעיקר דער 'לימוד התורה', און ערשט דערנאך עבודת התפילה, אויך אין אן אופן וואס זי איז פארבונדן מיט תורה, וואס דעמאלט איז דאך אויך עבודת התפילה אויך מתוך מנוחת הנפש ומנוחת הגוף,

¶22בדוגמא ווי עבודת התפילה בשבת איז דאך דאס אויך ניט אן ענין פון נהמא, ”אפום חרבא לוחל”, נאר אן ענין וואס בשבת איז דאך בורר אסו נאר דעמאלט איז די עבודה אוכל מיט אוכל אן ענין של עונו, כמדובר כמה פעמים, ובארוכה אין דרושי רבותינו נשיאינו.

¶23וואס דאס איז דער 'כללות ענין', אז דער סיום בפשטות, וואס אלע ששה סדרי משנה זיינען נסתיים דורך דערויף וואס מ'זאגט

¶24למצע הקב"ה און מ'ברענגט דעם פסוק ”הוי' עוז לעמו יתן” וואס אין עוז אלא תורה וואס זי שטייט דאך ”תורה בפירושה ניתנה אין תורה שבעל פה” וואס דאס איז דער ”עוז לעמו יתן” וואס דאס ברענגט אראפ דער יברך 'את עמו' בשלום.

¶25וואס לפני זה זאגט מען דאך, אז ”עתיד הקב"ה להנכיל” לצדיקים ”שלוש מאות והשר עולמות, שנאמר להנחיל אויב היש ווצרותיהם” ממלך, וואס יושב בגימטריא שין יו דריי הונדערט און צען,

¶26ובהיפך הדורות קומען אט די מאמרים, ווארום דעם סיום דארף מען האבן דעם ענין פון שלום.

¶27וסיימין בדבר טוב, און טוב גופא איז נאך מערער ווי דעם ענין פון שי-עולמות, איז דא נאך א גרעסערער טוב וואס ער איז מחזיק כל העולמות כולם, אויך די שי-י,

¶28ונוסף על ”זה כל הברכות כולם”, וואס דאס איז דער ענין השלום, וואס דערפאר קומט דאס בסיום ובחות המ.

¶29אין דערויף איז אויך דא א צווייטער ענין, וואס בשעת ס'רעדט זיך וועגן דעם ענין פון שי' עולמות איז דאך בפשטות איז דאס פארבונדן מיט ”כל צדיק וצדיק”, וואס בכללות איז דאס שני סוגי צדיקים,

¶30א צדיק און א בעל תשובה, וואס ער ווערט דאך אויך אנגערופן בשם צדיק והראי ”המקדש את האשה על מנת” שהוא צדיק איז אף על פי וואס ער איז געווען פונקט דער היפך דערפון איז 'הרהר תשובה' במילא איז זי מקודשת, ווארום ער האט מקיים געווען דעם ענין ”על מנת שאני צדיק”.

¶31וואס בפשטות איז אויך אין צדיק דא, נוסף אויף דעם פירוש ווי אנדערע מפרשים זיינען מפרש צדיק גמור און ”צדיק שני גמור” איז דא א פירוש נאך למעליותא בזה,

¶32וואס דארף מען אין תכלית שלימות העבודה, אין תכלית שלימות פון ששת סדרי משנה, אריינמישן א ”צדיק שינו גמור”, ווי קען ער זיין שינו גמור בשעת ער האט שוין פארענדיקט לימוד ”כל התורה כולה”?

¶33נאר וואס דען? ביידע זיינען זיי צדיקים גמורים, אבער אין דערויף גופא איז ”דא צדיק וצדיק”, א צדיק, און א צדיק-הבעל תשובה ”עתיד לשבא, צדיקייא בתיובתא”.

¶34וואס בכללות הענין איז דאך דאס דער ענין פון תשלום שכר אט דאס איז בפשטות דער ענין פון די ש' י' עולמות, וואס דאס קומט בהמשך לא משנה שלפני זה, און דאס איז אויך דער קישור מיט התחלת השעת.

¶35וואס דער ענין פון תשלום שכר איז פארוואס קומט מען שכר?

