Text

¶1ס'וועט דאך רגיל אויך אפלערנען די התוועדות מעין זו, א פסוק אין פרשת השבוע פון דעם שבת שעבר, מיט פירוש רש י, און ווי גערעדט פריער, אז מ'גייט דאך אריין אין וישלח יעקב די לעצטע טעג פון גלות ”אין חרון אף” של עולם,

¶2און אריינגייענדיק ”ויפגו בו מלאכי אלקים” אין עקבתא דעיקבתא דמשיחא מ'גייט אין 'ארץ הקודש' צוזאמען מיט משיח צדקנו, ובקרוב ממש,

¶3איז אויך איינער פון די פסוקים וואס רעדט זיך וועגן דעם, און וואס איז מבטיח, אז דאס וועט זיין אין אן אופן פון ”ושמחת עולם על ראשם” און ווי גערעדט פריער תארמי' חיים זכו מ'זאל שוין פארזוכן פון די מנוחה אמיתית נאך אין די לעצטע טעג פון גלות,

¶4ברענגט דאס אראפ רשעי אין דער פרשה פון דעם שבת וואס מ'האט געלייענט היינט אינדערפרי, אויפן פסוק ”הארץ אשר אתה שוחיב עלי' לך אתננו ולזרעך” וואס דאס גייט דאך אויף ארץ ישראל, איז רשעי מעתיק דערפון די צוויי ווערטער שוחיב עלי און זאגט אויף דערויף,

¶5ער איז דאך געלעגן מערניט ווי אין דעם ארט וואס ס'פארנעמט גופא אדם, איז דאך דאס ד' אמות הנרך, און דא זאגט ער שוחב עלי וואס דאס גייט דאך אויף דעם ארץ וואס ס'שטייט פאר דערויף,

¶6וואס דערפאר איז פשוטו של מקרא, וואס דאס איז דאך פירוש רש א, אז פשוטו של מקרא איז מכריח צו זאגן אקיפו להקב"ה כל ארץ-ישראל תחתיו, אז אויף וועמען איז ער געלעגן?

¶7ניט נאר אויף די ד' אמות, נאר ער איז געלעגן אויף גאנץ ארץ-ישראל.

¶8וואס דערפאר שטימט דאס דער המשך, ”הארץ אשר אתה” שוחאי באלע ער איז געלעגן אויף גאנץ ארץ-ישראל.

¶9און ווי דעש' טייטשט דאס אפ, ניט אז דאס איז א מדרש, נאר דאס איז פשוטו של מקרא.

¶10ווערט דאך די שאלה אויף א געוואלדיקער נס וואס מ'געפינט ניט דוגמתו בשאר המקומות אט דאס איז אבער געווען געווען דער נס, רמז לו ס'איז געווען דער גאנצער נס געמאכט כדי דער יעקב אבינו זאל האבן דעם רמז ”שטהונך לכבוש לבנה”.

¶11אז פונקט אזוי ושוכב עלי איז דאס ד' אמות בפשטות, ווי מפרשים טייטשן אפ, איז דאך ניט שווער איינצונעמען, אט אזוי איז אייננעמען גאנץ ארץ-ישראל, וואס דאס איז ת' פרסת אויף ת' פרסת, וועט דאס זיין אזוי נוכה ווי איינצונעמען ד' אמות,

¶12וואס עד כאן איז דער פירוש רשי און ווי מפרשים פארטייטשן דאס.

¶13על פי זה ווערט אבער גלייך די שאלה פעלט דאך דער עיקר אין פירוש רש"י, ער האט געדארפט זאגן ווי מתכובש ד' אמות.

¶14רש"י זאגט נאר, כאילו ”רמז לו שטן נחה לחבש לבניו” און זאגט ניט צי דאס איז נחה דערפאר וואס ווי א דוגמא פון דעם נח ווי ד' אמות.