¶36איז דאך ידועה די צוויי שיטות ווי דער שלא ברענגט דאס, אז אין שכר איז דא צוויי דיעות, צי שכר איז דאס שכר מצוה מצוה אז דאס קומט אלס א מסובב פון דער מצוה, במילא איז דאס מעונה המצוה, דוגמא להמעצוה, בדוגמא להמעצוה וכו,' און די צווייטע שיטה, אז ס'איז אויך דא א שכר סבורי,

¶37אז ס'איז דא א ”שכר מדה כנגד מדה” ס'איז אין דערויף ניט שייך זאגן קיין פלוגתות.

¶38די פלוגתא באשטייט אויך צי ס'איז דא א שכר וואס האט ניט קיין שייכות צו דער מצוה, צו דער ענין פאר וועלכן מ'גיט אים דעם שכר, נאר ער באקומט דאס בדרך סגולה, וואס א סגולה איז דאס ניט ווי א שכר על ידי העבודה שישקיע בזה, נאר ער באקומט דאס יעשה בהם סגולה ער באקומט א מציאה.

¶39וואס על פי וואס ס'איז משמע בכמה מקומות אין תורת החסידות און אויך אין תורת המוסר, איז די מסקנא בזה און די הכרע בזה, אז יעדער שכר מוז זיין פארבונדן מיט דעם ענין פאר וועלכן מ'גיט דעם שכר,

¶40אבער אין דעם גופא קען זיין אזא פארבינדונג וואס דאס איז א פארבינדונג הגלוי' ובהדגשה, אדער א פארבינדונג אין אן אופן פון ”סובב כל עלמין”, אדער אין אן אופן וואס דאס איז למעלה בדוגמא פון מתנה, וואס מתנה איז דאך ניט אן ענין וואס קומט שכר מפני עבודתו,

¶41אבער אף על פי כן, וועמען גיט מען א מתנה?

¶42איז מתנה כמחר אלאו ד”עביד נייך לנפשו” לא יהיב לא מתנתה.

¶43נאר וואס דען? דאס איז ניט א שחד במדה מדודה לויט די נייך וואס ער האט אים געמאכט, נאר דאס איז אין אן אופן אז דאס איז א סך מערער ווי דאס וואלט אפגעמאסטן ווערן לגבי דעם נייך לנפשו אבער אף על פי כן דארף דאס האבן אן אייכא לנפשו, וואס דאס מאכט און דאס פועל"ט די דעה אז מתנה כמיכל.

¶44וואס איז די נפקא מינה, בפרט נאך על פי ההדגשה, אז ניט נאר א שכר איז דאס פארבונדן מיט די אפציע, נאר נאכמערער שכר מצוה מצוה?

¶45איז דאך פארשטאנדיק, אז דער שכר שטייט שוין אין דער מצוה.

¶46נאר וואס דען? דארטן שטייט ער בכח, און דערנאך עתיד הקב"ה אז ער גיט ”לכל צדיק וצדיק” דעם שכר ביז אין הנחיל אוהב היש שי' עולמות גייט דאס ארויס מן הכח אל הפועל.

¶47אט דאס וואס אין דער מעשה המצוה איז דאס געשטאנען מערניט ווי בכח, איז דאס שוין אבער דארטן דא מיטן גאנצן שלימות און מיט דער גאנצער פועל, נאר וואס דען?

¶48בערך המעשה וואס קומט ארויס לאחרי זה אין אן אופן פון עולם וואס דאס איז אויך מלשון 'העלם והסתר' בערך הגילוי שלפני זה ווערט דאס אנגערופן בשם אן ענין של שכר ונייך ומתנה וכו און ביז אז דאס ווערט אויך אנגערופן בשם כח.

¶49וואס דאס קומט אויך בהמשך צו די משנות שלפני זה, וואס דארטן איז אויך בנוגע די דינים בהנוגע צו דבש בכברת צי דאס האט א דין פון מאכל אדער פון משקה, און דורך וואס באקומט דאס דעם ענין צי מ'דארף האבן מעשה בפועל, אדער ס'איז גענוג התחלת המעשה,

¶50ווארום אין דער התחלת המעשה שטייט שוין בכח די גאנצע מעשה, וואס דאס איז אויך די פלוגתא פון ”בית שמאי ובית הלל” אין דער משנה שלפני זה, צי משיעתא אשר משיחרכר וכו כמבואר בארוכה די דיעות אין מפרשי המשנה,

¶51וואס די נקודה בזה איז, ווי גערעדט אמאל בארוכה די שיטה כללית פון ”בית שמאי ובית הלל” אז בשעת מ'גייט לויטן כח, בשעת ס'איז דא א סתירה און מ'דארף מכריע זיין וואס זאל מכריע זיין, צי כח צי פועל נעמט אן בית שמאי אז מ'גייט לויטן כח, וויבאלד אז דארט איז שוין אלץ כלול,

¶52און דאס איז שוין דא דער ענין, אף על פי וואס דאס איז בכח, און מסילול זאגט אז מ'דארף אפווארטן אויפן פועל.

¶53וואס דאס איז דאך א דבר ברור, אז ס'איז דא ענינים וואס דארט איז ניטא צווישן זיי די פלוגתא, און אלע האלטן, סיי בשמוע און סיי בסילו, אז מ'גייט אדער נאך כח אדער נאך פועל,

¶54בפרט נאך ווי דאס איז אויך אין עניני עבודה, ווי דערמאנט פריער, אז דער רמב"ם פסק'נט אז די עבודה דארף זיין ניט צוליב'ן שכר, נאר צוליב דער עבודה אליין, צוליב אהבת הוי וואס דארטן געפינט זיך דער שכר בכח, און מ'האט דעם שכר,

¶55נאר מ'האט דעם שכר ווי דער רמב"ם פסק'נט, אז דאס וואס תורה גיט יעודים גשמיים איז דאס ניט אלס שכר, נאר אלס א דרך, אז דורך דערויף זאל זיין אים לייכטער צו לערנען תורה און מקיים זיין מצוות,

¶56ווארום ער האט ניט קיין בלבולים, ער האט מנוחת הנפש אין אויך מנוחת הגוף, בדוגמא ווי אין ימות המשיח, וואס אין שם ”לא מלחמה ולא תחרות ולא כו” כדי ס'זאל קענען זיין 'ומלאה הארץ' די' את הוי אז מענטשן, על אחת כמה וכמה אידן, וועלן זיך פארנעמען מערניט לדעת את דעת בורא!

¶57ביז אין אן אופן ”כמים לים מכסים”.

¶58וואס דאס איז אויך, כאמור, די שיטה און דער חילוק אין אן ענין וואס דארט דארף מען מכריח זיין צי משיחרכר אדער משיהרהר, ווי די צוויי גירסות אדער די צוויי לשונות, ווי דעת בשמא, אדער ס'דארף זיין דער יעטו און דער בפועל מעשה, און דער 'בפועל ממש', ווי דעת בשלל.

¶59וואס דא איז דארף מען מכריע זיין איז דערפאר קומט דא ארויס בית שמאה וביתהילה לשיטתם.

¶60וואס דאס האט אויך א שייכות לימי חנוכה, וואס זיי קומען דאך בהמשך ליום זה, כמוזכר לעיל, איז דאך אויך די פלוגתא פון בית שמאה און בית הילה,

¶61צי ”כנגד ימים היוצאים” אדער כנגד ימים הבאים, וואס דא איז דאך אויך דער חילוק אין דעם יום ראשון שטייען שוין אלע טעג, נאר וואס דען זיי שטייען בכח, ביז ווי דאס איז געווען בפשטות,

¶62אט דאס וואס מ'האט אנגעצונדן די נרות ב”כל שמונת הימים” איז דאס שוין געווען בכח, אין דעם פך שמן וואס מ'האט אים געפונען ביום ראשון, און מ'האט פון אים אנגעצונדן ביום ראשון.

¶63וואס דער יום ראשון איז כולל אין זיך כל ימים היוצאים, מ'האט ווי בדעת בית שמאי דאס איז דער בכח וואס איז כולל אין זיך, און ער איז מכריע דעם בפועל, וואס דערפאר איז דוקא דעמאלט מדליקים שמונה נרות און דעת בית הלל,

¶64אז מ'גייט אחרי בפועל, וואס דערפאר איז אויך ה”מדליקים נר אחד בליל ראשון”, און דערנאך איז מוסיפין והולך און מוסיף והולך ואור ביז ”יום השמיני”, וואס דעמאלט האט מען דעמאלט די שמונה נרות ווי די ענינים שטייען בפועל.