¶15אז די גמרא זאגט דאס ניט איז קיין קשיא ניט, איז דערפאר וואס די גמרא איז דאך אן ענין על דרך הלימוד פאר א ”בן חמש עשרה לגמרא”, פארשטייט ער דאס אליין אעפ' כן איז דאס רש"י איז מוסיף בפירוש הגמרא בפירוש, אז דאס איז נכה לכבוש דערפאר וואס דאס איז ד' אמות, און דוקא אין פירוש החומש,

¶16וואס דאס לערנט מען מיט צען יאר פאר דערויף, ”בן חמש למקרא” איז דא איז דאס רש"י איז ניט מוסיף און ניט מפרש, ניט מוסיף פארוואס איז דאס נכה דערפאר וואס דאס איז כד' אמות.

¶17דערנאך קומט די גרעסטע קשיא.

¶18על פי זה האט דאך רש"י געדארפט אראפברענגען דעם ווארט הארץ און ווי מ'זעט טאקע אין גמרא וואס לערנט על דרך ההלכה, על דרך המדרש, על דרך חמש עשרה, ברענגט אראפ דעם גאנצן דעם פסוק פון דעם אנהויבנדיק פון הארץ.

¶19און ווי רש"י איז דארט מפרש, אז די קשיא איז וויבאלד ער זאגט הארץ איז ווי שטימט דאס וואס דערנאך זאגט ער שוחב עלי און מעריבותו אויב מ'זאל זאגן אז שוחיב עלי' איז מערניט ווי די שטיקל ארץ פון שוחיב עלי' ווי די גמרא זאגט.

¶20רש"י איז ניט מעתיק הארץ איז דאך דערפון פארשטאנדיק, אז רש"י דארף ניט אנקומען צו הארץ ואדרבא, אז ס'וואלט ניט געשטאנען שוחיב עלי וואלט דעמאלט איז די גאנצע ראי' און דער העכרח איז ווי שוחיב עלי בפני עצמו,

¶21אן דעם ווארט הארץ לויט ווי די גמרא זאגט, און ער זאגט אויך אין זהר און אין מדרשים מוז מען אנקומען ווי די מפרשים זיינען מפרש דא גופא אין די רש"י מוז מען אנקומען צו דער שאלה, וויבאלד ער זאגט פריער הארץ אדער ער זאגט את נענה איז ווי שטימט דאס דערמיט וואס ער זאגט שוכב עלי דא ברענגט ניט רש"י ניט הארץ ניט את נענה מערניט ווי שוכב עלי אליין.

¶22וואס דאס איז ווי די רש"י איז מצד עצ בשעת מ'גיגט א קוק אין זהר, אויף דער פרשה, און ווי מ'רעדט ווייטער וואס דער טאטע שטעלט זיך אויף דערויף אין די הארות שלו, איז אין זהר זאגט ער, אז ס'איז דא א דוגמא די זעלבע שאלה אין א פסוק שלפני זה, וואס ס'שטייט ביי אברהם אבינו, אז דער אויבערשטער האט אים געזאגט,

¶23אז שנו עיניך ורעה וואס ”כל הארץ אשר אתה רעה לך את נענה וזרעך” פרעגט ער אין זהר, היתכן זעהן זעט מען מערניט ד' ה' פרסא און אין כעט ננהל זרעך גייט דאך דאס אויף גאנץ ארץ ישראל?

¶24און פארענטפערט דארט ווי דאס זהר פארענטפערט.

¶25אז מ'גיט א קוק אין רש"י אויף יענעם פסוק שטעלט זיך גאר רש"י ניט אפ אויף יענעם פסוק.

¶26וואס לכאורה, די זעלבע שאלה וואס מ'פרעגט דא, איז אמת טאקע ד' ”פרסא, ה' פרסא” איז מערער ווי ד' אמות?

¶27איז דאך אבער ניט ת' פרסא על ת' פרסא גאנצע ארץ ישראל, במילא, אז דער ”בן חמש למקרא” לערנט יענעם פסוק, און ער ווייס, אז בשעת ער שטעלט זיך און קוקט אויף אלע פיר זייטן ווי ס'שטייט דארטן, און מ'האט געזאגט אברהם'ן ער זאל קוקן צו אויף אינו ונגבה וימא וקודמה וועט ער זען ד' ה' פרסא, ווי דער זהר זאגט.