¶65וואס דאס האט אויך א קשר יש לומר מתחילת השס, וואס דארטן הויבט זיך אויך אן אימא סוקר ”נשמע בערבין, משש הקהנים נכנסים לחל בתרומתה” וואס דאס איז לדעת העכר,

¶66דערנאך ווערט דערנאך די דעות, די ג' דעות אדער בייט דעות, וואס ר' אליעזר זאגט ”עד סוף השמורה ראשונה” און דערנאך איז די דעה פון כל הלילה און 'עד חצות' מפני דברי קבלה וכו כמבורש אין דער משנה.

¶67וואס ר' אליעזר זאגט מען דאך, דאס גייט דאך סתם ”ר' אליעזר ר' אליעזר הגדול”, וואס מוטה געווען מיט תלמידי בשמאי, אף על פי וואס מ'לערנט אפ ביידע לערנען אפ אין דעם אפטייטש פון דעם ווארט בשחבך צי דאס איז ווען מ'גייט זיך לייגן שלאפן אדער כל זמן שחיבה,

¶68אבער דאס איז דאך א פירוש וואס ביידעות האבן געהאט די ברירה אויסקלייבן דעם פירוש אין פסוק, פארוואס האט ער אויסגעקליבן דעם פירוש און דער צווייטער דעם צווייטן פירוש?

¶69איז דאס דערפאר וואס אזיל לשיטות חייו בשעת מ'לייגט זיך שלאפן אט דעמאלט האט מען אין דערויף בכח דעם כל זמן השחיבה.

¶70וואס דערפאר איז דעמאלט ענדיקט זיך אויך, בדוגמא ווי דעת בית שמאי ווען צינדט מען אן אלע אכט ליכלעך און דעמאלט ענדיקט זיך אך איז דאס דוקא בלילה הראשונה, בשעה שבני אדם הולכן לשכף וואס דערפאר לייגט זיך ביי אים און ער קלייבט אויס דעם לימוד און דעם פירוש אין דעם בשחבך בשעה ווען מ'לייגט זיך שלאפן.

¶71דערנאך איז דא דער דעת רבן גמליאל, וואס ער איז דאך פון די קינדער פון בית הלל, פון הלל הזקן און פון ”בית הלל והלכה כמוסר, הלכה כבית הלל”, ביז וואנענט אז דאס ווערט אויך דער ראשי תיבות פון חנוכה,

¶72כמוזכר לעיל, חס נרות ”והלכה כבית הלל”, וואס אין דערויף גופא איז דאך לכאורה א 'דבר והיפוכו', מ'הויבט אן פון חס נרות און דערנאך זאגט מען, אז אף על פי כן איז ”הלכה כבית הלל” אז מ'הויבט אן דוקא פון אור אחד נאר די חס נרות שטייען אין ”הלכה כבית הלל דוקא” אין אזא אופן פון הולך ומוסיף ואור,

¶73אז ווי אזוי קומט מען צו די ח' נרות דורך ”הלכה כבית הלל”?

¶74אז ער גייט, ”אל תקרי הליכות אלא הלכות” אז ער גייט מחיל אל חיל פון אין ליכתו, ”מעלין בקודש” וואס דאס איז דאך איינער פון די טעמים, ווי די גמרא ברענגט אין סוגיא פון חן אורות חנוכה אין מסכתא שבת פון טעמי בית הלל.

¶75וואס דאס איז אויך דער קשר, מיטן סיום השס ווי די מסכתות וואס זיינען מידי גמרא, וואס פארענדיקט זיך דארטן, אז ”כל השיני הלכות בכל יום, מובטח” לא ישוב ”בין עולם הבא”,

¶76”שנאמר הליכות עולם לו, התקן הליכות אלא הלכות” איז אין דערויף אויך אבער אין דערויף איז דא, כמוזכר לעיל, אז ס'איז דא ענינים וואס דארטן גלייכן זיך אויס בשמוע ובזחילה,

¶77אדער אז לדעת כולם איז דאס אחרי הכח, אדער לדעת כולם אחרי בפועל, ווי דערמאנט פריער אזוי איז דאס אויך ו”אל תקרי הליכות אלא הלכות” אז דורך וואס באקומט מען ”הליכות עולם לו”?