¶28און דערנאך זאגט ער אין פסוק, אז מ'וועט אים אפגעבן גאנצע ארץ ישראל, האט זיך דאס רש"י דארטן געדארפט באווארענען, און רש"י דארטן שטעלט זיך גארניט.

¶29דערנאך, בשעת מ'גיט א קוק אין גמרא, איז אין גמרא שטייט ניט רמז, די גמרא זאגט, אז פארוואס איז קפל כל ארץ ישראל ויניחה תחתיו?

¶30כדי ”שטהיניך לכבוש לבנה”.

¶31ניט דאס איז געווען א רמז, דאס איז געווען א פעולה, כדי אז אידן זאלן דערנאך אייננעמען ארץ ישראל אין אן אופן פון נח בקלות האט געדארפט זיין די התחלה פון מעשה אבות דורך דערויף וואס בא יעקב'ן איז דאס ווערט דאס שוין איינגענומען, און איינגענומען בקלות,

¶32במילא איז דורך דערויף וועט דאס אויך זיין נח לבנה רש י ברענגט דעם ענין, און איז משנה, אז ניט דאס וועט העלפן די בנים דאס איז מערניט ווי א נבואה, און בדרך רמז פאר יעקב'ן ער זאל וויסן זיין אז ס'וועט זיין אויך.

¶33וואס לכאורה איז ”איפכא מסתברא, אין דרך הפשט, בשעת” מ'האט באוויזן אזא געוואלדיקן נס, מ'האט גענומען ת' ”פרסא על ת' פרסא” און דאס איז כופל געווען, אונטערגעלייגט אונטער ד' אמות,

¶34קפיצת הדרך איז דאס אליין א געוואלדיקער נס, ווי מ'ברענגט אראפ בכמה מקומות, דא איז ניט אן ענין פון קפיצת הדרך פון הונדערט מיל, צי צוואנציק מיל, וכיוצא בזה,

¶35ווי דער מרחק פון חרם בשעת אליעזר העבד אברהם האט געדארפט גיין, נאר דאס איז אן ענין וואס מ'לייגט צוזאמען ת' פרסא על ת' פרסא, אונטער א שטח פון ד' אמות על דעמא אחת.

¶36וואס דאס איז דאך ווי ס'שטייט בנוגע צו שיעור מקוה, אז דאס איז ג' אמות על אמה וואס דאס איז דער שיעור וואס דער קו פ האדם איז עולה בהם, אז מ'הויבט נאך אויף די הענט צוזאמען מרשב, ווי דער חילוק איז ווי דער מבואר אין פוסקים איז אט דעמאלט ווערט דאס ד' אמות, ס'איז דאך אבער פארשטאנדיק אז דאס איז ד' אמות על אמה אחת.

¶37וואס דעמאלט, אז מ'באטראכט דאך, וויפ איז דא אין ת' פרסא על ת' פרסא וואס דאס דארף מען דארט כופל זיין, זעט מען אז דאס איז גאר אן ענין שלא בערך כלל.

¶38האט לכאורה געדארפט זיין אין דרך הפשט מער הכרח צו מפרש זיין, אז מ'האט דאס געמוזט טאן א גרויסן נס, ווארום אן דערויף הענגט אפ ווי אזוי די אידן וועלן אייננעמען ארץ ישראל?

¶39זאגט רשיה ניין, דאס וועט ניט העלפן אידן, כדי יעקב זאל וויסן אז אידן וועלן אייננעמען ארץ ישראל בקלות בנוח האט מען געמאכט אט דעם גאנצן נס.

¶40און דאס זעגט מען פארקערט. ”אין דרך לימוד על” דרך הגמרא ברענגט מען דעם ענין אז כדי שתעינוכה לכבוש איז לימוד הפשט, און ווי גערעדט פריער, רש"י זאגט ניט דור שהרבותינו אדער מדרש הגדול, נאר זאגט בפשטות, וויבאלד ס'שטייט שוחב עלי ווייס מען דערפון, אז דער אויבערשטער האט אונטערגעלייגט.