¶78דורך דערויף וואס ער איז לומד הלכות, און מ'פארבינדט דאס אויך מיטן לימוד ”אל תקרי הליכות אלא הלכות” ווי דער שלר טייטשט אפ אין כללי השעת,

¶79אז דער ענין פון אל תקרי איז, איז ניט אז ער איז שולל דעם צווייטן פירוש נאר ער זאגט, אז נוסף אויף דעם ערשטן פירוש איז אויך אל תקרי קומט-צו נאך א לימוד, ער איז אבער מרומז אין דעם ערשטן פירוש, אבער דארטן שטייט ער בכח.

¶80אט אזוי איז אויך בפשטות, ווי אזוי ווערט ער א מובטח אין עולם הבא, וואס ווי דער רמב"ם זאגט, פארוואס ווערט ער אנגערופן עולם הבא?

¶81איז דאס ניט דערפאר וואס ער ווערט קומען לאחרי זמן, נאר דערפאר וואס ער קומט לאחרי העבודה בעולם הזה, במילא איז דאך בערך העבודה איז דאס דער שכר פון דער עבודה, כמוזכר לעיל, ווערט ער אנגערופן הבא.

¶82אבער ער שטייט ”שוין שכר מצוה” מצוה ווארום די מצוה איז גורם דעם שכר, נאר אין דער מצוה שטייט דער שכר בכח, און דערנאך קומט דאס ארויס בפועל,

¶83אין אן אופן פון ”אל תקרי הלכות אלא הליכות” וואס דאס גייט אויף עולם-הבא, ווי די גמרא טייטשט דארטן אפ, וואס דאס איז נאכמער בהדגשה דער בכח ובפועל

¶84מ'זאגט אז וואס שטייט בפועל איז ניט חס ושלום דער תנא זאגט אז מ'דארף משנה זיין אין דעם כתיבה מערניט וואס אין דער קריאה זאל אויך זיין אט די קריאה אז די כתיבה שטייט ”הליכות עולם לו” ס'דארף אבער זיין הלכות נאר דאס איז דער חילוק פון בכח ובפועל.

¶85און דאס איז דער חילוק אז דאס איז עולם הבא, און דאס איז דער חילוק פון 'עולם הזה'.

¶86וואס דאס איז אויך, כממוזכר לעיל, דער צירוף פון תחילתן ”נעוץ סופן בתחילתן ותחילתן בסופן” אז הויבן הויבט ער אן מיט אימתי קודן השמעה בערבי, און די גמרא פרעגט אויף דערויף תנא ההיכיקאי ווערט דאך אין דערויף די שאלה, ס'איז דאך דא מפרשים זיינען מפרש בפשטות,

¶87אזוי ווי ”ראשית חכמה יראת הוי” ווי מהרי מטרניא טייטשט אפ, דערפאר הויבט מען אן מיט ענין פון קריאת שמע, דערפאר וואס ”ראשית חכמה” פון דער גאנץ תורה שבעל פה איז דער ענין פון יראת הוי וואס דאס איז דער ענין פון קריאת שמע, דערפאר הויבט מען אן מיט קריאת שמע.

¶88על דרך זה אויך דער צווייטער פירוש, אז די ערשטע מצוה אין וועלכע א איד ווערט מחוייב איז דאס די מצות קריאת שמע ער ווערט א מחוייב במצוות ווען ער ווערט בן י' ג' שנה ויום אחד אדער י' ב' שנה ויום אחד ווען דאס רעדט זיך וועגן א נקבה, במילא איז וואס איז אויף אים גלייך חל וועלכע מצוה?

¶89דער מצוה פון 'קבלת עול' מלכותו, וואס דאס איז דער ענין פון קריאת שמע, שתמליכוני עליכם בשנה איז דאס ראש השנה,

¶90ובמצוות איז דאך דער ענין פון קריאת-שמע, ווי די גמרא זאגט אין ברכות אין התחלה פון פרק שני ש”למה קדמה שמה” לבי' אים שמוע שבתחילה יקבל עליו עול 'מלכות שמים' וואס דאס איז שמה און ערשט דערנאך יקבל עליו עול מצוות, אים ”שמוע תשמעו אל מצוותם”.

¶91נאר וואס דען? די גמרא איז אין דערויף מדייק, פארוואס מ'הויבט-אן מיט מצות קריאת-שמע איז קיין שאלה ניט, מצד די טעמים האמורים און נאך טענות.

¶92די שאלה איז נאר, דער לשון פון דער משנה איז דאך, וואס דאס באווייזט, אז דער תנא קומט בהמשך צו עפעס-וואס, ניט ער דערציילט, אז ס'איז דא א חיוב לקרות קריאת-שמע,

¶93און דערנאך זאגט ער ווען מ'דארף דאס ליינען נאר הויבט גלייך אן מאמתי קור נשמע אז דאס איז א דבר ידוע פון פריער, אז קורא נשמע מרבי נאר וואס דען, מ'דארף זיך מברר זיין מערניט מאמתי קור נשמע וואס אויף דערויף ענטפערט מען די ביאורים הבאים שלאחרי זה.

¶94וויבאלד אז דער תנא הויבט אן אין אן אופן ”של המשך, מעימא” סיין לאחרי אז ס'איז איש דא א דבר ידוע, און מ'דארף וויסן דעם זמן הקיום דארף מען וויסן א הויכע קאין.

¶95וואס דאס איז אויך בקשר אט דאס וואס דער רמב אמ שרייט בהקדמתו לספרי ”הלכות הלכות” הויבט ער אן די הקדמה, התורה בפירושה ניתנה איז גלייך מיט תורה-שבכתב האט מען געגעבן תורה שבעל-פה,

¶96אבער אלס א פירושה קומט דאס לאחרי תורה שבכתב, במילא אז ס'איז דא אן ענין אין תורה שבעל-פה פרעגט מען גלייך תנא הוחקה וואו שטייט דער ענין אין תורה שבכתב וואס אויף דערויף איז כאי' דער תנא.

¶97און וואס אין דערויף אויך איז דער ענין ווי ס'איז כלול אין דערויף אויך דער ענין פון כח און פועל, נוסף ווי ס'איז דא די חילוקי דיעות לאחרי זה, כמוזכר לעיל,

¶98דעת בית שמאי דורך ר' אליעזר הגדול, און דעת בית הללו דורך ר' גמליהו בן בנו של הלל הזקן, איז דא פאר דערויף נאך דער ענין און הלכה המשותפת לכולם,

¶99וואס אין דערויף איז אויך דא דער בכח ובפועל בשעת ער איז קורא את שמע ווי די משנה איז מבאר אין פרק שני בתחילתו, איז האט דאס אין זיך בכח די אלע מצוות שלאחרי זה, וואס פריער איז דא מערניט ווי יקבל עליו עול 'מלכות שמים',

¶100און דערנאך קומט ער ”ואחר כך יקבל עליו עול מצוות” בגלוי, וואס וואו שטייען זיי בגלוי?

¶101אין די פרשה שנייה. וכמדובר כמה פעמים, אויך אין דעת פון ענין המצוות, צי ס'איז שייך אין דערויף אויך מונה זיין דער ענין פון 'קבלת עול' 'מלכות שמים' וואס לכאורה ס'איז ניט שייך דער גאנצער ענין פון א מצוה, איידער ער מקבלט אויף זיך עול 'מלכות שמים'.

¶102האט ער ניט קיין מצוות נאך, ער דארף ערשט אויף זיך מקבל זיין ווי די משנה אליין זאגט ווען קען זיין עול מצוות לאחרי ווי ער האט געטאן עול מלכו שמים.