¶41דערנאך האט רש"י דא ברירה אויסקלייבן ווי די גמרא טייטשט.

¶42זאגט רש'ן ניין, אין פשוטו של מקרא קען מען אזוי ניט זאגן.

¶43אין פשוטו של מקרא קען מען זאגן, אז דאס איז רמז לו אז דאס איז כדי ער זאל וויסן זיין שטעינכו לכבוש לפני מיט נאך כמה דיוקים, כפי שיתבאר לקמן.

¶44אויך אין די הבנות פון זהר איז ווי געזאגט פריער איז אויך דא וואס דער זהר די שאלה, ווי אזוי זאגט מהארץ אשר אתה שוחף עלי'ס?

¶45ס'איז דאך מערניט ד' ה' אמות, וואס דאס זאגט ער מוסיף, און נאר וואס דען?

¶46ס'איז כפול ארץ ישראל תחתון על דרך ווי די גמרא זאגט אין חולם, ווי רש"י ברענגט דאס דא אראפ.

¶47אבער פאר דערויף ברענגט דער זייער אראפ וואס רבא פסח דעם ענין וואס ס'שטייט ביי אברהם'ען ”אשר אתה רואה אלך” את נענם און פרעגט אויך די שאל זעט מען מערניט די ד' ה' פרסא,

¶48און ווי מ'ברענגט אויף דערויף דעם מקור פון פון פחורות וכו' אין נגלה, ווי אראפגעבראכט אין מפרשי הזהר, און דא גיט מען אים אפ גאנץ ארץ ישראל, און ער איז מסביר, אז וויבאלד ער האט געקוקט אין די אלע דרכות העולם, וואס דאס איז כולל כל העולם כולו, און דערנאך איז דאס כולל כללות עלמא כללות העולם, איז ווי מפרשים זיינען מפרש,

¶49אז די ד' רוחות איז דאס כולל זד, די מדות, און דאס איז כולל מלכות, וואס דאס איז דער ענין פון ארץ-ישראל.

¶50וואס אט דא איז מערניט ווי ער ברענגט אראפ אט דאס דעם ענין פון זהר וואס מ'דארף מוסיף ביאור זיין און שרייבט דאס אראפ, ער איז אבער ניט מסביר וואס איז דער אויפטו און וואס איז דער חילוק דער ענין וואס ביי אברהם'ען האט זיך אויפגעטאן דער נס,

¶51אז מ'האט אים באוויזן, דורך דערויף וואס אסתכל אין די אלע ד' רוחות האט ער געזען גאנץ ארץ-ישראל, און דאס האט אויפגעטאן ער זאל אייננעמען ארץ-ישראל, ווי ער זאגט אין פסוק און אין זהר, אז לקעט נענה איז דאס פארבונדן מיט זיין ראי מיט זיין קוקן, און דערנאך מיט קפל ארע דעם ענין ווי ער שטייט ביי יעקב'ן.

¶52און דערנאך ברענגט מען אויך א דריטן ענין, וואס דאס איז וואס ס'שטייט בעלהם אז ס'איז געבארן געווארן יהודה איז דעמאלט ”הפעם עדה את הוי ותעמיד מולדת” פרעגט ער אין זהר וואס הייסט ס'איז הפעם עדה אלעמאל דארף מען דאך לויבן דעם אויבערשטן,

¶53נאר דער אויפטו און געווען בא יהודה, בדוגמא ווי בא אברהם'ן און בא יעקב'ן, אז ער האט כולל געווען דער כל לפני זה ושלאחרי זה, ווארום ס'איז געווען דער יסודה דכולה, דער כלל איז די כולא ער איז געווען דער בן רביעי, און דער רגל רביעי שבמרכבה נאך אברהם יצחק ויעקב.

¶54און וויבאלד אז דאס איז דער סיום און דער יסוד און דער כלל, איז ער איז כלל כולם.

¶55און דערנאך, ווי ער ברענגט דאס אראפ, ווי ער ברענגט אויך אראפ אין די הארות, אז זיי האבן דאס געבראכט בהנוגע צו ר' שמעון בן יוחאי, אז פונקט אזוי ווי ביי אברהם'ען דורך דער רא האט ער כולל געווען כל ארץ ישראל,

¶56אזוי איז ר' שמעון בן יוחאי, כולל כל עלמא און באלייכט די גאנצע וועלט, על דרך זה אויך בא יעקב'ען, דורך דערויף וואס שוחב עלי' אויף די ד' אמות, איז דער זימנו ההיא ווי ער זאגט אין זהר, אז ער זאל מען לעגן אויף גאנץ ארץ ישראל, אט אזוי אז מ'זעט ר' שמעון בן יוחאי איז מען כולל כל העולם כולו, דורך דערויף וואס ער איז דער בוצינא, דער נר וואס באלייגט די גאנצע וועלט.

¶57ועל דרך זה אויך בא יהודים וואס ער האט כולל געווען די גאנצע מרכבה, דער רגל רביעי, בדוגמא ווי דוד וואס קומט ארויס פון שבט יהודי, ווי ער זאגט דארט אין זהר אזוי איז אויך ר' שמעון בן יוחאי' כולל כל העבודה כולה.

¶58וואס ער איז ניט מבאר אין די הערות, לרוב הפשיטות, אז דאס וועט מען זיך אליין כאפן.

¶59וכפי שיתבאר לקמן בהנוגע צו רש"י דארף זיין ד אז דאס זאל זיין אויך פארשטאנדיק פאר א ”בן חמש למקרא” ניט דארפן אנקומען צו מפרשי רש"י, עאכו' כו' ניט צו מדרשי רז"ל און רמזים וכו', ווי ס'איז דא כמה מפרשים וואס פארענטפערן דאס, אז ווי אזוי האט געקענט זיין אזא גרויסער נס דערפאר וואס דאס איז געווען ברוחניות הדברים וכו',

¶60וואס דאס האלט ניט אויס לויט דעם כלל, אני לא באתי ”לפרש, אלא פשוטו של מקרא”, וואס דאס איז דער כלל וואס רש"י אליין גיט אים.

¶61וואס די כללות השייכות צו עשירי בכסלו און צו ט' כסלו, וואס קומט גלייך לאחרי ט' כסלו ווען מ'האט געלייענט פרשה ויצא, כולל אויך אט דעם פסוק, איז דאך פארשטאנדיק על פי המבואר לעיל,

¶62אז ביאת משיח צדקנו, ווי דער בעל שם טוב זאגט אין אגרת הקודש שלו, איז דאס דורך דערויף וואס ”יפוצו מעינותיך חוצה” וואס פון דערויף גופא איז דאך דא די צוויי נקודות, אז ס'איז דא דער מעיין,

¶63און פון דעם מעיין ווערט דאס נתפשט, ביז אין אן אופן פון הפצה אויך אין חוצה, און אט דעמאלט ווערט די גאולה, וואס התחלת הגאולה איז דורך דערויף וואס ס'איז דא די גאולת הנשיאים, כל אחד בדורו, אנהויבנדיקס ווי ס'איז געווען ביים אלטן רבי'ן, ביים מיטעלן רבי'ן, דערנאך אויך בא נשיא דורנו,

¶64בא דעם רבי'ן דעם שווער, און ווי ער שרייבט באגרת הקודש שלו, ”לא יוסיף” בלבד גאול הקב"ה אלא כל ביז ווי ער איז מסיים אשר ”בשם ישראל יכונה” האט מען זיי גואל געווען, און וואס דאס איז ווי ער זאגט אין שער היחוד והאמונה בכללות הענין פון אותיות ומופתים וואס מ'באווייזט צדיקים,

¶65איז דאס דער ענין פון ”שיתף עמו מדת” הרחמים על דרך זה אויך זיינען די ניסים אהתחלה, און אהתחלה אין אן אופן בקרוב ממש, וואס דאס איז פארבונדן מיט רחמים צו דער גאולה האמיתית והשלימה על ידי משיח צדקנו.