¶103וואס דערפאר איז דאך ”דעת כמה מוני” המצוות, און ווי דער צמח צדק איז דאס מבאר, אז ”אין מצות קבלת” עול מלכו שמים איז דא ווי דאס איז בכללות, אויף דערויף איז ניט שייך זאגן מנין המצוות,

¶104ווארום דאס איז א יסוד און נאך דערויף קען מען דאך ערשט אויפבויען מצוות, בשעת מ'זאגט אבער אין דערויף פרטים, כולל אויך אט דעם פרט, אז ס'איז דא גזירות ומצוות-אט דעמאלט גייט דאס אריין אין מנין המצוות, ווי ער איז מבאר בארוכה אין דער מצוה, אין ספר המצוות פון דעם צמח צדק.

¶105וואס דאס איז אויך אויך אין דערויף דער ענין פון כח אין פועל, גלייך אין התחלת המשנה, דער ענין פון קריאת שמה, וואס כללותה איז, אז דעמאלט האט מען בכח די ”כל התורה כולה וכל” המצוות כולם הבאים לאחרי זה בפועל, ו”המעשה הוא העיקר” דאס דארף דוקא זיין אין אן אופן של פועל.

¶106און דאס איז אויך פארבונדן, כמדובר כמה פעמים, ווי דער לימוד פון דער משנה, בדרך המוסר, אז בשעת מ'האלט בערבין וואס דערפאר הויבט מען אן דוקא ניט מיט ”מימות הקורין את שמה בשחרית” וואס דאס קומט ערשט שפעטער,

¶107נאר מיט בערבין וואס 'קבלת עול' ”מלכות שמים” קריאת-שמע דארף זיך אנהויבן, ניט ער ווארט ביז וואנענט ביי אים וועט ווערן ליכטיק, און דעמאלט וועט ער מקבל זיין אור מלכותו, נאר בערבין, אט ווי ער איז באשאפן געווארן, וואס דער התחלת הבריאה איז דאך געווען ויהי ערב איז גלייך הויבט זיך אן, אז בערבין הויבט זיך גלייך אן דער ענין פון קורין את שמה,

¶108ועל דרך זה אויך בכללות הענין, אז בשעת מ'האט דעם ערב און ליל הגלות, וואס נמשה לגלות, און מ'הויבט אן גלייך די התחלה פון דעם ערבין וואס דערפאר איז דאך אויך איז דאך די מצוה וותיקון אז מ'זאל קריאת-שמע לייענען וואס פריער, זריזין מהקדימי לי' מצוות אין תחילת הערבין,

¶109הויבט מען דאס אן מיט מאמ אתי וכידוע די תורה וואס מ'זאגט אז דער מלאך האט געלערנט מיטן אלטן רבי'ן, פנימיות דעם מגיד'ס תור און דער אלטער רבי האט מיט אים געלערנט נגלה, און מ'האט אנגעהויבן לערנען ”מימותי קורין את שמה” האט דער אלטער רבי אנגעהויבן פארטייטשן דאס און לערנען דאס על-פי נגלה, האט ער אים גלייך אויף דערויף געזאגט,

¶110אז מימותי איז דער אפטייטש פון לשון אימה ”ויראה ורתת וזיע” אז ס'איז דא צום אלעם ערשטן דארף זיין אימתי און דערנאך איז קורא נשמע אפילו צו קורא נשמע דארף אויך זיין דער ענין פון מאמתי וכן תהי' למנו, ובעגלא דידן ממש,

¶111ובשעתא חדא וברגעא חדא, אז בערבין הגלות, ותיכף ומיד ברגעא חדא, איז קורא נשמע ”ישראל ”עושין תשובה ומיד הן נגאלין””,

¶112און ס'ווערט ”והיו הוי' למלך על כל הארץ ביום ההוא יהי הוי' אחד ושמו אחד” ”והיתה להוי' המלוכה”, ובלשון פון קריאת-שמע,

¶113וואס דאס איז המליכתי וד' ”רוחות ולמעלה ולמטה”, וואס דאס איז דאך דער ענין פון שמע, ווי רבי זאגט, כמוזכר אין ביאור הסוגיא,

¶114אויף דער משנה ווערט גלייך דער לשון ווי ער זאגט אין שמה, ”שמה ישראל הוי' אלקינו הוי' אחד”, 'וכפי שאני נכתב כך אני נקרא' ”הוי' אחד ושמו אחד”.

¶115חיים.