¶66וואס דעמאלט וועט זיין דער ”נח לכבוש לבניו” און אין אן אופן של נצחי, א נחלת עולם אויך בגלוי ”לכל בני ישראל”, וואס יעדערער פון זיי האט איצטער אויך א חלק אין ארץ ישראל, כמדובר כמה פעמים.

¶67וואס דאס דעמאלט שטייען בגלוי אין אופן ”נגלה לעיני כל” העמים, בדוגמא ווי מ'זאגט אז וישקהו איז קיין חידוש ניט אז ס'זאל זיין די שאר ענינים, דער חידוש איז פון וישוקהו, ”אנשכו בכל לבו” ווי דער צווייטער און דער לעצטער אפטייטש אין רש י,

¶68ווי אויך בפשטות, אז עשיו האט שוין דעמאלט געוואלט נלכה ונשא מ'זאל גיין צוזאמען, און יעקב האט געזאגט, אז ער קען ניט איבערלאזן אין גלות קיין אידן ניט,

¶69אפילו אט די וואס רכות עלי און אז מ'וועט אביסילע צוהיילן קענען זיי דאס נאך ניט מיטהאלטן, ווארום ס'דארף זיין די גאולה אז יעדער איד און אלע אידן גייען ארויס פון גלות, איז כדאי און צוליב דערויף האלט מען אפ אלע אידן, צוזאמען מיט ”שכינתא בגלותא”, כדי קענען מיטנעמען ”כל אחד ואחת מישראל”,

¶70און מיטנעמען אין אן אופן ווי רש"י זאגט דאס, וואס נוחך לכבוש לפניו וואס די התחלה בזה, צי ווי פירוש רש"י אין אין אן אופן פון רמז,

¶71אדער נאכמערער ווי ס'קומט אראפ אין גמרא וואס דאס איז דאך הלכה למעשה, אז ”כדי שתהן אוכל” איבער דאס איז נאכמער מוסיף אין דעם אופן הכיבוש,

¶72אז בשעת א איד שטעלט זיך מיט א פוקף, איז אט דעמאלט האט ער דאס אין אן אופן פון אוכל לכבוש און ס'ווערט אין אן אופן ווי ער זאגט גלייך נאך דערויף ”ופרצת ימה וקודמה וצפונה ונגבה” און ניט נאר מ'האט ניט קיין שוועריקייטן פון עמי אומות העולם,

¶73נאר אדרבא ”ונברחו וכל משפחות האדמה”, און ניט נאר בא די וואס שטייען אין א דרגא פון אברהם יצחק ויעקב, נאר אויך וזרעך

¶74וואס יעדער איד איז דאך אין קורא אין אבות אלא לשלשה יעדער איד איז א בן צו אברהם יצחק ויעקב איז אויך ובזריך איז אויך דא דער ענין פון ”ונברכו וכל משפחות האדמה” און ס'איז דאך ”התורה היא נצחית” ולא תהי' מוחלפת איז דאס בקרוב ממש בעקבתא דמשיחא, און מ'האלט שוין בעקבתא דעקבתא דמשיחא,

¶75וועט מען דאס זען 'בעיני בשר', דורך דעם ענין וואס מ'וועט שטיין בתוקף, אז מ'איז ”בני אברהם יצחק ויעקב”, און מ'האט די הבטחה וואס יעדערער פון זיי וועט באקומען, און אלע צוזאמען,

¶76אז לך את נהל זרעך און נאכמערער, ווי רש"י האט שוין פריער מפרש געווען, כבר נתתי ס'דארף נאר שטיין דאס בגלוי, אין כן תהי' למה, אין אן אופן פון ”אורה ושמחה וצשון ויקר”.

¶77לחיים.